# رأد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رأد

غُصن رَؤودٌ: وهو أَرطب ما يكون وأَرخصه، وقد رَؤُدَ وتَرَأَّدَ وقيل: تَرَؤُّدُه تَفَيُّؤه وتذبُّله وتراؤده، كقولك تَواعُدُه: تميُّلُه وتميُّحه يميناً وشمالاً. والرَّأْدَةُ، بالهمز، والرُّؤْدَة والرؤْدَةُ، على وزن فَعُولة: كله الشابة السريعة الشباب مع حسن غذاء وهي الرؤْدُ أَيضاً، والجمع أَرآد.
وتَرَأَّدَت الجارية تَرَؤُّداً: وهو تثنيها من النعمة. والمرأَة الرَّؤُود: الشابة الحسنة الشباب. وامرأَة رَادة: في معنى رُؤْد. والجارية الممشوقة قد تَرَأَدُ في مشيها، ويقال للغصن الذي نبت من سنته أَرطب ما يكون وأَرخصه: رُؤْدٌ، والواحدة رُؤْدَةٌ، وسميت الجارية الشابة رُؤْداً تشبيهاً به. الجوهري: الرأْدُ والرُّؤْدُ من النساء الشابة الحسنة؛ قال أَبو زيد: هما مهموزان، ويقال أَيضاً: رَأْدَة ورُؤْدَةٌ.
والتَّرؤُّد: الاهتزاز من النعمة، تقول منه: تَرَأَدَ وارْتَأَدَ بمعنى: والرِّئْدُ: التِّرْبُ، يقال: هو رِئْدُها أَي تِرْبُها، والجمع أَرْآد؛ وقال كثير فلم يهمز:
وقد دَرَّعُوها وهي ذاتُ مؤَصَّدٍ
مَجُوبٍ، ولمَّا يَلْبَسِ الدِّرْعَ رِيدُها
والرِّئْدُ: فَرْخُ الشجرة، وقيل: هو ما لان في أَغصانها، والجمع رِئْدانٌ، ورِئْدُ الرجل: تِرْبُه وكذلك الأُنثى وأَكثر ما يكون في الإِناث؛ قال:
قالت سُلَيمى قَوْلةً لِرِيدِها
أَراد الهمزه فخفف وأَبدل طلباً للرِّدف والجمع أَرْآدٌ، والرَّأْدُ: رونق الضحى، وقيل: هو بعد انبساط الشمس وارتفاع النهار، وقد تَراءَدَ وتَرَأْدَ؛ وقيل: رَأْدُ الضحى ارتفاعه حين يعلو النهار، أَو الأَكثر: أَن يمضي من النهار خُمسه، وفَوْعَةُ النهار بعد الرَّأْدِ، وأَتيته غُدْوَةَ غير مُجْرًى ما بين صلاة الغداة إِلى طلوع الشمس وبكرةَ نحوها، وجاءَنا حَدَّ الظهيرة: وقتها، وعندها أَي عند حضورها، ونحْرُ الظهيرة: أَوَّلها، وقال الليث: الرَّأْدُ رأْدُ الضحى وهو ارتفاعها؛ يقال: تَرَجَّلَ رَأْدَ الضحى، وترَأَّدَ كذلك، والرَّأْدُ والرُّؤْدُ أَيضاً رَأْدُ اللَّحْيِ وهو أَصل اللَّحْيِ الناتئ تحت الأُذن؛ وقيل: أَصل الأَضراس في اللَّحْيِ، وقيل: الرَّأْدانِ طَرَفا اللَّحْيَينِ الدقيقان اللذان في أَعلاهما وهما المحدَّدانِ الأَحْجَنانِ المعلقان في خُرْتَينِ دون الأُذنين؛ وقيل: طرفُ كل غضن رُؤْدٌ والجمع أَرآد وأَرَائد نادر، وليس بجمع جمع إِذ لو كان ذلك لقيل أَرائيد؛ أَنشد ثعلب:
ترى شؤُونَ رأْسه العَوارِدا:
الخَطْمَ واللَّحيين والأَرائدا
والرُّؤْدُ: التُّؤَدَةُ؛ قال:
كأَنه ثَمِلٌ يمشي على رُودِ
احتاج إِلى الردف فخفف همزة الرؤْد، ومن جعله تكبير رُوَيْد لم يجعل أَصله الهمز؛ ورواه أَبو عبيد:
كأَنها مِثلُ من يمشي على رُود
فقلب ثمل وغير بناءَه؛ قال ابن سيده: وهو خطأٌ، وترَأْدَ الرجل في قيامه تَرَؤُّداً: قام فأَخذته رِعْدَةٌ في قيامه حتى يقوم، وترأَّدت الحية: اهتزت في انسيابها؛ وأَنشد:
كأَنَّ زمامها أَيمٌ شُجاع،
تَرَأَّدَ في غُصونٍ مُغْطَئِلَّه
وتَرَأَّدَ الشيءُ: التوى فذهب وجاءَ، وقد تَرَأَّدَ إِذا تفيأَ وتثنى، وتَرَأَّدَ وتَمايحَ إِذا تميَّل يميناً وشمالاً، والرِّئْدُ: التِّرب، وربما لم يهمز وسنذكره في ريد.

### Türkçe

**غُصن رَؤودٌ**: O, olduğu şeyin en nemlisi ve en yumuşağıdır; ve **رَؤُدَ** ve **تَرَأَّدَ** olmuştur.

Ve denildi: Onun **تَرَؤُّدُه**’u onun **تَفَيُّؤه**’udur ve onun solması ve onun **تراؤده**’udur; senin “onun **تَواعُدُه**’u” demen gibi: onun eğilip bükülmesi ve onun sağa ve sola **وتميُّحه**’u. Ve **الرَّأْدَةُ** (hemze ile) ve **الرُّؤْدَة** ve **الرؤْدَةُ**, **فَعُولة** vezni üzere: hepsi, güzel beslenme ile gençliği hızlı olan genç kızdır; ve o, ayrıca **الرؤْدُ**’dur; cem‘i **أَرآد**.

Ve cariye **تَرَأَّدَت** **تَرَؤُّداً**: o, nimetten dolayı onun kıvrılmasıdır. Ve kadın **الرَّؤُود**: gençliği güzel olan genç kadın. Ve **امرأَة رَادة**: **رُؤْد** mânâsında. Ve endamlı cariye yürüyüşünde **تَرَأَدُ** etmiş olabilir; ve senesinden biten dal için, olduğu şeyin en nemlisi ve en yumuşağı denilir: **رُؤْدٌ**; tekili **رُؤْدَةٌ**; ve genç cariye ona benzetilerek **رُؤْداً** diye adlandırıldı. Cevherî: kadınlardan **الرأْدُ** ve **الرُّؤْدُ** gençliği güzel olan gençtir; Ebû Zeyd dedi: ikisi de hemzelidir; ve ayrıca denilir: **رَأْدَة** ve **رُؤْدَةٌ**.

Ve **التَّرؤُّد**: nimetten dolayı sallanmadır; ondan dersin: **تَرَأَدَ** ve **ارْتَأَدَ** mânâca: ve **الرِّئْدُ**: **التِّرْبُ** (yaşıt); denilir: o, onun **رِئْدُها**’sıdır, yani onun **تِرْبُها**’sıdır; cem‘i **أَرْآد**; ve Kesîr hemze yapmadı da dedi:

وقد دَرَّعُوها وهي ذاتُ مؤَصَّدٍ
مَجُوبٍ، ولمَّا يَلْبَسِ الدِّرْعَ رِيدُها

Ve **الرِّئْدُ**: ağacın yavrusu (filizi); ve denildi: o, onun dallarında yumuşayan şeydir; cem‘i **رِئْدانٌ**. Ve erkeğin **رِئْدُ**’u: onun **تِرْبُه**’udur; dişi de böyledir; ve en çok dişilerde olur; dedi ki:

قالت سُلَيمى قَوْلةً لِرِيدِها

Hemzeyi murad etti de hafifletti ve redif talebiyle بدل etti; cem‘i **أَرْآدٌ**. Ve **الرَّأْدُ**: kuşluk vaktinin parlaklığı; ve denildi: güneşin yayılmasından ve gündüzün yükselmesinden sonradır; ve **تَراءَدَ** ve **تَرَأْدَ** olmuştur. Ve denildi: kuşluğun **رَأْدُ**’u, gündüz yükseldiği vakit onun yükselmesidir; yahut daha çok: gündüzün beşte birinin geçmesidir. Ve gündüzün **فَوْعَةُ**’si **الرَّأْدِ**’den sonradır. Ve ona, sabah namazı ile güneşin doğuşu arasındaki akıtılmamış vakit olan **غُدْوَةَ** vaktinde geldim; ve **بكرةَ** da onun gibidir. Ve bize **حَدَّ الظهيرة** geldi: onun vakti; ve onun yanında, yani onun hazır bulunması yanında. Ve **نحْرُ الظهيرة**: onun evvelidir. Leys dedi: **الرَّأْدُ** kuşluğun **رأْدُ**’udur ve o, onun yükselmesidir; denilir: **تَرَجَّلَ رَأْدَ الضحى**; ve **ترَأَّدَ** da böyledir. Ve **الرَّأْدُ** ve **الرُّؤْدُ** ayrıca sakalın **رَأْدُ**’udur; o, kulağın altında dışarı çıkan sakal köküdür. Ve denildi: çenedeki azı dişlerinin köküdür. Ve denildi: **الرَّأْدانِ** çenelerin iki ince ucudur ki onların üst tarafındadır; ve onlar, iki kulağın altında iki delikte asılı duran iki belirgin, iki eğri (uç)tur. Ve denildi: her kıvrımın ucu **رُؤْدٌ**’dur; cem‘i **أَرآد** ve **أَرَائد** nadirdir; cem‘in cem‘i değildir; zira o olsaydı **أَرائيد** denilirdi. Sa‘leb inşad etti:

ترى شؤُونَ رأْسه العَوارِدا:
الخَطْمَ واللَّحيين والأَرائدا

Ve **الرُّؤْدُ**: **التُّؤَدَةُ** (ağırbaşlılık, yavaşlık); dedi ki:

كأَنه ثَمِلٌ يمشي على رُودِ

Redife ihtiyaç duydu da **الرؤْد**’un hemzesini hafifletti. Ve onu **رُوَيْد**’in büyütmesi (tekbîri) kılan kimse, aslını hemze kılmaz. Ebû Ubeyd onu şöyle rivayet etti:

كأَنها مِثلُ من يمشي على رُود

Böylece **ثمل**’i çevirdi ve yapısını değiştirdi. İbn Sîde dedi: ve o, hatadır. Ve adam kıyamında **تَرَأْدَ** **تَرَؤُّداً**: kalktı da kıyamında onu bir titreme aldı, ta ki ayağa kalkıncaya kadar. Ve yılan **ترأَّدت**: akışında sallandı. Ve inşad etti:

كأَنَّ زمامها أَيمٌ شُجاع،
تَرَأَّدَ في غُصونٍ مُغْطَئِلَّه

Ve şey **تَرَأَّدَ**: kıvrıldı da gidip geldi. Ve **تَرَأَّدَ** olmuştur; eğer **تفيأَ** etti ve kıvrıldı ise. Ve **تَرَأَّدَ** ve **تَمايحَ**: eğer sağa ve sola meyletti ise. Ve **الرِّئْدُ**: **التِّرب**; ve bazen hemzelenmez; onu **ريد** maddesinde zikredeceğiz.
