# ذيل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%8A%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%8A%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%8A%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ذيل

ذَالَ
1 ذَالَ ذ , aor. يَذِيلُ, inf. n. ذَيْلٌ, It (a garment) was long, so that it touched the ground. (Msb.) ― -b2- He, or it, had a ذَيْل; [app. said of a horse &c., as meaning he had a long tail, or a pendent portion to his tail; and probably of a garment, as meaning it had a skirt, or lower extremity, reaching nearly, or quite, to the ground, or dragged upon the ground, when made to hang down; and perhaps of a man, as meaning he had a ذيل to his garment;] as also ↓ أَذْيَلَ. (M, K.) ― -b3- And, said of a man, (M, Msb, K,) aor. as above, (M, Msb,) and so the inf. n., (M,) He walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, dragging his ذَيْل [or skirt, or the lower extremity of his garment]; (M, K;) and in like manner ذَالَتْ is said of a she-camel: (M:) or he dragged his أَذْيَال [or skirts, or the lower extremities of his garment or garments], by reason of pride and self-conceit: (Msb:) or ذَالَتْ, (T, S,) فِى مِشْيَتِهَا, said of a girl, or young woman, (T,) or of a woman, (S,) aor. تَذِيلُ, (T, S,) inf. n. as above, (T,) she dragged her أَذْيَال, (T,) or her ذَيْل, (S,) upon the ground, walking with an elegant and a proud and self-conceited gait. (T, S.) [See also 5.] ― -b4- ذال بِذَنَبِهِ He raised his tail; (M, K;) said of a horse, and of a mountaingoat. (M.) And ذالت بِذَنَبِهَا She (a camel) spread her tail upon her thighs. (T.) ― -b5- ذال اـِلَيْهِ i. q. اِنْبَسَطَ [app. as meaning He acted towards him, or behaved to him, with boldness, forwardness, presumptuousness, or arrogance]; as also ↓ تذيّل. (K.) ― -b6- ذال الشَّىْءُ, (M, Msb, K,) aor. as above, (M,) and so the inf. n., (Msb,) The thing was, or became, low, base, vile, mean, contemptible, or ignominious. (M, Msb, K.) And ذالت حَالُهُ His state, or condition, became lowered, or abased; as also ↓ تذايلت. (O, K.) ― -b7- ذالت said of a woman, (M, K,) and of a she-camel, (M,) She was, or became, lean, or emaciated, (M, K,) and in a bad condition. (M.)

ذيّل ثَوْبَهُ
2 ذيّل ثَوْبَهُ ذ , inf. n. تَذْيِيلٌ, [He made his garment to have a ذَيْل, i. e. shirt, or lower extremity, reaching nearly, or quite, to the ground, or such as to be dragged upon the ground; or] he made his garment long: (T:) and ثَوْبَهُ ↓ اذال he made his garment to have a long ذَيْل. (T, TA.) ― -b2- [Hence, ذَيَّلْتُ كِتَابَهُ (assumed tropical:) I added an appendix to his writing, or book; like ذَنَّبْتُهُ. And hence, the inf. n. تَذْيِيلٌ is used to signify (assumed tropical:) An appendix; like تَذْنِيبٌ; as also ↓ ذَيْلٌ.] -A2- ذَيَّلْتُ ذَالًا [I wrote a ذ]. (IB, TA on the letter ا.) [See also 2 in art. ذول.]

أَذْيَلَ
4 أَذْيَلَ ذ : see 1, second sentence. -A2- اذال ثَوْبَهُ: see 2. ― -b2- اذالت قِنَاعَهَا She (a woman) let down her head-covering. (T, S, K. *) ― -b3- اذالهُ, (T, S, M, Msb, K,) inf. n. اـِذَالَةٌ, (S, * M, Msb,) He lowered him; abased him; rendered him vile, mean, contemptible, or ignominious; or held him in low, or mean, estimation; (T, S, M, Msb, K;) and did not tend him, or take care of him, well; (M, K;) namely, his horse, (T, S, M,) and his young man, or slave; (S;) or it is said of the owner of a thing. (Msb.) It is said in a trad., (S, M,) of the Prophet, (M,) نَهَى عَنْ اـِذَالَةِ الخَيْلِ, (S, M,) i. e. [He forbade] the using of horses for mean work, and burdens. (S, TA.) ― -b4- And أَذْلْتُهَا I rendered her lean; or emaciated her; namely, a woman, and a camel. (TA.)

تذيّلت الدَّابَّةُ
5 تذيّلت الدَّابَّةُ ذ The beast moved about its tail. (M.) ― -b2- And hence, (M,) تذيّل He (a man, TA) walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, (M, K,) [app., dragging his ذَيْل (or skirt), like ذَالَ.] ― -b3- [It occurs in the M and L, in art. رأد: said of a branch, or twig, app. as meaning It inclined limberly from side to side: but in the K, I there find in its place تذبّل.] ― -b4- See also 1.

6 تَذَاْيَلَ see 1, last sentence but one.

ذَيْلٌ
ذَيْلٌ ذ The latter, or kinder, or the last, or kindmost, part of anything. (M, K.) Accord. to MF, this is the proper signification, and the other significations here following are tropical. (TA.) [But in my opinion, the word in each of the next two senses, or at least in the former of them; if not strictly proper, is what is termed حَقِيقَةٌ عُرْفِيَّةٌ, i. e. a word so much used in a tropical sense as to be, in that sense, conventionally regarded as proper.] ― -b2- [A skirt, or lower extremity, of a garment, reaching nearly, or quite, to the ground, or that is dragged upon the ground, when made to hang down:] the extremity, of a garment, that is next the ground, and so if not touching it [as well as if touching it]; an inf. n. used in this sense: (Msb:) or the part of a waist-wrapper (اـِزَار), and of a garment [of any kind], that is dragged [upon the ground], (M, K,) when it is made to hang down: (M:) or the part, of an اـِزَار, and of a [garment of the kind called] رِدَآء, that is made to hang down, and touches the ground: and the part, of any kind of garment worn by a woman, that the wearer drags upon the ground behind her: (Lth, T:) or the parts, all round, of a woman's garment, that fall upon the ground: and the portion that is made to hang down, of a woman's shift and of her قِنَاع [or head-covering]: you do not [properly] say of a man that he has a ذَيْل [but only when you liken the lower part of his garment to the similar part of a woman's garment]: a man's having a long garment, such as a shirt and a جُبَّة, [or his dragging the skirt thereof,] is termed اـِرْفَالٌ: (Khلlid Ibn-Jembeh, T:) the pl. of ذَيْلٌ (in this sense, T, Msb, as relating to a shirt [&c.], S, and in all its senses, T, M) is أَذْيَالٌ (T, S, M, Msb, K) and أَذْيُلٌ (El-Hejeree, M, K) [both pls. of pauc.] and ذُيُولٌ (T, S, M, Msb, K) which is a pl. of mult. (M.) Hence طُولُ الذَّيْلِ is a metonymical expression meaning (tropical:) Richness, or competency; because long أَذْيَال generally pertain to the rich and the prodigal and the proud and self-conceited: (Er-Rلzee, Har p. 493:) and you say, طَالَ ذَيْلُ فُلَانٍ, meaning (tropical:) The state, or condition, of such a one became good, and his wealth became abundant: and هُوَ طَوِيلُ الذَّيْلِ, meaning (tropical:) He is rich. (Har p. 319.) ― -b3- Of a horse (T, K) &c., (K,) [i. e.] of a horse and a camel and the like, (M,) The tail: (T, M, K:) or the tail when long: (TA:) or the part, of the tail, that is made to hang down. (M, K.) ― -b4- [(assumed tropical:) Of a cloud, The skirt; or lower, pendent, part: used in this sense in the K voce هَيْدَبٌ.] ― -b5- ذَيْلُ الرِّيحِ (assumed tropical:) What is dragged along, (T, S, O,) or drawn together, (M,) by the wind, upon the ground, (T, S, O, M,) of dust (T, M, O) and rubbish: (T, O:) or what the wind leaves upon the sand, (M, K,) in the form of a rope, (M,) resembling the track of a ذَيْل [or skirt] dragged along: (M, K:) or, as some say, أَذْيَالُالرِّيحِ means (assumed tropical:) the after-parts of the wind, with which it sweeps what is light to it. (M.) ― -b6- ذَيْلُ جَبَلٍ (assumed tropical:) The foot, bottom, base, or lowest part, of a mountain. (A and TA voce جَرٌّ.) ― -b7- أَذْيَالُ النَّاسِ (assumed tropical:) The hindmost of the people. (K.) You say, جَآءَ أَذْيَالٌ مِنَ النَّاسِ (assumed tropical:) Some few of the hindmost of the people came. (S, Sgh.) ― -b8- See also 2. -A2- And see ذَائِلٌ.

ذَيَّالٌ
ذَيَّالٌ ذ : see ذَائِلٌ, in three places. ― -b2- Also That behaves proudly, conceitedly, or vainly, and walks with an elegant and a proud and self-conceited gait. (TA.) Applied to a horse, That carries himself in an elegant and a proud and self-conceited manner, in his step, and in curvetting, or raising his fore legs together and putting them down together, and kneading with his hind legs, or in prancing, as though he dragged along the ذَيْل [or pendent portion] of his tail. (M.)

ذَائِلٌ
ذَائِلٌ ذ , applied to a horse, Having a ذَيْل, (T, K,) i. e. tail: (T:) and ↓ ذَيَّالٌ having a long ذَيْل: (T, K:) or the former word has the latter signification; (IKt, T, M;) it means having a long tail: (S:) and ↓ the latter word, tall, and having a long ذَيْل, (M, K,) and that carries himself in an elegant and a proud and self-conceited manner, in his step; (K;) and is applied in the same sense to a wild bull: (M:) or the former word signifies short, and having a long tail; and its fem. is with ة: (T:) or when a horse is of this description, they say الذَّنَبِ ↓ ذَيَّالُ, mentioning the ذَنَب. (T, S.) ― -b2- Also, applied to a دِرْع, (S, M, K,) [i. e. a coat of mail, as is shown in the S and TA,] Long (S, M, K) in the ذَيْل [or shirt]; (S;) and so ذَائِلَةٌ and ↓ مُذَالَةٌ. (M, K. [In the CK, the last word is erroneously written مَذَالَةٌ.]) ― -b3- And حَلْقَةٌ ذَائِلَةٌ and ↓ مُذَالَةٌ A ring [app. of a coat of mail] that is slender (M, K *) and elongated. (M.) -A2- ذَائِلٌ ↓ ذَيْلٌ [an expression like ذُلٌّ ذَلِيلٌ, the former word an inf. n.,] means [Exceeding] lowness, baseness, vileness, meanness, contemptibleness, or ignominiousness. (S.)

مُذَالٌ
مُذَالٌ ذ ; fem. with ة: see the latter in the next preceding paragraph, in two places. ― -b2- The fem. also means (assumed tropical:) A female slave: (T, S, M:) because she is held in low, or mean, estimation, while she carries herself in an elegant and a proud and selfconceited manner: so in the prov., أَخِيلُ مِنْ مُذَالَةٍ [More proud and self-conceited than a female slave]. (S, K.)

مُذْيِلٌ
مُذْيِلٌ ذ [so in my MS. copy of the K, as in the M, but in other copies of the K مُذَيَّلٌ,] and ↓ مُتَذَيِّلٌ [in the CK مُتَذَيَّلٌ] i. q. مُتَبَذِّلٌ [One who performs his own work; or who is careless of himself or his honour or reputation]. (M, K.)

مُذَيَّلٌ
مُذَيَّلٌ ذ A garment, (T,) of the kind called مُلَآء, (T, S,) or رِدَآء, (K,) Long (T, S, K) in the ذَيْل [or skirt]. (S, K.) So in a verse of Imra-el- Keys, of which the latter hemistich is cited voce دُوَارٌ. (T, TA.)

أَرْضٌ مُتَذَيَّلَةٌ
أَرْضٌ مُتَذَيَّلَةٌ ذ A land upon which has fallen a weak and small quantity (لَطْخٌ ضَعِيفٌ) of rain. (Sgh, K.)

مُتَذَيِّلٌ
مُتَذَيِّلٌ ذ : see مُذِيلٌ.

### Türkçe

ذَالَ
1 **ذَالَ** **ذ** , muzari‘i **يَذِيلُ**, mastar ismi **ذَيْلٌ**, (bir giysi) uzun oldu; öyle ki yere değdi. (Msb.) ― -b2- O, yahut o şey, bir **ذَيْل** sahibi oldu; [görünüşe göre at vb. hakkında, “uzun bir kuyruğu vardı” yahut “kuyruğuna sarkık bir parça vardı” mânâsında söylenir; ve muhtemelen bir giysi hakkında, “eteği yahut alt ucu vardı; neredeyse yahut tamamen yere kadar ulaşıyordu; yahut aşağı sarkıtıldığında yerde sürünüyordu” mânâsında; ve belki bir adam hakkında, “giysisine bir **ذيل** vardı” mânâsında;] ve ayrıca ↓ **أَذْيَلَ**. (M, K.) ― -b3- Ve bir adam hakkında söylenir ki, (M, Msb, K,) muzari‘i yukarıdaki gibidir, (M, Msb,) ve mastar ismi de böyledir, (M,) O, **ذَيْل**’ini [yahut eteğini, yahut giysisinin alt ucunu] sürüyerek, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü; (M, K;) ve aynı şekilde **ذَالَتْ** bir dişi deve hakkında söylenir: (M:) yahut kibir ve kendini beğenmişlik sebebiyle **أَذْيَال**’ını [yahut eteklerini, yahut giysisinin yahut giysilerinin alt uçlarını] sürüdü: (Msb:) yahut **ذَالَتْ**, (T, S,) **فِى مِشْيَتِهَا**, bir kız yahut genç kadın hakkında, (T,) yahut bir kadın hakkında, (S,) muzari‘i **تَذِيلُ**, (T, S,) mastar ismi yukarıdaki gibidir, (T,) o, **أَذْيَال**’ını, (T,) yahut **ذَيْل**’ini, (S,) yere sürüyerek, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü. (T, S.) [Bkz. ayrıca 5.] ― -b4- **ذال بِذَنَبِهِ** Kuyruğunu kaldırdı; (M, K;) at hakkında ve dağ keçisi hakkında söylenir. (M.) Ve **ذالت بِذَنَبِهَا** O (dişi deve) kuyruğunu uyluklarının üzerine yaydı. (T.) ― -b5- **ذال اـِلَيْهِ** **اِنْبَسَطَ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre “ona karşı cesaretle, ileri atılganlıkla, küstahlıkla yahut kibirle davrandı” mânâsında]; ve ayrıca ↓ **تذيّل**. (K.) ― -b6- **ذال الشَّىْءُ**, (M, Msb, K,) muzari‘i yukarıdaki gibidir, (M,) ve mastar ismi de böyledir, (Msb,) Şey alçak, bayağı, rezil, değersiz, hakir yahut zelil oldu. (M, Msb, K.) Ve **ذالت حَالُهُ** Onun hâli/durumu alçaldı yahut aşağılandı; ve ayrıca ↓ **تذايلت**. (O, K.) ― -b7- **ذالت** bir kadın hakkında, (M, K,) ve bir dişi deve hakkında, (M,) O, zayıf yahut cılız oldu, (M, K,) ve kötü bir durumda. (M.)

ذيّل ثَوْبَهُ
2 **ذيّل ثَوْبَهُ** **ذ** , mastar ismi **تَذْيِيلٌ**, [giysisini bir **ذَيْل** sahibi kıldı; yani gömleği yahut alt ucu neredeyse yahut tamamen yere kadar ulaşan, yahut yerde sürünecek şekilde olan; yahut] giysisini uzun yaptı: (T:) ve **ثَوْبَهُ** ↓ **اذال** giysisini uzun bir **ذَيْل** sahibi kıldı. (T, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, **ذَيَّلْتُ كِتَابَهُ** (mecazî farz edilerek:) onun yazısına yahut kitabına bir zeyl/ek ilâve ettim; **ذَنَّبْتُهُ** gibi. Ve bundan dolayı, mastar ismi **تَذْيِيلٌ** (mecazî farz edilerek:) bir zeyl/ek mânâsında kullanılır; **تَذْنِيبٌ** gibi; ve ayrıca ↓ **ذَيْلٌ**.] -A2- **ذَيَّلْتُ ذَالًا** [bir **ذ** yazdım]. (IB, TA, **ا** harfi maddesinde.) [Bkz. ayrıca ذول maddesinde 2.]

أَذْيَلَ
4 **أَذْيَلَ** **ذ** : bkz. 1, ikinci cümle. -A2- **اذال ثَوْبَهُ**: bkz. 2. ― -b2- **اذالت قِنَاعَهَا** O (kadın) başörtüsünü aşağı saldı. (T, S, K. *) ― -b3- **اذالهُ**, (T, S, M, Msb, K,) mastar ismi **اـِذَالَةٌ**, (S, * M, Msb,) O, onu alçalttı; aşağılayıp zelil kıldı; onu rezil, değersiz, hakir yahut zelil yaptı; yahut onu düşük yahut bayağı bir değerle değerlendirdi; (T, S, M, Msb, K;) ve ona iyi bakmadı, yahut onun bakımını iyi yapmadı; (M, K;) yani onun atına, (T, S, M,) ve onun delikanlısına yahut kölesine; (S;) yahut bir şeyin sahibi hakkında söylenir. (Msb.) Bir hadiste şöyle denmiştir, (S, M,) Peygamber hakkında, (M,) **نَهَى عَنْ اـِذَالَةِ الخَيْلِ**, (S, M,) yani [o,] atları bayağı işlerde ve yüklerde kullanmayı yasakladı. (S, TA.) ― -b4- Ve **أَذْلْتُهَا** Onu zayıf kıldım; yahut onu cılızlaştırdım; yani bir kadın ve bir deve. (TA.)

تذيّلت الدَّابَّةُ
5 **تذيّلت الدَّابَّةُ** **ذ** Binek hayvanı kuyruğunu oynattı. (M.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (M,) **تذيّل** O (adam, TA) zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü, (M, K,) [görünüşe göre, **ذَالَ** gibi, **ذَيْل**’ini (yahut eteğini) sürüyerek.] ― -b3- [M ve L’de, رأد maddesinde geçer: bir dal yahut ince dal hakkında, görünüşe göre “esnekçe sağa sola meyletti” mânâsında: fakat K’de, orada onun yerinde **تذبّل** buluyorum.] ― -b4- Bkz. ayrıca 1.

6 **تَذَاْيَلَ** bkz. 1, sondan bir önceki cümle.

ذَيْلٌ
**ذَيْلٌ** **ذ** Herhangi bir şeyin son, yahut en son, yahut sonuncu kısmı. (M, K.) MF’ye göre bu, asıl mânâdır; burada ardından gelen diğer mânâlar mecazîdir. (TA.) [Fakat benim kanaatime göre, kelime, sonraki iki mânânın her birinde, yahut en azından bunların ilkinde; sıkı anlamda asıl olmasa bile, **حَقِيقَةٌ عُرْفِيَّةٌ** denilen şeydir; yani mecazî bir mânâda o kadar çok kullanılan bir kelimedir ki, o mânâda örfen asıl sayılır.] ― -b2- [Bir giysinin eteği yahut alt ucu; neredeyse yahut tamamen yere kadar ulaşan, yahut aşağı sarkıtıldığında yerde sürünen:] giysinin yere en yakın olan ucu; böylece ona değmiyorsa da [değiyorsa da] böyledir; bu mânâda kullanılan bir mastar ismidir: (Msb:) yahut bir bel sarığı (**اـِزَار**) ve bir giysinin [herhangi bir türden] aşağı sarkıtıldığında [yerde] sürünen kısmı, (M, K,) (M:) yahut bir **اـِزَار**’ın ve [**رِدَآء** denilen türden] bir giysinin yere sarkıtılıp yere değen kısmı: ve bir kadının giydiği herhangi bir tür giysinin, giyenin arkasından yerde sürüdüğü kısmı: (Lth, T:) yahut bir kadının giysisinin her yanından olup yere düşen kısımlar: ve bir kadının gömleğinin ve onun **قِنَاع**’ının [yahut başörtüsünün] sarkıtılan kısmı: bir adam hakkında, onun bir **ذَيْل**’i olduğunu [aslında] söylemezsin [ancak giysisinin alt kısmını bir kadının giysisinin benzer kısmına benzettiğinde]: bir adamın gömlek ve **جُبَّة** gibi uzun bir giysi giymesi [yahut onun eteğini sürümesi] **اـِرْفَالٌ** diye adlandırılır: (Khلlid Ibn-Jembeh, T:) **ذَيْلٌ**’ün (bu mânâda, T, Msb, gömlek vb. ile ilgili olarak, S, ve bütün mânâlarında, T, M) çoğulu **أَذْيَالٌ**’dır (T, S, M, Msb, K) ve **أَذْيُلٌ**’dür (El-Hejeree, M, K) [ikisi de kıllet çoğulu] ve **ذُيُولٌ**’dür (T, S, M, Msb, K) ki bu, çokluk çoğuludur. (M.) Buradan **طُولُ الذَّيْلِ** kinayeli bir ifadedir; (mecazî:) zenginlik yahut yeterlilik mânâsına gelir; çünkü uzun **أَذْيَال** genellikle zenginlere ve müsriflere ve mağrur ve kendini beğenmişlere aittir: (Er-Rلzee, Har s. 493:) ve şöyle dersin, **طَالَ ذَيْلُ فُلَانٍ**, (mecazî:) falanın hâli/durumu iyi oldu ve malı çoğaldı mânâsında: ve **هُوَ طَوِيلُ الذَّيْلِ**, (mecazî:) o zengindir mânâsında. (Har s. 319.) ― -b3- Bir atın (T, K) vb.’nin, (K,) [yani] bir atın ve bir devenin ve benzerinin, (M,) Kuyruk: (T, M, K:) yahut uzun olduğunda kuyruk: (TA:) yahut kuyruğun aşağı sarkıtılan kısmı. (M, K.) ― -b4- [(mecazî farz edilerek:) Bir bulutun, eteği; yahut aşağı sarkık kısmı: K’de **هَيْدَبٌ** maddesinde bu mânâda kullanılır.] ― -b5- **ذَيْلُ الرِّيحِ** (mecazî farz edilerek:) rüzgârın yerde sürüklediği, (T, S, O,) yahut bir araya çektiği, (M,) yerde, (T, S, O, M,) tozdan (T, M, O) ve süprüntüden: (T, O:) yahut rüzgârın kum üzerinde bıraktığı şey, (M, K,) ip şeklinde, (M,) sürüklenen bir **ذَيْل**’in [yahut eteğin] izine benzeyen: (M, K:) yahut bazılarına göre, **أَذْيَالُالرِّيحِ** (mecazî farz edilerek:) rüzgârın art tarafları demektir; onunla, kendisine hafif gelen şeyi süpürür. (M.) ― -b6- **ذَيْلُ جَبَلٍ** (mecazî farz edilerek:) bir dağın eteği, dibi, tabanı yahut en alt kısmı. (A ve TA, **جَرٌّ** maddesinde.) ― -b7- **أَذْيَالُ النَّاسِ** (mecazî farz edilerek:) insanların en arkada kalanları. (K.) Şöyle dersin, **جَآءَ أَذْيَالٌ مِنَ النَّاسِ** (mecazî farz edilerek:) insanların en arkada kalanlarından birkaçı geldi. (S, Sgh.) ― -b8- Bkz. ayrıca 2. -A2- Ve bkz. **ذَائِلٌ**.

ذَيَّالٌ
**ذَيَّالٌ** **ذ** : bkz. **ذَائِلٌ**, üç yerde. ― -b2- Ayrıca: mağrur, kendini beğenmiş yahut boş gururlu davranan ve zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüyen. (TA.) Ata nispetle: adımında ve şahlanmada, yahut ön ayaklarını birlikte kaldırıp birlikte indirmede ve arka ayaklarıyla yoğurur gibi yapmada, yahut sekişte, kuyruğunun **ذَيْل**’ini [yahut sarkık kısmını] sürüklüyormuş gibi, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir tarzda kendini taşıyan. (M.)

ذَائِلٌ
**ذَائِلٌ** **ذ** , ata nispetle, bir **ذَيْل** sahibi olan, (T, K,) yani kuyruk: (T:) ve ↓ **ذَيَّالٌ** uzun bir **ذَيْل** sahibi olan: (T, K:) yahut birinci kelime ikinci mânâdadır; (IKt, T, M;) “uzun kuyruklu” demektir: (S:) ve ↓ ikinci kelime, uzun boylu ve uzun bir **ذَيْل** sahibi olan, (M, K,) ve adımında kendini zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir tarzda taşıyan; (K;) ve aynı mânâda yaban öküzüne de uygulanır: (M:) yahut birinci kelime “kısa” mânâsına gelir ve uzun kuyruklu; ve onun müennesi ة iledir: (T:) yahut bir at bu vasıfta olduğunda, **ذَنَب**’i zikrederek **ذَيَّالُ** ↓ **الذَّنَبِ** derler. (T, S.) ― -b2- Ayrıca, bir **دِرْع**’a nispetle, (S, M, K,) [yani S ve TA’da gösterildiği üzere zırh gömleği,] **ذَيْل**’de [yahut etekte] uzun. (S, M, K) (S;) ve böylesi **ذَائِلَةٌ** ve ↓ **مُذَالَةٌ**. (M, K. [CK’de son kelime yanlışlıkla **مَذَالَةٌ** yazılmıştır.]) ― -b3- Ve **حَلْقَةٌ ذَائِلَةٌ** ve ↓ **مُذَالَةٌ** İnce (M, K *) ve uzamış bir halka [görünüşe göre zırh gömleğinin halkası]. (M.) -A2- **ذَائِلٌ** ↓ **ذَيْلٌ** [**ذُلٌّ ذَلِيلٌ** gibi bir ifade; birinci kelime mastar ismidir,] [aşırı] alçaklık, bayağılık, rezillik, değersizlik, hakirlik yahut zelillik demektir. (S.)

مُذَالٌ
**مُذَالٌ** **ذ** ; müennesi ة iledir: bkz. bir önceki paragrafta geçen müennesi, iki yerde. ― -b2- Müennes ayrıca (mecazî farz edilerek:) bir cariye demektir: (T, S, M:) çünkü o, düşük yahut bayağı bir değerle değerlendirilir; hâlbuki zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir tarzda kendini taşır: bu sebeple darbımeselde, **أَخِيلُ مِنْ مُذَالَةٍ** [bir cariyeden daha mağrur ve kendini beğenmiş]. (S, K.)

مُذْيِلٌ
**مُذْيِلٌ** **ذ** [K’nin yazma nüshamda M’deki gibi böyledir; fakat K’nin diğer nüshalarında **مُذَيَّلٌ**dur,] ve ↓ **مُتَذَيِّلٌ** [CK’de **مُتَذَيَّلٌ**] **مُتَبَذِّلٌ** ile aynı mânâdadır [kendi işini yapan; yahut kendine yahut şerefine yahut itibarına aldırmayan kimse]. (M, K.)

مُذَيَّلٌ
**مُذَيَّلٌ** **ذ** Bir giysi, (T,) **مُلَآء** denilen türden, (T, S,) yahut **رِدَآء**, (K,) **ذَيْل**’de [yahut etekte] uzun. (T, S, K) (S, K.) İmru’ul-Kays’ın bir beytinde böyledir; onun ikinci mısraı **دُوَارٌ** maddesinde alıntılanmıştır. (T, TA.)

أَرْضٌ مُتَذَيَّلَةٌ
**أَرْضٌ مُتَذَيَّلَةٌ** **ذ** Üzerine zayıf ve az bir miktar (**لَطْخٌ ضَعِيفٌ**) yağmur düşmüş bir arazi. (Sgh, K.)

مُتَذَيِّلٌ
**مُتَذَيِّلٌ** **ذ** : bkz. **مُذِيلٌ**.
