# ذيع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذيع

الذَّيْعُ: أَن يَشِيع الأَمرُ. يقال أَذَعْناه فذاع وأَذَعْت الأَمر وأَذَعْتُ به وأَذَعْتُ السِّرَّ إِذاعة إِذا أَفْشيْته وأَظهرته. وذاعَ الشيءُ والخبر يَذِيع ذَيْعاً وذيَعاناً وذُيوعاً وذَيْعوعةً: فَشا وانتشَر. وأَذاعه وأَذاع به أَي أَفشاه. وأَذاعَ بالشيء: ذهَب به؛ ومنه بيت الكتاب
(* قوله: بيت الكتاب؛ هكذا في الأصل، ولعله أراد كتاب سيبويه.): رَبْع قِواء أَذاعَ المُعْصِراتُ به
أَي أَذْهَبته وطَمَسَتْ مَعالِمَه؛ ومنه قول الآخر:
نَوازِل أَعْوامٍ أَذاعَتْ بخَمْسةٍ،
وتَجْعَلُني، إِن لم يَقِ اللهُ، سادِيا
وفي التنزيل: وإِذا جاءهم أَمْر من الأَمْن أَو الخَوْف أَذاعوا به، قال أَبو إِسحق: يعني بهذا جماعة من المنافقين وضَعَفةً من المسلمين، قال: ومعنى أَذاعُوا به أَي أَظهروه ونادَوْا به في الناس؛ وأَنشد: أَذاعَ به في الناسِ حتى كأَنه،
بعَلْياء، نارٌ أُوقِدتْ بثَقُوبِ
وكان النبي، صلى الله عليه وسلم، إِذا أُعلم أَنه ظاهرٌ على قوم أَمِنَ منهم، أَو أُعلم بتَجَمُّع قوم يُخافُ من جَمْع مِثلهم، أَذاعَ المنافقون ذلك ليَحْذَر من يبتغي أَن يَحْذر من الكفار وليَقْوى قلبُ من يبتغي أَن يقْوى قلبُه على ما أَذاع، وكان ضَعَفةُ المسلمين يشِيعون ذلك معهم من غير علم بالضرر في ذلك فقال الله عز وجل: ولو رَدُّوا ذلك إِلى أَن يأْخذوه من قِبَلِ الرسول ومن قِبَلِ أُولي الأَمر منهم لعلم الذين أَذاعوا به من المسلمين ما ينبغي أَن يُذاعَ أَو لا يذاع. ورجل مِذياعٌ: لا يستطيع كَتْمَ خبَر. وأَذاع الناسُ والإِبلُ ما وبما في الحَوْضِ إِذاعةً إِذا شربوا ما فيه. وأَذاعَتْ به الإِبل إِذاعة إِذا شربت. وتركْتُ مَتاعي في مكان كذا وكذا فأَذاع الناسُ به إِذا ذهبوا به. وكلُّ ما ذُهب به، فقد أُذِيعَ به. والمِذْياع: الذي لا يكتمُ السرّ، وقوم مَذايِيعُ. وفي حديث عليّ، كرَّم الله وجهه، ووصْف الأَولياء: ليسوا بالمَذايِيع البُذُر، هو جمع مِذْياع من أَذاعَ الشيءَ إِذا أَفْشاه، وقيل: أَراد الذين يُشِيعون الفواحِش وهو بِناءُ مبالغة.

### Türkçe

**الذَّيْعُ**: işin yayılmasıdır. Denir ki: onu yaydık; böylece yayıldı; ve işi yaydın; ve onunla işi yaydın; ve sırrı yaydın: onu ifşa ettiğin ve onu ortaya çıkardığın zaman (bu) **إِذاعة** (yayma)dır.

Ve şey ve haber yayıldı; yayılır: **ذَيْعاً** ve **ذيَعاناً** ve **ذُيوعاً** ve **ذَيْعوعةً** (olarak): yayıldı ve yayıldı (intişar etti). Ve onu yaydı ve onunla yaydı; yani onu ifşa etti. Ve şey ile yaydı: onunla gitti; bundan da kitabın beyti:

(* Sözü: kitabın beyti; asılda böyle; belki de Sîbeveyh’in kitabını kastetti.):
رَبْع قِواء أَذاعَ المُعْصِراتُ به

yani onu götürdü ve onun izlerini sildi; ve bundan da başkasının sözü:
نَوازِل أَعْوامٍ أَذاعَتْ بخَمْسةٍ،
وتَجْعَلُني، إِن لم يَقِ اللهُ، سادِيا

Ve tenzilde: “Ve onlara eminden veya korkudan bir iş geldiği zaman onunla yaydılar”; Ebû İshak dedi: bununla münafıklardan bir cemaat ve Müslümanlardan zayıfları kastediyor; dedi ki: ve “onunla yaydılar”ın manası: yani onu ortaya çıkardılar ve insanlar içinde onunla çağırdılar; ve (şu beyti) okudu:
أَذاعَ به في الناسِ حتى كأَنه،
بعَلْياء، نارٌ أُوقِدتْ بثَقُوبِ

Ve Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bir kavme galip geleceği kendisine bildirildiği zaman onlardan emin olurdu; yahut bir kavmin toplanması kendisine bildirildiği zaman—onların toplanması gibi bir toplanmadan korkulurdu—münafıklar bunu yayarlardı ki kâfirlerden sakınmayı isteyen sakınsın ve kalbini kuvvetlendirmeyi isteyen, yaydığı şeye karşı kalbi kuvvetlensin; ve Müslümanların zayıfları da bunda zarar bulunduğunu bilmeden onlarla beraber bunu yayarlardı; bunun üzerine Allah azze ve celle dedi: “Eğer onu Resul tarafından ve onlardan emir sahipleri tarafından alacakları kimselere geri döndürselerdi, Müslümanlardan onunla yayanlar, neyin yayılması gerektiğini yahut yayılmaması gerektiğini bilirdi.” Ve **مِذياعٌ** adam: bir haberi gizlemeye güç yetiremez. Ve insanlar ve develer, havuzda olanı ve havuzda olanla olanı, içindekini içtikleri zaman, **إِذاعةً** (olarak) yaydılar. Ve develer onunla **إِذاعة** (olarak) yaydı: içtiği zaman. Ve metaımı falan falan yerde bıraktım; insanlar onunla yaydı: onunla gittikleri zaman. Ve onunla gidilen her şey, onunla yayılmıştır. Ve **المِذْياع**: sırrı gizlemeyen (kimsedir); ve **مَذايِيعُ** kavim. Ve Ali’nin—Allah yüzünü keremli kılsın—hadisinde, velilerin vasfında: “**المَذايِيع** **البُذُر** ile değillerdir”; o, “şeyi yaydı”dan, onu ifşa ettiği zaman, **مِذْياع**ın cem‘idir; ve denildi ki: fuhşiyatı yayanları kastetti; ve o, mübalağa binasıdır.
