# ذيخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%8A%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ذيخ

الذيخ، بالكسر: الذئب الجريء، بلسان خولان. والذيخ: الفرس الحصان، بكسر الحاء المهملة. وفي حديث علي رضي الله عنه كان الأشعث ذا ذيخ، وهو الكبر، حكاه الهروي في الغريبين. والذيخ: كوكب أحمر. والذيخ: القنو من النخلة، حكاه كراع في الذال المعجمة، وجمعه ذيخة، وقد تقدم في الدال. وفي حديث القيامة وينظر الخليل عليه السلام إلى أبيه فإذا هو بذيخ متلطخ، وهو ذكر الضباع الكثير الشعر، وأراد بالتلطخ التلطخ برجيعه أو الطين، كما في حديث آخر: بذيخ أمدر، أي متلطخ بالمدر. وفي حديث خزيمة والذيخ محرنجما أي، أن السنة تركت ذكر الضباع مجتمعا منقبضا من شدة الجدب. والأنثى بهاء. ج ذيوخ وأذياخ وذيخة كعنبة وجمع الأنثى ذشيخات ولا يكسر. وذيخ تذييخا: ذلل، حكاه أبو عبيد وحده، والصواب الدال. وكان شمر يقول: ديخته ذللته، بالدال، من داخ يديخ إذا ذل. وذيخت النخلة، إذا لم تقبل الإبار ولم تعقد شيئا. والمذيخة، كمسبعة: الذئاب، بلسان خولان، وهم قبيلة باليمن. وأذاخ بالمكان: أطاف به ودار. وبقي عليه قولهم: أذاخ بني فلان وذوخهم، إذا قهرهم واستولى عليهم. استدركه شيخنا، ولا أدري من أين له ذلك، فليحقق.

### Türkçe

**الذيخ**، kesre ile: cesur kurt; H̱avlân’ın diliyle. Ve **الذيخ**: asil at; ihmâl edilmiş **الحاء**’ın kesriyle. Ve Ali رضي الله عنه hadîsinde: el-Eş‘as **ذا ذيخ** idi; ve o, kibirdir; el-Herevî bunu **الغريبين**’de hikâye etti. Ve **الذيخ**: kırmızı bir yıldız. Ve **الذيخ**: hurma ağacından salkım; bunu Kurâ‘ **الذال** mu‘ceme hakkında hikâye etti; onun çoğulu **ذيخة**’dır; ve **الدال**’da daha önce geçti. Ve kıyâmet hadîsinde: ve el-Halîl عليه السلام babasına bakar; bir de o, **بذيخ متلطخ** ise; ve o, çok kıllı sırtlan erkeğidir; ve **التلطخ** ile, onun dışkısıyla yahut çamurla bulaşmayı kastetti; başka bir hadîste olduğu gibi: **بذيخ أمدر**; yani, kesekle bulaşmış. Ve Huzeyme hadîsinde: ve **الذيخ** **محرنجما**; yani, yıl, şiddetli kıtlıktan dolayı, sırtlanların zikrini, toplanmış, büzülmüş olarak bıraktı. Dişisi, **هاء** iledir. Çoğul: **ذيوخ** ve **أذياخ** ve **ذيخة**; **كعنبة**. Ve dişinin çoğulu: **ذشيخات**; ve kırılmaz. Ve **ذيخ**’i **تذييخا**: zelil kıldı; bunu yalnız Ebû Ubeyd hikâye etti; doğru olan **الدال**’dır. Ve Şemmer derdi ki: **ديخته**: onu zelil kıldım; **بالدال**; **داخ يديخ**’ten, zelil olunca. Ve **ذيخت النخلة**: eğer aşılamayı kabul etmez ve hiçbir şey bağlamazsa. Ve **المذيخة**، **كمسبعة**: kurtlar; H̱avlân’ın diliyle; ve onlar Yemen’de bir kabiledir. Ve **أذاخ** mekânda: onun etrafını dolaştı ve döndü. Ve onun üzerinde onların sözü kaldı: **أذاخ** Benî falân ve **ذوخهم**; eğer onları kahretti ve onlara hâkim olduysa. Bunu şeyhimiz istidrâk etti; ve bunun ona nereden olduğunu bilmiyorum; öyleyse tahkik etsin.
