# رأب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رأب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رأب

رأب إذا أصلح، ورأب الصدع والإناء كمنع يضرأبه رأبا: أصلحه، وشعبه، كارتأبه كذا في النسخ، وفي أخرى كأرأبه وقيل: رأبه بالتشديد، قال الشاعر:
  يرأب الصدع والثأي برصين                      من سجـايا آرائه ويعـير الثأي: الفساد، أي يصلحه وقال الفرزدق:
  وإني من قوم بهم تتقى الـعـدا                      ورأب الثأي والجانب المتخوف وهو مرأب، كمنبر، والمرأب: المشعب، ورجل مرأب ورآب كشداد إذا كان يشعب صدوع الأقداح ويصلح بين القوم، أو يصلح رأب الأشياء، وقوم مرائيب، قال الطرماح يمدح قوما:
  نصر للذليل في ندوة الـح                      ي مرائيب للثأي المنهاض ورأب بينهم يرأب: أصلح ما بينهم، وكل ما أصلحته فقد رأبته، ومنه قولهم اللهم ارأب بينهم، أي أصلح، وكل صدع لأمته فقد رأبته.
 ورأبت الأرض إذا نبتت رطبتها بعد الجز.
 والرؤبة بالضم: القطعة من الخشب التي يرأب بها الإناء أي يشعب ويصلح ويسد بها ثلمة الجفنة، وقد ورد في دعاء لبعض الأكابر: اللهم ارأب حالنا. وهو مجاز، وعن أبي حاتم أنه سمع من يقول: رب، وهي لغة جيدة، كسل واسأل، قيل: وبه سمي أبو الجحاف رؤبة بن العجاج ابن رؤبة بن لبيد بن صخر بن كثيف بن عميرة بن حني بن ربيعة بن سعد بن مالك التميمي، على أصح الأقوال، وبه جزم الشيخ أبو حيان في شرح التسهيل، واقتصر عليه الجوهري، وأبو العباس ثعلب في الفصيح، وفي التهذيب: رؤبة بن العجاج مهموز، وسيأتي في روب.
 والرؤبة: الرقعة التي يرقع بها الرحل إذا كسر، والرؤبة، مهموزة: ما تسد به الثلمة، قال طفيل الغنوي:
  لعمري لقد خلى ابن خيدع ثلمةومن أين إن لم يرأب الله ترأب قال يعقوب: هو مثل: لقد خلى ابن خيدع ثلمة. قال: وخيدع هي امرأة، وهي أم يربوع، يقول: من أين تسد تلك الثلمة إن لم يسدها الله، والجمع رئاب، قال أمية يصف السماء:
  سراة صلاية خلقاء صيغت                      تزل الشمس ليس لها رئاب أي صدوع وهو مهموز، وفي التهذيب الرؤبة: الخشبة التي ترأب بها المشقر، وهو القدح الكبير من الخشب، والرؤبة: القطعة من الحجر ترأب بها البرمة وتصلح بها، وسيأتي بعض معاني الرؤبة في روب، ومن المجاز قولهم: هو أربة عقد الإخاء، ورؤبة صدع الصفاء.

  والرأب: الجمع والشد، ورأب الشيء: جمعه وشده برفق، وفي حديث عائشة تصف أباها  يرأب شعبها  وفي حديثها الآخر  رأب الثأي  أي أصلح الفاسد وجبر الوهن، وفي حديث أم سلمة لعائشة رضي الله عنهما لا يرأب بهن إن صدع  وقال كعب بن زهير:
  طعنا طعنة حمراء فيهم                      حرام رأبها حتى الممات والرأب: السبعون من الإبل، ومن المجاز الرأب: بمعنى السيد الضخم، يقال: فيهم ثلاثون رأبا يرأبون أمرهم، ومن المجاز قولهم: كفى بفلان رأبا لأمرك، أي رائبا، وهو وصف بالمصدر، كذا في الأساس.
 والمرتأب: المغتفر نقله الصاغاني، وفي نسخة المعتفن.
 ومن المجاز: هو رئاب بني فلان، ككتاب هارون بن رئاب الصحابي البدري هكذا في النسخ وهذا خطأ والصواب  وككتاب، وهارون بن رئاب مشهور، ورئاب ابن حنيف الصحابي البدري  وذلك لأن هارون بن رئاب ليس بصحابي بل هو من طبقة التابعين تميمي، كنيته أبو الحسن أو أبو بكر بصري عابد، وأخواه: اليمان بن رئاب من أئمة الخوارج، وعلي بن رئاب من أئمة الروافض، وكانوا متعادين كلهم، وهارون روى له مسلم وأبو أحمد والنسائي، وأما رئاب بن حنيف بن رئاب فهو أنصاري بدري واستشهد ببئر معونة، نقله الغساني عن العدوي، فتأمل ذلك، ورئاب بن عبد الله المحدث عن أبي رجاء، وعنه موسى ابن إسماعيل، ورئاب بن النعمان ابن سنان جد أبي معاوية ابن قرة ورئاب جد أم المؤمنين زينب بنت جحش، رضي الله عنهم ورئاب بن مهشم بن سعيد القرشي السهمي له صحبة.

### Türkçe

**رأب**: “ıslah etti” (düzeltip onardı). **رأب الصدع والإناء** da **منع** gibi (çekimlenir); onu **رأبا** olarak **يضرأبه**: onu ıslah etti, onu yarıp-ayıranı birleştirdi; **كارتأبه** (nüshalarda böyle), başka birinde **كأرأبه**; ve denildi ki: şeddeli olarak **رأبه**. Şair dedi ki:
  “Yarığı ve **الثأي**’yi sağlam bir (kimse) onarır;
  onun görüşlerinin seciyelerindendir ve **الثأي**’yi ayıplar.”
**الثأي**: bozulma; yani onu ıslah eder. Ve el-Ferazdak dedi ki:
  “Ve ben, kendileriyle düşmandan sakınılan bir kavimdenim;
  ve **الثأي**’nin ve korkulan tarafın onarımı (onlardadır).”
Ve o, **مرأب**’dir, **منبر** gibi; ve **المرأب**: yarığı birleştirip onaran (şey). Ve bir adam **مرأب** ve **رآب** ( **شداد** gibi) olur; kadehlerin yarıklarını birleştirip onardığı ve kavim arasında ıslah yaptığı zaman; yahut şeylerin onarımını ıslah ettiği zaman. Ve bir kavim: **مرائيب**. et-Tırmâh bir kavmi överken dedi ki:
  “Zulme uğrayana mecliste yardım;
  çökmüş **الثأي** için **مرائيب**.”
Ve “aralarında ıslah etti” (**رأب بينهم يرأب**): aralarındaki şeyi ıslah etti. Ve her neyi ıslah ettiysen, onu **رأبته** etmişsindir. Ondandır ki onların sözü: “Allah’ım, aralarını **ارأب** et”; yani ıslah et. Ve her yarığı birleştirip onardıysan, onu **رأبته** etmişsindir.

Ve “yer”i **رأبت**: biçmeden sonra nemi bitip yeşerdiği zaman.

Ve **الرؤبة** (ötre ile): kabın onunla **يرأب** edildiği, yani onunla yarığı birleştirip onardığı ve onunla çanağın gedik yerini kapattığı tahta parçası. Ve bazı büyüklerin duasında varid olmuştur: “Allah’ım, hâlimizi **ارأب** et.” Ve bu mecazdır. Ebû Hâtim’den: “**رب**” diyen birini işitti; ve o, iyi bir dildir; **كسل** ve **اسأل** gibi. Denildi ki: bununla, Ebû’l-Cuhhâf **رؤبة بن العجاج** ( **رؤبة بن لبيد بن صخر بن كثيف بن عميرة بن حني بن ربيعة بن سعد بن مالك التميمي**’nin oğlu) isimlendirildi; sözlerin en sahihine göre. Şeyh Ebû Hayyân, **شرح التسهيل**’de bununla kesin hüküm verdi; el-Cevherî buna hasretti; ve Ebû’l-Abbâs Sa‘leb **الفصيح**’te (buna hasretti). Ve **التهذيب**’de: **رؤبة بن العجاج** hemzelidir; ve **روب**’da gelecektir.

Ve **الرؤبة**: eğer kırılırsa semerin onunla yamandığı yama. Ve **الرؤبة** (hemzeli): gedik yerin onunla kapatıldığı şey. Tufeyl el-Ganevî dedi ki:
  “Ömrüme yemin olsun, İbn Hîda‘ bir gedik bıraktı;
  Allah onarmazsa, nereden onarılır?”
Ya‘kûb dedi ki: bu, “İbn Hîda‘ bir gedik bıraktı” misalidir. Dedi ki: **خيدع** bir kadındır; ve o, **يربوع**’un annesidir. Diyor ki: Allah onu kapatmazsa, o gedik nereden kapatılır? Çoğulu: **رئاب**. Ümeyye göğü vasfederken dedi ki:
  “Pürüzsüz, eski, yaratılmış bir gök kubbesi; dövülüp şekillendirildi;
  güneş kayar; onun için **رئاب** yoktur.”
Yani yarıklar; ve o hemzelidir. Ve **التهذيب**’de: **الرؤبة**: **المشقر**’ın onunla onarıldığı tahta parçası; o, ağaçtan büyük kadehtir. Ve **الرؤبة**: tencerenin onunla onarıldığı ve onunla düzeltildiği taş parçası. **الرؤبة**’nin bazı mânaları **روب**’da gelecektir. Ve mecazdandır onların sözü: “O, kardeşlik akdinin düğümünün **أربة**’sidir; ve safiyet yarığının **رؤبة**’sidir.”

Ve **الرأب**: toplama ve sıkma. Ve “şeyi **رأب** etti”: onu topladı ve onu yumuşaklıkla sıktı. Âişe’nin, babasını vasfederkenki hadisinde: “Onun yarığını **يرأب** ederdi.” Ve onun diğer hadisinde: “**رأب الثأي**”; yani bozulmuş olanı ıslah etti ve zayıflığı giderip sağlamlaştırdı. Ve Ümmü Seleme’nin, Âişe’ye (Allah ikisinden de razı olsun) (sözünde): “Eğer yarılırsa, onlarla **يرأب** edilmez.” Ka‘b b. Züheyr dedi ki:
  “Onlarda kızıl bir mızrak darbesiyle vurma;
  onu onarmak, ölüme kadar haramdır.”
Ve **الرأب**: develerden yetmiş (tane). Ve mecazdandır: **الرأب** “iri (büyük) efendi” mânasında; denilir ki: “Onlarda işlerini **يرأبون** eden otuz **رأبا** vardır.” Ve mecazdandır onların sözü: “Falan, işin için bir **رأبا** olarak yeter”; yani **رائبا**; ve o, mastarla vasıflamadır; **الأساس**’ta böyle.

Ve **المرتأب**: bağışlanan (affedilen); es-Sâgânî onu nakletti. Ve **المعتفن** nüshasında.

Ve mecazdandır: “O, falanoğullarının **رئاب**’ıdır”; **كتاب** gibi. “Hârûn b. **رئاب** el-Bedrî sahâbî” (şeklinde) nüshalarda böyledir; ve bu hatadır; doğrusu: **وككتاب** gibi. Ve Hârûn b. **رئاب** meşhurdur; ve **رئاب** b. Huneyf el-Bedrî sahâbî (vardır). Bu, şundandır ki Hârûn b. **رئاب** sahâbî değildir; bilakis o, tâbiîn tabakasındandır; Temîmî’dir; künyesi Ebû’l-Hasen yahut Ebû Bekir’dir; Basralı, âbid. Ve iki kardeşi: **اليمان بن رئاب** Hâricîlerin imamlarındandır; ve **علي بن رئاب** Râfızîlerin imamlarındandır; ve hepsi birbirine düşmandı. Ve Hârûn’dan Müslim, Ebû Ahmed ve en-Nesâî rivayet etti. أما **رئاب بن حنيف بن رئاب** ise Ensârî, Bedrî’dir ve Bi’r Maûne’de şehid edilmiştir; el-Gassânî onu el-‘Adevî’den nakletti; bunu iyice düşün. Ve **رئاب بن عبد الله**: Ebû Recâ’dan hadis rivayet eden; ondan da Mûsâ b. İsmâîl (rivayet etti). Ve **رئاب بن النعمان بن سنان**: Ebû Muâviye b. Kurra’nın dedesi. Ve **رئاب**: Müminlerin annesi Zeyneb bint Cahş’ın dedesi (Allah onlardan razı olsun). Ve **رئاب بن مهشم بن سعيد القرشي السهمي**: onun sahâbeliği vardır.
