# ذوق (ذ-و-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%88%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır

- Harfler: ذ - و - ق
- Kur'an'da: 63 geçiş · 61 ayet · 33 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (33)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَذُوقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعُلُوا | Hemen tadın; Tadın; Öyleyse tadın | 11 | 11 | [3:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/3:106.md) |
| [ذُوقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعُلُوا | Tadın | 8 | 8 | [3:181](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/3:181.md) |
| [أَذَقْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَا | Tattırdık | 4 | 4 | [10:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/10:21.md) |
| [ذَائِقَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%82%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | فَاعِلَةُ | Tadan | 3 | 3 | [3:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/3:185.md) |
| [نُذِقْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%82%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | نُفْعِلْهُ | Ona tattırırız | 3 | 3 | [22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/22:25.md) |
| [وَذُوقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفُعِلُوا | Ve tadın | 3 | 3 | [8:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/8:50.md) |
| [أَذَقْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعَلْنَاهُ | Ona tattırdık | 2 | 2 | [11:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/11:10.md) |
| [ذَاقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Tattılar | 2 | 2 | [6:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/6:148.md) |
| [وَلَنُذِيقَنَّهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَلَنُفْعِلَنَّهُمْ | Kesinlikle onlara tattıracağız; Ve kesinlikle onlara tattıracağız | 2 | 2 | [32:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/32:21.md) |
| [يَذُوقُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Tadarlar | 2 | 2 | [44:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/44:56.md) |
| [أَذَاقَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلَهُمْ | Onlara tattırdı | 1 | 1 | [30:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/30:33.md) |
| [ذَاقَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَا | İkisi tattı | 1 | 1 | [7:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/7:22.md) |
| [ذُقْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D8%B0%D9%8F%D9%82%D9%92.md) | افْعُلْ | Tat | 1 | 1 | [44:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/44:49.md) |
| [فَأَذَاقَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَأَفْعَلَهَا | Hemen ona tattırdı | 1 | 1 | [16:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/16:112.md) |
| [فَأَذَاقَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَأَفْعَلَهُمُ | Onlara tattırdı | 1 | 1 | [39:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/39:26.md) |
| [فَذَاقَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَفَعَلَتْ | Hemen tattı | 1 | 1 | [65:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/65:9.md) |
| [فَذَاقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَفَعَلُوا | Hemen tattılar | 1 | 1 | [64:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/64:5.md) |
| [فَذُوقُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَافْعُلُوهُ | Hemen onu tadın | 1 | 1 | [8:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/8:14.md) |
| [فَلَنُذِيقَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَلَنُفْعِلَنَّ | Kesinlikle tattıracağız | 1 | 1 | [41:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/41:27.md) |
| [فَلْيَذُوقُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَلْيَفْعُلُوهُ | Onu tatsınlar | 1 | 1 | [38:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/38:57.md) |
| [لَأَذَقْنَاكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8E.md) | لَأَفْعَلْنَاكَ | Öyleyse sana tattırdık | 1 | 1 | [17:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/17:75.md) |
| [لَذَائِقُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%82%D9%8F%D9%88.md) | لَفَاعِلُو | Tadanlar | 1 | 1 | [37:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/37:38.md) |
| [لَذَائِقُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلُونَ | Tadanlar | 1 | 1 | [37:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/37:31.md) |
| [لِنُذِيقَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%84%D9%90%D9%86%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَنُفْعِلَهُمْ | Onlara tattırmamız için | 1 | 1 | [41:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/41:16.md) |
| [لِيَذُوقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8E.md) | لِيَفْعُلَ | Tatması için | 1 | 1 | [5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/5:95.md) |
| [لِيَذُوقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيَفْعُلُوا | Tatmaları için | 1 | 1 | [4:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/4:56.md) |
| [لِيُذِيقَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لِيُفْعِلَهُمْ | Onlara tattırması için | 1 | 1 | [30:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/30:41.md) |
| [نُذِيقُهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | نُفْعِلُهُمُ | Onlara tattırırız | 1 | 1 | [10:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/10:70.md) |
| [وَتَذُوقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَتَفْعُلُوا | Ve tadarsınız | 1 | 1 | [16:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/16:94.md) |
| [وَلِيُذِيقَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَلِيُفْعِلَكُمْ | Ve size tattırması için | 1 | 1 | [30:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/30:46.md) |
| [وَنُذِيقُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | وَنُفْعِلُهُ | Ve ona tattırırız | 1 | 1 | [22:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/22:9.md) |
| [وَيُذِيقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8E.md) | وَيُفْعِلَ | Ve tattırır | 1 | 1 | [6:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/6:65.md) |
| [يَذُوقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعُلُوا | Tadarlar | 1 | 1 | [38:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/38:8.md) |

## Mücavir kökler — 81 mücavir (272 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 36 ortak ayet · G² 134 · Su yosunudur
2. [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 28 · Odun demeti demektir
3. [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 25 · Yanık demektir
4. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 16 ortak ayet · G² 20 · Hufre, çukur demektir
5. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · Ona dokundu
6. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · Ateş demektir
7. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
8. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
9. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
10. [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
11. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
12. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
13. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Kazandı
14. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 8 · “Yemm” durgun akan su demektir
15. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
16. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Yüz demektir
17. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
18. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 20 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir
19. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · “Kudüm” ön demektir
20. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
21. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
22. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
23. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
24. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Biley taşı
25. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · El ve kol demektir
26. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Murar acı bir ağacın adıdır
27. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Açığa çıkarırsınız
28. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
29. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
30. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Hiram keçe demektir
31. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
32. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
33. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
34. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
35. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
36. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Alıkoyarlar
37. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Üst
38. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
39. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
40. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Baid uzak demektir
41. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
42. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Uyanık yılan demektir
43. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Örnek verdi
44. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
45. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sağanak yağmur demektir
46. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
47. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Arka demektir
48. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
49. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
50. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
51. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ayn göz, “evya” göze demektir
52. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
53. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
54. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Rical ayak demektir
55. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
56. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bes besese dağınık taşlar demektir
57. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ön dişler demektir
58. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İş ayakkabısı
59. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
60. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%88%D9%82/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذوق |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli olan و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md), [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md), [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md), [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [مجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AC.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin veya durumun niteliğini, az bir miktarını ağza alıp temas ettirerek dolaysız biçimde sınamak ve hissetmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi cezanın, rahmetin ya da ölüm gerçeğinin insan bilincinde ve varlığında hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde doğrudan tecrübe edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin ve algının teorik düzeyden ontolojik kesinlik ve kişisel yüzleşme düzeyine geçişini sağlayan tecrübi idrak süreci |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel dille tat alma organının duyumuna veya sadece mecazi bir lezzet arayışına indirgeyerek azap ve rahmet bağlamlarındaki varoluşsal tecrübe boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذو | Bir şeye yaklaşma, yönelme, onun sınırına temas etme ve onu ayırt edici bir nitelikle karşılayıp savma veya sınırlandırma hareketidir; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [ذود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%AF.md) kökünde de deve sürüsünü ya da bir nesneyi sınır koyarak defetme, yönünü çevirme ve ayırma anlamı belirgindir. | ق | Hareketin sonuna kesin temas, kuşatma ve nüfuz etme niteliği eklenerek bir şeyin sınırına yalnızca yaklaşmakla yetinilmeyip onun öz niteliğini bizzat temas ve tecrübe ile kesin olarak ayırt etme anlamı pekişmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı imgesinden türetme; aralama, yönelme ve sınır eşiği | Bir nesnenin veya durumun dış yüzeyini aralayarak onun özüne doğru yönelme hareketini başlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme | Algılayan özne ile algılanan nesne arasında doğrudan, kesintisiz bir bağ ve temas kurar. |
| ق | Ufuktaki güneş, sınır, toplanma | Nesnenin taşıdığı niteliğin algı merkezinde toplanarak kesin ve kuşatıcı bir sınırla netleşmesini sağlar. |
| ذوق | Sınırı aralayıp temas kurarak niteliği bütünüyle idrak etme | Nesnenin veya halin sınırından içeri girilip onunla doğrudan bağ kurularak hakikatinin kesin biçimde algılanması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yiyecek veya içeceğin tadını ve niteliğini anlamak amacıyla ondan az bir miktarın ağza alınması; yayın gerilerek esneklik ve direnç derecesinin elle yoklanıp sınanması (ذاق القوس). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden birinin yay gerginliğini ve esnekliğini sınamayı tasvir ettiği beyitte fiil doğrudan fiziksel güç ve direnç testi anlamında geçmektedir: فذاق فأعطته من اللين جانبا / كفى ولها أن يغرق السهم حاجز |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin iç dünyasını, ahlakını veya niyetini doğrudan tecrübe ederek tanımak anlamında ذقت فلانا وذقت ما عنده ifadesi ile insanın başına gelen sıkıntı ve felaketleri bizzat yaşaması anlamında كل ما نزل بإنسان من مكروه فقد ذاقه deyimi erken dönem bedevi kullanımında yerleşiktir. |

Kaynak: İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa; Ebû Bekr el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ذوق kökü, zayıf orta harfli yapısıyla özellikle Güney ve Batı Sami kollarında fiziksel tat alma ve daha genel olarak doğrudan tecrübe etme, sınama matrisiyle paralellik gösterir. İbranicede fiziksel tat alma ve tecrübe etme alanı ağırlıklı olarak טעם kökü ile karşılansa da, Arapçada ذوق kökü tat almanın ötesinde bir nesnenin ya da hadisenin az bir miktarıyla bütününe dair kesin bilgi edinme ve tecrübe etme (اختبار) işlevini karşılayan özgün bir derinleşme kazanmıştır. Kökün esneklik yoklama (yayın çekilmesi) ve insanın başına gelen hadiseyi bizzat çekmesi gibi kullanımları, arkaik Sami algısında doğrudan temas ve mukavemet ölçme hareketinin Arapçadaki korunmuş yansımasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Az miktarda temasla nitelik test etme | Yiyeceğin tadına bakmaktan yayın gerginliğini denemeye ve nihayet insanın ahlaki yapısını veya felaketi tecrübe etmesine uzanan düzenli bir soyutlama mevcuttur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami tecrübe/temas alanı | Doğrudan duyumsal tecrübe ve yoklama matrisinde yer alır; Arapçada kavramsal sınırları en net biçimde korunmuş köklerdendir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında Afro-Asyatik diğer kollarda kökle doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذوق | Anlamlı | Tatmak, sınamak, tecrübe etmek | Bir şeyin azıyla temas kurarak onun özünü ve niteliğini kesin olarak kavramak. | Hedef kök; Kur'an'da 63 kez geçer. |
| [ذقو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%82%D9%88.md) | Anlamlı | Sarkıklık, gevşeklik | At ve eşeğin kulak uçlarının öne doğru eğik ve yumuşak olması (أذقى). | Kur'an'da geçmez; fiziksel bir doku gevşekliğini ifade eder. |
| وذق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilimde müstakil bir kök kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez. |
| [وقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0.md) | Anlamlı | Şiddetle vurup sersemletmek, öldürmek | Bir cisme veya canlıya vurarak onu hareketsiz bırakmak, canını yakmak veya öldürmek. | Kur'an'da الموقوذة formunda geçer (Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md)). |
| [قذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%88.md) | Anlamlı | Göze yabancı cisim kaçması, çöp | Gözün içine düşen ve rahatsızlık veren çöp veya tortu (قذى). | Kur'an'da geçmez; [قذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A.md) ile bağlantılıdır. |
| [قوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B0.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilimde anlamlı bir kök oluşumu kayıtlı değildir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذوق | Merkez | Dolaysız tecrübe, tatma | Bir şeyin özüne az bir temasla kesin olarak vakıf olma ve onu bizzat yaşama. | Hem bedensel hem zihinsel hem de varoluşsal tecrübeyi kapsar. |
| [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) | Komşu | Yeme, beslenme, tat | Ağırlıklı olarak fiziksel besin alımını ve gıdalanmayı merkeze alır; açlığı giderme boyutu öndedir. | ذوق kökünde az miktar ve nitelik testi öne çıkarken [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) kökünde doyma ve yeme fiili esastır. |
| [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) | Komşu | İmtihan etme, sınama | Bir varlığın gizli niteliklerini zorlu bir süreç ve sınama yoluyla açığa çıkarma. | [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) dışsal ve zamana yayılan bir sınamadır; ذوق ise dolaysız ve anlık tecrübe hissidir. |
| [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Bilgi sahibi olma, deneme | Bir nesnenin veya kişinin iç yüzünü araştırarak bilgiye ulaşma. | [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) akli ve tahlili bilme sürecidir; ذوق ise bizzat hissediş ve tecrübedir. |
| [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) | Komşu | Dokunma, temas | İki cismin veya halin dış yüzeylerinin birbiriyle fiziksel ya da manevi teması. | [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) dış sınırdaki teması bildirir; ذوق ise temasın doğurduğu içsel idraki kapsar. |
| [مجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AC.md) | Zıt | Tükürme, dışarı atma | Ağza alınan bir şeyi tatmadan veya tadını beğenmeyip hemen dışarı püskürtme. | ذوق içine alıp hissetmeyi içerirken [مجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AC.md) teması reddedip dışarı fırlatmadır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذوق | Tatmak, sınamak, tecrübe etmek | Fiziksel tat alma ve varoluşsal yüzleşmenin dolaysız hissiyatı. | Kesin |
| Latince | Gustare, experiri | Tatmak, tecrübe etmek, denemek | Gustare ağızla tatmayı, experiri ise bir şeyi yaşayarak öğrenmeyi karşılar; Arapçadaki azap tatma şiddetini experiri kısmen içerir. | Güçlü |
| İngilizce | To taste, to experience, to undergo | Tatmak, bizzat yaşamak, maruz kalmak | To taste fiziksel duyumu ve hafif tecrübeyi verir; acı ve azap bağlamında to undergo veya to experience anlamı tamamlar. | Kesin |
| Almanca | Schmecken, kosten, erfahren | Tatmak, lezzetini denemek, tecrübe etmek | Kosten hem tadına bakmayı hem de bedel ödemeyi çağrıştırır; erfahren ise tecrübe yoluyla kavramayı karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Goûter, éprouver | Tatmak, hissetmek, sınanmak | Goûter doğrudan tatmayı, éprouver ise bir acıyı veya hali derinden hissetmeyi ve sınanmayı ifade eder. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Oxford English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ذُوقُوا / فَذُوقُوا | Azabı bizzat yaşamak ve onunla dolaysız yüzleşmek | Ahirette inkârcılara yönelik ilahi hitap ve hak edilen cezanın tecrübe ettirilmesi bağlamı (Âl-i İmrân [3:106](https://lisan.digital/tr/ayet/3:106.md), [3:181](https://lisan.digital/tr/ayet/3:181.md); Enbiyâ [21:35](https://lisan.digital/tr/ayet/21:35.md); Kamer [54:48](https://lisan.digital/tr/ayet/54:48.md)). |
| ذَائِقَةُ | Kaçınılmaz ve kesin bir akıbetle yüzleşmek | Her canlı nefsin ölümü doğrudan ve istisnasız tecrübe edeceğini bildiren bağlam (Âl-i İmrân [3:185](https://lisan.digital/tr/ayet/3:185.md), Enbiyâ [21:35](https://lisan.digital/tr/ayet/21:35.md), Ankebût [29:57](https://lisan.digital/tr/ayet/29:57.md)). |
| أَذَقْنَا / أَذَقْنَاهُ | Rahmet ve nimeti tecrübe ettirmek | İnsana dünyada lütfedilen esenliğin, bolluğun ve afiyetin dolaysız olarak yaşatılması bağlamı (Hûd [11:9](https://lisan.digital/tr/ayet/11:9.md)-10, Rûm [30:36](https://lisan.digital/tr/ayet/30:36.md), Şûrâ [42:48](https://lisan.digital/tr/ayet/42:48.md)). |
| ذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ | Eylemin dünyevi kötü sonucunu bizzat çekmek | Haddi aşan toplumların ve bireylerin yaptıkları kötülüklerin cezasını dünyada tatmaları bağlamı (Mâide [5:95](https://lisan.digital/tr/ayet/5:95.md), Talâk [65:9](https://lisan.digital/tr/ayet/65:9.md), Haşr [59:15](https://lisan.digital/tr/ayet/59:15.md)). |
| ذَاقَا الشَّجَرَةَ | Yasaklanan şeyle fiziksel ilk teması kurmak | Âdem ile eşinin yasak ağacın meyvesinden tadarak fıtri örtünmeyi kaybetmeleri bağlamı (A'râf [7:22](https://lisan.digital/tr/ayet/7:22.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabının ve nimetlerinin hakikati | Azabın ve mükâfatın ruhani bir algı mı yoksa bedensel ve duyusal olarak bizzat hissedilen bir gerçeklik mi olduğu tartışması; kök azabın hakiki ve dolaysız olduğunu ispatta temel delildir. | Hissedilen kesin azap ve somut yüzleşme |
| Fıkıh | Oruç, nikâh ve ceza hükümleri | Oruçlunun boğazına kaçırmadan yemeğin tadına bakmasının hükmü; boşanmış eşlerin tekrar evlenebilmesi için nikâhın fiilen gerçekleşmesi şartında (عسيلة) kökün kullanımı. | Asgari duyusal temas ve fiili gerçekleşme |
| Tefsir | Kur'an'ın üslup ve istiare tahlili | Cehennem azabı gibi en ağır cezalar için neden az yemeyi anlatan ذوق kökünün seçildiği; azı dahi dayanılmaz olan bir şeyin çoğunun ne derece helak edici olduğunu bildiren belagat inceliği. | Bizzat idrak edilen dehşet ve az miktarla kavranan sınırsız gerçeklik |
| Hadis | İmanın hazzı ve ahlaki tutumlar | İmanın tadını almanın (ذاق طعم الإيمان) şartları; zevk düşkünü olup sürekli eş değiştirenlerin kınanması (الذواقون والذواقات). | Kalbi hissediş, manevi kavrayış ve olumsuz anlamda geçici şehvet avcılığı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve uhrevi sorumluluk | İmanın hakikatine veya ilahi azabın dehşetine bizzat şahit olma | Teori halindeki inancı veya uyarıyı varoluşsal bir kesinliğe dönüştürür. | Din, hakikatin yalnızca zihnen bilinmesini değil, nefsin onu tecrübe ederek teslim olmasını hedefler. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Empirik doğrulama, tecrübi bilgi | Bir teorinin, hipotezin pratik temas ve deney yoluyla test edilmesi işlevini görür. | Bilginin sadece nakil veya zan ile kalmayıp doğrudan gözlem ve deneyle sınanmasını ifade eder. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki yaptırım ve adalet | Suçun cezasını bizzat failine çektirme | İhlal edilen adaletin, yaptırımın bizzat tecrübe edilmesiyle tesis edilmesini sağlar. | Kanunların caydırıcılığı, yaptırımın muhatap tarafından fiilen tadılmasıyla gerçekleşir. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim, piyasa ve kalite kontrolü | Numune alma, kalite testi, tüketici memnuniyeti | Ürünün kalitesinin ve değerinin az bir örnekle piyasada sınanması sürecini yönetir. | İktisadi mübadelede malın vasfını anlamak için yapılan ön tadım ve muayene hakkını kurar. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Örneklem alma (sampling) ve sensör algılama eşiği | Bir sistemin bütününü yok etmek yerine küçük bir parça üzerinden sistemin karakteristik niteliğini tespit eden algılama mekanizması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fenomenolojik tecrübe ve içselleştirme | Dış dünyanın veya toplumsal kuralların birey bilincinde doğrudan, aracısız bir duyum ve yaşantı haline gelmesi süreci. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca estetik bir beğeniye (gusto, sanat zevki) ya da ağızdaki tat alma duyusunun basit bir uyarımına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da azap, rahmet ve ölüm gibi varoluşsal eşiklerin nefis tarafından en çıplak ve inkâr edilemez biçimde bizzat tecrübe edilmesini ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki «ذُوقُوا الْعَذَابَ» gibi hitapları sadece metaforik bir söz sanatı sanıp, bu ifadenin cezanın bedene ve ruha bizzat temas eden ontolojik kesinliğini ve dehşetini bildirdiğini kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bilgi teorisinde bilginin işitme ve görme basamaklarından sonra en üst düzeyi olan «bizzat yaşayarak bilme» (tecrübe) aşamasını temsil eder; muhataba ahiret sahnelerini soyut bir ihtimal değil, kaçınılmaz bir duyusal yüzleşme olarak sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cehennem ehlinin azapla yüzleştiği hitap ayetlerinde, insanın nankörlük ve refah psikolojisini tahlil eden ayetlerde ve ölümün evrenselliğini bildiren nefis ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki mükâfat ve mücazatın sadece zihinsel bir tasavvurdan ibaret olduğu iddiasını çürüterek cezanın ve nimetin ferdi, dolaysız ve hissedilebilir bir gerçeklik olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin veya durumun niteliğini belirlemek üzere ondan az bir parça alarak doğrudan temas ve duyum yoluyla sınamak.
- Soyut anlam: Bir gerçekliğin, duygunun veya hükmün dolaysız bir tecrübe ile kavranması; varoluşsal yüzleşme.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki potansiyel halin nesne ile kurulan dolaysız temas anında aktüel ve kesin bir bilgiye dönüşmesi.
- LaTeX modeli: $$S(x, t) = \lim_{\Delta x \to 0} \int_{t}^{t+\Delta t} (P(x) \cap E) \, dt \implies K(x)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $P(x)$ incelenen nesnenin taşıdığı potansiyel niteliği, $E$ algılayıcı öznenin alıcı alanını temsil eder. $\Delta x \to 0$ ifadesi bütünü tüketmeksizin gerçekleşen asgari temas miktarını, $S(x, t)$ ise $\Delta t$ zaman aralığındaki dolaysız duyumsal teması gösterir. Bu sınırlı ve dolaysız temasın gerçekleşmesi, nesnenin hakikatine dair kesin ve şüphesiz bir bilginin $K(x)$ doğmasını zorunlu kılar.

## Geçtiği ayetler (61 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%88%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/3:106.md) — فَذُوقُوا

يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): O gün; nice yüzler ağarır, nice yüzler kararır. O zaman yüzleri kara olanlara: İmanınızdan sonra küfür mü ettiniz? İşte o küfrünüzün cezası olarak tadın azabı, denir.

### [Ali İmran 3:181](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/3:181.md) — ذُوقُوا

لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Gerçekten, Allah, fakirdir, bizler zenginiz, diyenlerin lafını; Allah işitmiştir. Dediklerini ve haksız yere peygamberleri öldürdüklerini yazacağız. Ve: Tadın o yangın azabını, diyeceğiz.

### [Ali İmran 3:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/3:185.md) — ذَائِقَةُ

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Her nefis, ölümü tadacaktır. Kıyamet günü ecirleriniz size eksiksiz verilecektir. O vakit, kim ateşten uzaklaştırılır, cennete sokulursa; artık o, kurtulmuştur. Zaten dünya hayatı, aldatıcı geçimlikten başka bir şey değildir.

### [Nisa 4:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/4:56.md) — لِيَذُوقُوا

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا

Meal (IK): Şüphesiz ki ayetlerimizi inkar edenleri yakında ateşe atacağız. Derileri piştikçe azabı duysunlar diye, derilerini değiştirip yenileyeceğiz. Allah; Aziz, Hakim olandır.

### [Maide 5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/5:95.md) — لِيَذُوقَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.

### [En'am 6:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/6:30.md) — فَذُوقُوا

وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bir görseydin eğer; Rabblarının huzurunda durdukları zaman, O: Bu, hak değil miymiş? deyince; onlar da: Rabbımız hakkı için evet, derler. Allah da buyurur ki: Öyleyse küfür edegeldiğinizden dolayı tadın azabı.

### [En'am 6:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/6:65.md) — وَيُذِيقَ

قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ

Meal (IK): De ki: Üstünüzden ve altınızdan size azab göndermeye, sizi fırka fırka yapıp kiminizin hıncını kimine tattırmaya Kadir olan O’dur. Bak; onlar iyice anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz.

### [En'am 6:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/6:148.md) — ذَاقُوا

سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكْنَا وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذَاقُوا بَأْسَنَا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ

Meal (IK): Şirk koşanlar diyecekler ki: Eğer Allah dileseydi; biz de, atalarımız da şirk koşmazdık. Hiçbir şeyi haram da kılmazdık. Onlardan öncekiler de, Bizim gücümüzü tadana kadar böyle dediler. De ki: Bize karşı yanınızda ortaya koyabileceğiniz bir bilgi var mı? Siz, ancak zanna uyuyorsunuz ve siz, sadece yalanlar atıyorsunuz.

### [Araf 7:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/7:22.md) — ذَاقَا

فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Böylece onların ikisini de baştan çıkarıp aldattı. Ağaçtan tadınca ayıp yerleri kendilerine göründü. İkisi de kendilerini cennetin yaprağıyla örtmeye başladılar. Rabbları da onlara: Ben sizi o ağaçtan men’etmedim mi? Ve şeytan size apaçık bir düşmandır, demedim mi? diye nida etti.

### [Araf 7:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/7:39.md) — فَذُوقُوا

وَقَالَتْ أُولَاهُمْ لِأُخْرَاهُمْ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Öncekiler de sonrakilere: Sizin bizden bir üstünlüğünüz yoktur. Öyleyse ne kazandıysanız karşılığı olan azabı tadın, derler.

### [Enfal 8:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/8:14.md) — فَذُوقُوهُ

ذَلِكُمْ فَذُوقُوهُ وَأَنَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابَ النَّارِ

Meal (IK): İşte bunu tadın. Muhakkak ki kafirlere bir de ateş azabı vardır.

### [Enfal 8:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/8:35.md) — فَذُوقُوا

وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): Onların Beyt’in yanındaki duaları; sadece ıslık çalmak veya el çırpmaktan başka bir şey değildir. Öyleyse devamedegelmekte olduğunuz küfürden dolayı tadın azabı.

### [Enfal 8:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/8:50.md) — وَذُوقُوا

وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Bir görseydin sen; hani melekler, küfredenlerin canlarını alırken yüzlerine ve arkalarına vuruyorlar ve: Tadın yakıcı azabı, diyorlardı.

### [Tevbe 9:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/9:35.md) — فَذُوقُوا

يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ

Meal (IK): O gün cehennem ateşinde bunların üzeri kızdırılır ve bunlarla onların alınları, böğürleri ve sırtları dağlanır. İşte bu, kendiniz için biriktirdiğiniz, tadın biriktirmiş olduğunuzu, denir.

### [Yunus 10:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/10:21.md) — أَذَقْنَا

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا إِنَّ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ

Meal (IK): Kendilerine dokunan sıkıntılardan sonra insanlara bir rahmet tattırdığımızda; hemen ayetlerimize düzen kurmaya çalışırlar. De ki: Düzen kurmada Allah en hızlıdır. Elçilerimiz de kurduğunuz düzenleri hiç şüphesiz yazmaktadırlar.

### [Yunus 10:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/10:52.md) — ذُوقُوا

ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Sonra zulmetmiş olanlara denilir ki: Sürekli azabı tadın. Yalnız kazanır olduğunuz şeylerle cezalandırılmıyor musunuz?

### [Yunus 10:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/10:70.md) — نُذِيقُهُمُ

مَتَاعٌ فِي الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذِيقُهُمُ الْعَذَابَ الشَّدِيدَ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Dünyada biraz faydalanma vardır. Sonra dönüşleri Bizedir. Sonra Biz de küfreder olmalarından dolayı onlara şiddetli azabı tattıracağız.

### [Hud 11:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/11:9.md) — أَذَقْنَا

وَلَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لَيَئُوسٌ كَفُورٌ

Meal (IK): Biz, insana tarafımızdan bir rahmet tattırır, sonra onu geri alırsak; andolsun ki o, pek ümitsiz, pek nankör olur.

### [Hud 11:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/11:10.md) — أَذَقْنَاهُ

وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ

Meal (IK): Şayet başına gelen bir sıkıntıdan sonra ona bir nimet tattırırsak; kötülükler başımdan gitti der, şımarır ve öğünür.

### [Nahl 16:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/16:94.md) — وَتَذُوقُوا

وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizi aranızda hile ve bozgun vesilesi yapmayın. Çünkü bu yüzden sağlamca yere basmakta olan ayak, kayabilir. Allah yolundan alıkoyduğunuz için kötü bir azab tadarsınız. Ve sizin için büyük bir azab vardır.

### [Nahl 16:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/16:112.md) — فَأَذَاقَهَا

وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Allah; size, huzur ve güven içinde bir kasabayı misal olarak verir. Her yandan oraya bol bol rızık geliyordu. Ama Allah’ın nimetine nankörlük ettiler de yaptıklarından dolayı Allah onlara açlık ve korku belasını tattırdı.

### [İsra 17:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/17:75.md) — لَأَذَقْنَاكَ

إِذًا لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنَا نَصِيرًا

Meal (IK): Ve o zaman Biz; sana, hayatın da kat katını, ölümün de kat katını tattırdık. Sonra Bize karşı, sana bir yardımcı da bulamazdın.

### [Enbiya 21:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/21:35.md) — ذَائِقَةُ

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Her nefis ölümü tadıcıdır. Bir imtihan olarak sizi iyilik ve kötülükle deneriz. Sonunda, Bize döndürüleceksiniz.

### [Hac 22:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/22:9.md) — وَنُذِيقُهُ

ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Allah yolundan saptırmak için, kibirlenerek, yanını eğip büker. Dünyada rüsvaylık onadır. Ve kıyamet günü ona yakıcı azabı tattırırız.

### [Hac 22:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/22:22.md) — وَذُوقُوا

كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Ne zaman oradan ve oradaki ıztırabdan çıkıp kurtulmak isteseler; her defasında oraya geri çevrilirler. Yakıcı azabı tadın, denir.

### [Hac 22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/22:25.md) — نُذِقْهُ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki o küfredenlere, Allah’ın yolundan ve (yerli, yolcu bütün insanları eşit kıldığımız) Mescid-i Haram’dan alıkoyanlara ve orada zulm ile ilhada yeltenenlere; elim bir azabtan tattırırız.

### [Furkan 25:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/25:19.md) — نُذِقْهُ

فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بِمَا تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفًا وَلَا نَصْرًا وَمَنْ يَظْلِمْ مِنْكُمْ نُذِقْهُ عَذَابًا كَبِيرًا

Meal (IK): İşte sizi söylediklerinizde yalancı çıkardılar. Artık üzerinizden azabı çeviremez ve yardım göremezsiniz. Sizden zulmedenlere büyük bir azab tattıracağız, denir.

### [Ankebut 29:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/29:55.md) — ذُوقُوا

يَوْمَ يَغْشَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ وَيَقُولُ ذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): O günde hem tepelerinden, hem de ayaklarının altından azab kendilerini kaplayacaktır. Ve: Yaptıklarınızın karşılığını tadın, diyecektir.

### [Ankebut 29:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/29:57.md) — ذَائِقَةُ

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Her nefis ölümü tadacaktır. Sonunda Bize döndürüleceksiniz.

### [Rum 30:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/30:33.md) — أَذَاقَهُمْ

وَإِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا أَذَاقَهُمْ مِنْهُ رَحْمَةً إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ

Meal (IK): İnsanlara bir zarar dokununca; Rabblarına dönerek O’na yalvarırlar. Sonra onlara katından bir rahmet tattırınca; bakarsınız ki, içlerinden bir grup Rabblarına şirk koşup durmaktadırlar.

### [Rum 30:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/30:36.md) — أَذَقْنَا

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ

Meal (IK): Ne zaman da insanlara bir rahmet tattırdık ise; onunla sevinirler. Ama yaptıklarından dolayı başlarına bir kötülük gelirse; hemen ümidlerini kesiverirler.

### [Rum 30:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/30:41.md) — لِيُذِيقَهُمْ

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): İnsanların elleriyle işlediklerinden dolayı karada ve denizde Fesad belirdi. Ki yaptıklarının bir kısmını onlara tattırsın. Belki dönerler.

### [Rum 30:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/30:46.md) — وَلِيُذِيقَكُمْ

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ يُرْسِلَ الرِّيَاحَ مُبَشِّرَاتٍ وَلِيُذِيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Rüzgarları müjdeciler olarak göndermesi, rahmetinden size tattırması emri ile gemilerin yüzmesi ve lutfundan rızık istemeniz O’nun ayetlerindendir. Belki şükredersiniz.

### [Secde 32:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/32:14.md) — فَذُوقُوا · وَذُوقُوا

فَذُوقُوا بِمَا نَسِيتُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا إِنَّا نَسِينَاكُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Öyleyse şu günümüze kavuşmayı unuttuğunuzdan ötürü tadın azabı. Doğrusu Biz de sizi unuttuk. Yaptıklarınıza karşılık sonsuz azabı tadın.

### [Secde 32:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/32:20.md) — ذُوقُوا

وَأَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأْوَاهُمُ النَّارُ كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا أُعِيدُوا فِيهَا وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): Yoldan çıkanlara gelince; onların sığınağı da ateştir. Oradan çıkmak istedikleri her seferinde geri çevrilirler. Ve onlara: Yalanlayıp durduğunuz ateşin azabını tadın, denir.

### [Secde 32:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/32:21.md) — وَلَنُذِيقَنَّهُمْ

وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Belki dönerler diye andolsun ki onlara büyük azabdan önce de mutlaka yakın azabdan tattıracağız.

### [Sebe 34:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/34:12.md) — نُذِقْهُ

وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Süleyman’a da rüzgarı, gündüz estiğinde gidişi bir aylık mesafedir. Akşamleyin de gelişi bir aylık mesafedir. Ve onun için su gibi erimiş bakır akıttık. Cinnlerden de Rabbının izniyle elinin altında iş göreni verdik. Onlardan her kim, Bizim emrimizden çıkarsa; ona alevli ateşin azabından tattırırız.

### [Sebe 34:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/34:42.md) — ذُوقُوا

فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّتِي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): İşte bugün; bir kısmınız, bir kısmınız için ne bir fayda, ne de bir zarar verebilir. Zulmetmiş olanlara da deriz ki: Yalanladığınız ateşin azabını tadın.

### [Fatır 35:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/35:37.md) — فَذُوقُوا

وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَجَاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ

Meal (IK): Onlar orada bağırışırlar; Rabbımız, bizi çıkar da yapageldiklerimizden farklı olarak salih amel işleyelim. Öğüt alacak kişinin öğüt alacağı kadar bir süre sizi yaşatmadık mı? Ve size uyarıcı da gelmişti. Öyleyse azabı tadın. Zalimler için hiç bir yardımcı yoktur.

### [Saffat 37:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/37:31.md) — لَذَائِقُونَ

فَحَقَّ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَا إِنَّا لَذَائِقُونَ

Meal (IK): Bunu için Rabbımızın sözü, üzerimize hak oldu. Doğrusu biz, tadacak olanlarız.

### [Saffat 37:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/37:38.md) — لَذَائِقُو

إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ

Meal (IK): Elbette siz, elim azabı tadacaksınız.

### [Sad 38:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/38:8.md) — يَذُوقُوا

أَؤُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ

Meal (IK): Aramızdan zikir ona mı indirilmiştir? Hayır, onlar zikrimden şüphededirler. Hayır, onlar henüz azabımı tatmamışlardı.

### [Sad 38:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/38:57.md) — فَلْيَذُوقُوهُ

هَذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ

Meal (IK): İşte şu, kaynar su ve irin. Tatsınlar onu.

### [Zümer 39:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/39:24.md) — ذُوقُوا

أَفَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَقِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Zalimlere: Kazandıklarınızın karşılığını tadın, denilirken kıyamet günü yüzünü azabın kötüsünden kim koruyacak?

### [Zümer 39:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/39:26.md) — فَأَذَاقَهُمُ

فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, dünya hayatında onlara rüsvaylığı tattırdı. Ahiret azabı ise daha büyüktür. Keşki bilselerdi.

### [Fussilet 41:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/41:16.md) — لِنُذِيقَهُمْ

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Böylece uğursuz günlerde dünya hayatında rüsvaylık azabını tattıralım diye Biz de onların üzerine şiddetli bir rüzgar gönderdik. Ahiret azabı ise, elbet daha horlayıcıdır. Onlara yardım da edilmez.

### [Fussilet 41:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/41:27.md) — فَلَنُذِيقَنَّ

فَلَنُذِيقَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا عَذَابًا شَدِيدًا وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): O küfredenlere şiddetli bir azabı tattıracağız ve onları yapmakta olduklarının en kötüsü ile cezalandıracağız.

### [Fussilet 41:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/41:50.md) — أَذَقْنَاهُ · وَلَنُذِيقَنَّهُمْ

وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هَذَا لِي وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلَى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنَى فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِمَا عَمِلُوا وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ

Meal (IK): Oysa ona dokunan bir sıkıntıdan sonra kendisine katımızdan bir rahmet tattırırsak; muhakkak: Bu, benim hakkımdır, kıyametin kopacağını sanmıyorum. Rabbıma döndürülürsem, muhakkak ki O’nun nezdinde de güzel şeyler bulacağım, der. Andolsun ki; Biz, küfredenlere yaptıklarını muhakkak bildireceğiz. Ve andolsun ki; Biz, onlara muhakkak ağır bir azab tattıracağız.

### [Şura 42:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/42:48.md) — أَذَقْنَا

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ

Meal (IK): Eğer onlar yine yüz çevirirlerse; Biz, seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik. Senin vazifen, sadece tebliğdir. Gerçekten Biz, insana katımızdan bir rahmet tattırırsak; o bununla sevinir. Ama elleriyle işlediklerinden ötürü başlarına bir fenalık gelirse; işte o zaman insan, cidden pek nankördür.

### [Duhan 44:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/44:49.md) — ذُقْ

ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ

Meal (IK): Tad bakalım; hani güçlü olan, değerli olan yalnız sendin?

### [Duhan 44:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/44:56.md) — يَذُوقُونَ

لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَى وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Orada ilk ölümden başka bir ölüm tatmazlar. Ve onları cehennem azabından korumuştur.

### [Ahkaf 46:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/46:34.md) — فَذُوقُوا

وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): O küfredenler ateşe sunuldukları gün. Nasıl, bu gerçek değil miymiş? denildiğinde: Rabbımıza andolsunki, evet gerçekmiş, derler. O da: Şu halde küfrettiğinizden dolayı tadın azabı, der.

### [Zariyat 51:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/51:14.md) — ذُوقُوا

ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ

Meal (IK): Tadın azabınızı, işte acele istediğiniz bu idi.

### [Kamer 54:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/54:37.md) — فَذُوقُوا

وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ

Meal (IK): Andolsun ki; onlar, misafirlerine kötülük yapmayı kasdetmişlerdi. Biz de gözlerini kör ettik. Azabımı ve tehdidimi tadın.

### [Kamer 54:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/54:39.md) — فَذُوقُوا

فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ

Meal (IK): Tadın, işte azabımı ve tehditlerimi.

### [Kamer 54:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/54:48.md) — ذُوقُوا

يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ

Meal (IK): O gün, yüzleri üstü ateşe sürüldüklerinde: Tadın cehennemin tadını, denir.

### [Haşr 59:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/59:15.md) — ذَاقُوا

كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيبًا ذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kendilerinden az önce geçmiş ve işlerin vebalini tatmış olanların durumu gibidir. Onlar için elim bir azab vardır.

### [Tegabün 64:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/64:5.md) — فَذَاقُوا

أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ فَذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Daha önce küfredip de yaptıklarının karşılığını tadanların haberi size gelmedi mi? Ve onlara elim bir azab vardır.

### [Talak 65:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/65:9.md) — فَذَاقَتْ

فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا

Meal (IK): Onlar, yaptıklarının karşılığını tatmışlardır. İşlerinin sonu ise hüsran olmuştur

### [Nebe 78:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/78:24.md) — يَذُوقُونَ

لَا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلَا شَرَابًا

Meal (IK): Orada serinlik ve içecekler tadamayacaklardır.

### [Nebe 78:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/ayet/78:30.md) — فَذُوقُوا

فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذَابًا

Meal (IK): Öyleyse tadınız, bundan böyle size azabdan başka bir şey artırmayız.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır. Sonra sin zel’e dönüşmüş. Tat anlamını almıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والذال و"وايء" معهما
و ق ذ، ذ و ق، ذ ق و، ق ذ ي مستعملات وقذ: الوَقْذُ: شدة الضرب، وشاة وَقيذةٌ مَوْقُوذةٌ أي مقتولة بالخشب، وتقول: وقَذَها يقِذها وَقْذاً، وهذا فعل العلوج كذلك كانوا يفعلون ثم يأكلون، فنهى الله عنه وحرمه.
وحمل فلان وَقيذاً أي ثقيلاً دنفاً مشفياً.
ذوق: ذاقَ يذوقُ ذَوْقاً ومَذاقة ومَذاقاً وذَواقاً.
وذَواقُه ومَذاقُه طيب أي طعمه.
وذُقْتُ فلاناً وذُقْتُ ما عنده، وما نزل بك مكروه فقد ذُقْتَه، وقال الله عز وجل: "ذُقْ إنك أنت العزيز الكريم".
وفي الحديث: "إن الله لا يحب الذَّوّاقين والذَّوّقاتِ" أي كلما تزوجا كرها ومدا أعينهما إلى غيرهما.
ذقو: فرس وحمار أذْقَى، والأنثى ذَقْواء، والجميع ذُقْوٌ، وهو الرخو رانف الأذن.
قذي: القَذَى: ما يقع في العين، وقَذِيَت عينه تَقْذَى قَذىً فهي قَذِيَةٌ مخفف، ويقال: قَذِيَّةٌ بتشديد الياء. وما جاء من الناقص على فعلة فالتخفيف فيه أحسن نحو: رجل هو وامرأة هوية أي صاحب هوى.
والتَّقْذِيةُ: إخراج القَذَى من العَيْن، والإِقذاءُ: القاؤه فيها.
وإذا رَمَتِ العينُ بالقَذَى قيل: قذت تَقذي قَذْياً بالياء.
والقَذاة: الواحدة وتجمع: أقذاء.

##### Türkçe

**القاف** ve **الذال** ve onlarla birlikte **"وايء"**.

و ق ذ، ذ و ق، ذ ق و، ق ذ ي kullanımdadır. Ve **وقذ**: **الوَقْذُ**: vurmanın şiddeti; ve **شاة وَقيذةٌ مَوْقُوذةٌ** yani odunla öldürülmüş. Ve dersin ki: **وقَذَها يقِذها وَقْذاً**; ve bu, **العلوج**un fiilidir; aynı şekilde yaparlardı, sonra yerlerdi; bunun üzerine Allah onu yasakladı ve haram kıldı.

Ve falan kimseyi **وَقيذاً** taşıdı, yani ağır, bitkin, ölmek üzere.

**ذوق**: **ذاقَ يذوقُ ذَوْقاً** ve **مَذاقة** ve **مَذاقاً** ve **ذَواقاً**.

Ve **ذَواقُه** ve **مَذاقُه** iyi, yani tadı.

Ve **ذُقْتُ فلاناً** ve **ذُقْتُ ما عنده**; ve sana inen hoş olmayan şey, artık onu **ذُقْتَه**. Ve Allah عز وجل dedi: **"ذُقْ إنك أنت العزيز الكريم"**.

Ve hadiste: **"إن الله لا يحب الذَّوّاقين والذَّوّقاتِ"** yani her ne zaman evlenseler hoşlanmazlar ve gözlerini başkalarına dikerler.

**ذقو**: **فرس** ve **حمار أذْقَى**; dişisi **ذَقْواء**; hepsi **ذُقْوٌ**; ve o, kulağı gevşek, sarkık olandır.

**قذي**: **القَذَى**: göze düşen şey. Ve gözü **قَذِيَت**; **تَقْذَى قَذىً**; böylece o **قَذِيَةٌ**dur, hafifletilmiş. Ve denir ki: **قَذِيَّةٌ**; **الياء**ın şeddelenmesiyle. Ve eksik olandan **فعلة** vezninde gelen şeyde hafifletme daha güzeldir; şu örnek gibi: **رجل هو** ve **امرأة هوية** yani heves sahibi.

Ve **التَّقْذِيةُ**: gözden **القَذَى**yı çıkarmaktır. Ve **الإِقذاءُ**: onu gözün içine atmaktır.

Ve göz **القَذَى**yı attığında denir ki: **قذت تَقذي قَذْياً**; **الياء** ile.

Ve **القَذاة**: bir tanesidir; ve çoğul yapılır: **أقذاء**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ذُقْتُ الشيءَ أَذُوقُهُ ذَوْقاً وذَواقاً ومَذاقاً ومَذاقَةً. وما ذُقْتُ ذَواقاً، أي شيئاً. وذُقْتُ ما عند فلان، أي خَبَرْتُهُ. وذُقْتُ القوسَ، إذا جذبتَ وترها لتنظرَ ما شِدَّتُها. وأَذاقَهُ الله وبالَ أمرِه. قال طُفيلٌ:
فَذوقوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجِّـرٍمن الغَيظِ في أكبادنا والتَحَوُّبِ
وتَذَوَّقْتُهُ، أي ذُقْتُهُ شيئاً بعد شيء. وأمرٌ مُسْتَذاقٌ، أي مجرَّبٌ معلومٌ. والذَوٌّاقُ: المَلولُ.

##### Türkçe

**ذُقْتُ** şeyi **أَذُوقُهُ**; **ذَوْقاً** ve **ذَواقاً** ve **مَذاقاً** ve **مَذاقَةً** (olarak). Ve “**وما ذُقْتُ ذَواقاً**”, yani bir şey (tatmadım). Ve “**ذُقْتُ ما عند فلان**”, yani onu tecrübe ettim. Ve **ذُقْتُ القوسَ**, sen onun kirişini çektiğinde; onun ne kadar sıkı olduğunu görmek için. Ve Allah ona işinin vebalini tattırdı. Tufeyl dedi ki:
فَذوقوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجِّـرٍمن الغَيظِ في أكبادنا والتَحَوُّبِ
Ve **تَذَوَّقْتُهُ**, yani onu şeyden sonra şey olarak tattım. Ve **أمرٌ مُسْتَذاقٌ**, yani denenmiş, bilinen. Ve **الذَوٌّاقُ**: bıkkın olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ذ ( وايء )
قذى ، وقذ ، ذوق ، ذقي .
ذقي : أمّا ذَقى فلا أحفظه لأحدٍ مِن الثقات .
وذكره الليث في هذا الباب فقال : فَرَسٌ أَذْقَى والأنثى ذَقْواء ، والجميع الذُّقْوُ ، وهو الرِّخْو رانِف الأنف ، وكذلك الحمار .
قلت : وهذا عندي تصحيف بيِّن ، والصواب فَرَسٌ أَذْفى ، والأنثى ذفْواء : إذا كان مُسترخِيَي الأذنين . وقد فسرته في كتاب الدال .
وقذ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ ) ( المائدة : 3 ) .
قال الفراء : الموقوذة : المضروبة حتى تموت ولم تُذَكَ .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت ، يقال : تركتهُ وَقِيذاً ووَقيطاً بالذال والطاء .
أبو عبيد عن الأحمر : ضَربه فوقَطَه .
وقال ابن السكيت : وَقَذَه بالضَّرب .
والموقوذة والوَقيذُ : الشاة تُضرب حتى تموت ثم تؤكل .
ويقال : ضَربه على موْقِذٍ مِن مَواقِذه ، وهو المِرْفَق أو طَرَف المَنكِب أو الرُّكْبَة أو الكَعْب .
وأنشد :
دَيْنِي إذا وَقَذَ النُعاس الرُّقّدا
أي : صاروا وكأنهم سُكارى في النُّعاس .
وقال الليث : حُمِل فلانٌ وَقيذاً ، أي : ثقيلاً دَنفاً مُشْفِياً .
أبو عبيد عن الأصمعي : المُوقَذة : الناقة التي يُؤثِّر الصِّرار في أَخلافها .
وقال العَدَبّس : المُوقَّذة : التي يَرغَثُها الفَصيل فلا يخرج لبنُها إلاَّ نَزْراً لعَظم الضَرْع ، فَيرِمُ ضَرْعُها ويأخذها داءً فيه .
وفي حديث عمر أنه قال : إنِّي لأعلم مَتَى تهلك العَرَب : إذا ساسَها مَن لم يُدرك الجاهلية فيأخذها بأخلاقها ولم يُدْرِكه الإسلام فيَقِذُه الوَرَع . قوله : فيقذه ، أي : يُسكّنه ويُثْخنه ، أي : يبلغ منه مبلغاً يَمنعه مِن انتهاك ما لا يَحِلّ ولا يَجْمل .
قال : وقال خالد : الوَقْذُ : أن يَضرب فائِقُه أو خُشَّاءَهُ من وراء أُذُنه .
وقال أبو سعيد : الوَقْذ : الضَرْب على فأس القَفا ، فتصير هَدَّتُها إلى الدِّماغ فيذهب العَقل . يقال : رجل مَوْقوذٌ ، وقد وقَذَه الْحِلم : سَكّنه .
وقال ابن شُميل : الوَقيذُ : الذي يُغْشى عليه لا يُدْرَى أميّتٌ أم لا .
ذوق : قال الليث : الذَوْق : مصدرُ ذاقَ يذوقُ ذَوْقاً ومَذاقاً وذَوَاقاً . فالذَّوَاق والمَذاق يكونان مصدَرَين ، ويكونانِ طَعْماً ، كما تقول : ذَواقهُ ومذاقُه طيِّبٌ . وتقول : ذُقْتُ فلاناً وذُقْتُ ما عنده ؛ وكذلك ما نَزل بإنسان مِن مكروه فقد ذاقَه .
وجاء في الحديث : ( إن الله لا يُحبّ الذَّوّاقين والذَوّاقات ) .
قال : وتفسيره ألا يطمئن ولا تطمئن ، كُلَّما تزَوَّجَ أو تزوجَتْ كَرِهاً وطَمحا إلى غير الزَّوج .
ويقال : ذُقتُ فلاناً ، أي : خَبَرْتُه وَبُرْتُه واستَذَقْتُ فلاناً إذا خَبَرْتَه فلَم تَحمد مَخْبَرتَه . ومنه قوله :
وعهدُ الغانيات كَعهدِ قَيْنٍ
وَنَتْ عنه الجَعائلُ مُسْتذاقِ
وقال الله جلّ وعزّ : ( نُّكْراً فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْراً ) ( الطلاق : 9 ) ، أي : خَبَرت . والذَّوْق يكون فيما يُكرَه ويُحمَد .
قال الله جلّ وعزّ : ( فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ ) ( النحل : 112 ) ، أي : ابتلاها بسوءِ ما خَبَرتْ مِن عقاب الجوع والخوف وضَرَب لباسَها مثلاً لأنَّهما شَمِلاهم عامة .
ويقال : ذُقْ هذا القَوْسَ ، أي : انزِع فيها
لتَخبُر لينَها وشدَّتها .
وقال الشماخ :
فذاقَ فأَعطتْه مِن اللِّين جانباً
كفَى ولَهَا أنْ يُغْرِقَ النَّبْلَ حاجِزُ
أي : نظَرَ إلى القوْس ورازَها . وقوله : كفى ، أي : وكفى ذاك اللِّين منها . وقوله : ولها أن يُغرق النبل حاجز ، أي : لها حاجزٌ يَمنعُ مِن إغراق النَّبْل ، أي : فيها لينٌ وشدَّة بمقدارٍ وَفْقٍ . ومثله :
في كَفِّه مُعْطِيَةٌ مَنُوع
وقال آخر :
شِريانةٌ تَمنَع بعدَ اللِّينِ
وقال ابن مُقبل :
أو كاهتزازٍ رُدَينيَ تَذاوَقَهُ
أيْدِي التِّجارِ فَزادُوا مَتْنَه لِينا
وذاقَ الرجلُ عُسَيلةَ المرأة : إذا أولجَ فيها أدافَهُ حتَّى خبَرَ طِيبَ جِماعها وذاقت هي عُسَيلته كذلك لما خالَطَها فوَجَدَتْ حلاوةَ لَذَّةِ الخلاط .
ثعلب عن ابن الأعرابي : ( فَذُوقُواْ الْعَذَابَ ) ( الأنعام : 30 ) ، قال : الذَوْق يكون بالفَم وبغير الفَم .
وقال غيره : أَذاقَ فلانٌ بَعدَك سَرْواً ، أي : صارَ سَرِيّاً ، وأَذاقَ بَعدَك كرماً ، وأَذاقَ الفَرسُ بَعْدك عَدْواً ، أي : صار عَدّاءً بعدَك .
ورجل ذَوّاق : مِطْلاق : إذا كان كثير النكاح كثير الطلاق .
ويقال : ما ذُقْتُ ذَواقاً ، وهو ما يُذاق من الطعام .
قذي : أبو عبيد عن الأصمعي : قَذَتْ عينُه تقذِي : إذا ألْقتْ قَذاها وقَذَّيْتُ أنا عينَه : إذا ألقيتَ فيها القَذَى . وقَذَيتها : أخرجت منها القَذَى .
قال : وقال أبو زيد مثله ، إلا أنّه قال أقذيتُها : إذا أخْرَجْتَ منها القَذَى .
وقال شمر : قال غير أبي زيد : أقْذَيْتُ عينَه : رَمَيتُ فيها القَذَى .
قال : وهذا أشبَه عندنا بالصواب مما قال أبو زيد .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : قَذَيْتُ عينَه وَأَقذيتها ، بأَلف وَغير ألف : إذا ألقَيْتَ فيها القَذَى .
رَوَى أبو نصر عن الأصمعي : لا يُصِيبُك مني ما يَقْذِي عينَك بفتح الياء .
أبو عُبيد عن الأصمعي : قَذِيَتْ عينُه تَقْذَى : إذا صار فيها القَذَى .
وقال غيره : القَذَى : ما عَلا الشرابَ من شيء يَسْقُط فيه .
ورَوَى أبو حاتم عن الأصمعيّ : قَذَّى عينَه يُقَذِّيها : إذا أخرج ما فيها من القَذَى ، ومنه يقال : عَيْنٌ مُقَذَّاة . وَيقال : قَذَت الشاةُ فهي تَقْذِي قَذْياً : إذا ألْقَتْ بياضاً مِن رَحمِها تريد الفَحْل . وقال : كلُّ فَحْلٍ
يَمْذِي ، وَكلُّ أنثى تَقْذِي .
وقال حُمَيدٌ يصف بَرْقاً :
خَفَى كاقتِذاء الطَّيْر والليلُ واضِعٌ
بأَرواقِه والصبحُ قد كادَ يلمعُ
وقال الأصمعي : لا أدرِي ما معنى قوله : كاقتذاء الطير .
وقال غيره : كما غمّضَ الطائر عينَه من قَذاةٍ وقعَتْ فيها .
وقال ابن الأعرابيّ : الاقتذاء : نَظَرُ الطير ثم إغماضُها تَنظُر نَظَراً ثم تُغمِض . وأنشد قولَ حُميد هذا .
أبو عبيد عن أبي عمرو : أَتتْنا قاذِيةٌ من الناس ، بالذال معجَمة ، وهم القَليل ، وجمعُها قَواذٍ .
وقال أبو عبيد : المحفوظ عندنا قادية ، بالدال .
الليث : قَذِيَتْ عينُه تَقْذَى قَذًى فهي قَذِيَةٌ مخفّفةً .
ويقال : قذيَّة مشدّدة الياء .
قلت : وأنكر غيرُه التشديد .
ويقال : قَذاة واحدة ، وجمعُها قَذًى وأقذاء .
وقال النبيّ عليه السلام في فتنةٍ ذكرَها : ( هُدْنةٌ على دَخَنٍ وجماعةٌ على أقذاء ) .
قال أبو عبيد : هذا مَثَل ، يقول : اجتماعُهم على فسادٍ مِن القلوب ، شُبّه بأقذاء العَيْن .
ويقال : فلانٌ يُغْضِي على القَذَى : إذا سكتَ على الذُّلّ والضَّيم وفَساد القَلْب .

##### Türkçe

ق ذ ( **وايء** )
**قذى** , ve **وقذ** , **ذوق** , **ذقي** .

**ذقي** : Amma **ذَقى**’yı, sika olanlardan hiç kimse için ezberlemiyorum.
Leys onu bu bapta zikretti ve dedi ki: **فَرَسٌ أَذْقَى** ve dişisi **ذَقْواء** , hepsi **الذُّقْوُ**’dur; o, burun ucu gevşek olan yumuşaktır; eşek de böyledir.
Dedim ki: Bu, benim yanımda apaçık bir tashiftir; doğrusu **فَرَسٌ أَذْفى** ve dişisi **ذفْواء**’dır: iki kulağı gevşek olduğunda. Onu **كتاب الدال**’da açıklamıştım.

**وقذ** : Allah celîl ve azîz dedi ki: ( **وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ** ) ( **المائدة : 3** ) .
Ferrâ dedi ki: **الموقوذة**: vurulmuş olan; ölene kadar (vurulur) ve **تُذَكَ** edilmemiştir.
Münzirî bana Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: “Onu **وَقِيذاً** ve **وَقيطاً** ( **بالذال والطاء** ) bıraktım” denir.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: “Onu vurdu, sonra **فوقَطَه**.”
İbnü’s-Sikkît dedi ki: Onu vuruşla **وَقَذَه**.
**الموقوذة** ve **الوَقيذُ**: koyun; vurulur, ölene kadar, sonra yenir.
Ve denir ki: Onu, **موْقِذٍ**’lerinden bir **موْقِذٍ** üzerine vurdu; o, dirsektir yahut omuz ucudur yahut dizdir yahut ayak bileğidir.
Ve inşad etti:
دَيْنِي إذا وَقَذَ النُعاس الرُّقّدا
Yani: uykuda sanki sarhoşlar gibi oldular.
Leys dedi ki: “Falan **وَقيذاً** taşındı”; yani: ağır, bitkin, (ölüme) yaklaşmış.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المُوقَذة**: burun bağı ( **الصِّرار** ) memelerinde iz bırakan dişi deve.
Adebbs dedi ki: **المُوقَّذة**: yavru onu emer de sütü, memenin büyüklüğünden dolayı ancak az çıkar; memesi şişer ve onda bir hastalık onu tutar.
Ömer’in hadîsinde: dedi ki: “Ben, Arapların ne zaman helâk olacağını bilirim: Câhiliyeyi idrak etmemiş kimse onları idare ederse, onları ahlâklarıyla tutar; İslâm da onu idrak etmemiştir de **فيَقِذُه الوَرَع**.” Sözü: **فيقذه**; yani: onu sakinleştirir ve onu ağırlaştırır; yani: ondan, helâl olmayanı ve güzel olmayanı çiğnemesine engel olacak bir dereceye ulaşır.
Dedi ki: Hâlid dedi: **الوَقْذُ**: sürücüsünün yahut **خُشَّاءَهُ**’sının kulağının arkasından vurmasıdır.
Ebû Saîd dedi ki: **الوَقْذ**: ensenin baltası (kökü) üzerine vuruştur; onun darbesi beyne varır da akıl gider. “**رجل مَوْقوذٌ**” denir. Ve onu **الْحِلم** **وقَذَه**: onu sakinleştirdi.
İbn Şümeyl dedi ki: **الوَقيذُ**: üzerine baygınlık gelen; ölü mü değil mi bilinmez.

**ذوق** : Leys dedi ki: **الذَوْق**: **ذاقَ يذوقُ**’un masdarıdır: **ذَوْقاً** ve **مَذاقاً** ve **ذَوَاقاً**. **الذَّوَاق** ve **المَذاق** iki masdar olur; ve iki “tat” olur; senin “Onun **ذَواقهُ** ve **مذاقُه** iyidir” demen gibi. Ve “Falanı **ذُقْتُ** ve onda olanı **ذُقْتُ**” dersin; insana inen bir hoşnutsuzluk da böyledir: onu tatmıştır.
Hadîste geldi: ( **إن الله لا يُحبّ الذَّوّاقين والذَوّاقات** ) .
Dedi ki: Onun tefsiri: (erkek) yerleşip sükûn bulmaz ve (kadın) yerleşip sükûn bulmaz; ne zaman evlense yahut evlense, hoşlanmaz ve başka eşe meyleder.
Ve denir ki: “Falanı **ذُقتُ**”; yani: onu denedim ve onu sınadım. Ve “Falanı **استَذَقْتُ**”: onu denedim de onun denenmişliğini övmedin. Ondandır sözü:
وعهدُ الغانيات كَعهدِ قَيْنٍ
وَنَتْ عنه الجَعائلُ مُسْتذاقِ
Allah celîl ve azîz dedi ki: ( **نُّكْراً فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْراً** ) ( **الطلاق : 9** ) ; yani: denedi. **الذَّوْق** hem hoşlanılmayan hem övülen şeyde olur.
Allah celîl ve azîz dedi ki: ( **فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ** ) ( **النحل : 112** ) ; yani: onu, açlık ve korku cezasından denediği kötülükle imtihan etti; ve onların elbisesini bir misal yaptı; çünkü ikisi onları genel olarak kuşattı.
Ve denir ki: “Bu yayı **ذُقْ**”; yani: onda çek; onun yumuşaklığını ve sertliğini deneyesin diye.
Şemmâh dedi ki:
فذاقَ فأَعطتْه مِن اللِّين جانباً
كفَى ولَهَا أنْ يُغْرِقَ النَّبْلَ حاجِزُ
Yani: yaya baktı ve onu yokladı. Sözü: **كفى**; yani: o yumuşaklık ondan yeter. Sözü: **ولها أن يُغرق النبل حاجز**; yani: onda, okun sonuna kadar çekilmesini engelleyen bir **حاجزٌ** vardır; yani: onda, uygun bir ölçü miktarınca yumuşaklık ve sertlik vardır. Bunun benzeri:
في كَفِّه مُعْطِيَةٌ مَنُوع
Bir başkası dedi ki:
شِريانةٌ تَمنَع بعدَ اللِّينِ
İbn Mukbil dedi ki:
أو كاهتزازٍ رُدَينيَ تَذاوَقَهُ
أيْدِي التِّجارِ فَزادُوا مَتْنَه لِينا
Ve adam, kadının **عُسَيلةَ**’sini tattı: onu içine soktuğunda, **أدافَهُ**’sını onda sokar; ta ki onun cimasının hoşluğunu denesin. O da onun **عُسَيلته**’sini böyle tadar; ona karıştığında, karışmanın lezzetinin tatlılığını bulur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: ( **فَذُوقُواْ الْعَذَابَ** ) ( **الأنعام : 30** ) ; dedi ki: **الذَوْق** ağızla olur ve ağız olmaksızın da olur.
Başkası dedi ki: “Falan, senden sonra **سَرْواً** tattırdı”; yani: senden sonra **سَرِيّاً** oldu. Ve “Senden sonra kerem tattırdı.” Ve “At, senden sonra koşu tattırdı”; yani: senden sonra koşucu oldu.
Ve **رجل ذَوّاق**: **مِطْلاق**: nikâhı çok, talâkı çok olduğunda.
Ve denir ki: “Ben bir **ذَواقاً** tatmadım”; o, yemekten tadılan şeydir.

**قذي** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **قَذَتْ** gözü **تقذِي**: **قَذاها**’sını attığında. Ve ben onun gözünü **قَذَّيْتُ**: içine **القَذَى** attığında. Ve onu **قَذَيتها**: ondan **القَذَى**’yı çıkardın.
Dedi ki: Ebû Zeyd de bunun benzerini söyledi; ancak o, “Onu **أقذيتُها**: ondan **القَذَى**’yı çıkardığımda” dedi.
Şemr dedi ki: Ebû Zeyd’den başkası dedi: “Onun gözünü **أقْذَيْتُ**: içine **القَذَى** attım.”
Dedi ki: Bu, Ebû Zeyd’in dediğinden bize göre doğruya daha benzer.
Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: “Onun gözünü **قَذَيْتُ** ve **وَأَقذيتها**; elif ile ve elifsiz: içine **القَذَى** attığında.”
Ebû Nasr, Asmaî’den rivayet etti: “Benden sana, gözünü inciten şey isabet etmez”; **بفتح الياء**.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **قَذِيَتْ** gözü **تَقْذَى**: onda **القَذَى** olduğunda.
Başkası dedi ki: **القَذَى**: içeceğin üstüne çıkan, içine düşen şeyden olan şeydir.
Ebû Hâtim, Asmaî’den rivayet etti: Onun gözünü **قَذَّى** **يُقَذِّيها**: onda olan **القَذَى**’dan olanı çıkardığında; ondan “**عَيْنٌ مُقَذَّاة**” denir. Ve denir ki: Koyun **قَذَت**; o, **قَذْياً** **تَقْذِي**: rahminden bir beyazlık attığında; koçu ister. Dedi ki: Her koç
يَمْذِي ، وَكلُّ أنثى تَقْذِي .
Humeyd, bir şimşeği vasfederek dedi ki:
خَفَى كاقتِذاء الطَّيْر والليلُ واضِعٌ
بأَرواقِه والصبحُ قد كادَ يلمعُ
Asmaî dedi ki: Onun sözünün manası nedir bilmem: **كاقتذاء الطير**.
Başkası dedi ki: Kuşun, gözüne düşen bir **قَذاةٍ**’dan dolayı gözünü kısmış olması gibi.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الاقتذاء**: kuşun bakması sonra gözlerini kısmadır; bakar bir bakışla, sonra kısar. Humeyd’in bu beytini inşad etti.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: “Bize insanlardan **قاذِيةٌ** geldi” ( **بالذال معجَمة** ); onlar azdır; çoğulu **قَواذٍ**’dir.
Ebû Ubeyd dedi ki: Bizde mahfuz olan **قادية**’dir, **بالدال**.
Leys: **قَذِيَتْ** gözü **تَقْذَى** **قَذًى**; o, hafifletilmiş olarak **قَذِيَةٌ**’dir.
Ve denir ki: şeddeli yâ ile **قذيَّة**.
Dedim ki: Başkası şeddeyi inkâr etti.
Ve denir ki: bir tane **قَذاة**; çoğulu **قَذًى** ve **أقذاء**’dır.
Peygamber -aleyhisselâm- zikrettiği bir fitnede dedi ki: ( **هُدْنةٌ على دَخَنٍ وجماعةٌ على أقذاء** ) .
Ebû Ubeyd dedi ki: Bu bir meseldir; der ki: kalplerden bir bozukluk üzere toplanmaları; gözün **أقذاء**’ına benzetildi.
Ve denir ki: Falan **يُغْضِي على القَذَى**: zillet ve haksızlık ve kalbin bozukluğu üzerine sustuğunda.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الذال والواو وما يثلثهما)
  (ذوي)  الذال والواو والياء كلمةٌ واحدة تدلُّ على يُبْسٍ وجُفوف. تقول ذَوَى العُود يَذْوِي، إذا جَفّ، وهو ذاوٍ([1])، وربَّما قالوا ذأَى يَذأَى، والأوّل الأجود.
  (ذوب)  الذال والواو والباء أصلٌ واحد، وهو الذَّوْب، ثمَّ يحمل عليه ما قاربه في المعنى مجازاً. يقال ذَابَ الشيءُ يذُوب ذَوْباً، وهو ذائب. ثم يقولون مجازاً: ذاب لي عليه من المال كذا، أي وجَب؛ كأنّه لمّا وجب فقد ذاب عليه، كما يذوب الشَّيء على الشيء. والإذوابة: الزُّبْد حين يُوضَع في البُرْمة ليُذاب. والذَّوْب: العَسَل الخالص. ثمَّ يقولون للشَّمس إذا اشتدّ حرُّها: ذابت؛ كأنّها لما بلغت إلى الأجساد بحَرِّها فقد ذابت عليهم. قال:
إذا ذابَتِ الشَّمسُ اتَّقَى صَقَرَاتِها *** بأفنانِ مَربُوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])  ويقولون: أذاب فلانٌ أمرَه، أي أصلَحَه. وهو من الباب؛ لأنّه كأنّه فَعلَ به ما يفعله مُذِيب السَّمْن وغيرِه حتَّى يخلُص ويصلُح. ومنه قول بِشر:
وكنتم كَذاتِ القِدْر لَم تَدْرِ إِذْ غَلت *** أتُنْزِلُها مذمومةً او تذيبُها([3])  وقال قومٌ: تُذِيبها تُنْهِبُها؛ والإذابة: النُّهبْة؛ أذَبْتُه أنْهَبتُه. وهو الباب، كأنّه أذابَهُ عليهم.
  (ذوق)  الذال والواو والقاف أصلٌ واحد، وهو اختبار الشيء من جِهَةِ تَطَعُّمٍ، ثم يشتق منه مجازاً فيقال: ذُقْت المأكولَ أذُوقه ذَوْقاً. وذُقْت ما عند فلانٍ: اختبرتُه. وفي كتاب الخليل: كلُّ ما نزَلَ بإِنسانٍ مِن مكروه فقد ذَاقَه([4]). ويقال ذاقَ القوسَ، إذا نظَرَ ما مقدارُ إعطائها وكيف قُوّتُها. قال:
فذَاق فأعطَتْهُ من اللِّينِ جانباً *** كَفَى، ولَهَا أن يُغْرِق السَّهْمُ حاجزُ([5])  (ذود)  الذال والواو والدال أصلان: أحدهما تنْحِية الشّيء عن الشيء، والآخَر جماعةُ الإبل. ومحتملٌ أن يكون البابان راجعَينِ إلى أصل واحد.
  فالأوّل قولهم: ذُدْت فلاناً عن الشيء أَذُودُه ذَوْداً، وذُدْت إبِلي أذودُها ذَوداً وذِيادا. ويقال أذَدْتُ فلاناً: أعنتُه على ذِياد إبلِه.
  والأصل* الآخر الذَّوْد من النَّعَم. قال أبو زيد: الذَّود من الثلاثة إلى العشرة.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) مصدره ذَي وذُويّ. ويقال أيضاً ذوي يذوى ذوى، من باب تعب، وهي لغة رديئة.
([2]) لذي الرمة في ديوانه 504 واللسان (ذوب، صقر، ربع، عبل).
([3])ا البيت في اللسان (ذوب) وهو في قصيدته من المفضليات (2: 130-133).
([4]) في الأصل: "أذاقه"، صوابه في المجمل.
([5]) للشماخ في ديوانه 48 واللسان (ذوق).
ـ

##### Türkçe

(ذال, واو ve bunları üçleyen şeyler babı)
  (ذوي)  **الذال** ve **الواو** ve **الياء** bir tek kelimedir; bir kuruluk ve kupkuru oluşa delâlet eder. **ذَوَى العُود يَذْوِي** dersin; kuruduğu zaman; ve o **ذاوٍ**’dır([1]). Ve belki **ذأَى يَذأَى** dediler; fakat birincisi daha iyidir.
  (ذوب)  **الذال** ve **الواو** ve **الباء** bir tek asıldır; o da **الذَّوْب**’dur; sonra mânâda ona yakın olan şey, mecazen onun üzerine taşınır. **ذَابَ الشيءُ يذُوب ذَوْباً** denir; ve o **ذائب**tir. Sonra mecazen derler: “Bana onun üzerinde maldan şu kadar **ذاب**”; yani vacip oldu; sanki vacip olunca onun üzerine erimiş oldu; tıpkı şeyin şey üzerine erimesi gibi. Ve **الإذوابة**: tereyağı, erisin diye tencereye konulduğu zaman. Ve **الذَّوْب**: hâlis bal. Sonra güneşe, harareti şiddetlendiği zaman, “**ذابت**” derler; sanki hararetiyle bedenlere ulaştığında onların üzerine erimiş oldu. Dedi ki:
إذا ذابَتِ الشَّمسُ اتَّقَى صَقَرَاتِها *** بأفنانِ مَربُوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])  Ve derler: “Falan kimse işini **أذاب** etti”; yani onu ıslah etti. Ve o babdandır; çünkü sanki onunla, içyağını ve başkasını eritenin yaptığı şeyi yaptı; tâ ki saflaşsın ve düzelsin. Ve ondan Bişr’in sözü:
وكنتم كَذاتِ القِدْر لَم تَدْرِ إِذْ غَلت *** أتُنْزِلُها مذمومةً او تذيبُها([3])  Ve bir kavim dedi: “**تُذِيبها**” “onu yağmalarsın”dır; ve **الإذابة**: yağma; “**أذَبْتُه**” onu yağmalattım. Ve o babdır; sanki onu onların üzerine eritmiş oldu.
  (ذوق)  **الذال** ve **الواو** ve **القاف** bir tek asıldır; o da, tatma cihetinden şeyin sınanmasıdır; sonra ondan mecazen türetilir de denir: **ذُقْت المأكولَ أذُوقه ذَوْقاً**. Ve “Falanın yanındaki şeyi **ذُقْت**”: onu sınadım. Halîl’in kitabında: İnsana hoşlanılmayan bir şeyden her ne inerse, muhakkak onu **ذَاقَه**([4]). Ve “**ذاقَ القوسَ**” denir; onun atışının miktarı nedir ve kuvveti nasıldır diye baktığı zaman. Dedi ki:
فذَاق فأعطَتْهُ من اللِّينِ جانباً *** كَفَى، ولَهَا أن يُغْرِق السَّهْمُ حاجزُ([5])  (ذود)  **الذال** ve **الواو** ve **الدال** iki asıldır: birisi, şeyi şeyden uzaklaştırmadır; diğeri, develer topluluğudur. Ve muhtemeldir ki iki bab bir tek asla dönücüdür.
  Birincisi onların sözü: “**ذُدْت** falanı şeyden, **أَذُودُه ذَوْداً**”; ve “Develerimi **ذُدْت**; **أذودُها ذَوداً** ve **ذِيادا**.” Ve “Falanı **أذَدْتُ**” denir: develerini uzaklaştırmada ona yardım ettim.
  Diğer asıl **الذَّوْد**: davardan. Ebû Zeyd dedi: **الذَّود** üçten ona kadardır.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Masdarı **ذَي** ve **ذُويّ**’dir. Ve ayrıca **ذوي يذوى ذوى** denir; **تعب** babındandır; ve o kötü bir lehçedir.
([2]) Zü’r-Rumme’nindir; divanında 504 ve Lisân’da (**ذوب**، **صقر**، **ربع**، **عبل**).
([3]) Beyit Lisân’da (**ذوب**)dadır; ve o, Mufaddaliyât’taki kasidesindedir (2: 130-133).
([4]) Asılda: “**أذاقه**”; doğrusu Mücmel’dedir.
([5]) Şemmâh’ındır; divanında 48 ve Lisân’da (**ذوق**).
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الذوق: وجود الطعم بالفم، وأصله فيما يقل تناوله دون ما يكثر، فإن ما يكثر منه يقال له: الأكل، واختير في القرآن لفظ الذوق في العذاب؛ لأن ذلك - وإن كان في التعارف للقليل - فهو مستصلح للكثير، فخصه بالذكر ليعم الأمرين، وكثر استعماله في العذاب، نحو: ﴿ليذقوا العذاب﴾ [النساء/56]، ﴿وقيل لهم ذوقوا عذاب النار﴾ [السجدة/20]، ﴿فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون﴾ [الأنفال/35]، ﴿ذق إنك أنت العزيز الكريم﴾ [الدخان/49]، ﴿إنكم لذائقوا العذاب الأليم﴾ [الصافات/38]، ﴿ذلكم فذوقوه﴾ [الأنفال/14]، ﴿ولنذيقنهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر﴾ [السجدة/21]، وقد جاء في الرحمة نحو: ﴿ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة﴾ [هود/9] ﴿ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته﴾ [هود/10]، ويعبر به عن الاختبار، فيقال: أذقته كذا فذاق، ويقال: فلان ذاق كذا، وأنا أكلته (قال الزمخشري: ومن المجاز: ذقت الناس وأكلتهم، وزنتهم وكلتهم، فما استطبت طعومهم، ولا استرجحت حلومهم. انظر: الأساس ص 147 مادة: ذوق)، أي: خبزته فوق ما خبر، وقوله: ﴿فأذاقها الله لباس الجوع والخوف﴾ [النحل/112]، فاستعمال الذوق مع اللباس من أجل أنه أريد به التجربة والاختبار، أي: فجعلها بحيث تمارس الجوع والخوف، وقيل: إن ذلك على تقدير كلامين، كأنه قيل: أذاقها طعم الجوع والخوف، وألبسها لباسهما. وقوله: ﴿وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة﴾ [الشورى/48]، فإنه استعمل في الرحمة الإذاقة، وفي مقابلتها الإصابة، فقال: ﴿وإن تصبهم سيئة﴾ [الشورى/48]، تنبيها على أن الإنسان بأدنى ما يعطى من النعمة يأشر ويبطر، إشارة إلى قوله: ﴿كلا إن الإنسان ليطغى *** أن رآه استغنى﴾ [العلق/6 - 7].

##### Türkçe

- **الذوق**: ağızda tadın bulunmasıdır; aslı, yenilmesi az olan şey hakkındadır, çok olan hakkında değil; zira ondan çok olan şeye: **الأكل** denir. Kur’ân’da azapta **الذوق** lafzı seçilmiştir; çünkü bu — her ne kadar örfte az için olsa da — çok için elverişli kılınmıştır; bu yüzden onu zikre tahsis etti ki iki işi de kapsasın. Azapta kullanımı çoğalmıştır; şu gibi: ﴿ليذقوا العذاب﴾ [النساء/56]، ﴿وقيل لهم ذوقوا عذاب النار﴾ [السجدة/20]، ﴿فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون﴾ [الأنفال/35]، ﴿ذق إنك أنت العزيز الكريم﴾ [الدخان/49]، ﴿إنكم لذائقوا العذاب الأليم﴾ [الصافات/38]، ﴿ذلكم فذوقوه﴾ [الأنفال/14]، ﴿ولنذيقنهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر﴾ [السجدة/21]. Rahmette de şu gibi gelmiştir: ﴿ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة﴾ [هود/9] ﴿ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته﴾ [هود/10]. Onunla imtihan da ifade edilir; denir ki: “Ona şunu tattırdım, o da tattı”; ve denir ki: “Falan şunu tattı”; ve “Ben onu yedim.” (Zemahşerî dedi ki: Mecazdandır: “İnsanları tattım ve yedim; onları tarttım ve ölçtüm; tatlarını hoş bulmadım, hilm(ler)ini ağır basar görmedim.” Bak: **الأساس** s. 147 madde: **ذوق**). Yani: onu, bildiğinin üstünde sınadım. Onun sözü: ﴿فأذاقها الله لباس الجوع والخوف﴾ [النحل/112]; **الذوق**un **اللباس** ile kullanılması, onunla tecrübe ve imtihanın kastedilmiş olmasındandır; yani: onu, açlık ve korkuyu uygulayıp yaşar hâle getirdi. Ve denildi ki: Bu, iki söz takdiri üzerinedir; sanki denildi: “Ona açlık ve korkunun tadını tattırdı; ve ona ikisinin elbisesini giydirdi.” Onun sözü: ﴿وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة﴾ [الشورى/48]; zira rahmette tattırmayı (**الإذاقة**) kullandı, onun karşılığında da isabet etmeyi (**الإصابة**) kullandı; şöyle dedi: ﴿وإن تصبهم سيئة﴾ [الشورى/48]; şu hususa dikkat çekmek için: insan, nimetten kendisine verilen en küçük şeyle bile şımarır ve azgınlaşır; şu söze işaret olarak: ﴿كلا إن الإنسان ليطغى *** أن رآه استغنى﴾ [العلق/6 - 7].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ و ق
ذقـت الطعـام وتذوقتـه شيئـاً بعد شيء‏.‏
وهو مر المذاق‏.‏
وما دفت اليوم ذواقاً ‏"‏ ولا تفرّقوا إلا عن ذواق ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ذقت فلاناً وذقت ما عنده‏.‏
وتقول‏:‏ ذقت الناس وأكلتهم ووزنتهم وكلتهم فمـا استطبت طعومهم ولا استرجحت حلومهم‏.‏
وهو حسن الذوق للشعر إذا كان مطبوعاً عليه‏.‏
وما ذقت عماضاً‏.‏
وما ذقت اليوم في عيني نوماً‏.‏
وذاق القوس‏:‏ تعرّفهـا ينظـر مـا مقـدار إعطائها‏.‏
وذق قوسي لتعرف لينها من شدّتها‏.‏
قال الشماخ‏:‏ فذاق فأعطته من اللين جانبـاً لها ولها إن يغرق السهم حاجر وقد ذاقتها يدي‏.‏
وتذاوق التجار السلعة‏.‏
وقال ابن مقبل‏:‏ أو كاهتزاز رديني تذاوقه أيدي الكمـاة فـزادوا متنـه لينـاً وذاقت كفّي فلانة إذا مستها‏.‏
قال أبو النجم ترتـج منهـا بعد كف الذائق مآكـم أشربـن بالمناطـق وفـي الحديـث ‏"‏ إن اللـه يبغـض الذوّاقيـن والذوّاقـات ‏"‏ كلمـا تـزوّج أو تزوّجـت مـدّ عينـه أو مـدّت عينهـا إلى أخرى أو آخر‏.‏
وفلان مستذاق‏:‏ مجرب‏.‏
قال جرير‏:‏ وعهد الغانيات كعهد قينٍ ونـت عنه الجعائل مستذاق أي ذيق كذبه وخبرت حاله‏.‏
استذاق الأمر لفلان‏:‏ انقاد له وطاوع‏.‏
ولا يستذيق لي الشعر إلا في فلان‏.‏
ودعني أتذوق طعم فلان‏.‏
وتذوقت طعم فراقه‏.‏

##### Türkçe

ذ و ق
**ذقـت الطعـام** ve **تذوقتـه**: onu şeyden sonra şey olarak (azar azar) tattım.
Ve o, tadı acı olandır.
Ve bugün bir **ذواقاً** tatmadım: “ve ancak bir **ذواق** üzere ayrıldılar.”
Mecazdan: **ذقت فلاناً** ve **ذقت ما عنده**: falanı tattım ve onun yanındakini tattım.
Ve dersin: **ذقت الناس** ve onları yedim ve onları tarttım ve onları ölçtüm; fakat onların tatlarını hoş bulmadım ve onların akıllarını ağır basar bulmadım.
Ve o, şiir için güzel **الذوق** sahibidir; eğer onun üzerine tabiatlı (doğuştan yatkın) ise.
Ve bir **عماضاً** tatmadım.
Ve bugün gözümde bir uyku tatmadım.
Ve **ذاق القوس**: onu tanıdı; onun (yayın) verişinin miktarı ne diye bakar.
Ve **ذق قوسي**: onun sertliğinden yumuşaklığını bilesin diye.
Şemmâh dedi:
فذاق فأعطته من اللين جانبـاً
لها ولها إن يغرق السهم حاجر
وقد ذاقتها يدي
Ve tüccarlar malı **تذاوق** ettiler.
İbn Mukbil dedi:
أو كاهتزاز رديني تذاوقه
أيدي الكمـاة فـزادوا متنـه لينـاً
Ve **ذاقت كفّي فلانة**: ona dokunduğu zaman.
Ebû’n-Necm dedi:
ترتـج منهـا بعد كف الذائق
مآكـم أشربـن بالمناطـق
Ve hadiste: “Şüphesiz Allah **الذوّاقيـن** ve **الذوّاقـات**’ı buğzeder”: ne zaman evlense veya evlendirilse gözünü bir başkasına yahut bir başkasına uzatır, yahut onun gözü bir başkasına veya bir başkasına uzatır.
Ve falan **مستذاق**: tecrübe edilmiş.
Cerîr dedi:
وعهد الغانيات كعهد قينٍ
ونـت عنه الجعائل مستذاق
Yani: onun yalanı **ذيق** edildi ve hâli tecrübe edildi.
**استذاق الأمر لفلان**: ona boyun eğdi ve itaat etti.
Ve şiir bana ancak falan hakkında **يستذيق** eder.
Ve beni bırak, falanın tadını **أتذوق** edeyim.
Ve onun ayrılığının tadını **تذوقت**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذّوْقُ: مصدر ذاقَ الشيءَ يذُوقه ذَوقاً وذَواقاً ومَذاقاً، فالذَّواق والمَذاق يكونان مصدرين ويكونان طَعْماً، كما تقول ذَواقُه ومذاقُه طيّب؛ والمَذاق: طَعْمُ الشيء. والذَّواقُ: هو المأْكول والمشروب. وفي الحديث: لم يكن يَذُمُّ ذَواقاً، فَعال بمعنى مفعول من الذَّوْقِ، ويقع على المصدر والاسم؛ وما ذُقْتُ ذَواقاً أَي شيئاً، وتقول: ذُقْتُ فلاناً وذُقْتُ ما عنده أَي خَبَرْته، وكذلك ما نزل بالإِنسان من مَكروه فقد ذاقَه. وجاء في الحديث: إِنَّ الله لا يحبّ الذّوّاقِين والذّوَّاقات؛ يعني السريعِي النكاحِ السريعِي الطلاقِ؛ قال: وتفسيره أَن لا يَطْمئنّ ولا تطمئنّ كلما تزوّج أَو تزوّجت كَرِها ومدَّا أَعينهما إِلى غيرهما. والذَّوَّاق: المَلُول. ويقال: ذُقت فلاناً أَي خبَرْته وبُرْتُه. واسْتَذَقْت فلاناً إِذا خبرته فلم تَحْمَد مَخْبَرَته؛ ومنه قول نَهْشل بن حرِّيٍّ: وعَهْدُ الغانِياتِ كعَهْدِ قَيْنٍ،
وَنَتْ عنه الجَعائلُ، مسْتَذاقِ
كبَرْقٍ لاحَ يُعْجِبُ مَنْ رآه،
ولا يَشْفِي الحَوائم من لَماقِ
يريد أَنّ القَيْنَ إِذا تأَخَّر عنه أَجرُه فسدَ حاله مع إِخوانه، فلا يَصِل إلى الاجتماع بهم على الشَّراب ونحوه. وتَذَوَّقْته أَي ذُقْته شيئاً بعد شيء. وأَمر مُستَذاقٌ أَي مُجَرَّبٌ معلوم. والذَّوْقُ: يكون فيما يُكره ويُحمد. قال الله تعالى: فأَذاقَها اللهُ لِباسَ الجُوعِ والخَوْفِ؛ أَي ابْتَلاها بسُوء ما خُبِرت من عِقاب الجوع والخَوْف. وفي الحديث: كانوا إِذا خرجوا من عنده لا يَتفرَّقون إِلا عن ذَواق؛ ضَرب الذواق مثلاً لما يَنالون عنده من الخير أَي لا يَتفرقون إِلا عن علم وأَدب يَتعلَّمونه، يَقوم لأَنفسهم وأَرواحهم مَقام الطعام والشراب لأَجسامهم. ويقال: ذُقْ هذه القوس أَي انْزَعْ فيها لتَخْبُر لِينها من شدّتها؛ قال الشماخ:فذاق فأَعْطَتْه من اللِّينِ جانِباً،
كَفَى ولَها أَن يُغْرِقَ النَّبْل حاجِزُ
(* قوله «كفى ولها إلخ» كذا بالأصل والذي في الأساس:
لها ولها أن يغرق السهم حاجز).
أَي لها حاجز يَمنع من إِغراقٍ أَي فيها لين وشدّة؛ ومثله: في كَفِّه مُعْطِيةٌ مَنُوع
ومثله:
شَِرْيانة تَمْنَعُ بعدَ اللِّينِ
وذُقْتُ القوسَ إِذا جذَبْت وترَها لتنظر ما شدّتها. ابن الأَعرابي في قوله: فذوقُوا العذاب، قال: الذَّوْق يكون بالفم وبغير الفم. وقال أَبو حمزة: يقال أَذاق فلان بعدك سَرْواً أَي صار سَرِيّاً، وأَذاقَ بعدَك كَرَماً، وأَذاق الفرَسُ بعدك عَدْواً أَي صار عَدّاء بعدك؛ وقوله تعالى: فذاقَت وبالَ أَمرِها، أَي خبَرت؛ وأَذاقَه اللهُ وبال أَمره؛ قال طفيل: فذوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجِّرٍ
من الغَيْظِ، في أكْبادِنا، والتَّحَوُّبِ
(* قوله «محجر» قال الأصمعي بكسر الجيم وغيره يفتح).
وذاقَ الرجل عُسَيْلَةَ المرأَة إِذا أَوْلَج فيها إِذاقةً حتى خَبر طِيب جِماعها، وذاقَت هي عُسَيْلَته كذلك لمّا خالَطها. ورجل ذَوّاق مِطْلاق إِذا كان كثير النكاح كثير الطلاق. ويومٌ ما ذُقْته طعاماً أَي ما ذقت فيه، وذاقَ العذاب والمكروه ونحو ذلك، وهو مثَل: وفي التنزيل: ذُقْ إِنَّك أَنت العزيز الكريم. وفي حديث أُحُد: أَن أَبا سفيان لما رأَى حمزة، رضي الله عنه، مقْتولاً قال له: ذُقْ عُقَقُ أَي ذق طعْمَ مُخالَفَتِك لنا وتَرْكِكَ دِينَك الذي كنت عليه يا عاقَّ قومه؛ جعل إِسلامَه عُقوقاً، وهذا من المجاز أَن يستعمل الذَّوْق وهو ما يتعلّق بالأَجسام في المعاني كقوله تعالى: ذق إِنك أَنت العزيز الكريم، وقوله: فذاقُوا وبالَ أَمرِهم. وأَذَقْته إِياه، وتَذواقَ القومُ الشيء كذاقُوه؛ قال ابن مُقْبِل: يَهْزُزْنَ للمَشْيِ أَوْصالاً مُنعَّمةً،
هَزَّ الشَّمالِ ضُحىً عَيْدانَ يَبْرِينا
أَو كاهْتِزازِ رُدَيْنِيٍّ تَذاوَقَه
أَيدي التِّجارِ فَزادُوا مَتْنَه لِينا
(* قوله «التجار» في الأساس: الكماة).
والمعروفُ تداوله. ويقال: ما ذُقت ذَواقاً أَي شيئاً، وهو ما يُذاق من الطعام.

##### Türkçe

**الذّوْقُ**: **ذاقَ**’ın masdarıdır: **ذاقَ الشيءَ يذُوقه ذَوقاً وذَواقاً ومَذاقاً**,

böylece **الذَّواق** ve **المَذاق** iki masdar olurlar ve “tat” olurlar; senin “**ذَواقُه** ve **مذاقُه** iyi” demen gibi; ve **المَذاق**: şeyin tadıdır. Ve **الذَّواقُ**: o, yenilen ve içilendir. Ve hadiste: “**لم يكن يَذُمُّ ذَواقاً**”, **فعال** vezninde, **الذَّوْقِ**’tan **مفعول** mânâsındadır; masdar ve isim üzerine vâki olur; “**وما ذُقْتُ ذَواقاً**” yani bir şey; ve dersin: “**ذُقْتُ فلاناً** ve **ذُقْتُ ما عنده**” yani onu tecrübe ettim; ve yine insana inen mekruhtan her ne ise, onu tatmıştır. Ve hadiste geldi: “Allah **الذّوّاقِين** ve **الذّوَّاقات**’ı sevmez”; yani nikâhı çabuk olanlar, talâkı çabuk olanlar; dedi ki: bunun tefsiri, her ne zaman evlense yahut evlense, hoşnut olmaması ve hoşnut olmaması, kerih görmesi ve gözlerini başkasına uzatmasıdır.

Ve **الذَّوَّاق**: bıkkın olandır. Ve denilir: “**ذُقت فلاناً**” yani onu tecrübe ettim ve onu yokladım. Ve “**اسْتَذَقْت فلاناً**” onu tecrübe ettiğinde, onun tecrübesini övmediğin zamandır; ondan, نهشل بن حرِّيٍّ’in sözü:

وعَهْدُ الغانِياتِ كعَهْدِ قَيْنٍ،
وَنَتْ عنه الجَعائلُ، مسْتَذاقِ
كبَرْقٍ لاحَ يُعْجِبُ مَنْ رآه،
ولا يَشْفِي الحَوائم من لَماقِ

şunu ister: **القَيْن**’in ücreti ondan geciktiğinde, kardeşleriyle hâli bozulur; böylece içki ve benzeri üzere onlarla toplanmaya ulaşamaz. Ve “**تَذَوَّقْته**” yani onu, şeyden sonra şey olarak tattım. Ve “**أَمر مُستَذاقٌ**” yani tecrübe edilmiş, bilinen. Ve **الذَّوْقُ**: kerih görülen ve övülen şeyde olur. Allah تعالى dedi: “**فأَذاقَها اللهُ لِباسَ الجُوعِ والخَوْفِ**”; yani onu, açlık ve korku azabından tecrübe ettiği kötü şey ile imtihan etti. Ve hadiste: “Onun yanından çıktıklarında, **ذَواق**’tan başka ayrılmazlardı”; **الذواق**’ı, onun yanında eriştikleri hayra misal yaptı; yani kendileri için ve ruhları için, bedenleri için yiyecek ve içeceğin makamında duran bir ilim ve edep öğrendikleri hâl üzere ayrılmazlardı. Ve denilir: “**ذُقْ هذه القوس**” yani onda çek; onun sertliğinden yumuşaklığını tecrübe edesin diye; الشماخ dedi:

فذاق فأَعْطَتْه من اللِّينِ جانِباً،
كَفَى ولَها أَن يُغْرِقَ النَّبْل حاجِزُ

(* sözü “كفى ولها إلخ” asılda böyle; ve **الأساس**’ta olan:
لها ولها أن يغرق السهم حاجز).

yani onun bir **حاجز**’i vardır, **إِغراق**’tan men eder; yani onda yumuşaklık ve sertlik vardır; ve bunun benzeri:

في كَفِّه مُعْطِيةٌ مَنُوع

ve bunun benzeri:

شَِرْيانة تَمْنَعُ بعدَ اللِّينِ

Ve “**وذُقْتُ القوسَ**” yayı, kirişini çektiğinde, onun sertliğinin ne olduğuna bakman içindir. İbn الأَعرابي, “**فذوقُوا العذاب**” sözünde dedi ki: **الذَّوْق** ağızla olur ve ağızla olmayanla da olur. Ve أَبو حمزة dedi: denilir: “Falanca, senden sonra **سَرْواً** tattırdı” yani **سَرِيّاً** oldu; ve “senden sonra **كَرَماً** tattırdı”; ve “at, senden sonra **عَدْواً** tattırdı” yani senden sonra koşucu oldu; ve onun تعالى sözü: “**فذاقَت وبالَ أَمرِها**” yani tecrübe etti; ve “Allah ona, işinin vebalini tattırdı”; طفيل dedi:

فذوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجِّرٍ
من الغَيْظِ، في أكْبادِنا، والتَّحَوُّبِ

(* sözü “**محجر**”: الأصمعي **الجيم**’in kesresiyle dedi, başkası fetha ile açar).

Ve adam, kadının **عُسَيْلَةَ**’sini tadar; yani onda, onun cimâ‘ının hoşluğunu tecrübe edinceye kadar, bir tattırma ile içeri sokar; ve o da, ona karıştığında, onun **عُسَيْلَةَ**’sini öylece tadar. Ve “**رجل ذَوّاق مِطْلاق**”: nikâhı çok, talâkı çok olduğunda. Ve “**ويومٌ ما ذُقْته طعاماً**” yani onda tatmadım; ve azabı ve mekruhu ve bunun benzerini tattı; ve o bir meseldir: ve تنزيل’de: “**ذُقْ إِنَّك أَنت العزيز الكريم**”. Ve أُحُد hadîsinde: أَبو سفيان, حمزة’yi—Allah ondan razı olsun—öldürülmüş görünce ona dedi ki: “**ذُقْ عُقَقُ**” yani bize muhalefetinin ve üzerinde bulunduğun dinini terk edişinin tadını tat, ey kavmine âsi olan; onun İslâm’ını **عُقوقاً** kıldı; ve bu, mecazdandır: **الذَّوْق**’u—o, cisimlere taalluk eden şeydir—mânâlarda kullanmak; onun تعالى sözü gibi: “**ذق إِنك أَنت العزيز الكريم**”, ve sözü: “**فذاقُوا وبالَ أَمرِهم**”. Ve “**وأَذَقْته إِياه**”; ve “**تَذواقَ القومُ الشيء**” onu tattılar gibi; İbn مُقْبِل dedi:

يَهْزُزْنَ للمَشْيِ أَوْصالاً مُنعَّمةً،
هَزَّ الشَّمالِ ضُحىً عَيْدانَ يَبْرِينا
أَو كاهْتِزازِ رُدَيْنِيٍّ تَذاوَقَه
أَيدي التِّجارِ فَزادُوا مَتْنَه لِينا

(* sözü “**التجار**”: **الأساس**’ta: **الكماة**).

Ve **المعروفُ**: onun tedâvülüdür. Ve denilir: “**ما ذُقت ذَواقاً**” yani bir şey; ve o, yemekten tadılan şeydir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ذ و ق * * ذَاقَ * الشيء من باب قال و * ذَوَاقاً * بفتح الذال و * مَذَاقاً * و * مَذَاقَةً * أيضا وما ذاق * ذَوَاقاً * بالفتح أيضا أي شيئا و * ذَاقَ * ما عند فلان أي خبره و * أَذَاقَهُ * الله وبال أمره و * تَذَوَّقَهُ * ذاقه شيئا بعد شيء وأمرٌ * مُسْتَذَاقٌ * أي مجرب معلوم و * الذَّوَّاقُ * الملول

##### Türkçe

* ذ و ق * **ذَاقَ** şeyi, **قال** bâbından (gelir); **ذَوَاقاً** ( **الذال**’ın fethiyle) ve **مَذَاقاً** ve **مَذَاقَةً** da (denir). Ve “o, **ذَوَاقاً** (feth ile) tatmadı” yani bir şeyi (tatmadı). Ve **ذَاقَ** “falancanın yanındakini” yani onun haberini (öğrendi). Ve Allah ona işinin kötülüğünü **أَذَاقَهُ**. Ve onu **تَذَوَّقَهُ**: onu, şeyden sonra şey olarak tattı. Ve bir iş **مُسْتَذَاقٌ**: yani tecrübe edilmiş, bilinen. Ve **الذَّوَّاقُ**: bıkkın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ذاقه ذوقا، وذواقا، ومذاقا، ومذاقة: اختبر طعمه وأصله فيما يقل تناوله، فإن ما يكثر من ذلك يقال له: الأكل وأذقته أنا إذاقة. وفي البصائر والمفردات: اختير في القرآن لفظ الذوق للعذاب لأن ذلك وإن كان في التعارف للقليل، فهو مستصلح للكثير، فخصه بالذكر ليعلم الأمرين، وكثر استعماله في العذاب، وقد جاء في الرحمة، نحو قوله تعالى:  ولئن أذقناه رحمة منا  ويعبر به عن الاختبار، يقال: أذقته كذا فذاق، ويقال: فلان ذاق كذا، وأنا أكلته، أي خبرته أكثر مما خبره، وقوله تعالى:  فأذاقها الله لباس الجوع والخوف  ، فاستعمال الذوق مع اللباس من أجل أنه أريد به التجربة والاختبار، أي: جعلها بحيث تمارس الجوع وقيل: إن ذلك على تقدير كلامين، كأنه قيل: أذاقها الجوع والخوف، وألبسها لباسهما، وقوله تعالى:  ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة  . استعمل في الرحمة الإذاقة، وفي مقابلتها الإصابة في قوله تعالى:  وإن تصبهم سيئة  . تنبيها على أن الإنسان بأدنى ما يعطى من النعمة يبطر ويأشر. قال المصنف: وقال بعض مشايخنا: الذوق: مباشرة الحاسة الظاهرة، أو الباطنة، ولا يختص ذلك بحاسة الفم في لغة القرآن، ولا في لغة العرب، قال تعالى:  وذوقوا عذاب الحريق  وقال تعالى: هذا فليذوقوه حميم وغساق  . وقال تعالى:  فأذاقها الله لباس الجوع والخوف  . فتأمل كيف جمع الذوق واللباس حتى يدل على مباشرة الذوق وإحاطته وشموله، فأفاد الإخبار عن إذاقته أنه واقع مباشر غير منتظر، فإن الخوف قد يتوقع ولا يباشر، وأفاد الإخبار عن لباسه أنه محيط شامل كاللباس للبدن، وفي الحديث:  ذاق طعم الإيمان من رضي بالله ربا، وبالإسلام دينا وبمحمد رسولا  فأخبر أن للإيمان طعما، وأن القلب يذوقه، كما يذوق الفم طعم الطعام والشراب، وقد عبر النبي صلى الله عليه وسلم عن إدراك حقيقة الإيمان والإحسان وحصوله للقلب ومباشرته له بالذوق تارة، وبالطعام والشراب تارة، وبوجدان الحلاوة تارة، كما قال:  ذاق طعم الإيمان... الحديث  وقال:  ثلاث من كن فيه وجد حلاوة الإيمان  . قال: والذوق عند العارفيق: منرلة من منازل السالكين أثبت وأرسخ من كل منزلة الوجد، فتأمل ذلك. ومن المجاز ذاق القوس ذوقا: إذا جذب وترها اختبارا لينظر ما شدتها، قال الشماخ:
  فذاق فأعطته من اللين جانـبـا                      كفى ولها أن يغرق النبل حاجز أي: لها حاجز يمنع من إغراق. وما ذاق ذواقا أي: شيئا والذواق فعال: بمعنى مفعول من الذوق، ويقع على المصدر والاسم، وفي الحديث:  لم يكن يذم ذواقا  وفي الحديث- في صفة الصحابة-:  يدخلون روادا، ولا يتفرقون إلا عن ذواق، ويخرجون أدلة  قال القتيبي: الذواق: أصله الطعم، ولم يرد الطعم ههنا، ولكنه ضربه مثلا لما ينالون عنده من الخير، وقال ابن الأنباري: أراد لا يتفرقون إلا عن علم يتعلمونه، يقوم لهم مقام الطعام والشراب، لأنه كان يحفظ أرواحهفم، كما كان يحفظ الطعام أجسامهم. وقال أبو حمزة: يقال: أذاق زيد بعدك سروا أي صار. سريا، وكرما أي: صار كريما وأذاق الفرس بعدك عدوا، أي: صار عداء بعدك، وهو مجاز. وتذوقه أي: ذاقه مرة بعد مرة وشيئا بعد شيء. وتذاوقوا الرماح: إذا تناولوها قال ابن مقبل:

  أو كاهتزاز رديني تذاوقـه                      أيدي التجار فزادوا متنه لينا وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: المذاق، يكون مصدرا، ويكون اسما. وتقول: ذقت فلانا، وذقت ما عنده، أي: خبرته. والذواق، كشداد. السريع النكاح السريع الطلاق، وهي ذواقة، وقد نهي عن ذلك. والذواق أيضا: الملول.
 واستذاق فلانا: خبره فلم يحمد مخبرته. وأمر مستذاق، أي: مجرب معلوم. وذوق العسيلة: كناية عن الإيلاج.
 ويوم ما ذقته طعاما، أي: ما ذقت فيه. وتذاوقه، كذاقه. وهو حسن الذوق للشعر: مطبوع عليه. وما ذقت غماضا، وما ذقت في عيني نوما. وذاقتها يدي، وذاق كفي، فلانة: إذا مستها. ويقال: ذيق كذبه، وخبرت حاله. واستذاق الأمر لفلان: انقاد له، ولا يستذيق لي الشعر إلا في فلان. ودعني أتذوق طعم فلان. وتذوقت طعم فراقه، وكل ذلك مجاز وكناية.

##### Türkçe

**ذاقه** **ذوقا** ve **ذواقا** ve **مذاقا** ve **مذاقة**: tadını denedi ve aslını (mahiyetini) yokladı; az yenilen şeylerde böyledir. Bundan çok olan şeye ise **الأكل** denir. Ben ona **إذاقة** ile **أذقته** (tattırdım).

**البصائر** ve **المفردات**’te: Kur’ân’da azap için **الذوق** lafzı seçilmiştir; çünkü bu, örfte az için olsa da, çok için elverişli kılınmıştır. Böylece iki durumu bildirmek için onu özellikle zikretti; azapta kullanımı çoğaldı. Rahmette de gelmiştir; Yüce Allah’ın sözü gibi: **ولئن أذقناه رحمة منا**.

Onunla imtihan (deneme) ifade edilir; “Ona şunu tattırdım, o da tattı” denir. “Falan şunu tattı, ben ise onu yedim” denir; yani onu, onun bildiğinden daha çok bildim. Yüce Allah’ın sözü: **فأذاقها الله لباس الجوع والخوف**; **الذوق**’un **اللباس** ile kullanılması, onunla tecrübe ve imtihanın kastedilmesindendir; yani onu, açlığı uygulayıp yaşar hâle getirdi. “Bu, iki sözün takdiri üzerinedir” denilmiştir; sanki şöyle denilmiş gibidir: “Ona açlığı ve korkuyu tattırdı ve ona ikisinin elbisesini giydirdi.” Yüce Allah’ın sözü: **ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة**. Rahmette **الإذاقة** kullanıldı; onun karşılığında ise Yüce Allah’ın sözü: **وإن تصبهم سيئة**’de **الإصابة** (isabet etme) kullanıldı; insanın nimetten kendisine verilen en küçük şeyle azıp şımaracağını bildirmek için.

Musannif dedi ki: Şeyhlerimizden bazıları dedi ki: **الذوق**: dış duyunun yahut iç duyunun doğrudan temas etmesidir; bu, Kur’ân dilinde de Arapların dilinde de ağız duyusuna mahsus değildir. Yüce Allah dedi ki: **وذوقوا عذاب الحريق**. Yüce Allah dedi ki: **هذا فليذوقوه حميم وغساق**. Yüce Allah dedi ki: **فأذاقها الله لباس الجوع والخوف**. Şu hâlde düşün: **الذوق** ile **اللباس**’ı nasıl bir araya getirdi ki, **الذوق**’un doğrudan temasına, kuşatıcılığına ve şümulüne delâlet etsin. Böylece onun tattırıldığını haber vermek, onun vuku bulmuş, doğrudan gerçekleşmiş, beklenen olmayan bir şey olduğunu ifade etti; çünkü korku beklenebilir de doğrudan yaşanmayabilir. Onun **لباس**’ını haber vermek de, beden için elbise gibi kuşatıcı ve şâmil olduğunu ifade etti.

Hadiste: **ذاق طعم الإيمان من رضي بالله ربا، وبالإسلام دينا وبمحمد رسولا**; iman için bir tat bulunduğunu ve kalbin onu tattığını haber verdi; ağız, yemeğin ve içeceğin tadını tattığı gibi. Peygamber صلى الله عليه وسلم, imanın ve ihsanın hakikatini idrak etmeyi, onun kalpte hâsıl olmasını ve kalbin ona doğrudan temasını bazen **الذوق** ile, bazen yemek ve içmek ile, bazen de tatlılığı bulmak ile ifade etmiştir; şöyle dediği gibi: **ذاق طعم الإيمان... الحديث**; ve şöyle dedi: **ثلاث من كن فيه وجد حلاوة الإيمان**.

Dedi ki: **الذوق** arifler katında: sâliklerin menzillerinden bir menzildir; **الوجد** menzilinin her menzilinden daha sabit ve daha köklüdür. Şu hâlde bunu düşün.

Mecazdan: **ذاق القوس ذوقا**: onun kirişini, şiddetinin ne olduğuna bakmak için deneme olarak çektiği zaman. Şemmâh dedi ki:

  فذاق فأعطته من اللين جانـبـا                      كفى ولها أن يغرق النبل حاجز

Yani: onun, batırmayı engelleyen bir **حاجز**’i vardır.

Ve “**ما ذاق ذواقا**” yani: bir şey. **الذواق** **فعال** vezninde: **الذوق**’tan **مفعول** mânâsındadır; masdar ve isim üzerine vâki olur. Hadiste: **لم يكن يذم ذواقا**.

Hadiste—sahâbenin sıfatında—: **يدخلون روادا، ولا يتفرقون إلا عن ذواق، ويخرجون أدلة**. Kuteybî dedi ki: **الذواق**: aslı tattır; burada tat kastedilmedi; fakat onu, yanında elde ettikleri hayra bir misal kıldı. İbnü’l-Enbârî dedi ki: “Ancak öğrendikleri bir ilimden dolayı ayrılmazlar”ı kastetti; o, onlar için yemek ve içmek makamında durur; çünkü o, onların ruhlarını korurdu; yemek de bedenlerini koruduğu gibi.

Ebû Hamza dedi ki: “Senin ardından Zeyd’e bir sevinç tattırdı” denir; yani sevinçli oldu. “Ve kerem (tattırdı)” yani: kerim oldu. “Ata senin ardından bir koşu tattırdı” yani: senin ardından koşucu oldu; bu mecazdır.

**تذوقه**: onu, defa defa ve şey şey tattı.

**تذاوقوا الرماح**: mızrakları aldıkları zaman. İbn Mukbil dedi ki:

  أو كاهتزاز رديني تذاوقـه                      أيدي التجار فزادوا متنه لينا

Bu mecazdır.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المذاق**, masdar olur ve isim olur.

Ve dersin ki: “Falanı tattım ve onun yanındakini tattım”; yani onu tecrübe ettim.

Ve **الذواق**, **شداد** gibi: hızlı nikâh, hızlı talâk; o, **ذواقة**’dır; bundan nehyedilmiştir.

Ve **الذواق** ayrıca: bıkkın (çabuk usanan).

Ve **استذاق فلانا**: onu tecrübe etti de tecrübesini övmedi.

Ve **أمر مستذاق**: yani tecrübe edilmiş, bilinen.

Ve **ذوق العسيلة**: cinsel birleşmeye kinayedir.

Ve “Bir gün onu yemek olarak tatmadım” yani: onda tatmadım.

Ve **تذاوقه**, **كذاقه** gibidir.

Ve o, şiir için güzel **الذوق** sahibidir: onun üzerine tabiatlanmıştır.

Ve “Bir göz kırpması tatmadım” ve “Gözümde bir uyku tatmadım.”

Ve “Elim onu tattı” ve “Avucum falanı tattı”: ona dokunduğu zaman.

Ve “Onun yalanını tattı” denir; yani hâlini bildi.

Ve “İşi falan için **استذاق** etti”: ona boyun eğdi.

Ve “Şiir bana ancak falan hakkında **يستذيق** eder.”

Ve “Bırak beni, falanın tadını tadayım.”

Ve “Onun ayrılığının tadını tattım”; bütün bunlar mecaz ve kinayedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَاقَهُ
1 ذَاقَهُ ذ , (K,) first pers. ذُقْتُهُ, aor. أَذُوقْهُ, (S, Msb,) inf. n. ذَوْقٌ and ذَوَاقٌ and مَذَاقٌ (S, Msb, K) and مَذَاقَةٌ, (S, K,) He tasted it; i. e., perceived its taste, by means of the moisture of the tongue: (Msb:) or he tried, or knew, its taste: (K:) it is originally said of that of which little is taken: when much is taken, the term أَكْلٌ is used [and one says أَكَلَهُ]: and ↓ تذاوقهُ signifies the same as ذَاقَهُ. (TA.) You say, ذُقْتُ الشَّىْءَ [I tasted the thing], (S,) or الطَّعَامَ [the food]. (Msb.) And يَوْمٌ مَا ذُقْتُهُ طَعَامًا, meaning مَا ذُقْتُ فِيهِ [i. e. A day in which I tasted not food]. (TA.) ― -b2- By amplification, الذَّوْقُ is used to signify (assumed tropical:) The perceiving, beside tastes, all other objects of the senses, and states or conditions: (Bd in iii. 177:) it is not restricted to the sense of the mouth [or tongue] in the language of the Kur-لn nor in the [genuine or classical] language of the [Pagan] Arabs. (TA.) Hence, in the Kur iii. 177, ذُوقُوا عَذَابَ الحَرِيقِ (assumed tropical:) [Taste ye the punishment of burning]: (Bd, TA:) for, although, in the common conventional acceptation, the verb relates to what is little in quantity, it is regarded as suitable to be used in relation to what is much. (TA.) One says also, فُلَانٌ ذَاقَ كَذَا وَأَنَا أَكَلْتُهُ [lit. Such a one tasted such a thing, and I ate it;] meaning (assumed tropical:) such a one knew, or tried or tested, such a thing, and I knew it, or tried it or tested it, more. (TA.) ذُقْتُ الشَّىْءَ means (assumed tropical:) I tried, or tested, the thing. (Msb.) And hence one says, ذاق فُلَانٌ البَأْسَ (assumed tropical:) Such a one experienced harm, &c.; i. e., knew it by its befalling him. (Msb.) And ذُقْتُ مَا عِنْدَ فُلَانٍ (assumed tropical:) I knew, or tried or tested, what [qualities &c.] such a one possessed; (S, TA;) and so ذُقْتُ فُلَانًا. (TA.) And ذَاقَ الرَّجُلُ عُسَيْلَةَ المَرْأَةِ وَ ذَاقَتْ عُسَيْلَتَهُ (assumed tropical:) The man [tasted or] experienced the sweetness of the carnal enjoyment of the woman, and she in like manner. (Msb.) And ذاق طَعْمَ الاـِيمَانِ (assumed tropical:) He tasted, or experienced, the savour of faith with his heart, like as the mouth tastes, or experiences, the savour of food and drink. (TA from a trad.) And ذُقْتُ كَذِبَهُ وَخَبَرْتُ حَالَهُ (tropical:) [I experienced his lying, and knew his condition]. (TA.) And ذَاقَتْهَا يَدِى, and ذَاقَتْ فُلَانَةَ, (tropical:) My hand felt her, and felt such a female. (TA.) ― -b3- ذاق القَوْسَ, (S, K,) inf. n. ذَوْقٌ; (TA;) [and ↓ ذَوَّقَهَا; (so in Freytag's Lex. from the Deewلn el-Hudhaleeyeen;)] (tropical:) He pulled the string of the bow (S, K, TA) for the purpose of trial, (K, TA,) that he might see what was its strength. (S, TA.) ― -b4- ↓ الذَّوْقُ is also employed to signify (assumed tropical:) [Taste, as meaning intellectual discernment and relish; i. e.] the faculty that is adapted to the acquisition of matters of knowledge, considered as being, in its perfection of perception, like sensation, regarded as a natural property; and particularly that [faculty] which concerns the niceties of language; because it [i. e. nice language] is, to the soul of man, like delicious intellectual food. (Kull. [When used as a subst in this sense, its pl. is أَذْوَاقٌ.]) One says, هُوَحَسَنُ الذَّوْقِ لِلشِّعْرِ, meaning (tropical:) He has a good [taste or] natural faculty for poetry. (TA.) ― -b5- [Also (assumed tropical:) Voluptuousness; sensuality: see ذَوَّاقٌ.]

ذوّقهُ
2 ذوّقهُ ذ [He gave him something to taste]: it is like لَمَّجَهُ. (M and TA in art. لمظ.) ― -b2- See also 1, in the latter half of the paragraph.

أَذَقْتُهُ الطَّعَامَ
4 أَذَقْتُهُ الطَّعَامَ ذ , (Msb, K, *) inf. n. اـِذَاقَةٌ, (TA,) I made him to taste the food; i. e., to perceive its taste by means of the moisture of the tongue: (Msb:) or I made him to try, or know, the taste [of the food]. (K.) ― -b2- [Hence,] أَذَاقَهُ اللّٰهُ وَبَالَ أَمْرِهِ (assumed tropical:) [God made him to taste, or experience, the evil result of his affair]. (S.) It is said in the Kur [xvi. 113], فَأَذَاقَهَااللّٰهُ لِبَاسَ الجُوْعِ وَالخَوْفِ (assumed tropical:) [So God made her to taste, or experience, the utmost degree of hunger and of fear]: the verb is here used with لِبَاس because meant to convey the meaning of experiencing: or the sentence is elliptical, and means, made them to taste, or experience, hunger and fear, and clad them with the clothing thereof. (TA.) And in the same [xlii. 47], اـِذَا أَذَقْنَا الاـِنْسَانُ مِنَّا رَحْمَةً (assumed tropical:) [When we make man to taste, or experience, mercy from us]; where, afterwards, الاـِصَابَةٌ is opposed to الاـِذَاقَةٌ, in the words وَاـِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ. (TA.) ― -b3- أَذَاقَ زَيْدٌ بَعْدَكَ كَرَمًا means (tropical:) Zeyd became generous [after thee, i. e. after thou knewest him, or sawest him, or wast with him]: (Aboo-Hamzeh, K, TA:) [lit., made people to taste generosity:] and اذاق الفَرَسُ بَعْدَكَ عَدْوًا (tropical:) The horse became a good runner [after thee, i. e. after thou knewest him, &c.] (Aboo-Hamzeh, TA.)

تذوّقهُ
5 تذوّقهُ ذ He tasted it (ذَاقَهُ, S, K) by degrees, (S,) or repeatedly. (K.) ― -b2- [Hence,] دَعْنِى أَتَذَوَّقُ طَعْمَ فُلَانٍ (tropical:) [Let me try, or test, the character of such a one]. (TA.) And تَذَوَّقْتُ طَعْمَ فِرَاقِهِ (tropical:) [I tasted, or experienced, the savour of his separation]. (TA.)

6 تَذَاْوَقَ see 1, first sentence. [The primary signification of تَذَاوُقٌ seems to be The tasting a thing one with another. ― -b2- And hence,] تذاوقوا الرِّمَاحَ i. q. تَنَاوَلُوهَا (tropical:) [They took the spears, one from another, app. to test their qualities: see ذَاقَ القَوْسَ, above]. (K, TA.) Ibn-Mukbil says,
أَوْ كَاهْتِزَازِ رُدَيْنِىٍّ تَذَاوَقَهُ
أَيْدِى التِجَارِ فَزَادُوا مَتْنَهُ لِينَا
(tropical:) [Or like the quivering of a well-straightened spear (lit. a spear of Rudeyneh, a woman famous for the straightening of spear-shafts, accord. to the explanation commonly received,) which the hands of the dealers have taken, one from another, to test its quality, so that they have made the middle of it to increase in suppleness]. (TA.)

اِسْتَذَاقَ فُلَانًا خُبْرَهُ فَلَمْ يَحْمَدْ مَخْبَرَتَهُ
10 اِسْتَذَاقَ فُلَانًا خُبْرَهُ فَلَمْ يَحْمَدْ مَخْبَرَتَهُ ذ (tropical:) [app. He endeavoured to test such a one, to ascertain the knowledge of his internal state, and did not approve his internal state: see the pass, part. n. below]. (TA, in which خبره is without any syllabical signs.) ― -b2- استذاق الأَمْرُ لِفُلَانٍ (tropical:) The affair was, or became, easy, or feasible, to such a one. (JK, TA.) You say, لَا يَسْتَذِيقُ لِىَ الشِّعْرُ اـِلَّ فِى فُلَانِ (tropical:) [Poetry, or versification, will not be easy, or feasible, to me, except in relation to such a one]. (TA.)

ذَوْقٌ
ذَوْقٌ ذ an inf. n. used as a simple subst.; pl. أَذْوَاقٌ: see 1, in the latter part of the paragraph.

ذَوَاقٌ
ذَوَاقٌ ذ an inf. n.: and also a subst. signifying A thing that is tasted; (JM, TA; *) of the measure فَعَالٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (TA.) It is said of Mohammad, لَمْ يَكُنْ يَذُمُّ ذَوَاقًا وَلَا يَمْدَحُهُ, i. e. [He used not to praise] what was tasted [by him nor to dispraise it]. (JM.) And one says, مَا ذُقْتُ ذَوَاقًا, meaning I tasted not anything. (S, K. *) ― -b2- Hence it is said in a trad., كَانُوا اـِذَا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِهِ لَا يَتَفَرَّقُونَ اـِلَّا عَنْ ذَوَاقٍ, i. e. (assumed tropical:) [They used, when they went forth from his (Mohammad's) presence, not to disperse themselves save after receiving] knowledge and discipline that were, to their minds and souls, as food and drink to their bodies. (JM.)

ذَوَّاقٌ
ذَوَّاقٌ ذ (assumed tropical:) That contracts new marriages time after time: (JM:) quick in marrying and quick in divorcing: (TA:) that conceives frequent disgust (مَلُولٌ, S, JM, and Har p. 569), not remaining [long] in one state with respect to marriage &c.: fem. with ة. (Har ubi suprà.) Hence the saying, in a trad., اـِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الذَّوَّاقِينَ وَلَا الذَّوَّقَاتِ (assumed tropical:) [Verily God will not love those men who frequently contract new marriages, nor those women who do so]. (JM, and Har ubi suprà.)

مَذَاقٌ
مَذَاقٌ ذ an inf. n.: and also a subst. (TA) signifying A place, or time, of tasting. (KL.)

أَمْرٌ مُسْتَذَاقٌ
أَمْرٌ مُسْتَذَاقٌ ذ (assumed tropical:) A thing, or an affair, tried, or tested, and known: (S:) and in like manner رَجُلٌ [a man]. (JK.)

##### Türkçe

ذَاقَهُ
1 **ذَاقَهُ** ذ , (K,) birinci şahıs **ذُقْتُهُ**, muzâri‘ **أَذُوقْهُ**, (S, Msb,) mastar **ذَوْقٌ** ve **ذَوَاقٌ** ve **مَذَاقٌ** (S, Msb, K) ve **مَذَاقَةٌ**, (S, K,) O, onu tattı; yani, dilin nemi vasıtasıyla onun tadını idrak etti: (Msb:) yahut onun tadını denedi, yahut bildi: (K:) aslında, az miktar alınan şey hakkında söylenir: çok miktar alındığında **أَكْلٌ** lafzı kullanılır [ve **أَكَلَهُ** denir]: ve ↓ **تذاوقهُ** **ذَاقَهُ** ile aynı manaya gelir. (TA.) Sen dersin ki, **ذُقْتُ الشَّىْءَ** [Ben şeyi tattım], (S,) yahut **الطَّعَامَ** [yemeği]. (Msb.) Ve **يَوْمٌ مَا ذُقْتُهُ طَعَامًا**, **مَا ذُقْتُ فِيهِ** manasındadır [yani: İçinde yemek tatmadığım bir gün]. (TA.) ― -b2- Genişletme yoluyla, **الذَّوْقُ** (farzedilen mecaz:) Tatların yanı sıra, duyuların diğer bütün nesnelerini ve hâlleri yahut durumları idrak etmeyi ifade etmek üzere kullanılır: (Bd in iii. 177:) Kur’ân dilinde de [Câhiliye] Araplarının [sahih/klasik] dilinde de ağız [yahut dil] duyusuna tahsis edilmiş değildir. (TA.) Bundan dolayı, Kur iii. 177’de, **ذُوقُوا عَذَابَ الحَرِيقِ** (farzedilen mecaz:) [Yanmanın azabını tadın]: (Bd, TA:) zira, örfî yaygın kabule göre fiil miktarca az olana ilişkin olsa da, miktarca çok olana ilişkin kullanılmaya elverişli görülmüştür. (TA.) Yine denir ki, **فُلَانٌ ذَاقَ كَذَا وَأَنَا أَكَلْتُهُ** [lafzen: Falan şöyle bir şeyi tattı, ben ise onu yedim;] (farzedilen mecaz:) falan şöyle bir şeyi bildi, yahut denedi/sınadı, ben ise onu daha çok bildim, yahut denedim/sınadım, manasındadır. (TA.) **ذُقْتُ الشَّىْءَ** (farzedilen mecaz:) Ben şeyi denedim, yahut sınadım, manasındadır. (Msb.) Ve bundan dolayı denir ki, **ذاق فُلَانٌ البَأْسَ** (farzedilen mecaz:) Falan zarar vb. yaşadı; yani, onun başına gelmesiyle onu bildi. (Msb.) Ve **ذُقْتُ مَا عِنْدَ فُلَانٍ** (farzedilen mecaz:) Ben, falanın sahip olduğu şeyi [vasıflar vb.] bildim, yahut denedim/sınadım; (S, TA;) ve aynı şekilde **ذُقْتُ فُلَانًا**. (TA.) Ve **ذَاقَ الرَّجُلُ عُسَيْلَةَ المَرْأَةِ وَ ذَاقَتْ عُسَيْلَتَهُ** (farzedilen mecaz:) Erkek, kadının cinsel hazdaki tatlılığını [tattı yahut] tecrübe etti; o da aynı şekilde. (Msb.) Ve **ذاق طَعْمَ الاـِيمَانِ** (farzedilen mecaz:) O, kalbiyle imanın lezzetini tattı yahut tecrübe etti; tıpkı ağzın yiyecek ve içeceğin lezzetini tatması yahut tecrübe etmesi gibi. (TA bir rivayetten.) Ve **ذُقْتُ كَذِبَهُ وَخَبَرْتُ حَالَهُ** (mecaz:) [Onun yalanını tecrübe ettim ve hâlini bildim]. (TA.) Ve **ذَاقَتْهَا يَدِى**, ve **ذَاقَتْ فُلَانَةَ**, (mecaz:) Elim onu yokladı, ve falanca kadını yokladı. (TA.) ― -b3- **ذاق القَوْسَ**, (S, K,) mastar **ذَوْقٌ**; (TA;) [ve ↓ **ذَوَّقَهَا**; (Freytag’ın Lex’inde Deewân el-Hudhaleeyeen’den böyle)] (mecaz:) O, yayı deneme maksadıyla (S, K, TA) kirişini çekti, (K, TA,) onun kuvvetinin ne olduğunu görsün diye. (S, TA.) ― -b4- ↓ **الذَّوْقُ** ayrıca (farzedilen mecaz:) [zevk, yani zihnî temyiz ve hoşlanma manasında; yani] bilgi meselelerini elde etmeye elverişli olan melekeyi ifade etmek üzere kullanılır; idrakin kemalinde duyum gibi olmakla, tabiî bir özellik olarak kabul edilir; ve özellikle dilin inceliklerine ilişkin olan [meleke]; çünkü o [yani ince dil], insanın nefsine, lezzetli zihnî gıda gibidir. (Kull. [Bu manada isim olarak kullanıldığında çoğulu **أَذْوَاقٌ**’dır.]) Denir ki, **هُوَحَسَنُ الذَّوْقِ لِلشِّعْرِ**, (mecaz:) O, şiir için iyi bir [zevke yahut] tabiî melekeye sahiptir, manasındadır. (TA.) ― -b5- [Yine (farzedilen mecaz:) Şehvet düşkünlüğü; duyusallık: **ذَوَّاقٌ**’a bak.]

ذوّقهُ
2 **ذوّقهُ** ذ [Ona tadacak bir şey verdi]: **لَمَّجَهُ** gibidir. (M ve TA, لمظ maddesinde.) ― -b2- Ayrıca 1’e bak, paragrafın ikinci yarısında.

أَذَقْتُهُ الطَّعَامَ
4 **أَذَقْتُهُ الطَّعَامَ** ذ , (Msb, K, *) mastar **اـِذَاقَةٌ**, (TA,) Ben ona yemeği tattırdım; yani, dilin nemi vasıtasıyla onun tadını idrak ettirdim: (Msb:) yahut ona [yemeğin] tadını denettirdim, yahut bildirdim. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَذَاقَهُ اللّٰهُ وَبَالَ أَمْرِهِ** (farzedilen mecaz:) [Allah ona işinin kötü sonucunu tattırdı yahut tecrübe ettirdi]. (S.) Kur’ân’da [xvi. 113] şöyle denmiştir: **فَأَذَاقَهَااللّٰهُ لِبَاسَ الجُوْعِ وَالخَوْفِ** (farzedilen mecaz:) [Böylece Allah ona açlığın ve korkunun elbisesini tattırdı yahut tecrübe ettirdi]: fiil burada **لِبَاس** ile, tecrübe etmeyi ifade etmek murad edildiği için kullanılmıştır: yahut cümle haziflidir ve “onlara açlık ve korkuyu tattırdı yahut tecrübe ettirdi ve onları onun elbisesiyle giydirdi” manasındadır. (TA.) Ve aynı [xlii. 47]’de: **اـِذَا أَذَقْنَا الاـِنْسَانُ مِنَّا رَحْمَةً** (farzedilen mecaz:) [İnsana bizden bir rahmet tattırdığımız yahut tecrübe ettirdiğimiz zaman]; burada sonra, **وَاـِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ** sözünde, **الاـِصَابَةٌ**, **الاـِذَاقَةٌ**’a karşıt kılınmıştır. (TA.) ― -b3- **أَذَاقَ زَيْدٌ بَعْدَكَ كَرَمًا** (mecaz:) Zeyd, senden sonra cömert oldu [yani sen onu bildikten, yahut gördükten, yahut onunla bulunduktan sonra]: (Aboo-Hamzeh, K, TA:) [lafzen: insanlara cömertliği tattırdı:] ve **اذاق الفَرَسُ بَعْدَكَ عَدْوًا** (mecaz:) At, senden sonra iyi koşucu oldu [yani sen onu bildikten vb. sonra]. (Aboo-Hamzeh, TA.)

تذوّقهُ
5 **تذوّقهُ** ذ O, onu ( **ذَاقَهُ**, S, K) derece derece, (S,) yahut tekrar tekrar tattı. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **دَعْنِى أَتَذَوَّقُ طَعْمَ فُلَانٍ** (mecaz:) [Bırak beni, falanın tabiatını deneyeyim/sınayayım]. (TA.) Ve **تَذَوَّقْتُ طَعْمَ فِرَاقِهِ** (mecaz:) [Onun ayrılığının tadını tattım yahut tecrübe ettim]. (TA.)

6 **تَذَاْوَقَ** 1’e bak, ilk cümle. [**تَذَاوُقٌ**’un aslî manası, bir şeyin birbiriyle tatması gibidir. ― -b2- Ve bundan dolayı,] **تذاوقوا الرِّمَاحَ** **تَنَاوَلُوهَا** ile aynı manadadır (mecaz:) [Mızrakları birbirlerinden aldılar; görünüşe göre vasıflarını denemek için: yukarıda **ذَاقَ القَوْسَ**’a bak]. (K, TA.) İbn-Mukbil der ki,
أَوْ كَاهْتِزَازِ رُدَيْنِىٍّ تَذَاوَقَهُ
أَيْدِى التِجَارِ فَزَادُوا مَتْنَهُ لِينَا
(mecaz:) [Yahut, tüccarların ellerinin onu birbirinden alıp vasfını denediği, böylece onun orta kısmını yumuşaklıkça artırdıkları, iyi doğrultulmuş bir mızrağın (lafzen: Rudeyneh’in mızrağı; mızrak saplarını doğrultmasıyla meşhur bir kadın; yaygın kabul gören açıklamaya göre) titreyişi gibi]. (TA.)

اِسْتَذَاقَ فُلَانًا خُبْرَهُ فَلَمْ يَحْمَدْ مَخْبَرَتَهُ
10 **اِسْتَذَاقَ فُلَانًا خُبْرَهُ فَلَمْ يَحْمَدْ مَخْبَرَتَهُ** ذ (mecaz:) [görünüşe göre: falanı denemeye çalıştı; iç hâlinin bilgisini tespit etmek için; ve onun iç hâlini beğenmedi: aşağıda ism-i mef‘ûle bak]. (TA; onda **خبره** harekesizdir.) ― -b2- **استذاق الأَمْرُ لِفُلَانٍ** (mecaz:) İş, falan için kolay oldu yahut mümkün oldu. (JK, TA.) Sen dersin ki, **لَا يَسْتَذِيقُ لِىَ الشِّعْرُ اـِلَّ فِى فُلَانِ** (mecaz:) [Şiir yahut nazım, falan hakkında olmadıkça, bana kolay yahut mümkün olmaz]. (TA.)

ذَوْقٌ
**ذَوْقٌ** ذ basit bir isim olarak kullanılan bir mastardır; çoğulu **أَذْوَاقٌ**: paragrafın son kısmında 1’e bak.

ذَوَاقٌ
**ذَوَاقٌ** ذ bir mastardır: ve ayrıca, tadılan bir şeyi ifade eden bir isimdir; (JM, TA; *) ölçüsü **فَعَالٌ**, ölçü **مَفْعُولٌ** manasında. (TA.) Muhammed hakkında şöyle denmiştir: **لَمْ يَكُنْ يَذُمُّ ذَوَاقًا وَلَا يَمْدَحُهُ**, yani [O, kendisinin tattığı şeyi ne yerer ne de överdi]. (JM.) Ve denir ki, **مَا ذُقْتُ ذَوَاقًا**, “Ben hiçbir şey tatmadım” manasındadır. (S, K. *) ― -b2- Bundan dolayı bir rivayette şöyle denmiştir: **كَانُوا اـِذَا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِهِ لَا يَتَفَرَّقُونَ اـِلَّا عَنْ ذَوَاقٍ**, yani (farzedilen mecaz:) [Onun (Muhammed’in) huzurundan çıktıklarında, zihinleri ve nefisleri için, bedenlerine yiyecek ve içecek gibi olan, bilgi ve edep almaksızın dağılmazlardı]. (JM.)

ذَوَّاقٌ
**ذَوَّاقٌ** ذ (farzedilen mecaz:) Defalarca yeni evlilik yapan: (JM:) evlenmede çabuk ve boşamada çabuk: (TA:) evlilik vb. hususunda bir hâl üzere [uzun] kalmayıp sık sık bıkkınlık duyan (**مَلُولٌ**, S, JM, ve Har s. 569): dişisi ة ile gelir. (Har, adı geçen yer.) Bundan dolayı bir rivayetteki söz: **اـِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ الذَّوَّاقِينَ وَلَا الذَّوَّقَاتِ** (farzedilen mecaz:) [Şüphesiz Allah, sık sık yeni evlilik yapan erkekleri de kadınları da sevmez]. (JM, ve Har, adı geçen yer.)

مَذَاقٌ
**مَذَاقٌ** ذ bir mastardır: ve ayrıca, (TA) tatmanın yeri yahut zamanı manasında bir isimdir. (KL.)

أَمْرٌ مُسْتَذَاقٌ
**أَمْرٌ مُسْتَذَاقٌ** ذ (farzedilen mecaz:) Denenmiş yahut sınanmış ve bilinmiş bir şey yahut bir iş: (S:) ve aynı şekilde **رَجُلٌ** [bir adam]. (JK.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَاقَ
ذَاقَ ( w )  U ( n. ac. ذَوْق 1 ,  مَذَاق [ 17A ] ,  مَذْوَق 17tA ,  ذَوَاْق 22 ),
a.  Tasted; tested, tried.

b.  Underwent, experienced, suffered ( trial ).

ذَوَّقَ
ذَوَّقَ II ,  أَذْوَقَ IV ,
a.  Made or gave to taste.

b.  Made to undergo, experience, suffer.

تَذَوَّقَ
تَذَوَّقَ V ,
a.  Tasted ( repeatedly ).

تَذَاْوَقَ
تَذَاْوَقَ VI ,
a.  Touched or tasted one after another.

ذَوْق
ذَوْق 1 ,
a.  Taste, sense of taste; discernment.

مَذْوَق
مَذْوَق 17A ,
a.  Palate.

b.  Discernment.

ذَاْوِقَة
ذَاْوِقَة 21t ,
a.  see 1 .

ذَاكَ
ذَاكَ
a.  see under ذا

ذَال
ذَال
a.  The ninth letter of the alphabet.

b.  The comb ( of a cock ).

##### Türkçe

**ذَاقَ**
**ذَاقَ** ( w )  U ( n. ac. **ذَوْق** 1 ,  **مَذَاق** [ 17A ] ,  **مَذْوَق** 17tA ,  **ذَوَاْق** 22 ),
a.  Tattı; sınadı, denedi.

b.  (bir) imtihanı geçirdi, tecrübe etti, (ona) katlandı.

**ذَوَّقَ**
**ذَوَّقَ** II ,  **أَذْوَقَ** IV ,
a.  Tatmayı yaptırdı veya tattırdı.

b.  Geçirmeyi, tecrübe etmeyi, katlanmayı yaptırdı.

**تَذَوَّقَ**
**تَذَوَّقَ** V ,
a.  (tekrar tekrar) tattı.

**تَذَاْوَقَ**
**تَذَاْوَقَ** VI ,
a.  Birbiri ardınca dokundu veya tattı.

**ذَوْق**
**ذَوْق** 1 ,
a.  Tat, tat alma duyusu; temyiz.

**مَذْوَق**
**مَذْوَق** 17A ,
a.  Damak.

b.  Temyiz.

**ذَاْوِقَة**
**ذَاْوِقَة** 21t ,
a.  1’e bak.

**ذَاكَ**
**ذَاكَ**
a.  **ذا** maddesi altında bak.

**ذَال**
**ذَال**
a.  Alfabenin dokuzuncu harfi.

b.  (horozun) ibiği.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ذوق
ذَاقَ - يَذُوْقُ - ذَائِق - ذَائِقَة - أَذاقَ - يُذِيْقُ
ذَاقَ - يَذُوْقُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يجرب أثره على حواسه ليعلم حاله وحقيقته: يحاول التعرف عليه باستعمال حواسه فيجرب أثره عليها
ذَاقَ - يَذُوْقُ + كائن + شيئاً: يجرب أثره على حواسه ليعلم حاله وحقيقته: من حيث الطعم والألم والحرارة والقوة وما شابه: ويغلب فيه استعمال الحواس من تذوق باللسان أو الشم أواللمس أو الجلد أو الضغط وما شابه
ذَاقَ - يَذُوْقُ + كائن + أمراً: يجرب أثره على حواسه ليعلم حاله وحقيقته: من حيث القبول أو التحمل أو النفع أو الأذى وما شابه: ويغلب فيه التذوق الفكري في النفس، ويمكن للموقف أو الوضع النفسي، كالخوف أو الشدة، أن يُوَلِّدَ ويُنْشِئَ في الجسم أثراً عضوياً، وهذا الأثر العضوي قد يكون تسرعاً في القلب، أو جفافاً في الفم أو تضيقاً في القصبات أو ما شابه، ويكون " تذوق " الموقف أو الوضع النفسي هو الشعور والإحساس في النفس بالآثار الجسدية المذكورة للوضع النفسي
ذَائِق: اسم فاعل - صفة مشبهة من فعل " ذَاقَ - يَذُوْقُ "
ذَائِقَة: مؤنث " ذَائِق "
أَذَاقَ - يُذِيْقُ: على وزن " أَفـْعـَلَ " من " ذَاقَ - يَذُوْقُ ": جعله " يَذُوْقُ ": وضعه في موقف يجعله يجرب ويختبر شيئاً ويعلم حقيقته
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السعي للتعرف باستعمال الحواس اللمسية والجسمية والسمعية"، وهي:
شَعَرَ- يَشْعُرُ، حَسَّ - يَحِسَّ، لَمَس - يَلْمِسُ (لَمَسَ - يَلْمُسُ)، ذَاقَ - يَذُوْقُ، سَمِعَ - يَسْمَعُ، جَسَّ - يَجُسُّ

يذوق
(1) العذاب
1) العذاب الجسدي
 	﴿ولقد راودوه عن ضيفه فطمسنا أعينهم فذوقوا عذابي ونذر(37)﴾ القمر ﴿فذوقوا عذابي ونذر (39)﴾ القمر
 	﴿أؤنزل عليه الذكر من بيننا بل هم في شك من ذكري بل لما يذوقوا عذاب (8)﴾ ص ﴿إن الذين كفروا بآياتنا سوف نصليهم نارا كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب إن الله كان عزيزا حكيما(56)﴾ النساء
أثناء العرض	﴿ولو ترى إذ وقفوا على ربهم قال أليس هذا بالحق قالوا بلى وربنا قال فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون (30)﴾ الأنعام ﴿ويوم يعرض الذين كفروا على النار أليس هذا بالحق قالوا بلى وربنا قال فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون (34)﴾ الأحقاف
أثناء الحساب	﴿يوم تبيض وجوه وتسود وجوه فأما الذين اسودت وجوههم أكفرتم بعد إيمانكم فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون(106)﴾ آل عمران ﴿وما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء وتصدية فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون (35)﴾ الأنفال
بما كنتم تكسبون	﴿وقالت أولاهم لأخراهم فما كان لكم علينا من فضل فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون(39)﴾ الأعراف ﴿أفمن يتقي بوجهه سوء العذاب يوم القيامة وقيل للظالمين ذوقوا ما كنتم تكسبون (24)﴾ الزمر
ما كنتم تعملون	﴿فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هذا إنا نسيناكم وذوقوا عذاب الخلد بما كنتم تعملون (14)﴾ السجدة ﴿يوم يغشاهم العذاب من فوقهم ومن تحت أرجلهم ويقول ذوقوا ما كنتم تعملون (55)﴾ العنكبوت
عذاب الخلد	﴿ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد هل تجزون إلا بما كنتم تكسبون(52)﴾ يونس ﴿فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هذا إنا نسيناكم وذوقوا عذاب الخلد بما كنتم تعملون (14)﴾ السجدة
العذاب الأليم	﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم (25)﴾ الحج ﴿إنكم لذائقو العذاب الأليم (38)﴾ الصافات
عذاب النار	﴿وأما الذين فسقوا فمأواهم النار كلما أرادوا أن يخرجوا منها أعيدوا فيها وقيل لهم ذوقوا عذاب النار الذي كنتم به تكذبون (20)﴾ السجدة ﴿فاليوم لا يملك بعضكم لبعض نفعا ولا ضرا ونقول للذين ظلموا ذوقوا عذاب النار التي كنتم بها تكذبون (42)﴾ سبأ
 	﴿ذلكم فذوقوه وأن للكافرين عذاب النار (14)﴾ الأنفال ﴿هذا فليذوقوه حميم وغساق (57)﴾ ص
عذاب الحريق	﴿لقد سمع الله قول الذين قالوا إن الله فقير ونحن أغنياء سنكتب ما قالوا وقتلهم الأنبياء بغير حق ونقول ذوقوا عذاب الحريق (181)﴾ آل عمران ﴿ثاني عطفه ليضل عن سبيل الله له في الدنيا خزي ونذيقه يوم القيامة عذاب الحريق (9)﴾ الحج
 	﴿كلما أرادوا أن يخرجوا منها من غم أعيدوا فيها وذوقوا عذاب الحريق (22)﴾ الحج ﴿ولو ترى إذ يتوفى الذين كفروا الملائكة يضربون وجوههم وأدبارهم وذوقوا عذاب الحريق (50)﴾ الأنفال
 	﴿يوم يسحبون في النار على وجوههم ذوقوا مس سقر(48)﴾ القمر
 	﴿وهم يصطرخون فيها ربنا أخرجنا نعمل صالحا غير الذي كنا نعمل أولم نعمركم ما يتذكر فيه من تذكر وجاءكم النذير فذوقوا فما للظالمين من نصير (37)﴾ فاطر
 	﴿يوم يحمى عليها في نار جهنم فتكوى بها جباههم وجنوبهم وظهورهم هذا ما كنزتم لأنفسكم فذوقوا ما كنتم تكنزون(35)﴾ التوبة
 	فذوقوا فلن نزيدكم إلا عذابا (30) } النبأ
 	﴿وما كان لنا عليكم من سلطان بل كنتم قوما طاغين(30) فحق علينا قول ربنا إنا لذائقون (31) فأغويناكم إنا كنا غاوين (32) فإنهم يومئذ في العذاب مشتركون(33)﴾ الصافات
2) العذاب النفسي
 ﴿ذق إنك أنت العزيز الكريم (49)﴾ الدخان ﴿ذوقوا فتنتكم هذا الذي كنتم به تستعجلون(14)﴾ الذاريات
(2) الموت
 ﴿لا يذوقون فيها الموت إلا الموتة الأولى ووقاهم عذاب الجحيم(56)﴾ الدخان
 	﴿كل نفس ذائقة الموت وإنما توفون أجوركم يوم القيامة فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(185)﴾ آل عمران ﴿كل نفس ذائقة الموت ثم إلينا ترجعون(57)﴾ العنكبوت ﴿كل نفس ذائقة الموت ونبلوكم بالشر والخير فتنة وإلينا ترجعون(35)﴾ الأنبياء
(3) بردا ولا شرابا - حميماً وغساقا
 ﴿لا يذوقون فيها بردا ولا شرابا (24) إلا حميما وغساقا(25)﴾ النبأ ﴿هذا فليذوقوه حميم وغساق (57)﴾ ص
(4) البأس
 ﴿قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم أو يلبسكم شيعا ويذيق بعضكم بأس بعضانظر كيف نصرف الآيات لعلهم يفقهون(65)﴾ الأنعام ﴿سيقول الذين أشركوا لو شاء الله ما أشركنا ولا آباؤنا ولا حرمنا من شيءكذلك كذب الذين من قبلهم حتى ذاقوا بأسنا قل هل عندكم من علم فتخرجوه لنا إن تتبعون إلا الظن وإن أنتم إلا تخرصون(148)﴾ الأنعام
(5) السوء
 ﴿ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم فتزل قدم بعد ثبوتها وتذوقوا السوء بما صددتم عن سبيل الله ولكم عذاب عظيم(94)﴾ النحل
(6) الشجرة
 ﴿فدلاهما بغرور فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وناداهما ربهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة وأقل لكما إن الشيطان لكما عدو مبين(22)﴾ الأعراف
(7 ) وبال أمره
 ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام(95)﴾ المائدة ﴿فذاقت وبال أمرها وكان عاقبة أمرها خسرا(9)﴾ الطلاق
 	﴿كمثل الذين من قبلهم قريبا ذاقوا وبال أمرهم ولهم عذاب أليم (15)﴾ الحشر ﴿ألم يأتكم نبأ الذين كفروا من قبل فذاقوا وبال أمرهم ولهم عذاب أليم(5)﴾ التغابن
ذائق - ذائقة
 ﴿كل نفس ذائقة الموت وإنما توفون أجوركم يوم القيامة فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(185)﴾ آل عمران ﴿كل نفس ذائقة الموت ثم إلينا ترجعون(57)﴾ العنكبوت ﴿كل نفس ذائقة الموت ونبلوكم بالشر والخير فتنة وإلينا ترجعون(35)﴾ الأنبياء
 	﴿لا يذوقون فيها الموت إلا الموتة الأولى ووقاهم عذاب الجحيم(56)﴾ الدخان
 	﴿وما كان لنا عليكم من سلطان بل كنتم قوما طاغين(30) فحق علينا قول ربنا إنا لذائقون (31) فأغويناكم إنا كنا غاوين (32) فإنهم يومئذ في العذاب مشتركون(33)﴾ الصافات
أذاق -  يُذيق - أذقنا
(1)  الرحمة
 ﴿ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة ثم نزعناها منه إنه ليئوس كفور (9)﴾ هود ﴿وإذا مس الناس ضر دعوا ربهم منيبين إليه ثم إذا أذاقهم منه رحمة إذا فريق منهم بربهم يشركون (33)﴾ الروم
 	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم إذا هم يقنطون(36)﴾ الروم ﴿فإن أعرضوا فما أرسلناك عليهم حفيظا إن عليك إلا البلاغ وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة فرح بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم فإن الإنسان كفور(48)﴾ الشورى ﴿ومن آياته أن يرسل الرياح مبشرات وليذيقكم من رحمته ولتجري الفلك بأمره ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(46)﴾ الروم
 	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مستهم إذا لهم مكر في آياتنا قل الله أسرع مكرا إن رسلنا يكتبون ما تمكرون(21)﴾ يونس ﴿ولئن أذقناه رحمة منا من بعد ضراء مسته ليقولن هذا لي وما أظن الساعة قائمة ولئن رجعت إلى ربي إن لي عنده للحسنى فلننبئن الذين كفروا بما عملوا ولنذيقنهم من عذاب غليظ(50)﴾ فصلت
(2) نعماء
 ﴿ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته ليقولن ذهب السيئات عني إنه لفرح فخور(10)﴾ هود
(3) البأس
 ﴿قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم أو يلبسكم شيعا ويذيق بعضكم بأس بعضانظر كيف نصرف الآيات لعلهم يفقهون(65)﴾ الأنعام ﴿سيقول الذين أشركوا لو شاء الله ما أشركنا ولا آباؤنا ولا حرمنا من شيءكذلك كذب الذين من قبلهم حتى ذاقوا بأسنا قل هل عندكم من علم فتخرجوه لنا إن تتبعون إلا الظن وإن أنتم إلا تخرصون(148)﴾ الأنعام
(4) ضعف الحياة وضعف الممات
 ﴿إذا لأذقناك ضعف الحياة وضعف الممات ثم لا تجد لك علينا نصيرا(75)﴾ الإسراء
(5) لباس الجوع والخوف
 ﴿وضرب الله مثلا قرية كانت آمنة مطمئنة يأتيها رزقها رغدا من كل مكان فكفرت بأنعم الله فأذاقها الله لباس الجوع والخوف بما كانوا يصنعون(112)﴾ النحل
(6) بعض الذي عملوا
 ﴿ظهر الفساد في البر والبحر بما كسبت أيدي الناس ليذيقهم بعض الذي عملوا لعلهم يرجعون(41)﴾ الروم
(7) العذاب
العذاب الكبير والأكبر﴿فقد كذبوكم بما تقولون فما تستطيعون صرفا ولا نصرا ومن يظلم منكم نذقه عذابا كبيرا (19)﴾ الفرقان ﴿ولنذيقنهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر لعلهم يرجعون(21)﴾ السجدة
عذاب شديد	﴿فلنذيقن الذين كفروا عذابا شديدا ولنجزينهم أسوأ الذي كانوا يعملون(27)﴾ فصلت ﴿متاع في الدنيا ثم إلينا مرجعهم ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون(70)﴾ يونس
 	﴿فأذاقهم الله الخزي في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون(26)﴾ الزمر ﴿فأرسلنا عليهم ريحا صرصرا في أيام نحسات لنذيقهم عذاب الخزي في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أخزى وهم لا ينصرون(16)﴾ فصلت
 	﴿ثاني عطفه ليضل عن سبيل الله له في الدنيا خزي ونذيقه يوم القيامة عذاب الحريق (9)﴾ الحج
 	﴿ولسليمان الريح غدوها شهر ورواحها شهر وأسلنا له عين القطر ومن الجن من يعمل بين يديه بإذن ربه ومن يزغ منهم عن أمرنا نذقه من عذاب السعير (12)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [ذوق] ذ و ق: ذَاقَ الشيء من باب قال و ذَوَاقاً بفتح الذال و مَذَاقاً و مَذَاقَةً أيضا وما ذاق ذَوَاقاً بالفتح أيضا أي شيئا و ذَاقَ ما عند فلان أي خبره و أَذَاقَهُ الله وبال أمره و تَذَوَّقَهُ ذاقه شيئا بعد شيء وأمرٌ مُسْتَذَاقٌ أي مجرب معلوم و الذَّوَّاقُ الملول
الراغب
ذوق
- الذوق: وجود الطعم بالفم، وأصله فيما يقل تناوله دون ما يكثر، فإن ما يكثر منه يقال له: الأكل، واختير في القرآن لفظ الذوق في العذاب؛ لأن ذلك - وإن كان في التعارف للقليل - فهو مستصلح للكثير، فخصه بالذكر ليعم الأمرين، وكثر استعماله في العذاب، نحو: }ليذقوا العذاب﴿[النساء/56]،﴾وقيل لهم ذوقوا عذاب النار﴿[السجدة/20]،﴾فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون﴿[الأنفال/35]،﴾ذق إنك أنت العزيز الكريم﴿[الدخان/49]،﴾إنكم لذائقوا العذاب الأليم﴿[الصافات/38]،﴾ذلكم فذوقوه﴿[الأنفال/14]،﴾ولنذيقنهم من العذاب الأدنى دون العذاب الأكبر﴿[السجدة/21]، وقد جاء في الرحمة نحو:﴾ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة﴿[هود/9]﴾ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته﴿[هود/10]، ويعبر به عن الاختبار، فيقال: أذقته كذا فذاق، ويقال: فلان ذاق كذا، وأنا أكلته (قال الزمخشري: ومن المجاز: ذقت الناس وأكلتهم، وزنتهم وكلتهم، فما استطبت طعومهم، ولا استرجحت حلومهم. انظر: الأساس ص 147 مادة: ذوق)، أي: خبزته فوق ما خبر، وقوله:﴾فأذاقها الله لباس الجوع والخوف﴿[النحل/112]، فاستعمال الذوق مع اللباس من أجل أنه أريد به التجربة والاختبار، أي: فجعلها بحيث تمارس الجوع والخوف، وقيل: إن ذلك على تقدير كلامين، كأنه قيل: أذاقها طعم الجوع والخوف، وألبسها لباسهما. وقوله:﴾وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة﴿[الشورى/48]، فإنه استعمل في الرحمة الإذاقة، وفي مقابلتها الإصابة، فقال:﴾وإن تصبهم سيئة﴿[الشورى/48]، تنبيها على أن الإنسان بأدنى ما يعطى من النعمة يأشر ويبطر، إشارة إلى قوله:﴾كلا إن الإنسان ليطغى *** أن رآه استغنى{ [العلق/6 - 7].
ملخص اللسان
ملخص اللسان
1. ذُقت فلاناً أَي خبَرْته وبُرْتُه.
2. واسْتَذَقْت فلاناً إِذا خبرته فلم تَحْمَد مَخْبَرَته؛
3. وأَمر مُستَذاقٌ أَي مُجَرَّبٌ معلوم.
4. قال الله تعالى: فأَذاقَها اللهُ لِباسَ الجُوعِ والخَوْفِ؛ أَي ابْتَلاها بسُوء ما خُبِرت من عِقاب الجوع والخَوْف.
5. ذُقْ هذه القوس أَي انْزَعْ فيها لتَخْبُر لِينها من شدّتها؛
6. فذاقَت وبالَ أَمرِها، أَي خبَرت؛ وأَذاقَه اللهُ وبال أَمره ،
7. والذَّوْقُ: يكون فيما يُكره ويُحمد. فذوقُوا العذاب،
8. قال: الذَّوْق يكون بالفم وبغير الفم
9.    الذّوْقُ: مصدر ذاقَ الشيءَ يذُوقه ذَوقاً وذَواقاً ومَذاقاً،
10.                       فالذَّواق والمَذاق يكونان مصدرين ويكونان طَعْماً، كما تقول ذَواقُه ومذاقُه طيّب؛والمَذاق: طَعْمُ الشيء.
11.                       والذَّواقُ: هو المأْكول والمشروب.وما ذُقْتُ ذَواقاً أَي شيئاً
12.                       وتَذَوَّقْته أَي ذُقْته شيئاً بعد شيء.ويومٌ ما ذُقْته طعاماً أَي ما ذقت فيه، وذاقَ العذاب والمكروه ونحو ذلك،
13.                        والذَّوَّاق: المَلُول.ورجل ذَوّاق مِطْلاق إِذا كان كثير النكاح كثير الطلاق.
14.                        وفي الحديث: كانوا إِذا خرجوا من عنده لا يَتفرَّقون إِلا عن ذَواق؛ ضَرب الذواق مثلاً لما يَنالون عنده من الخير أَي لا يَتفرقون إِلا عن علم وأَدب يَتعلَّمونه، يَقوم لأَنفسهم وأَرواحهم مَقام الطعام والشراب لأَجسامهم
لسان العرب
● - ذوق: الذّوْقُ: مصدر ذاقَ الشيءَ يذُوقه ذَوقاً وذَواقاً ومَذاقاً،    فالذَّواق والمَذاق يكونان مصدرين ويكونان طَعْماً، كما تقول ذَواقُه ومذاقُه    طيّب؛ والمَذاق: طَعْمُ الشيء. والذَّواقُ: هو المأْكول والمشروب. وفي    الحديث: لم يكن يَذُمُّ ذَواقاً، فَعال بمعنى مفعول من الذَّوْقِ، ويقع    على المصدر والاسم؛ وما ذُقْتُ ذَواقاً أَي شيئاً، وتقول: ذُقْتُ فلاناً    وذُقْتُ ما عنده أَي خَبَرْته، وكذلك ما نزل بالإِنسان من مَكروه فقد    ذاقَه. وجاء في الحديث: إِنَّ الله لا يحبّ الذّوّاقِين والذّوَّاقات؛ يعني    السريعِي النكاحِ السريعِي الطلاقِ؛ قال: وتفسيره أَن لا يَطْمئنّ ولا    تطمئنّ كلما تزوّج أَو تزوّجت كَرِها ومدَّا أَعينهما إِلى غيرهما.    والذَّوَّاق: المَلُول. ويقال: ذُقت فلاناً أَي خبَرْته وبُرْتُه. واسْتَذَقْت    فلاناً إِذا خبرته فلم تَحْمَد مَخْبَرَته؛ ومنه قول نَهْشل بن حرِّيٍّ:    وعَهْدُ الغانِياتِ كعَهْدِ قَيْنٍ،    وَنَتْ عنه الجَعائلُ، مسْتَذاقِ    كبَرْقٍ لاحَ يُعْجِبُ مَنْ رآه،    ولا يَشْفِي الحَوائم من لَماقِ    يريد أَنّ القَيْنَ إِذا تأَخَّر عنه أَجرُه فسدَ حاله مع إِخوانه، فلا    يَصِل إلى الاجتماع بهم على الشَّراب ونحوه. وتَذَوَّقْته أَي ذُقْته    شيئاً بعد شيء. وأَمر مُستَذاقٌ أَي مُجَرَّبٌ معلوم. والذَّوْقُ: يكون فيما    يُكره ويُحمد. قال الله تعالى: فأَذاقَها اللهُ لِباسَ الجُوعِ    والخَوْفِ؛ أَي ابْتَلاها بسُوء ما خُبِرت من عِقاب الجوع والخَوْف. وفي الحديث:    كانوا إِذا خرجوا من عنده لا يَتفرَّقون إِلا عن ذَواق؛ ضَرب الذواق    مثلاً لما يَنالون عنده من الخير أَي لا يَتفرقون إِلا عن علم وأَدب    يَتعلَّمونه، يَقوم لأَنفسهم وأَرواحهم مَقام الطعام والشراب لأَجسامهم. ويقال:    ذُقْ هذه القوس أَي انْزَعْ فيها لتَخْبُر لِينها من شدّتها؛ قال    الشماخ:فذاق فأَعْطَتْه من اللِّينِ جانِباً،    كَفَى ولَها أَن يُغْرِقَ النَّبْل حاجِزُ    (* قوله «كفى ولها إلخ» كذا بالأصل والذي في الأساس:    لها ولها أن يغرق السهم حاجز).    أَي لها حاجز يَمنع من إِغراقٍ أَي فيها لين وشدّة؛ ومثله:    في كَفِّه مُعْطِيةٌ مَنُوع    ومثله:    شَِرْيانة تَمْنَعُ بعدَ اللِّينِ    وذُقْتُ القوسَ إِذا جذَبْت وترَها لتنظر ما شدّتها. ابن الأَعرابي في    قوله: فذوقُوا العذاب، قال: الذَّوْق يكون بالفم وبغير الفم. وقال أَبو    حمزة: يقال أَذاق فلان بعدك سَرْواً أَي صار سَرِيّاً، وأَذاقَ بعدَك    كَرَماً، وأَذاق الفرَسُ بعدك عَدْواً أَي صار عَدّاء بعدك؛ وقوله تعالى:    فذاقَت وبالَ أَمرِها، أَي خبَرت؛ وأَذاقَه اللهُ وبال أَمره؛ قال طفيل:    فذوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجِّرٍ    من الغَيْظِ، في أكْبادِنا، والتَّحَوُّبِ    (* قوله «محجر» قال الأصمعي بكسر الجيم وغيره يفتح).    وذاقَ الرجل عُسَيْلَةَ المرأَة إِذا أَوْلَج فيها إِذاقةً حتى خَبر    طِيب جِماعها، وذاقَت هي عُسَيْلَته كذلك لمّا خالَطها. ورجل ذَوّاق مِطْلاق    إِذا كان كثير النكاح كثير الطلاق. ويومٌ ما ذُقْته طعاماً أَي ما ذقت    فيه، وذاقَ العذاب والمكروه ونحو ذلك، وهو مثَل: وفي التنزيل: ذُقْ إِنَّك    أَنت العزيز الكريم. وفي حديث أُحُد: أَن أَبا سفيان لما رأَى حمزة، رضي    الله عنه، مقْتولاً قال له: ذُقْ عُقَقُ أَي ذق طعْمَ مُخالَفَتِك لنا    وتَرْكِكَ دِينَك الذي كنت عليه يا عاقَّ قومه؛ جعل إِسلامَه عُقوقاً،    وهذا من المجاز أَن يستعمل الذَّوْق وهو ما يتعلّق بالأَجسام في المعاني    كقوله تعالى: ذق إِنك أَنت العزيز الكريم، وقوله: فذاقُوا وبالَ أَمرِهم.    وأَذَقْته إِياه، وتَذواقَ القومُ الشيء كذاقُوه؛ قال ابن مُقْبِل:    يَهْزُزْنَ للمَشْيِ أَوْصالاً مُنعَّمةً،    هَزَّ الشَّمالِ ضُحىً عَيْدانَ يَبْرِينا    أَو كاهْتِزازِ رُدَيْنِيٍّ تَذاوَقَه    أَيدي التِّجارِ فَزادُوا مَتْنَه لِينا    (* قوله «التجار» في الأساس: الكماة).    والمعروفُ تداوله. ويقال: ما ذُقت ذَواقاً أَي شيئاً، وهو ما يُذاق من    الطعام.
مقاييس اللغة:
(ذوق)  الذال والواو والقاف أصلٌ واحد، وهو اختبار الشيء من جِهَةِ تَطَعُّمٍ، ثم يشتق منه مجازاً فيقال: ذُقْت المأكولَ أذُوقه ذَوْقاً. وذُقْت ما عند فلانٍ: اختبرتُه. وفي كتاب الخليل: كلُّ ما نزَلَ بإِنسانٍ مِن مكروه فقد ذَاقَه([4]). ويقال ذاقَ القوسَ، إذا نظَرَ ما مقدارُ إعطائها وكيف قُوّتُها. قال:
فذَاق فأعطَتْهُ من اللِّينِ جانباً *** كَفَى، ولَهَا أن يُغْرِق السَّهْمُ حاجزُ([5])
القاموس المحيط:
ذاقَهُ ذَوْقاً ومَذاقاً ومَذاقةً اخْتَبَرَ طَعْمَهُ، وأذَقْتُه أنا. وذاقَ القوسَ جَذَبَ وتَرَها اخْتباراً.
وما ذاقَ ذواقاً: شيئاً. وأذاقَ زيدٌ بعدَكَ كرَماً: صار كريماً. وتَذَوَّقَهُ: ذاقَه مرةً بعدَ مرةٍ.
وتَذاوقوا الرِّماحَ: تَناوَلوها.
تاج العروس:
ذوق
ذاقَه ذَوْقاً وذَواقاً ومَذاقاً ومَذاقَةً : اختبَر طَعْمَه وأصْله فيما يقلُّ تَناوله فإِنَّ ما يَكثُر من ذلك يُقالُ له : الأَكْل وأَذَقته أَنْا إِذاقَة . وفي البَصائِر والمُفْرَدات : اخْتيرَ في القُرآنِ لَفْظ الذَّوْقِ للعَذابِ لأَنَّ ذلِكَ وإِنْ كانَ في التَّعارُفِ للقَلِيلِ فهو مُسْتَصْلَحٌ للكَثِيرِ فخَصَّهُ بالذكْرِ ليُعْلمَ الأَمرين وكَثُرَ اسْتعْمالُه في العَذابِ وقد جاءَ في الرَّحْمَة نحو قَوْلِه تَعالَى : " ولَئنْ أَذَقْناهُ رَحمَةً مِنّا " ويُعَبَّرُ به عن الاخْتِبارِ يُقالُ : أَذَقْتُه كذا فذَاقَ ويقال : فلانٌ ذاقَ كذا وأَنا أَكَلتهُ أَي خَبَرْتُه أَكثرَ مما خَبَرَه وقوله تَعالَى : " فأذَاقَها اللهُ لباسَ الجُوع والخَوْفِ " فاسْتِعمالُ الذَّوقِ مع اللَباسِ من أَجِّل أّنًّه أُرِيدَ بهِ التَّجْرِبَة والاخْتِبار أَي : جَعَلَها بحيث تمارِسُ الجُوعَ وقِيلَ : إنَّ ذلكَ على تَقدِير كَلامَينِ كأَنّه قِيلَ : أَذاقَها الجُوعَ والخوْفَ وأَلْبَسَها لِباسَهما وقوله تعالى : " وَلئْن أَذَقنَا الإِنْسانَ مِنّا رَحْمَةً " . اسْتعْملَ في الرَّحمَةِ الإِذاقَةَ وفي مُقابِلَتِها الإصَابَة في قوله تعالى : " وإنْ تصِبْهُم سَيئةٌ " . تَنْبيهاً على أنَّ الإنْسانَ بأَدْنَى ما يُعْطَى من النِّعْمَة يَبْطَر ويأشَر . قال المُصَنِّفُ : وقالَ بعضُ مَشايِخنا : الذَّوْقُ : مُباشَرَة الحاسَّةِ الظّاهِرَة أًو الباطِنةِ ولا يَخْتَصُّ ذلك بحاسةِ الفَم في لُغَةِ القُرآنِ ولا في لُغَةِ العَرَب قالَ تعالى : " وذُوقُوا عَذابَ الحَرِيقِ " وقالَ تعالَى : هذا فَلْيَذُوقُوه حَمِيمٌ وغَسّاقٌ " . وقالَ تَعالَى : " فأَذاقَّها اللهُ لباسَ الجُوعَِ والخَوفِ " . فتَأَملْ كيفَ جَمَع الذَّوقُ واللِّباسَ حتّى يدُلَّ على مُباشَرةِ الذَّوْقِ وإحاطَتِه وشمُولِه فأَفاد الإِخْبارُ عن إِذْاقَته أَنَّه واقِعٌ مُباشَر غَيْرُ مُنْتَظَر فإِنَّ الخَوْفَ قد يُتَوَقع ولا يُباشَر وأَفادَ الإخْبارُ عن لِباسهِ أَنّه مُحيطٌ شامِلٌ كاللِّباسِ للبَدَنِ وفي الحَديثِ : " ذاقَ طَعْمَ الإِيمانِ مَنْ رَضِيَ باللهِ رَبًا وبالإسلام ديناً وبمُحَمد رَسُولاً " فأَخْبَر أَنَّ للإيمانِ طَعْماً وأَنَّ القَلْبَ يَذُوقه كما يَذُوقُ الفَم طَعْم الطَّعامِ والشَّراب وقد عَبَّرَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم عن إدْراكِ حَقِيقَةِ الإِيمان والإِحْسانِ وحصولهِ للقلبِ ومُباشرَتِه له بالذَّوْقِ تارَة وبالطَّعام والشَّرابِ تارةً وبوجْدان الحَلاوَةِ تارةً كما قال : " ذاقَ طَعْمَ الإِيمانِ... الحديث " وقالَ : " ثَلاثٌ مَنْ كنَّ فيهِ وَجَدَ حلاوةَ الإِيمانِ " . قالَ : والذَّوْقُ عندَ العارِفيقَ : مَنْرِلَةٌ من مَنازِلِ السالكِينَ أَثبَتُ وأَرْسَخُ من كَل منزلَة الوَجْدِ فتَأَملْ ذلك . ومن المَجاز ذاقَ القَوْسَ ذوقاً : إِذا جذبَ وَتَرَها اخْتِبارًا ليَنظُر ما شِدِّتُّها قال الشَّمّاخُ :
فذاقَ فأَعْطَتْهُ من اللِّينِ جانِباً ... كَفى ولَهَا أَن يغْرِقَ النَّبْلَ حاجزُ أي : لَها حاجِزٌ يمنَعُ من إغراقٍ . وما ذاقَ ذَواقاً أَي : شيْئاً والذَّواقُ فَعالٌ : بمعنى مَفْعُول من الذَّوْقِ ويقعُ على المَصْدَرِ والاسمَ وفي الحَدِيثِ : " لم يَكُن يَذُمُّ ذَواقاً " وفي الحَدِيثِ - في صفَةِ الصَّحابَةِ - : " يَدْخلُونَ رُوّاداً ولا يتَفَرَّقونَ إِلاّ عَنْ ذَواق ويَخرُجُونَ أدلَّةً " قال القُتَيْبيُّ : الذَّواقُ : أَصْلُه الطَّعْمُ ولمِ يُرِدِ الطَّعمَ ههُنا ولكنِّهُ ضَربَهُ مثلاً لما يَنالُونَ عِنْدَه من الخَيْرِ وقالَ ابن الأنْبارِيِّ : أراد لا يَتَفَرَّقونَ إِلاّ عَن عِلْمٍ يتَعَلَّمُونَه يقومُ لهم مَقامَ الطَّعامِ والشَّرابِ لأَنّه كانَ يَحْفَظُ أَرْواحهُفم كما كانَ يَحْفَظُ الطَّعامُ أجْسامَهُمْ . وقالَ أبو حَمزَةَ : يقال : أَذاقَ زَيْدٌ بَعْدَك سَرْوًا أَي صارَ . سَرِيًّا وكَرَماً أي : صارَ كَرِيماً وأَذاقَ الفَرَسُ بعدَك عَدْوًا أَي : صارَ عَدّاءً بعدَك وهو مَجازٌ . وتِذوَّقَهُ أي : ذاقَهُ مَرةً بعدَ مَرَةِ وشَيئاً بعدَ شَيءْ . وتَذاوَقُوا الرِّماحَ : إِذا تَناوَلوها قالَ ابن مُقْبِل :
أَو كاهْتِزازِ رُدَيْنيٍّ تَذاوَقَه ... أيدِي التِّجارِ فزَادُوا مَتنَه لِينَا وهو مُجازٌ . ومما يُسْتدركُ عليه : المَذاقُ يكونُ مَصْدَرًا ويكونُ اسْماً . وتَقول : ذُقْتُ فُلاناً وذقْتُ ما عِنده أَي : خَبَرْتُه . والذَّوّاق كشَدّادٍ . السَّرِيعُ النِّكاحٍ السَّرِيعُ الطلاقِ وهي ذَوّاقَة وقد نهِيَ عن ذلِك . والذَّواقُ أَيضاً : المَلُولُ
واستذاقَ فُلاناً : خبَره فلَمْ يحْمَدْ مَخْبَرَته . وأمرٌ مُستذاقٌ أّي : مُجَرَّبٌ معلُومٌ . وذَوْقُ العُسَيْلَةِ : كِنايَةٌٌ عن الإِيلاجِ
ويَومٌ ما ذُقْتُه طَعاماً أي : ما ذُقتُ فيهِ . وتَذاوَقَه كذاقَهُ . وهو حَسَن الذَّوْقِ للشِّعْرِ : مَطْبُوع عليه . وما ذُقت غَمِاضاً وما ذُقْتُ في عَينِيَ نَوْماً . وذاقَتها يَدِي وذاقَ كَفِّي فُلانَةَ : إِذا مَسَّتْها . ويُقال : ذِيقَ كَذِبُه وخُبرَتْ حالُه . واسْتَذاقَ الأَمْرُ لفلانٍ : انْقادَ لَهُ ولا يَسْتَذيقُ لي الشِّعْر إِلاّ في فُلان . ودَعْنِي أتَذَوَّق طَعْمَ فُلانٍ . وتَذَوَّقْتُ طَعْمَ فراقِه وكلُّ ذلِك مَجازٌ وكِنايَةٌ

_Türkçe çeviri henüz yok_
