# رأب (ر-أ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - أ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رءب

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والباء و ا ي ء معهما
ر ب و، ر و ب، ب ر و، و ر ب، ب و ر، و ب ر، ب ر ي، ر ي ب، ر أ ب، ر ب أ، ب ر أ، أ ر ب، ب أ ر، أ ب ر مستعملات
ربو:
ربا الجُرْحُ والأرضُ والمالُ وكلُّ شيء يَرْبو ربواً، إذا زاد.
وربا فلانٌ، أي: أصابه نَفَسٌ في جوفه. ودابّةٌ بها رَبْو.
والرّابِيةُ: ما ارتفع من الأرض.
والرَّبْوة: لغات: أرضٌ مُرْتفعةٌ، والجميعُ: الرُّبَى. ويُقال إنْ الرَّبوة في قوله تعالى: "إلى رَبوةٍ ذاتِ قَرارٍ ومَعينٍ" هي أرضُ فِلَسْطين، وبها مَقابرُ الأنبياء، ويُقالُ: بل هي دِمَشق، وبعض يقول: بيت المقدس، واللهُ أعلم.
وتقول: رَبَّيْته وتَرَبَّيْتُه، أي: غذته.
ورَبا المالُ يَرْبو في الرِّبا، أي: يزداد: مُرْبٍ. والرِّبا في كتاب الله عَزَّ وجَلَّ: حرام.
والرُّبْيةُ هي الرِّبا خاصة، وفي حديث يُرْفَع عنهم الرُّبْية يعني: ما كان عليهم في الجاهليّة من رِبا ودِماء.
روب:
الرّائب: اللَّبَنُ كَثُفَتْ دُوايَتُهُ، وتكَبَّدَ لَبَنُهُ وأَتَى مَحضُهُ. وقال أهلُ البصرة وبعضُ أهل الكوفة: هذا هو المُرَوَّب، فأما الرّائب فالذّي أُخِذَ زُبْدُهُ.
والمِرْوَبُ: وعاءٌ أو إناءٌ يَرَوَّبُ فيه اللَّبَن.. والرَّوْبةُ: بقيّةٌ من لَبَنٍ رائب تُتْرك في المِرْوَب كي يكون إذا صُبّ عليه اللَّبنُ أَسرَعَ لرَوْبِهِ..
والرُّوبةُ: الطّائفةُ من اللّيل، وسُمِّي رؤية بن العجّاج، لأنّه وُلِدَ في نِصْف اللَّيل.
والرَّوب أيضا: أن يؤوب الإنسان من كَثْرة النَّوْم حتّى يُرَى ذلك في وَجْهه وثِقَله، ورجل ربان، وجَمْعُهُ: رَوْبَي، ويقال: الواحد: رائب، قال بِشْر:
فأمّا تَميمٌ. تَميمُ بنُ مُـرٍّ		فألفاهُمُ القَوْمُ رَوْبَى نِياما
برو:
تقول: هذه بُرَة مَبرُوّة، أي: معمولة، وهي: الحَلْقَة.. يقال: ناقةٌ مُبْراة: في أنفها بُرةٌ. والبُرَةُ كذلك: الحَلقَةُ من الذَّهَب والفِضّةِ ونحوهما إذا كانت دقيقةً مَعطوفةَ الطَّرَفين، ويُجْمَع على: البُرَى والبُرينَ.
ورب:
الوِربُ: العُضْوُ، يُقال: عضو مُوَرّبٌ، أي: مُوَفّر، قال الكُمَيْت: وكان لعبد القَيْس عضو مُوَرَّبُ أي: صار لهم نصيبٌ وافر.
والمُواربةُ: مُداهاةُ الرَّجُل ومُخاتَلَته، وفي الحديث: مُوارَبةُ الأَرِيبِ جَهْلٌ وعَناء، لأنّ الأَريب لا يُخْدع عن عَقله.
بور:
البَوارُ: الهَلاك.. يقال: هو بُورٌ وهي بُورٌ، وهما بُورٌ وهم بور، وهنّ بور، هذا في لُغة، وأمّا في اللّغة الفُضلَى فهو بائر، وهما بائران، وهم بُورٌ، أي: ضالّون هَلْكَى، ومنه قول الله عزّ وجلّ: "وكُنتُمْ قوماً بُورا".. وسُوقٌ بائرة، أي: كاسدة، وبارتِ البِياعاتُ، أي: كَسَدتْ.
والبَوْرُ: التَّجْرِبة.. بُرْتُ فلاناً وبُرْتُ ما عنده: جرّبته، ويقال: بُرْتُ النّاقة أبورها، أي من الفَحْل، لأنْظُرَ أحامل هي أم لا، وذلك الفَحْل: مِبْوَرٌ إذا كان عارفاً بالحالين، قال:
بضَرْبٍ كآذان الفِراء فضولـه		وطَعنٍ كإِيزاغ المَخاضِ تَبورُها
والبُوريّة: الباريّة.
وبر:
الوَبَرُ: صُوفُ الإبل والأرنب وما أَشْبَهَهُما.
والوَبرُ، والأُنْثَى وَبرة: دُوَيْبّة غَبْراء على قَدَر السِّنَّوْر، حَسَنةُ العَيْنين، شَديدةُ الحياء، تكونُ بالغَوْر.
ووَبارِ: أرضٌ كانت محلّةَ عادٍ، وهي بينَ اليَمنَ ورِمال يَبرين، لمّا أهلك الله عاداً ورّث الله محلّهم الجنَّ فلا يَتَقارّ بها أَحَدٌ من الإنْسِ، وهي التي ذكر اللهُ في قَوْلِهِ: "أَمَدَّكُمْ بأَنْعامٍ وبَنيِنَ"، وقال: مثلما كان بَدْءُ أهلِ وبَارِ ونباتُ أَوْبر: شِبْهُ الكمأة، صغارٌ، في نَفْضٍ واحدٍ شيءٌ كثيرٌ، الواحدُ: بنت أَوْبَر، وابن أوبر.
بري:
بَرَيتُ العُودَ أَبْرِيه بَرْياً، وكذلك القلم.. وناسٌ يَقُولُون: بَرَوْتُ، وهم الذّينَ يَقُولونَ: قلوتُ البُرَّ أَقلُوهُ، والياءُ أَصْوَبُ.
والمباراة: أن يباري الرّجلُ الرَّجلَ، فيَصنَعُ كما يَصنعُ، يُغالب أحدهما الآخر، وهما يتباريان.
وبَرَى فلانٌ لفُلانٍ إذا عَرَض له، وهو يَبْري له بَرْيا، ويَنبري له انبراء.. قال ذو الرّمّة:
تَبْرِي له صَعلةٌ خَرْجاءُ خاضـعةٌ		فالخَرْقُ دونَ بَناتِ البَيْضِ مُنْتَهَبُ
والبَرِيُّ: السَّهْمُ الذي قد أُتِمَّ بَرْيه، ولم يُرَش ولم يُنصَلْ.
والقِدْحُ أوّل ما يُقطَع، ويُقْتَضَب يُسَمَّى: قِطْعاً، والجميع: قُطُوع، ثُمَّ يُبْرَى فيُسَمَّى: بَرِيّاً، وذلك قبل أنْ يُقَوَّمَ، فإِذا قُوِّم، وأَنَى له أن يُراشَ ويُنْصَلَ فهو: القِدْح، فإِذا رِيشَ ورُكِّبَ نَصْلُه صار سَهماً.
ريب:
الرَّيْبُ: الشَّكُّ.. والرَّيْبُ: صَرْفُ الدَّهر وعَرَضُه وحَدَثُهَ.. والرَّيب: ما رابك من أَمْرٍ تخوّفتَ عاقبتَهُ، قال أبو ذؤيب:
فشَرِبْنَ ثمَّ سَمِعنَ حـسّـاً دونـه		شَرَفُ الحِجاب وريبَ قَرْعٍ يُقْرَع
أي: سَمِعْنَ قَرْعَ سَهمٍ بقَوْسٍ.
ورابني هذا الأَمْر يَرِيبُني، أي: أدخل عليّ شكاً وخوفاً، وفي لغة رديئة: أرابني.
وأراب الأَمرُ، أي: صار ذا رَيْبٍ.. وأَرابَ الرَّجُلُ: صار مُرِيباً ذا رِيبة.
وارتبت به، أي: ظَنَنْت به.
رأب:
رأب الشّعّابُ الصَّدْعُ يَرْأَبُهُ إذا شَعَبَهُ. والرُّؤبةُ: الخشبةُ أو الشّيءُ يُوصَلُ به الشّيءُ المكسورُ فيُرْأَبُ به.
والمِرْأَبُ: المِشْعَب.
ربأ القوم على الشَّيء يربؤون إذا أشرفوا عليه.
والرَّبيئة: عينُ القَوْم الذي يَرْبَأُ لهم على مَرْبأ من الأرض، ويَرْتَبِئُ، أي: يقوم هناك.
ومَرْبأة البازي: منارةٌ يربأ عليها، قال: بات على مَرْباتِهِ مُقيّدا ويقال: أَرْض لا رِباءَ فيها ولا وِطاءَ، ممدودان.
ورابأتُ فلاناً: حارَستُه وحارَسَني، قال ابن هَرْمة:
باتت سُلَيْمَى وبتُّ أَرْمُقُـهـا		كصاحب الحَرْب باتَ يَرْبَؤُها
برأ:
البَرْءُ، مهموز: الخلْق.. برأ اللهُ الخلق يَبرَؤُهُمْ بَرْءاً، فهو بارِىءٌ.
والبُرْءُ: السَّلامةُ من السّقم، تقول: بَرَأَ يَبْرَأ ويَبْرُؤ بَرءاً وبُرُوءاً.. وبَرِىء يَبْرَأُ بمعناه.
والبراءة من العَيب والمكروه، ولا يُقال إلاّ: بَرِىء يَبْرَأ، وفاعله: بَرِيءٌ كما ترى، وبَراءٌ، وامرأة بَراءٌ، ونسوة بَراء، في كلّ ذلك سواءٌ.. وبُرَآء على قياس فُعَلاء: جمعُ البَرِيء، ومن ترك الهمز قال: بُراء.
ويُقال: بارأت الرَّجُل، أي: بَرِىء إليّ وبَرِئتُ إليه، مثل بارأت المرأة، أي: صالحتها على المفارقة.
وتقول: أبْرَأْتُ الرَّجلَ من الدَّينِ والضّمان، وبرّأْتُهُ.
والاسْتِبراء: أن يَشْترِيَ الرَّجُلُ الجاريةَ فلا يَطَؤُها حتّى تحيض.
والاستبراءُ: إنْقاءُ الذَّكَر بَعْدَ البَوْل.
أرب:
قطعت اللَّحْمَ آراباً، والواحدُ: إرْبٌ، أَيْ: قِطَعاً، ويُقال في الدُّعاء: أَرِبَتْ يَدُه، أي: قُطِعَتْ يَدُه. وأَرِبْتَ من يديك، أي: سَقَطَتْ آرابُك.
والإرْبُ: الحاجة المُهمّة، يُقالُ: ما إِرْبُك إلى هذا الأمر، أي: ما حاجَتُك إليه. والإرْبَةُ والأَرَبُ والمأربة أيضاً.
والأَرْبُ: مَصدر الأَريب العاقل.. وأَرُبَ الرَّجلُ يَأْرُبُ إِرَباً.
والمؤاربة: مداهاةُ الرَّجلِ ومُخاتَلَتُه، وفي الحديث: مُؤاربةُ الأريب جَهلٌ وعَناء، لأنّ الأريب لا يُخْدَع عن عقله، قال: على ذي الإرْبة اللَّبِقِ الرَّفيقِ والتَّأريب: التَّحريش.. وتَأَرَّب فلانٌ علينا، أي: تعسّر وخالف والْتَوَى.
والمُستأرِبُ من الأَوْتار: الجيّد الشَّديد، قال: ... من نزع أَحصَدَ مستأرب
بأر:
بَأَرْتُ الشَّيء وابْتَأَرْتُه وائتبرته، لغات، أي: خَبَأْته. وفي الحديث: إنّ عبداً لَقيَ الله ولم يَبْتَئِرْ خيراً.
وبَأَرْتُ بُؤْرَةً، أي: حفيرةً فأنا أَبْأَرُها بأراً، وهي حفيرةٌ صغيرةٌ للنّار تُوقَدُ فيها.. والبَئّار أيضاً: حافر البئر.
أبر:
الأَبْرُ: ضَرْبُ العَقْربِ بإِبرتها، وهي تأبُرُ..
والأَبرُ: تَلْقيحُ النَّخل، ومثله: التَّأْبير، يأبُرُها ويُؤَبِّرُها.
والأَبرُ: عِلاجُ الزَّرْع بما يُصْلِحُه من السَّقي والتَّعاهُد، قال طَرَفة:
ولي الأصلُ الّذي في مِثْلِهِ		يُصْلِحُ الآبرُ زَرْعَ المُؤْتَبِرْ
أي: صاحبه.
والأبّار: صانعُ الأَبْر، وصنعتُه: الإبارةُ.
وأبر فلانٌ عليه، أي: غَلَبَهُ.
والإبرةُ: عُظَيْمٌ مُسْتَوٍ مع طَرَفِ الزَّنْد مما يلي الذِّراع إلى طَرَفِ الإصْبَع، قال: حيث تلاقي الإبرةُ القَبيحا القبيح: طرفُ الزَّنْدِ نَفْسه.
وفي الحديث: خير المال مُهْرةٌ مأمورة، وسِكَّةٌ مأبورة. يُريدُ، بمأبورة: طريقة مُسْتَقيمة.
والأَبّار: صانع الإبرة، وصنعته: الإبارة. والأبّار: حافر البئر كالبَئّار.

##### Türkçe

باب **الراء** ve **الباء** ve **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ر ب و**، **ر و ب**، **ب ر و**، **و ر ب**، **ب و ر**، **و ب ر**، **ب ر ي**، **ر ي ب**، **ر أ ب**، **ر ب أ**، **ب ر أ**، **أ ر ب**، **ب أ ر**، **أ ب ر** kullanılagelenlerdir.

**ربو**:
**ربا** yara, yer ve mal ve her şey **يَرْبو** **ربواً**; arttığı zaman.
Ve falan **ربا**, yani: karnının içinde ona bir nefes isabet etti. Ve bir binek hayvanı ki onda **رَبْو** vardır.
Ve **الرّابِيةُ**: yerden yükselen şey.
Ve **الرَّبْوة**: lugatlar: yüksek bir yer; ve hepsi: **الرُّبَى**. Ve denilir ki, Yüce Allah’ın sözü olan: “إلى **رَبوةٍ** ذاتِ قَرارٍ ومَعينٍ”deki **الرَّبوة**, Filistin toprağıdır; onda peygamberlerin kabirleri vardır; ve denilir: bilakis o Dımaşk’tır; ve bazısı der: Beytü’l-Makdis; Allah daha iyi bilir.
Ve dersin: **رَبَّيْته** ve **تَرَبَّيْتُه**, yani: onu besledi.
Ve mal **رَبا** **يَرْبو** **في الرِّبا**, yani: artar: **مُرْبٍ**. Ve **الرِّبا** Allah’ın kitabında عزّ وجلّ: haramdır.
Ve **الرُّبْيةُ** özellikle **الرِّبا**dır; ve bir hadiste: “onlardan **الرُّبْية** kaldırılır” yani: cahiliyyede üzerlerinde olan faiz ve kanlar.

**روب**:
**الرّائب**: mayası koyulaşmış süt; sütü pıhtılaştı ve safı geldi. Basra ehli ve Kûfe ehlinden bazısı dedi ki: bu, **المُرَوَّب**dur; ama **الرّائب** ise, kaymağı alınmış olandır.
Ve **المِرْوَبُ**: içinde sütün mayalandırıldığı bir kap veya bir kap.. Ve **الرَّوْبةُ**: mayalanmış sütten bir kalıntıdır; **المِرْوَب** içinde bırakılır ki, üzerine süt döküldüğünde mayalanması daha çabuk olsun..
Ve **الرُّوبةُ**: geceden bir taife (bir parça); ve Ru’ye b. el-‘Accâc diye adlandırıldı; çünkü o gecenin yarısında doğdu.
Ve **الرَّوب** ayrıca: insanın çok uykudan dönmesi (kendine gelmesi) ki bu, yüzünde ve ağırlığında görülür; ve **رجل ربان**; ve onun çoğulu: **رَوْبَي**; ve denilir: tekili: **رائب**. Bişr dedi ki:
فأمّا تَميمٌ. تَميمُ بنُ مُـرٍّ		فألفاهُمُ القَوْمُ رَوْبَى نِياما
yani: onları kavim, **رَوْبَى** (çok uykulu) uyurlar buldu.

**برو**:
Dersin: bu, yapılmış bir **بُرَة** **مَبرُوّة**dir; yani: yapılmış; o: halkadır.. Denilir: burnunda **بُرة** olan deve: **مُبْراة**. Ve **البُرَةُ** yine: altın ve gümüş ve benzerlerinden, ince olup iki ucu bükülmüş olduğu zaman halka; ve **البُرَى** ve **البُرينَ** üzere cem‘ olunur.

**ورب**:
**الوِربُ**: uzuvdur; denilir: **عضو مُوَرّبٌ**, yani: bol (tam) kılınmış. el-Kumeyt dedi ki: ve Abdülkays için **عضو مُوَرَّبُ** vardı; yani: onlar için bol bir pay oldu.
Ve **المُواربةُ**: adamı idare etmek ve onu aldatmaya çalışmaktır; ve hadiste: “**مُوارَبةُ الأَرِيبِ** cehalet ve zahmettir”; çünkü **الأَريب** aklından dolayı aldatılmaz.

**بور**:
**البَوارُ**: helâk.. Denilir: o **بُورٌ**dur ve o (kadın) **بُورٌ**dur; ve ikisi **بُورٌ**dur ve onlar **بور**dur ve onlar (kadınlar) **بور**dur; bu, bir lugatta böyledir. Ama daha faziletli lugatta o: **بائر**dir; ve ikisi: **بائران**; ve onlar: **بُورٌ**; yani: sapmış helâk olmuşlar. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: “وكُنتُمْ قوماً **بُورا**”. Ve **سُوقٌ بائرة**: yani: durgun. Ve satışlar **بارت**: yani: durgunlaştı.
Ve **البَوْرُ**: tecrübedir.. **بُرْتُ** falanı ve **بُرْتُ** onda olanı: onu denedim. Ve denilir: **بُرْتُ** deveyi **أبورها**, yani: aygırdan (geçirerek); hamile mi değil mi bakmak için; ve o aygır: **مِبْوَرٌ**dur, iki hâli biliyor ise. Dedi ki:
بضَرْبٍ كآذان الفِراء فضولـه		وطَعنٍ كإِيزاغ المَخاضِ تَبورُها
Ve **البُوريّة**: **الباريّة**.

**وبر**:
**الوَبَرُ**: develerin ve tavşanın ve ikisine benzerlerin yünüdür.
Ve **الوَبرُ**; dişisi **وَبرة**: kedi ölçüsünde, güzel gözlü, çok utangaç, çukur arazide bulunan külrengi bir küçük hayvancık.
Ve **وَبارِ**: Âd’ın yurdu olan bir yerdi; Yemen ile Yebrîn kumları arasındadır. Allah Âd’ı helâk edince, Allah onların yurdunu cinlere miras kıldı; insanlardan hiç kimse orada barınamaz. Ve o, Allah’ın şu sözünde andığıdır: “أَمَدَّكُمْ بأَنْعامٍ وبَنيِنَ”. Ve dedi: **وبَارِ** ehlinin başlangıcı ve **أَوْبر** bitkisi gibi: trüfe benzeri; küçük; bir silkmede çok şey; tekili: **بنت أَوْبَر** ve **ابن أوبر**.

**بري**:
**بَرَيتُ** dalı **أَبْرِيه** **بَرْياً**; kalem de böyledir.. Ve bir topluluk der ki: **بَرَوْتُ**; onlar, “**قلوتُ** buğdayı **أَقلُوهُ**” diyenlerdir; ve **الياءُ** daha isabetlidir.
Ve **المباراة**: adamın adamla **يباري** etmesi; onun yaptığı gibi yapar; biri diğerine galip gelmeye çalışır; ve ikisi **يتباريان**.
Ve falan, falana **بَرَى** etti; ona karşı çıktı; o, ona **يَبْري** **بَرْياً** eder; ve ona **يَنبري** **انبراء** eder.. Zü’r-Rumme dedi ki:
تَبْرِي له صَعلةٌ خَرْجاءُ خاضـعةٌ		فالخَرْقُ دونَ بَناتِ البَيْضِ مُنْتَهَبُ
Ve **البَرِيُّ**: **بَرْي**si tamamlanmış ok; fakat tüylenmemiş ve temrenlenmemiş.
Ve **القِدْحُ** ilk kesildiği ve yontulduğu zaman **قِطْعاً** diye adlandırılır; çoğulu: **قُطُوع**. Sonra yontulur da **بَرِيّاً** diye adlandırılır; bu, düzeltilmeden öncedir. Artık düzeltilince ve ona tüy takılıp temren takılmasının vakti gelince o: **القِدْح**tır. Tüylenip temreni takılınca **سَهماً** olur.

**ريب**:
**الرَّيْبُ**: şüphedir.. Ve **الرَّيْبُ**: zamanın çevirmesi, arızası ve olayıdır.. Ve **الرَّيب**: bir işten seni kuşkulandıran, akıbetinden korktuğun şeydir. Ebû Züeyb dedi ki:
فشَرِبْنَ ثمَّ سَمِعنَ حـسّـاً دونـه		شَرَفُ الحِجاب وريبَ قَرْعٍ يُقْرَع
yani: yayla bir okun vurulma sesini işittiler.
Ve bu iş beni **رابني** **يَرِيبُني**; yani: bana şüphe ve korku soktu. Kötü bir lugatta: **أرابني**.
Ve iş **أراب** etti; yani: **رَيْبٍ** sahibi oldu.. Ve adam **أَرابَ** etti: **مُرِيباً** oldu, **رِيبة** sahibi.
Ve onun hakkında **ارتبت**; yani: onun hakkında zannettim.

**رأب**:
**رأب**: çatlağı **الشّعّابُ** **يَرْأَبُهُ**; onu birleştirdiği zaman. Ve **الرُّؤبةُ**: kırılmış şeyin birleştirildiği tahta veya şey; onunla **يُرْأَبُ** edilir.
Ve **المِرْأَبُ**: **المِشْعَب**.

**ربأ**:
Kavim, şey üzerine **ربأ** eder; **يربؤون**: ona yüksekten baktıkları zaman.
Ve **الرَّبيئة**: kavmin gözcüsü; onlar için yerden bir **مَرْبأ** üzerinde **يَرْبَأُ** eder ve **يَرْتَبِئُ**; yani: orada durur.
Ve doğanın **مَرْبأة**si: üzerinde **يربأ** ettiği bir minaredir. Dedi ki: “**بات على مَرْباتِهِ مُقيّدا**”. Ve denilir: **أَرْض** ki onda ne **رِباءَ** vardır ne **وِطاءَ**; ikisi de medlidir.
Ve falanla **رابأتُ**: onu gözetledim ve o beni gözetledi. İbn Herme dedi ki:
باتت سُلَيْمَى وبتُّ أَرْمُقُـهـا		كصاحب الحَرْب باتَ يَرْبَؤُها

**برأ**:
**البَرْءُ** (hemzeli): yaratmadır.. Allah yaratıkları **برأ** etti; onları **يَبرَؤُهُمْ** **بَرْءاً**; o, **بارِىءٌ**dir.
Ve **البُرْءُ**: hastalıktan selâmettir. Dersin: **بَرَأَ** **يَبْرَأ** ve **يَبْرُؤ** **بَرءاً** ve **بُرُوءاً**.. Ve **بَرِىء** **يَبْرَأُ** aynı manada.
Ve ayıptan ve hoş olmayan şeyden beri olma; yalnızca: **بَرِىء** **يَبْرَأ** denilir; ve faili: gördüğün gibi **بَرِيءٌ**; ve **بَراءٌ**; ve bir kadın **بَراءٌ**; ve kadınlar **بَراء**; bunların hepsinde aynıdır.. Ve **بُرَآء** (فُعَلاء kıyası üzere): **البَرِيء**in cem‘idir. Hemzeyi terk eden: **بُراء** dedi.
Ve denilir: adamla **بارأت**; yani: bana karşı **بَرِىء** oldu ve ben ona karşı **بَرِئتُ** oldum; tıpkı kadını **بارأت** gibi; yani: ayrılık üzerine onunla anlaştın.
Ve dersin: adamı borçtan ve kefaletten **أبْرَأْتُ**; ve onu **برّأْتُ**.
Ve **الاسْتِبراء**: adamın cariyeyi satın alması da ona yaklaşmaması; ta ki hayız görsün.
Ve **الاستبراءُ**: bevlden sonra erkeklik uzvunu temizlemektir.

**أرب**:
Eti **آراباً** kestim; tekili: **إرْبٌ**; yani: parçalar. Ve duada denilir: **أَرِبَتْ يَدُه**; yani: eli kesildi. Ve “ellerinden **أَرِبْتَ**” (denilir); yani: uzuvların **آرابُك** düştü.
Ve **الإرْبُ**: önemli ihtiyaçtır. Denilir: bu işe dair senin **إِرْبُك** nedir; yani: ona ihtiyacın nedir. Ve **الإرْبَةُ** ve **الأَرَبُ** ve **المأربة** de.
Ve **الأَرْبُ**: akıllı **الأَريب**in masdarıdır.. Adam **أَرُبَ** eder; **يَأْرُبُ** **إِرَباً**.
Ve **المؤاربة**: adamı idare etmek ve onu aldatmaya çalışmaktır; ve hadiste: “**مُؤاربةُ الأريب** cehalet ve zahmettir”; çünkü **الأريب** aklından dolayı aldatılmaz. Dedi ki: “**على ذي الإرْبة اللَّبِقِ الرَّفيقِ**”. Ve **التَّأريب**: kışkırtmadır.. Ve falan bize karşı **تَأَرَّب** etti; yani: güçleştirdi, muhalefet etti ve kıvrandı.
Ve yay kirişlerinden **المُستأرِبُ**: iyi, sağlam olandır. Dedi ki: ... **من نزع أَحصَدَ مستأرب**

**بأر**:
Şeyi **بَأَرْتُ** ve **ابْتَأَرْتُه** ve **ائتبرته**; lugatlardır; yani: onu gizledim. Ve hadiste: “bir kul Allah’a kavuştu da bir hayrı **يَبْتَئِرْ** etmedi.”
Ve bir çukur **بَأَرْتُ**: yani: bir oyuk; ben onu **أَبْأَرُها** **بأراً** kazarım; o, ateşin içinde yakıldığı küçük bir oyuktur.. Ve **البَئّار** da: kuyu kazan.

**أبر**:
**الأَبْرُ**: akrebin iğnesiyle vurmasıdır; o, **تأبُرُ**..
Ve **الأَبرُ**: hurma aşılamasıdır; benzeri: **التَّأْبير**; onu **يأبُرُها** ve **يُؤَبِّرُها**.
Ve **الأَبرُ**: ekini, sulama ve gözetme ile onu ıslah eden şeyle tedavi etmektir. Tarafe dedi ki:
ولي الأصلُ الّذي في مِثْلِهِ		يُصْلِحُ الآبرُ زَرْعَ المُؤْتَبِرْ
yani: onun sahibi.
Ve **الأبّار**: **الأَبْر** ustasıdır; sanatı: **الإبارةُ**.
Ve falan ona karşı **أبر** etti; yani: ona galip geldi.
Ve **الإبرةُ**: dirseğe yakın taraftan parmak ucuna kadar, önkolun ucuyla aynı hizada olan küçük bir kemiktir. Dedi ki: “**حيث تلاقي الإبرةُ القَبيحا**”; **القبيح**: önkolun bizzat ucudur.
Ve hadiste: “malın hayırlısı, emredilmiş bir kısrak ve **سِكَّةٌ مأبورة**dur.” **مأبورة** ile murad eder: dosdoğru bir yol.
Ve **الأَبّار**: iğne yapan; sanatı: **الإبارة**. Ve **الأبّار**: kuyu kazan; **البَئّار** gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَأَبْتُ الإناء: شَعَبْتُهُ وأصلحتُه. ومنه قولهم: اللَّهم ارْأَبْ بينهم أي أصْلِحْ. قال كعب بنُ زُهير:
طَعَنَّا طَعْنَةً حمْراءَ فيهمحَرامٌ رَأْبُها حتّى المَماتِ
والرُؤْبَةُ: قِطعة من الخشب يُشْعِبُ بها الإناءُ، والجمع رِئابٌ. قال أميَّة يصف السماء:
سَراةُ صَلايَةٍ خَلْقاءَ صِيغَتْتُزِلُّ الشَمْسَ لَيْسَ لها رئابُ
أي صُدوعٌ.

##### Türkçe

**رَأَبْتُ الإناء**: Onu yardım; onu onardım. Ve ondan onların sözü: “Allah’ım, onların arasını **ارْأَبْ**” yani “düzelt”. Ka‘b b. Züheyr dedi:
طَعَنَّا طَعْنَةً حمْراءَ فيهمحَرامٌ رَأْبُها حتّى المَماتِ
Ve **الرُؤْبَةُ**: kapla onunla yarılan (çatlağı giderilen) bir kap parçası olan bir tahta parçasıdır; çoğulu **رِئابٌ**’dır. Ümeyye göğü vasfederek dedi:
سَراةُ صَلايَةٍ خَلْقاءَ صِيغَتْتُزِلُّ الشَمْسَ لَيْسَ لها رئابُ
Yani çatlaklar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والهمزة وما يثلثهما)
  (رأد)  الراء والهمزة والدال أُصَيلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركة. يقال امرأة رَأْدةٌ* ورُؤْد، وهي السَّريعة الشَّباب لا تَبْقَى قَمِيئَة. وهو الذي ذكرناه في الحركة. والرَّأْد والرُّؤْد: أصل اللّحْي. ورأْد الضُّحى: ارتفاعه. يقال تَرَأَّدَ([1]) الضُّحى وتراءَدَ. وترأّدت الحيّة: اهتَزّت في انسيابها. وكان الخليل يقول: الرِّئْد: مهموز: التِّرْب.
  (رأس)  الراء والهمزة والسين أصلٌ يدل على تجمُّعٍ وارتفاع.
  فالرَّأْس رأسُ الإنسانِ وغيرِه. والرأس: الجماعة الضخمة في قول ابن كُلثوم:
بِرأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بكرٍ *** نَدُقُّ به السُّهولَةَ والحُزُونا([2])  والأَرْأَسُ: الرّجُل العظيم الرأْس. ويقال بعيرٌ رَؤُوسٌ([3])، إِذا لم يَبْقَ لـه طِرْقٌ إلاّ في رأسه. وشاة رأْساءُ، إذا اسودَّ رأسُها. والرَّئيس: الذي قد ضُرِب [رأسُه]. ويقال سحابةٌ رائِسة، وهي التي تَقْدُم السَّحابَ. ويقال أنت على رئاس أمرك. والعامّة تقول: على رَأْس أمرك.
  (رأف)  الراء والهمزة والفاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على رِقّة ورحمة، وهي الرّأفة. يقال رَؤُفَ يَرْؤُف رأْفةً ورآفة، على فَعْلةٍ وفَعَالة. قال الله جلّ وعلا:﴿وَلاَ تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللهِ﴾ [النور 2]، وقرئت: ﴿رَآفَةٌ([4])﴾، ورجل رؤوف على فَعُول، ورَؤُف [على] فَعُل. قال في رؤوف:
  * هو الرَّحمنُ كان بنا رؤُوفا *([5])
  وقال في الرؤف:
يرى لِلمسلمينَ عليه حقّاً *** كفِعل الوالدِ الرَّؤُفِ الرّحيمِ([6])  (رأل)  الراء والهمزة واللام كلمةٌ واحدة تدلُّ على فِراخ النعام، وهي الرَّأْل، والجمع رئَال، والأنثى رألَةٌ. واسْتَرْأل النّبات، إذا طال وصار كأعناق الرِّئال. وذات الرِّئال: روضة. والرِّئال: كواكب([7]).
  (رأم)  الراء والهمزة والميم أصلٌ يدل على مُضامَّةٍ وقُرْب وعَطْفٍ. يقال لكل مَن أحبَّ شيئاً وأَلِفَه: قد رَئِمَه. وأصلُه مِن قولهم: رَأَم الجُرْحُ رئْماناً([8])، إذا انضمّ فُوه للبُرْء. وقال الشَّيباني: رأَمْت شَعْبَ القَدَح، إذا أصلحتَه. وأنشد:
وقتْلي بحقْفٍ من أُوارةَ جُدِّعتْ *** صَدَعْنَ قُلوباً لم تُرأَّمْ شُعوبُها([9])  والرُّؤمة: الغِراء الذي يُلزَق به الشَّيء. والرَّأْم: بَوٌّ أو ولدٌ تعطف عليه غير أمِّه. وقد رئِمت النّاقةُ رِئْمَاناً. وأرأمْناها، عطفْناها على رَأْمٍ. والناقة رؤومٌ ورائمة([10]).
  (رأي)  الراء والهمزة والياء أصلٌ يدلُّ على نظرٍ وإبصارٍ بعينٍ أو بصيرة. فالرَّأي: ما يراه الإنسانُ في الأمر، وجمعه الآراء. رأَى فلانٌ الشيءَ وراءهُ، وهو مقلوبٌ. والرِّئْيُ: ما رأت العينُ مِن حالٍ حسنة. والعرب تقول: رَيْتُهُ في معنى رأيْته وتراءَى القوم، إذا رأى بعضهم بعضاً. وراءى فلانٌ يُرائي. وفَعَل ذلك رِئاءَ النّاس، وهو أن يَفعلَ شيئاً ليراه النّاس. والرُّوَاء: حُسن المنْظَر. والمِرآة معروفة. والتَّرْئيَة وإن شئتَ ليَّنتَ الهمزة فقلت التَّرِيّة: ما تراه الحائضُ من صُفْرةٍ بعد دمِ حيضٍ، أو أن ترى شيئاً من أمارات الحيض قبلُ. والرُّؤْيا معروفة، والجمع رُؤىً.
  (رأب)  الراء والهمزة والباء أصلٌ واحد يدلُّ على ضمٍّ وجَمع. تقول: رأبت الأمورَ المتفرِّقة؛ إذا أنت جمعتَها برِفْقِك، كما يرأبَ الشَّعَّابُ صَدْعَ الجَفْنة. وتلك  الخشبةُ التي يُشعَب بها رُؤْبة.----------------------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "رداء، وفي المجمل: "راد"، صوابهما ما أثبت.
([2]) البيت من معلقة عمرو بن كلثوم.
([3]) على وزن صبور، كما في القاموس. ويقال أيضاً في معناه: مرأس ومرآس، كمعظم ومصباح.
([4]) هي قراءة ابن جريج، ورويت عن عاصم وابن كثير. تفسير أبي حيان (6: 429).
([5]) لكعب بن مالك الأنصاري، في اللسان (رأف). وصدره: * نطيع نبينا ونطيع ربا *
([6]) لجرير في ديوانه 507 واللسان (رأف). وكلمة "عليه" ساقطة من الأصل. وهكذا جاءت الرواية في اللسان. وصوابه بالخطاب:
ترى للمسلمين عليك حقا *** كفعل الوالد الرؤف الرحيم ([7]) انظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 383).
([8]) في الأصل: "رئما"، صوابه من المجمل واللسان، ويقال "رأما" أيضاً.
([9]) البيت في اللسان (رأم) وأمالي ثعلب 575.
([10]) ورائم أيضاً يطرح التاء.
ـ

##### Türkçe

(راء ve hemze ve ikisini üçleyen(ler) babı)
  (رأد)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الدال**; sarsıntı ve hareket üzerine delâlet eden köklü bir (asıl)dır. Denir: kadın **رَأْدةٌ** ve **رُؤْد**; o, gençliği çabuk olan, **قَمِيئَة** olarak kalmayan (kadın)dır. Bu, hareket hakkında zikrettiğimiz şeydir. Ve **الرَّأْد** ve **الرُّؤْد**: sakalın aslıdır. Ve **رأْد الضُّحى**: onun yükselmesidir. Denir: **تَرَأَّدَ** kuşluk ve **تراءَدَ**. Ve yılan **ترأّدت**: akışında sallandı. Ve Halîl derdi: **الرِّئْد**: hemzelidir: **التِّرْب**.
  (رأس)  **الراء** ve **الهمزة** ve **السين**; toplanma ve yükselme üzerine delâlet eden bir asıldır.
  Artık **الرَّأْس** insanın başı ve başkası(nın başı)dır. Ve **الرأس**: İbn Kulsûm’un sözünde büyük topluluk(tur):
بِرأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بكرٍ *** نَدُقُّ به السُّهولَةَ والحُزُونا([2])  Ve **الأَرْأَسُ**: başı büyük adamdır. Ve denir: deve **رَؤُوسٌ**([3]), eğer onun için başında olandan başka bir **طِرْقٌ** kalmadıysa. Ve koyun **رأْساءُ**, eğer onun başı karardıysa. Ve **الرَّئيس**: [başı] vurulmuş olan kimsedir. Ve denir: bulut **رائِسة**, o, bulutun önüne geçen (bulut)tur. Ve denir: sen işinin **رئاس**’ı üzeresin. Ve avam der: işinin **رَأْس**’ı üzeresin.
  (رأف)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الفاء**; incelik ve merhamete delâlet eden tek bir kelimedir; o da **الرّأفة**’dir. Denir: **رَؤُفَ** **يَرْؤُف** **رأْفةً** ve **رآفة**; **فَعْلةٍ** ve **فَعَالة** üzere. Allah (azze ve celle) dedi: ﴿وَلاَ تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللهِ﴾ [النور 2], ve şöyle okunmuştur: ﴿رَآفَةٌ([4])﴾. Ve adam **رؤوف** **فَعُول** üzere, ve **رَؤُف** [**فَعُل** üzere]. **رؤوف** hakkında dedi:
  * هو الرَّحمنُ كان بنا رؤُوفا *([5])
  Ve **الرؤف** hakkında dedi:
يرى لِلمسلمينَ عليه حقّاً *** كفِعل الوالدِ الرَّؤُفِ الرّحيمِ([6])  (رأل)  **الراء** ve **الهمزة** ve **اللام**; devekuşu yavrularına delâlet eden tek bir kelimedir; o da **الرَّأْل**’dir; çoğulu **رئَال**; dişisi **رألَةٌ**. Ve bitki **اسْتَرْأل** etti; uzayıp **الرِّئال** boyunları gibi olduğunda. Ve **ذات الرِّئال**: bir çayırdır. Ve **الرِّئال**: yıldızlar([7]).
  (رأم)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الميم**; bitişme ve yakınlık ve şefkat üzerine delâlet eden bir asıldır. Her kim bir şeyi sevip ona ünsiyet ederse ona denir: onu **رَئِمَه**. Ve onun aslı, onların sözünden(dir): yara **رَأَم** etti **رئْماناً**([8]); iyileşmeye doğru ağzı birleştiğinde. Şeybânî dedi: **رأَمْت** **شَعْبَ القَدَح**; onu düzelttiğinde. Ve inşad etti:
وقتْلي بحقْفٍ من أُوارةَ جُدِّعتْ *** صَدَعْنَ قُلوباً لم تُرأَّمْ شُعوبُها([9])  Ve **الرُّؤمة**: şeyin kendisiyle yapıştırıldığı tutkal(dır). Ve **الرَّأْم**: annesi olmayanın kendisine şefkat ettiği bir baba yahut bir evlât(tır). Ve dişi deve **رئِمت** **رِئْمَاناً**. Ve onu **أرأمْناها**: onu bir **رَأْم** üzerine şefkatli kıldık. Ve dişi deve **رؤومٌ** ve **رائمة**([10]).
  (رأي)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الياء**; gözle veya basîretle bakma ve görmeye delâlet eden bir asıldır. Artık **الرَّأي**: insanın iş hakkında gördüğü şeydir; çoğulu **الآراء**. Falan, şeyi arkasında **رأَى**; o ters çevrilmiş(tir). Ve **الرِّئْيُ**: gözün güzel bir hâlden gördüğü şeydir. Ve Araplar der: **رَيْتُهُ**, **رأيْته** mânâsında. Ve kavim **تراءَى** etti; birbirlerini gördüklerinde. Ve falan **وراءى** eder, **يُرائي**. Ve bunu insanların **رِئاءَ**’ı olarak yaptı; o, insanların görmesi için bir şeyi yapmasıdır. Ve **الرُّوَاء**: görünüş güzelliği(dir). Ve **المِرآة** bilinir. Ve **التَّرْئيَة**; istersen hemzeyi yumuşatırsın da **التَّرِيّة** dersin: hayız kanından sonra hayızlının gördüğü sarılık; yahut daha önce hayzın alâmetlerinden bir şey görmesidir. Ve **الرُّؤْيا** bilinir; çoğulu **رُؤىً**.
  (رأب)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الباء**; bir tek asıl(dır), katma ve toplama üzerine delâlet eder. Dersin: dağınık işleri **رأبت**; yani sen onları yumuşaklığınla topladın; tıpkı **الشَّعَّابُ**’ın **الجَفْنة** yarığını yamaması gibi. Ve o, kendisiyle yarık birleştirilen tahta **رُؤْبة**’dir.
----------------------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “رداء”; ve **المجمل**’de: “راد”; ikisinin doğrusu, sabit kıldığımızdır.
([2]) Beyit, Amr b. Kulsûm’un muallakasındandır.
([3]) **صبور** vezni üzeredir; **القاموس**’ta olduğu gibi. Ve mânâsında ayrıca denir: **مرأس** ve **مرآس**; **معظم** ve **مصباح** gibi.
([4]) O, İbn Cüreyc’in kıraatidir; Âsım ve İbn Kesîr’den rivayet edilmiştir. Ebû Hayyân’ın tefsiri (6: 429).
([5]) Ensârî Ka‘b b. Mâlik’indir; **اللسان**’da (رأف). Ve صدرُه: * نطيع نبينا ونطيع ربا *
([6]) Cerîr’indir; divanında 507 ve **اللسان**’da (رأف). “عليه” kelimesi asıldan düşmüştür. Rivayet **اللسان**’da böyle gelmiştir. Ve doğrusu hitap iledir:
ترى للمسلمين عليك حقا *** كفعل الوالد الرؤف الرحيم
([7]) Merzûkî’nin **الأزمنة والأمكنة**’sine bak (2: 383).
([8]) Asılda: “رئما”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır; “رأما” da denir.
([9]) Beyit **اللسان**’da (رأم) ve Sa‘leb’in **أمالي**’sinde 575’tedir.
([10]) **ورائم** de; **التاء**’yı düşürür.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر أ ب
رأب الشعاب الصدع‏.‏
ورجل مرأب صنع‏:‏ يحسن رأب الأشياء‏.‏
وقوم مرائيب وهات رؤبة أرأب بها قدحي‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ تدهدي فطاحت رؤبة من صميمه فبدل أخرى بالغراء وبالشعب ومن المجاز‏:‏ فلان يرأب أمور الناس وهو رئاب أمور ومرآب أمور‏:‏ مصلحها‏.‏
وهو رءّاب بني فلان‏.‏
وهو مرآب من مرائيب الثأي‏:‏ قال الطرماح‏:‏ نصـر للذليل في ندوة الحي مرائيب للثأي المنهـاض وفي بني فلان ثلاثون رأباً أي سادات يرأبون أمورهم‏.‏
وأنشد الأصمعي‏:‏ ثلاثون رأباً أو تزيد ثلاثـة يقابلنـا بالقـرن ألـف مقنـع وقال الكميت‏:‏ وفي حسن كانت مصاديق لاسمه ورأب لصدعيها المهمّين مرأب وكفى بفلان رأباً لأمرك بمعنى رائباً وهو وصف بالمصدر‏.‏
وتقول‏:‏ هـو أربـة عقـد الإخـاء ورؤبة صدع الصفاء والأربة العقدة المحكمة من التأريب‏.‏
ورأب الله بينهم‏:‏ أصلح ذات بينهم‏.‏
واللهم ارأب بينهم‏.‏
وتقول‏:‏ إن رأي أن يرأ بينهم الثأي فعل‏.‏

##### Türkçe

ر أ ب
**رأب** yarıkları, çatlağı onardı.‏
Ve **رجل مرأب صنع**: şeyleri onarmayı iyi yapar.‏
Ve **قوم مرائيب**; ve “Şu **رؤبة**yi ver; onunla kadehimi **أرأب** edeyim (onarayıp düzelteyim).”‏
Zü’r-Rumme dedi ki:
“Yuvarlandı da düştü; onun özünden bir **رؤبة** (parça) fırladı;
derken bir başkasını tutkal ile ve yarık ile değiştirdi.”
Ve mecazdandır: “Falan, insanların işlerini **يرأب** eder (onarır); o, işlerin **رئاب**ıdır ve işlerin **مرآب**ıdır”: onların ıslah edicisidir.‏
Ve o, falan oğullarının **رءّاب**ıdır.‏
Ve o, **الثأي**nin **مرائيب**inden bir **مرآب**dır: et-Tırimmâh dedi ki:
“Mahallenin meclisinde zelil için bir yardım;
çökmüş **الثأي** için **مرائيب**ler.”
Ve falan oğullarında otuz **رأب** vardır; yani işlerini **يرأبون** eden (onarımını yapan) efendiler.‏
El-Asma‘î şu beyti rivayet etti:
“Otuz **رأب** yahut üç fazla,
bize boynuz (güç) ile karşı koyar; bin örtünmüş (zırhlı).”
El-Kumeyt dedi ki:
“Ve Hasan’da, ismi için doğrulayıcılar vardı;
ve onun iki mühim çatlağı için bir **مرأب** (onarımcı) olan bir **رأب**.”
Ve falan kimse, işin için bir **رأب** olarak yeter; **رائب** manasınadır; ve bu, masdar ile vasıflamadır.‏
Ve dersin ki: “O, kardeşlik bağının **أربة**sidir ve saflık çatlağının **رؤبة**sidir.” **الأربة**: **التأريب**den, sağlam düğümdür.‏
Ve “Allah onların arasını **رأب** etti”: aralarındaki hâli ıslah etti.‏
Ve “Allah’ım, onların arasını **ارأب** et.”‏
Ve dersin ki: “Eğer **الثأي**nin onların arasında **يرأ** etmesini (onarım yapmasını) görürse, yapar.”‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَأَبَ إِذا أَصْلَحَ. ورَأَبَ الصَّدْعَ والإِناءَ يَرْأَبُه رَأْباً ورَأْبةً: شَعَبَه، وأَصْلَحَه؛ قال الشاعر:
يَرْأَبُ الصَّدْعَ والثَّـأْيَ برَصِـينٍ، *  مِنْ سَجَايا آرائه، ويَغِـيرُ الثَّأَى: الفسادُ، أَي يُصْلِحُه. ويَغِـيرُ: يَمير؛ وقال الفرزدق: وإِنيَ مِنْ قَوْمٍ بِهِم يُتَّقَى العِدَا، *  ورَأْبُ الثَّـأَى، والجانِبُ الـمُتَخَوَّفُ أَرادَ: وبِهِم رَأْبُ الثَّـأَى، فحذف الباءَ لتَقَدُّمها في قوله بِهِم تُتَّقَى العِدَا، وإِن كانت حالاهما مُخْتَلِفَتَيْن، أَلا ترى أَن الباءَ في قوله بِهِم يُتَّقى العِدا منصوبةُ الموضِع، لتَعَلُّقِها بالفِعْلِ الظاهِرِ الذي هو يُتَّقَى، كقولك بالسَّيْفِ يَضْرِبُ زَيْدٌ، والباءُ في قوله وبِهِم رَأْبُ الثَّـأَى، مرفوعةُ الموضِع عند قَوْمٍ، وعلى كلِّ حال فهي متعَلِّقَة بمحذوف، ورافعة الرأْب. والـمِرْأَبُ: المشْعَبُ. ورجلٌ مِرْأَبٌ ورَأّابٌ: إِذا كان يَشْعَب صُدوعَ الأَقْداحِ، ويُصْلِـحُ بينَ القَوْم؛ وقَوْمٌ مَرائِـيبُ؛ قال الطرماح يصف قوماً:
نُصُرٌ للذَّلِـيلِ في نَدْوَةِ الحيِّ، *  مَرائِـيبُ للثَّـأَى الـمُنْهاضِ وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه، يَصِفُ أَبا بكر، رضي اللّه عنه: كُنْتَ لِلدِّين رَأّاباً. الرَّأْبُ: الجمعُ والشَّدُّ.
ورَأَبَ الشيءَ إِذا جَمَعه وشَدَّه برِفْقٍ. وفي حديث عائشة تَصف أَباها، رضي اللّه عنهما: يَرْأَبُ شَعْبَها؛ وفي حديثها الآخر: ورَأَبَ الثَّـأَى أَي أَصْلَحَ الفاسِدَ، وجَبَر الوَهْيَ. وفي حديث أُمِّ سلمة لعائشة، رضي اللّه عنهما: لا يُرْأَبُ بهنَّ إِن صَدَعَ. قال ابن الأَثير، قال القُتَيْبـي: الرواية صَدَعَ، فإِن كان محفوظاً، فإِنه يقال صَدَعْت الزُّجاجة فصَدَعَت، كما يقال جَبَرْت العَظْمَ فَجَبرَ، وإِلاّ فإِنه صُدِعَ، أَو انْصَدَعَ. ورَأَبَ بين القَوْمِ يَرْأَبُ رَأْباً: أَصلحَ ما بَيْنَهم. وكُلُّ ما أَصْلَحْتَه، فقد رَأَبْتَه؛ ومنه قولهم: اللهم ارْأَبْ بينَهم أَي أَصلِـحْ؛ قال كعب بن زهير(1)
(1 قوله «كعب بن زهير إلخ» قال الصاغاني في التكملة ليس لكعب على قافية التاء شيء وإنما هو لكعب بن حرث المرادي.).
طَعَنَّا طَعْنَةً حَمْراءَ فِـيهِمْ، *  حَرامٌ رَأْبُها حتى الـمَمَاتِ \<ص:399>
وكلُّ صَدعٍ لأَمْتَه، فقد رأَبْتَه.
والرُّؤْبةُ: القِطْعَةُ تُدْخَل في الإِناءِ لِـيُرْأَب. والرُّؤْبةُ: الرُّقْعة التي يُرْقَعُ بها الرَّحْلُ إِذا كُسِرَ. والرُّؤْبةُ، مهموزةٌ: ما تُسَدُّ به الثَّلْمة؛ قال طُفَيْل الغَنَوِي: لَعَمْرِي، لقد خَلَّى ابنُ جندع ثُلْـمةً،  *  ومِنْ أَينَ إِن لم يَرْأَب اللّهُ تُرأَبُ(1)؟ (1 قوله «لعمري البيت» هكذا في الأصل وقوله بعده قال يعقوب هو مثل لقد خلى ابن خيدع إلخ في الأصل أَيضاً.) قال يعقوب: هو مثلُ لقد خَلَّى ابنُ خيدع ثُلْمةً. قال: وخَيْدَعُ هي امرأَة، وهي أُمُّ يَرْبُوعَ؛ يقول: من أَين تُسَدُّ تلك الثُّلْمةُ، إِن لم يَسُدَّها اللّهُ؟ ورُؤْبةُ: اسمُ رجل. والرُّؤْبة: القِطْعة من الخَشَب يُشْعَب بها الإِناءُ، ويُسَدُّ بها ثُلْمة الجَفْنة، والجمعُ رِئابٌ. وبه سُمِّيَ رُؤْبة بن العَجَّاج بن رؤْبة؛ قال أُميَّة يصف السماءَ: سَراةُ صَلابةٍ خَلْقاءَ، صِـيغَتْ، * تُزِلُّ الشمسَ، ليس لها رِئابُ(2) (2 قوله «ليس لها رئاب» قال الصاغاني في التكملة الرواية ليس لها إِياب.) أَي صُدُوعٌ. وهذا رِئابٌ قد جاءَ، وهو مهموزٌ: اسم رجُلٍ. التهذيب: الرُّؤْبةُ الخَشَبة التي يُرْأَبُ بها المشَقَّر، وهو القَدَحُ الكبيرُ من الخَشَب. والرُّؤْبةُ: القِطْعة من الـحَجَر تُرْأَبُ بها البُرْمة، وتُصْلَحُ بها.

##### Türkçe

**رَأَبَ**: “ıslah etti” demektir. Ve **رَأَبَ** **الصَّدْعَ** ve **الإِناءَ**: onu **يَرْأَبُه**,
**رَأْباً** ve **رَأْبةً** (olarak): onu çatalladı, ve onu ıslah etti; şair dedi ki:
يَرْأَبُ الصَّدْعَ والثَّـأْيَ برَصِـينٍ، *  مِنْ سَجَايا آرائه، ويَغِـيرُ
**الثَّأَى**: bozulmadır; yani onu ıslah eder. Ve **يَغِـيرُ**: **يَمير** (demektir); ve el-Ferazdak dedi ki:
وإِنيَ مِنْ قَوْمٍ بِهِم يُتَّقَى العِدَا، *  ورَأْبُ الثَّـأَى، والجانِبُ الـمُتَخَوَّفُ
Murad etti: ve onlarla **رَأْبُ الثَّـأَى** (vardır); böylece **الباء**’yı, “**بِهِم تُتَّقَى العِدَا**” sözünde onun öne geçmiş olmasından dolayı hazfetti; her ne kadar ikisinin hâli farklı olsa da. Görmüyor musun ki “**بِهِم يُتَّقى العِدا**” sözündeki **الباء**, yer bakımından mansuptur; zira o, zahir fiile, ki o **يُتَّقَى**’dır, taalluk eder; senin “**بالسَّيْفِ يَضْرِبُ زَيْدٌ**” demen gibi. Ve “**وبِهِم رَأْبُ الثَّـأَى**” sözündeki **الباء**, bir kavim nezdinde yer bakımından merfûdur; her hâlükârda o, mahzufa taalluk edicidir ve **الرأْب**’ı râfi‘dir.

Ve **الـمِرْأَبُ**: **المشْعَبُ** (dır). Ve bir adam **مِرْأَبٌ** ve **رَأّابٌ**: eğer
kadehlerin çatlaklarını çatallıyor ve kavim arasında ıslah ediyorsa; ve bir kavim **مَرائِـيبُ**; et-Tırmâh bir kavmi vasfederek dedi ki:
نُصُرٌ للذَّلِـيلِ في نَدْوَةِ الحيِّ، *  مَرائِـيبُ للثَّـأَى الـمُنْهاضِ
Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, Ebû Bekir’i, Allah ondan razı olsun, vasfeder:
**كُنْتَ لِلدِّين رَأّاباً**. **الرَّأْبُ**: toplama ve sıkmadır.

Ve **رَأَبَ** şeyi: eğer onu topladı ve onu yumuşaklıkla sıktıysa. Ve Âişe’nin hadîsinde, babasını, Allah ikisinden de razı olsun, vasfeder: **يَرْأَبُ شَعْبَها**; ve onun diğer hadîsinde: ve **رَأَبَ الثَّـأَى** yani bozulmuş olanı ıslah etti ve gevşekliği cebretti. Ve Ümmü Seleme’nin Âişe’ye hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: **لا يُرْأَبُ بهنَّ إِن صَدَعَ**. İbnü’l-Esîr dedi, el-Kuteybî dedi: rivayet **صَدَعَ**’dır; eğer mahfuz ise, o zaman “**صَدَعْت الزُّجاجة فصَدَعَت**” denir; “**جَبَرْت العَظْمَ فَجَبرَ**” denildiği gibi; değilse, o **صُدِعَ**’dır, yahut **انْصَدَعَ**. Ve **رَأَبَ** kavim arasında: **يَرْأَبُ رَأْباً**: aralarındaki şeyi ıslah etti. Ve her neyi ıslah ettiysen, muhakkak onu **رَأَبْتَه**; bundan onların sözü: **اللهم ارْأَبْ بينَهم** yani ıslah et; Ka‘b b. Züheyr dedi(1)
(1 “Ka‘b b. Züheyr ilh.” sözü: es-Sâğânî et-Tekmile’de dedi: Ka‘b’ın **التاء** kafiyesinde bir şeyi yoktur; ancak o, Ka‘b b. Hâris el-Murâdî’nindir.)
طَعَنَّا طَعْنَةً حَمْراءَ فِـيهِمْ، *  حَرامٌ رَأْبُها حتى الـمَمَاتِ
\<ص:399>
Ve her çatlağı yamadıysan, muhakkak onu **رأَبْتَه**.

Ve **الرُّؤْبةُ**: **لِـيُرْأَب** diye kaba sokulan parçadır. Ve **الرُّؤْبةُ**: eğer kırılırsa semerin onunla yamandığı yamadır. Ve **الرُّؤْبةُ**, hemzeli: gedik onunla kapatılan şeydir; Tufeyl el-Ganevî dedi ki:
لَعَمْرِي، لقد خَلَّى ابنُ جندع ثُلْـمةً،  *  ومِنْ أَينَ إِن لم يَرْأَب اللّهُ تُرأَبُ(1)؟
(1 “**لعمري** beyti” sözü: asılda böyle; ondan sonraki sözü “Ya‘kūb dedi: o, ‘**لقد خلى ابن خيدع** ilh.’ gibidir” asılda da (böyle), yani ayrıca.)
Ya‘kūb dedi: o, “**لقد خَلَّى ابنُ خيدع ثُلْمةً**” gibidir. Dedi: ve **خَيْدَعُ** bir kadındır; ve o, **يَرْبُوعَ**’un annesidir; der ki: o gedik nereden kapatılır, eğer Allah onu kapatmazsa? Ve **رُؤْبةُ**: bir adamın adıdır. Ve **الرُّؤْبة**: kabın onunla çatallanıp onarıldığı ve çanağın gediğinin onunla kapatıldığı ağaç parçasıdır; çoğulu **رِئابٌ**’dır.

Ve onunla **رُؤْبة بن العَجَّاج بن رؤْبة** adlandırıldı; Ümeyye göğü vasfederek dedi ki:
سَراةُ صَلابةٍ خَلْقاءَ، صِـيغَتْ، * تُزِلُّ الشمسَ، ليس لها رِئابُ(2)
(2 “**ليس لها رئاب**” sözü: es-Sâğânî et-Tekmile’de dedi: rivayet “**ليس لها إِياب**”dır.)
Yani çatlaklar (yoktur). Ve bu **رِئابٌ** gelmiştir; o hemzelidir: bir adamın adıdır.

**التهذيب**: **الرُّؤْبةُ**: onunla **المشَقَّر**’ın **يُرْأَبُ** olduğu tahta parçasıdır; ve o, ağaçtan büyük kadehtir. Ve **الرُّؤْبةُ**: onunla **البُرْمة**’nın **تُرْأَبُ** olduğu ve onunla ıslah edildiği taş parçasıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رأب إذا أصلح، ورأب الصدع والإناء كمنع يضرأبه رأبا: أصلحه، وشعبه، كارتأبه كذا في النسخ، وفي أخرى كأرأبه وقيل: رأبه بالتشديد، قال الشاعر:
  يرأب الصدع والثأي برصين                      من سجـايا آرائه ويعـير الثأي: الفساد، أي يصلحه وقال الفرزدق:
  وإني من قوم بهم تتقى الـعـدا                      ورأب الثأي والجانب المتخوف وهو مرأب، كمنبر، والمرأب: المشعب، ورجل مرأب ورآب كشداد إذا كان يشعب صدوع الأقداح ويصلح بين القوم، أو يصلح رأب الأشياء، وقوم مرائيب، قال الطرماح يمدح قوما:
  نصر للذليل في ندوة الـح                      ي مرائيب للثأي المنهاض ورأب بينهم يرأب: أصلح ما بينهم، وكل ما أصلحته فقد رأبته، ومنه قولهم اللهم ارأب بينهم، أي أصلح، وكل صدع لأمته فقد رأبته.
 ورأبت الأرض إذا نبتت رطبتها بعد الجز.
 والرؤبة بالضم: القطعة من الخشب التي يرأب بها الإناء أي يشعب ويصلح ويسد بها ثلمة الجفنة، وقد ورد في دعاء لبعض الأكابر: اللهم ارأب حالنا. وهو مجاز، وعن أبي حاتم أنه سمع من يقول: رب، وهي لغة جيدة، كسل واسأل، قيل: وبه سمي أبو الجحاف رؤبة بن العجاج ابن رؤبة بن لبيد بن صخر بن كثيف بن عميرة بن حني بن ربيعة بن سعد بن مالك التميمي، على أصح الأقوال، وبه جزم الشيخ أبو حيان في شرح التسهيل، واقتصر عليه الجوهري، وأبو العباس ثعلب في الفصيح، وفي التهذيب: رؤبة بن العجاج مهموز، وسيأتي في روب.
 والرؤبة: الرقعة التي يرقع بها الرحل إذا كسر، والرؤبة، مهموزة: ما تسد به الثلمة، قال طفيل الغنوي:
  لعمري لقد خلى ابن خيدع ثلمةومن أين إن لم يرأب الله ترأب قال يعقوب: هو مثل: لقد خلى ابن خيدع ثلمة. قال: وخيدع هي امرأة، وهي أم يربوع، يقول: من أين تسد تلك الثلمة إن لم يسدها الله، والجمع رئاب، قال أمية يصف السماء:
  سراة صلاية خلقاء صيغت                      تزل الشمس ليس لها رئاب أي صدوع وهو مهموز، وفي التهذيب الرؤبة: الخشبة التي ترأب بها المشقر، وهو القدح الكبير من الخشب، والرؤبة: القطعة من الحجر ترأب بها البرمة وتصلح بها، وسيأتي بعض معاني الرؤبة في روب، ومن المجاز قولهم: هو أربة عقد الإخاء، ورؤبة صدع الصفاء.

  والرأب: الجمع والشد، ورأب الشيء: جمعه وشده برفق، وفي حديث عائشة تصف أباها  يرأب شعبها  وفي حديثها الآخر  رأب الثأي  أي أصلح الفاسد وجبر الوهن، وفي حديث أم سلمة لعائشة رضي الله عنهما لا يرأب بهن إن صدع  وقال كعب بن زهير:
  طعنا طعنة حمراء فيهم                      حرام رأبها حتى الممات والرأب: السبعون من الإبل، ومن المجاز الرأب: بمعنى السيد الضخم، يقال: فيهم ثلاثون رأبا يرأبون أمرهم، ومن المجاز قولهم: كفى بفلان رأبا لأمرك، أي رائبا، وهو وصف بالمصدر، كذا في الأساس.
 والمرتأب: المغتفر نقله الصاغاني، وفي نسخة المعتفن.
 ومن المجاز: هو رئاب بني فلان، ككتاب هارون بن رئاب الصحابي البدري هكذا في النسخ وهذا خطأ والصواب  وككتاب، وهارون بن رئاب مشهور، ورئاب ابن حنيف الصحابي البدري  وذلك لأن هارون بن رئاب ليس بصحابي بل هو من طبقة التابعين تميمي، كنيته أبو الحسن أو أبو بكر بصري عابد، وأخواه: اليمان بن رئاب من أئمة الخوارج، وعلي بن رئاب من أئمة الروافض، وكانوا متعادين كلهم، وهارون روى له مسلم وأبو أحمد والنسائي، وأما رئاب بن حنيف بن رئاب فهو أنصاري بدري واستشهد ببئر معونة، نقله الغساني عن العدوي، فتأمل ذلك، ورئاب بن عبد الله المحدث عن أبي رجاء، وعنه موسى ابن إسماعيل، ورئاب بن النعمان ابن سنان جد أبي معاوية ابن قرة ورئاب جد أم المؤمنين زينب بنت جحش، رضي الله عنهم ورئاب بن مهشم بن سعيد القرشي السهمي له صحبة.

##### Türkçe

**رأب**: “ıslah etti” (düzeltip onardı). **رأب الصدع والإناء** da **منع** gibi (çekimlenir); onu **رأبا** olarak **يضرأبه**: onu ıslah etti, onu yarıp-ayıranı birleştirdi; **كارتأبه** (nüshalarda böyle), başka birinde **كأرأبه**; ve denildi ki: şeddeli olarak **رأبه**. Şair dedi ki:
  “Yarığı ve **الثأي**’yi sağlam bir (kimse) onarır;
  onun görüşlerinin seciyelerindendir ve **الثأي**’yi ayıplar.”
**الثأي**: bozulma; yani onu ıslah eder. Ve el-Ferazdak dedi ki:
  “Ve ben, kendileriyle düşmandan sakınılan bir kavimdenim;
  ve **الثأي**’nin ve korkulan tarafın onarımı (onlardadır).”
Ve o, **مرأب**’dir, **منبر** gibi; ve **المرأب**: yarığı birleştirip onaran (şey). Ve bir adam **مرأب** ve **رآب** ( **شداد** gibi) olur; kadehlerin yarıklarını birleştirip onardığı ve kavim arasında ıslah yaptığı zaman; yahut şeylerin onarımını ıslah ettiği zaman. Ve bir kavim: **مرائيب**. et-Tırmâh bir kavmi överken dedi ki:
  “Zulme uğrayana mecliste yardım;
  çökmüş **الثأي** için **مرائيب**.”
Ve “aralarında ıslah etti” (**رأب بينهم يرأب**): aralarındaki şeyi ıslah etti. Ve her neyi ıslah ettiysen, onu **رأبته** etmişsindir. Ondandır ki onların sözü: “Allah’ım, aralarını **ارأب** et”; yani ıslah et. Ve her yarığı birleştirip onardıysan, onu **رأبته** etmişsindir.

Ve “yer”i **رأبت**: biçmeden sonra nemi bitip yeşerdiği zaman.

Ve **الرؤبة** (ötre ile): kabın onunla **يرأب** edildiği, yani onunla yarığı birleştirip onardığı ve onunla çanağın gedik yerini kapattığı tahta parçası. Ve bazı büyüklerin duasında varid olmuştur: “Allah’ım, hâlimizi **ارأب** et.” Ve bu mecazdır. Ebû Hâtim’den: “**رب**” diyen birini işitti; ve o, iyi bir dildir; **كسل** ve **اسأل** gibi. Denildi ki: bununla, Ebû’l-Cuhhâf **رؤبة بن العجاج** ( **رؤبة بن لبيد بن صخر بن كثيف بن عميرة بن حني بن ربيعة بن سعد بن مالك التميمي**’nin oğlu) isimlendirildi; sözlerin en sahihine göre. Şeyh Ebû Hayyân, **شرح التسهيل**’de bununla kesin hüküm verdi; el-Cevherî buna hasretti; ve Ebû’l-Abbâs Sa‘leb **الفصيح**’te (buna hasretti). Ve **التهذيب**’de: **رؤبة بن العجاج** hemzelidir; ve **روب**’da gelecektir.

Ve **الرؤبة**: eğer kırılırsa semerin onunla yamandığı yama. Ve **الرؤبة** (hemzeli): gedik yerin onunla kapatıldığı şey. Tufeyl el-Ganevî dedi ki:
  “Ömrüme yemin olsun, İbn Hîda‘ bir gedik bıraktı;
  Allah onarmazsa, nereden onarılır?”
Ya‘kûb dedi ki: bu, “İbn Hîda‘ bir gedik bıraktı” misalidir. Dedi ki: **خيدع** bir kadındır; ve o, **يربوع**’un annesidir. Diyor ki: Allah onu kapatmazsa, o gedik nereden kapatılır? Çoğulu: **رئاب**. Ümeyye göğü vasfederken dedi ki:
  “Pürüzsüz, eski, yaratılmış bir gök kubbesi; dövülüp şekillendirildi;
  güneş kayar; onun için **رئاب** yoktur.”
Yani yarıklar; ve o hemzelidir. Ve **التهذيب**’de: **الرؤبة**: **المشقر**’ın onunla onarıldığı tahta parçası; o, ağaçtan büyük kadehtir. Ve **الرؤبة**: tencerenin onunla onarıldığı ve onunla düzeltildiği taş parçası. **الرؤبة**’nin bazı mânaları **روب**’da gelecektir. Ve mecazdandır onların sözü: “O, kardeşlik akdinin düğümünün **أربة**’sidir; ve safiyet yarığının **رؤبة**’sidir.”

Ve **الرأب**: toplama ve sıkma. Ve “şeyi **رأب** etti”: onu topladı ve onu yumuşaklıkla sıktı. Âişe’nin, babasını vasfederkenki hadisinde: “Onun yarığını **يرأب** ederdi.” Ve onun diğer hadisinde: “**رأب الثأي**”; yani bozulmuş olanı ıslah etti ve zayıflığı giderip sağlamlaştırdı. Ve Ümmü Seleme’nin, Âişe’ye (Allah ikisinden de razı olsun) (sözünde): “Eğer yarılırsa, onlarla **يرأب** edilmez.” Ka‘b b. Züheyr dedi ki:
  “Onlarda kızıl bir mızrak darbesiyle vurma;
  onu onarmak, ölüme kadar haramdır.”
Ve **الرأب**: develerden yetmiş (tane). Ve mecazdandır: **الرأب** “iri (büyük) efendi” mânasında; denilir ki: “Onlarda işlerini **يرأبون** eden otuz **رأبا** vardır.” Ve mecazdandır onların sözü: “Falan, işin için bir **رأبا** olarak yeter”; yani **رائبا**; ve o, mastarla vasıflamadır; **الأساس**’ta böyle.

Ve **المرتأب**: bağışlanan (affedilen); es-Sâgânî onu nakletti. Ve **المعتفن** nüshasında.

Ve mecazdandır: “O, falanoğullarının **رئاب**’ıdır”; **كتاب** gibi. “Hârûn b. **رئاب** el-Bedrî sahâbî” (şeklinde) nüshalarda böyledir; ve bu hatadır; doğrusu: **وككتاب** gibi. Ve Hârûn b. **رئاب** meşhurdur; ve **رئاب** b. Huneyf el-Bedrî sahâbî (vardır). Bu, şundandır ki Hârûn b. **رئاب** sahâbî değildir; bilakis o, tâbiîn tabakasındandır; Temîmî’dir; künyesi Ebû’l-Hasen yahut Ebû Bekir’dir; Basralı, âbid. Ve iki kardeşi: **اليمان بن رئاب** Hâricîlerin imamlarındandır; ve **علي بن رئاب** Râfızîlerin imamlarındandır; ve hepsi birbirine düşmandı. Ve Hârûn’dan Müslim, Ebû Ahmed ve en-Nesâî rivayet etti. أما **رئاب بن حنيف بن رئاب** ise Ensârî, Bedrî’dir ve Bi’r Maûne’de şehid edilmiştir; el-Gassânî onu el-‘Adevî’den nakletti; bunu iyice düşün. Ve **رئاب بن عبد الله**: Ebû Recâ’dan hadis rivayet eden; ondan da Mûsâ b. İsmâîl (rivayet etti). Ve **رئاب بن النعمان بن سنان**: Ebû Muâviye b. Kurra’nın dedesi. Ve **رئاب**: Müminlerin annesi Zeyneb bint Cahş’ın dedesi (Allah onlardan razı olsun). Ve **رئاب بن مهشم بن سعيد القرشي السهمي**: onun sahâbeliği vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَأَبَ
1 رَأَبَ ذ , (T, S, M, A, K,) aor. رَاََ , (M, A, K,) inf. n. رَأْبٌ. (M, TA,) He repaired, or mended, (T, S, M, A, K,) a [cracked, or broken,] vessel, (S,) or a crack, or fissure; (M, A, K;) as also ↓ رأّب, (M, TA,) in some copies of the K ↓ ارتأب, [agreeably with an explanation of مُرْتَأَبٌ, its pass. part. n., which see below,] and in others [and in a copy of the A] ↓ أَرْأَبَ, but the right reading is رأّب. (TA.) It is related of AHát, that he heard رَبٌ said, [as the imperative, for اِرْأَبْ,] and that it is a good dial. var., like سَلْ for اِسْأَلْ. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) He rectified, repaired, mended, or amended, anything. (M.) You say, رَأَبَ بَيْنَ القَوْمِ, (M, K,) aor. and inf. n. as above, (M,) (assumed tropical:) He effected a reconciliation, or made peace, between the people, or company of men. (M, K.) And اَللّٰهُمَّ ارْأَبْ بَيْنَهُمْ (S, A) (assumed tropical:) O God, effect a reconciliation, or make peace, between them: (S:) or (tropical:) rectify the matter, or affair, between them. (A.) And اَللّٰهُمَّ ارْأَبْ حَالَنَا (tropical:) [O God, rectify, or amend, our state, or condition]. (TA.) ― -b3- Also, inf. n. as above, (assumed tropical:) He collected a thing together, and bound it gently. (TA.) ― -b4- And رَأَبَتِ الأَرْضُ (assumed tropical:) The land produced its [trefoil called] رَطْبَة, or رُطْبَة, [so accord. to different copies of the K,] after the cutting [of a crop thereof]. (K.)

2 رَاََّ and 4 and 8: see above, first sentence.

رَأْبٌ
رَأْبٌ ذ an inf. n. used in the sense of [the act. part. n.] ↓ رَائِبٌ: so in the saying, كَفَى بِفُلَانٍ رَأْبًا لِأَمْرِكَ (tropical:) [Such a one is sufficient as a rectifier, or an amender, of thine affair, or thy case]. (A.) You say also, فُلَانٌ رَأْبُ أَمْرِ, and ↓ رَؤُوبُ أُمُورٍ, (tropical:) Such a one is a rectifier, or an amender, of an affair, and [a skilful rectifier or amender] of affairs. (A.) [See also رُؤْبَةٌ: and مِرْأَبٌ.] ― -b2- Also (tropical:) A chief who rectifies, or amends, the affair, or case, of a people, or party. (A.) ― -b3- (tropical:) A big, bulky, portly, or corpulent, chief. (K, TA.) -A2- A herd of seventy camels. (K.)

رُؤْبَةٌ
رُؤْبَةٌ ذ A piece, (S, Msb, K,) or piece of wood, with which a large wooden bowl, (T, TA,) or with which a vessel, (S, Msb, K,) is repaired, or mended: (T, S, Msb, K:) or a thing, (T,) or piece of wood, (TA,) with which a breach, or broken place, (T, TA,) in a vessel, (T,) or in a bowl, (TA,) is stopped up: (T, TA:) a piece that is inserted in a vessel, to repair, or mend, it: (M:) and a piece of stone with which a بُرْمَة [or cooking-pot of stone or other material] is repaired, or mended: (T, TA:) and a patch, or piece, with which a camel's saddle (رَحْل) is patched, or pieced, when it is broken: (M, TA:) some of its meanings are mentioned also in art. روب: (TA:) pl. رُؤَبٌ (T) and رِئَابٌ. (S.) ― -b2- [Hence,] one says, هُوَ رُؤْبَةُ صَدْعِ الصَّفَآءِ (tropical:) [He is the means of repairing the breach of sincere affection]. (A.) And هُوَ رِئَابُ بَنِى فُلَانٍ (tropical:) [app. a mistranscription for هُمْ: i. e. They are the means of rectifying, or amending, the affair, or case, of the sons of such a one]. (A.) [See also رَأْبٌ and مِرْأَبٌ.]

رَؤُوبٌ
رَؤُوبٌ ذ : see رَأْبٌ.

رأّب
رأّب ذ : see مِرْأَبٌ.

رَائِبٌ
رَائِبٌ ذ : see رَأْبٌ.

أَرْآبٌ
أَرْآبٌ ذ , for آرَابٌ, pl. of اـِرْبٌ, q. v.

مِرْأَبٌ
مِرْأَبٌ ذ An instrument with which cracks, or fissures, in a vessel, are repaired, or mended; syn. مِشْعَبٌ. (M, TA.) ― -b2- [And hence,] the same word, and ↓ رَأّبٌ, (T, A, K,) A man who repairs, or mends, cracks, or fissures, (T, K,) of bowls [&c.]: (T:) or who repairs, or mends, things well. (A.) And [hence,] (assumed tropical:) A man who effects reconciliation, or makes peace, between people. (T.) Pl. [of the former] مَرَائِيبُ [as though the sing. were مِرْآبٌ also]. (T, A, TA.)

مُرْتَأَبٌ
مُرْتَأَبٌ ذ i. q. مُغْتَفَرٌ [Forgiven: or, accord. to the TK, (assumed tropical:) rectified, or repaired, in a suitable manner]: (K, TA:) [in one copy of the K, مُعْتَفَرٌ: and] in one copy, معتفن. (TA.)

##### Türkçe

رَأَبَ
1 **رَأَبَ** ذ , (T, S, M, A, K,) muzâri‘ı **رَاََ** , (M, A, K,) mastarı **رَأْبٌ**. (M, TA,) O, bir [çatlamış yahut kırılmış] kabı, (S,) yahut bir çatlağı, yahut yarığı; (M, A, K;) onardı, yahut tamir etti; bunun gibi ↓ **رأّب** de; (M, TA,) K’nin bazı nüshalarında ↓ **ارتأب**, [aşağıda bakılacak olan, onun ism-i mef‘ûlü **مُرْتَأَبٌ**’un bir açıklamasına uygun olarak,] ve diğerlerinde [ve A’nın bir nüshasında] ↓ **أَرْأَبَ**; fakat doğru okunuş **رأّب**’dir. (TA.) AHát’tan rivayet olunur ki, **رَبٌ** denildiğini işitmiştir, [emir olarak, **اِرْأَبْ** yerine,] ve bunun, **اِسْأَلْ** yerine **سَلْ** gibi, iyi bir lehçe varyantı olduğunu. (TA.) ― -b2- (farazî mecaz:) O, herhangi bir şeyi düzeltti, onardı, tamir etti, yahut ıslah etti. (M.) Sen dersin ki, **رَأَبَ بَيْنَ القَوْمِ**, (M, K,) muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, (M,) (farazî mecaz:) O, kavim, yahut erkekler topluluğu arasında bir barışma gerçekleştirdi, yahut sulh yaptı. (M, K.) Ve **اَللّٰهُمَّ ارْأَبْ بَيْنَهُمْ** (S, A) (farazî mecaz:) Ey Allah, onların arasında bir barışma gerçekleştir, yahut sulh yap: (S:) yahut (mecaz:) onların arasındaki işi, yahut hâli düzelt. (A.) Ve **اَللّٰهُمَّ ارْأَبْ حَالَنَا** (mecaz:) [Ey Allah, bizim hâlimizi, yahut durumumuzu düzelt, yahut ıslah et]. (TA.) ― -b3- Yine, mastarı yukarıdaki gibi, (farazî mecaz:) O, bir şeyi bir araya topladı ve onu yumuşakça bağladı. (TA.) ― -b4- Ve **رَأَبَتِ الأَرْضُ** (farazî mecaz:) Arazi, kesmeden sonra [ondan bir mahsulün biçilmesinden sonra] kendi [üç yapraklı yonca denilen] **رَطْبَة**’sini, yahut **رُطْبَة**’sini, [K’nin farklı nüshalarına göre,] çıkardı. (K.)

2 **رَاََّ** ve 4 ve 8: yukarıya, ilk cümleye bak.

**رَأْبٌ**
**رَأْبٌ** ذ [ism-i fâil] ↓ **رَائِبٌ** mânasında kullanılan bir mastardır: şu sözde olduğu gibi, **كَفَى بِفُلَانٍ رَأْبًا لِأَمْرِكَ** (mecaz:) [Falanca, senin işinin, yahut hâlinin düzelticisi, yahut ıslah edicisi olarak yeter]. (A.) Yine dersin ki, **فُلَانٌ رَأْبُ أَمْرِ**, ve ↓ **رَؤُوبُ أُمُورٍ**, (mecaz:) Falanca, bir işin düzelticisidir, yahut ıslah edicisidir; ve işlerin [maharetli düzelticisi yahut ıslah edicisi]dir. (A.) [Ayrıca **رُؤْبَةٌ**’ye ve **مِرْأَبٌ**’a da bak.] ― -b2- Yine (mecaz:) bir kavmin, yahut zümrenin işini, yahut hâlini düzelten, yahut ıslah eden bir reis. (A.) ― -b3- (mecaz:) iri, hacimli, heybetli, yahut şişman bir reis. (K, TA.) -A2- Yetmiş develik bir sürü. (K.)

**رُؤْبَةٌ**
**رُؤْبَةٌ** ذ Büyük bir tahta çanağın, (T, TA,) yahut bir kabın, (S, Msb, K,) onunla onarıldığı, yahut tamir edildiği bir parça, (S, Msb, K,) yahut tahta parçası: (T, S, Msb, K:) yahut bir şey, (T,) yahut tahta parçası, (TA,) bir kapta, (T,) yahut bir çanakta, (TA,) bir gedik, yahut kırık yerin, (T, TA,) onunla tıkandığı: (T, TA:) bir kabın içine, onu onarmak, yahut tamir etmek için yerleştirilen bir parça: (M:) ve bir **بُرْمَة**’nın [yahut taştan veya başka maddeden pişirme kabının] onunla onarıldığı, yahut tamir edildiği bir taş parçası: (T, TA:) ve bir devenin semerinin (**رَحْل**) kırıldığında yamandığı, yahut parça eklendiği bir yama, yahut parça: (M, TA:) mânalarının bir kısmı ayrıca روب maddesinde de zikredilmiştir: (TA:) çoğulu **رُؤَبٌ** (T) ve **رِئَابٌ**. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **هُوَ رُؤْبَةُ صَدْعِ الصَّفَآءِ** (mecaz:) [O, içten sevginin gediklerini onarmanın vasıtasıdır]. (A.) Ve **هُوَ رِئَابُ بَنِى فُلَانٍ** (mecaz:) [görünüşe göre **هُمْ** yerine bir yanlış yazımdır: yani, Onlar, falancanın oğullarının işini, yahut hâlini düzeltmenin, yahut ıslah etmenin vasıtasıdır]. (A.) [Ayrıca **رَأْبٌ** ve **مِرْأَبٌ**’a da bak.]

**رَؤُوبٌ**
**رَؤُوبٌ** ذ : **رَأْبٌ**’a bak.

**رأّب**
**رأّب** ذ : **مِرْأَبٌ**’a bak.

**رَائِبٌ**
**رَائِبٌ** ذ : **رَأْبٌ**’a bak.

**أَرْآبٌ**
**أَرْآبٌ** ذ , **آرَابٌ** yerine, **اـِرْبٌ**’un çoğuludur, ona bak.

**مِرْأَبٌ**
**مِرْأَبٌ** ذ Bir kaptaki çatlakların, yahut yarıkların, onunla onarıldığı, yahut tamir edildiği bir âlet; eş anlamlısı **مِشْعَبٌ**. (M, TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] aynı kelime, ve ↓ **رَأّبٌ**, (T, A, K,) çanakların [&c.] çatlaklarını, yahut yarıklarını, (T, K,) onaran, yahut tamir eden bir adam: (T:) yahut şeyleri iyi onaran, yahut tamir eden. (A.) Ve [bundan dolayı,] (farazî mecaz:) insanlar arasında barışma gerçekleştiren, yahut sulh yapan bir adam. (T.) [Birincinin] çoğulu **مَرَائِيبُ** [sanki tekili ayrıca **مِرْآبٌ** imiş gibi]. (T, A, TA.)

**مُرْتَأَبٌ**
**مُرْتَأَبٌ** ذ **مُغْتَفَرٌ** ile aynı mânadadır [Bağışlanmış: yahut TK’ye göre, (farazî mecaz:) uygun bir tarzda düzeltilmiş, yahut onarılmış]: (K, TA:) [K’nin bir nüshasında **مُعْتَفَرٌ**: ve] bir nüshada, معتفن. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: رءب

رَأَبَ
رَأَبَ A ( n. ac. رَأْب 1 ),
a.  Repaired, mended; rectified.

b.  [ Bain ], Reconciled, made peace between.

c.  Put forth again ( field ).

أَرْءَبَ
أَرْءَبَ IV ,
a.  see I (a) .

مِرْأَب
مِرْأَب [ 20 ],
a.  Repairer, mender.

مُرْتَأَب
مُرْتَأَب
a.  Forgiven.

##### Türkçe

**رَأَبَ**
**رَأَبَ** A (isim-fiil: **رَأْب** 1),
a. Onardı, yamadı; düzeltti.

b. [ **بَائِن** ], barıştırdı, aralarını buldu.

c. Yeniden ortaya koydu (tarla).

**أَرْءَبَ**
**أَرْءَبَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

**مِرْأَب**
**مِرْأَب** [20],
a. Onarıcı, yamacı.

**مُرْتَأَب**
**مُرْتَأَب**
a. Bağışlanmış.
