# رأد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رأد

الرئد بالكسر مهموزا: الترب، تقول: هذا رئدي، أي قرني في السن، وهو مجاز، كما في الأساس. وربما لم يهمز فذكروه في الياء. وفي اللسان: ورئد الرجل: تربه وكذلك الأنثى وأكثر ما يكون في الإناث، قال:
  قالت سليمى قولة لريدها أراد الهمز فخفف، وأبدل طلبا للردف، والجمع: أرآد. وقال كثير، فلم يهمز:
  وقد درعوها وهي ذات مؤصد                      مجوب ولما يلبس الدرع ريدها

  والرئد: الضيق، ولم أجده فيما لدي من أمهات اللغة. والرئد: فرخ الشجرة، وقيل: هو ما لان من أغصانها والجمع رئدان. والرأد بالفتح والرؤد بالضم والرأدة والرؤدة، بهاء فيهما، فهي أربع لغأت: الشابة الناعمة الحسنة السريعة الشباب، مع حسن غذاء. والجمع: أرآد، كالرؤودة، على فعولة. وهذه عن الصاغاني، والرادةن بتسهيل الهمزة، فهي ست لغات. والروودة: أصل اللحي، كذا في النسخ التي بأيدينا وفي بعضها: والرودة وأصل اللحي، بناء على أن الرودة وأصل اللحي، بناء على أن الرودة مسهلة عن الهمزة، معطوفة على ما قبلها. وأصل اللحي كلام مستقل فتكون اللغأت سبعة. قال شيخنا: وبعضهم أوصلها إلى ثمانية، بتجريد المسهل من الهاء أيضا. قلت: وهو يشير إلى ما ذكرنا. ثم إن الذي في الأساس وغيره: أن قولهم جارية رأدة من المجاز، تقول: امرأة رادة، غير رادة: ناعمة غير طوافة، تخفيف الأول جائز، والثاني واجب. وفي اللسان: الغصن الذي نبت من سنته أرطب ما يكون وأرخصه: رؤد، والواحدة: رؤدة. وسميت الجارية رودا، تشبيها به.
 ومن المجاز: ضربه في رأده، الرأد والرؤد، بالفتح والضم: أصل اللحي الناتئ تحت الأذن، وقيل: أصل الأضراس في اللحي. وقيل الرأدان: طرفا اللحيين الدقيقان اللذان في أعلاهما، وهما المحددان الأحجنان المعلقان في خرتين دون الأذنين. وقيل: طرف كل غصن: رؤد والجمع أرآد، وأرائد نادر وليس بجمع جمع، إذ لو كان ذلك لقيل: أرائيد. أنشد ثعلب:
  ترى شئون رأسه العواردا
  الخطم واللحيين والأرائدا والرؤد بالضم التؤدة، قال:
  كأنه ثمل يمشي على رود احتاج إلى الردف فخفف همزة الرؤد، ومن جعله تكبير رويد لم يجعل أصله الهمزة. ورواه أبو عبيد:
  كأنها ثمل من يمشي على رود فقلب ثمل وغير بناءه. قال ابن سيده: وهو خطأ. ومن المجاز: ترأد الرجل ترؤدا: اهتز نعمة وتثنى. وكذا ترأدت الجارية ترؤدا كارتأد ارتئادا. وترأدت الريح: اضطربت وتمايلت يمينا وشمالا. ومن المجاز: ترأد زيد: قام فأخذته رعدة، وتميل عند قيامه. وترأد الغصن: تفييأ وتذبل وتثنى وترأد العنق: التوى والشيء: ذهب وجاء. ومن المجاز: لقيته رأد الضحى، وارائد الضحى، وهذه عن الصاغاني ورأده: ارتفعاعه حين يعلو النهار، الأكثر يمضي من النهار خمسه، وفوعة النهار بعد الرأد. والرأد: رونق الضحى وقيل هو بعد انبساط الشمس، وارتفاع النهأر، وقد تراءد وترأد. ورأد الأرض: خلاؤها، يقال ذهبنا في رأد الأرض. نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: ترأدت الحية اهتزت في انسيابهأن وأنشد:
  كأن زمامها أيم شـجـاع                      ترأد في غصون مغضئله وهو مجاز، كما في الأساس.

### Türkçe

**الرئد** kesre ile, hemzeli olarak: toprak; dersin ki: “bu benim **رئدي**’mdir”, yani: yaşta benim akranımdır; ve bu mecazdır, **الأساس**’ta olduğu gibi. Bazen hemzelenmez de onu **الياء**’da zikrettiler. **اللسان**’da: “**رئد** الرجل”: onun akranı; dişi de böyledir ve çoğu kez dişilerde olur; dedi ki:
  سليمى, **ريد**’ine bir söz söyledi
hemzeyi murat etti de hafifletti; ve **الردف** talebiyle (hemzeyi) ibdal etti; cem‘i: **أرآد**. Ve **كثير** dedi, hemzelemedi:
  Ve onu zırhlandırdılar, oysa o kapalı kapılı idi                      yarılmış; ve onun **ريد**’i henüz zırh giymemişti

**الرئد**: darlık; bende bulunan dilin ana kaynaklarında onu bulmadım. **الرئد**: ağacın fidanı; ve denildi ki: onun dallarından yumuşayan şeydir; cem‘i **رئدان**. **الرأد** fetha ile ve **الرؤد** damme ile ve **الرأدة** ve **الرؤدة**, ikisinde de هاء ile; o halde bunlar dört lugattır: yumuşak, güzel, gençliği çabuk olan, iyi beslenme ile birlikte, yumuşak genç kız. Cem‘i: **أرآد**, **الرؤودة** gibi, فعولة vezni üzere. Bu, **الصاغاني**’dendir. Ve **الرادةن** hemzeyi kolaylaştırmakla; o halde altı lugattır. Ve **الروودة**: çenenin aslı; elimizdeki nüshalarda böyle; bazısında ise: “ve **الرودة** ve çenenin aslı”, **الرودة**’nin hemzeden kolaylaştırılmış olduğuna binaen, kendinden öncekine atfedilmiş olarak. “Çenenin aslı” müstakil bir sözdür; böylece lugatlar yedi olur. Şeyhimiz dedi ki: ve bazısı onu sekize ulaştırdı; kolaylaştırılmış olanı هاء’dan da soyutlamakla. Dedim ki: o, bizim zikrettiğimize işaret ediyor. Sonra, **الأساس** ve başkasında olan şudur: onların “cariye **رأدة**” sözü mecazdandır; dersin ki: “kadın **رادة**”, “**غير رادة**”: yumuşak, dolaşıp duran olmayan; birincinin hafifletilmesi caizdir, ikincisi vaciptir. **اللسان**’da: kendi senesinden biten dal, en yaş olanı ve en yumuşağı: **رؤد**; bir tanesi: **رؤدة**. Cariye **رودا** diye adlandırıldı; ona benzetme olarak.

Ve mecazdandır: onu **رأده**’inde vurdu; **الرأد** ve **الرؤد**, fetha ve damme ile: kulağın altında çıkıntı yapan çenenin aslı; ve denildi ki: çenede azı dişlerinin aslıdır. Ve denildi ki **الرأدان**: iki çenenin ince iki ucu; ki onların üst tarafında bulunur; ve onlar, iki kulağın altında iki delikte asılı duran, belirgin, eğri iki (uç)tur. Ve denildi ki: her dalın ucu: **رؤد**; cem‘i **أرآد**; ve **أرائد** nadirdir ve cem‘in cem‘i değildir; zira o olsaydı “**أرائيد**” denirdi. **ثعلب** inşad etti:
  Başının şe’nlerini, eğri olanları görürsün
  burun ve iki çene ve **الأرائدا**

Ve **الرؤد** damme ile: ağırbaşlılık; dedi ki:
  Sanki sarhoş; **رود** üzerinde yürür
**الردف**’e ihtiyaç duydu da **الرؤد**’ün hemzesini hafifletti; ve onu **رويد**’in büyütmesi kılan kimse, aslını hemze kılmaz. **أبو عبيد** onu şöyle rivayet etti:
  Sanki o, **رود** üzerinde yürüyen bir sarhoş
böylece **ثمل**’i çevirdi ve yapısını değiştirdi. **ابن سيده** dedi ki: ve bu hatadır. Ve mecazdandır: adam **ترأد** etti, **ترؤدا**: nimetten sallandı ve kıvrıldı. Genç kız da **ترأدت** etti, **ترؤدا**; **ارتأد** gibi, **ارتئادا**. Rüzgâr **ترأدت**: çalkalandı ve sağa sola meyletti. Ve mecazdandır: Zeyd **ترأد** etti: kalktı da onu bir titreme tuttu; ve kalkışında sallanır. Dal **ترأد** etti: gölgelenir gibi oldu ve solar ve kıvrılır. Boyun **ترأد** etti: büküldü; ve şey: gitti ve geldi. Ve mecazdandır: onu **رأد الضحى**’da ve **ارائد الضحى**’da gördüm; bu **الصاغاني**’dendir. Ve onun **رأده**’i: gündüz yükseldiğinde onun yükselmesidir; çoğu: gündüzün beşte biri geçer. Ve gündüzün kabarması, **الرأد**’den sonradır. **الرأد**: kuşluğun parlaklığı; ve denildi ki: güneşin yayılmasından ve gündüzün yükselmesinden sonradır; ve **تراءد** etti ve **ترأد** etti. **رأد** yerin: onun boşluğu; denilir ki: yerin **رأد**’inde gittik. **الصاغاني** onu nakletti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: yılan **ترأدت**: akışında sallandı; ve inşad etti:
  Sanki onun yuları, yiğit bir yılanın sağ kolu                      **ترأد** eder, kararmış dallar içinde
ve bu mecazdır, **الأساس**’ta olduğu gibi.
