# رأس — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D8%B3/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: رأس

رَأَسَهُ
1 رَأَسَهُ ذ , (S, M, K,) aor. رَاََ , (K, TA, [in a copy of the M رَاَُ ,]) inf. n. رَأْسٌ, (M, TA,) He (a man, S) hit, or hurt, his head. (S, M, K.) ― -b2- رَأَسْتُهُ بِالعَصَى I struck his head with the staff, or stick. (A.) ― -b3- رَأَسَهُ البِرْسَامُ The disease called برسام affected, or overcame, (أَخَذَ,) his head. (A.) [And hence,] رُئِسَ, (M, A,) inf. n. رَأْسٌ, (M,) His (a man's) head was, or became, affected, or overcome, by the disease called برسام, or otherwise: (A:) or he had a complaint of his head. (M, TA.) -A2- رَأَسَ القَوْمَ, (S, M, A,) and رَأَسَ عَلَيْهِمْ, (M,) aor. رَاََ , (S, M,) inf. n. رِئَاسَةٌ, (S, M, A,) (tropical:) He was, or became, head, chief, commander, governor, ruler, lord, master, prince, or king, of, or over, the people; he headed them; (M, A; *) he was, or became, their superior, (M.) [See also 5.] ― -b2- Also رَأَسَ, alone, aor. رَاََ , inf. n. رِئَاسَةٌ, (tropical:) He was, or became, high in rank or condition. (Msb.) ― -b3- And, with the same aor. and inf. n., (tropical:) He strove for رِئَاسَة [or headship, or command,] (زَاحَمَ عَلَيْهَا,) and desired it. (IAar, TA.)

رأّس الضَّبُّ الأَفْعَى
2 رأّس الضَّبُّ الأَفْعَى ذ The [lizard called] ضبّ turned his head towards the viper, or met the viper head-foremast, in coming forth from his hole: for the viper comes to the hole of the ضبّ, and hunts after it, and sometimes the latter comes forth with its head towards the former, and is said to be مَرَئِّس: and sometimes a man hunts after the ضبّ, and puts a stick into the mouth of its hole, and it imagines it to be a viper, and comes forth head-foremost or tail-foremost, i. e., مُرَئِّسًا أَوْ مُذَنِّبًا. (TA.) -A2- [The verb is also used intransitively, as meaning It (a ضَبّ) put its head foremost in coming forth from its hole: contr. of ذَنَّبَ.] -A3- رَأَّسْتُهُ, inf. n. تَرْئِيسٌ, (tropical:) I made, or appointed, him رَئِيس [i. e. head, chief, commander, governor, ruler, lord, master, prince, or king], (S, K,) عَلَى القَوْمِ over the people. (S, TA.) And رَأَّسُوهُ عَلَىأَنْفُسِهِمْ, (M, A,) seen by Az, in the book of Lth, written رَوَّسُوهُ, but the former is the regular form, (TA,) (tropical:) They made him head, chief, commander, &c., over themselves. (M, A.)

ترأّس عَلَىالقَوْمِ
5 ترأّس عَلَىالقَوْمِ ذ (tropical:) He became made, or appointed, head, chief, commander, governor, ruler, lord, master, prince, or king, over the people; (S, M, A;) as also عَلَيْهِمْ ↓ ارتأس: (S:) or both signify [like رَأَسَ على القوم,] he was, or became, رَئِيس [i. e. head, chief, &c.] (K, TA) over the people. (TA.)

ارتأس الشَّىْءَ
8 ارتأس الشَّىْءَ ذ He, or it, became mounted, or fixed, upon the head of the thing. (M, TA. *) In the saying, يَرْتَاسُ السِّنَانَ فَيُقْتَلُ [He becomes fixed upon the point of the spear-head, and is slain], in a verse cited by Th, يَرْتَاسُ is for يَرْتَئِسُ. (M.) -A2- See also 5. -A3- ارتأس زَيْدًا He took Zeyd by the neck, and lowered it to, or towards, the ground. (K, from the “ Nawádir el-Aaráb. ”) ― -b2- Hence, (assumed tropical:) He occupied Zeyd so as to divert his attention: (K, from the same:) and اِكْتَاسَهُ and اِرْتَكَسَهُ and اِعْتَكَسَهُ also signify the same [app. in the former sense, or perhaps in both senses.] (TA, from the same.)

رَأْسٌ
رَأْسٌ ذ , (S, M, A, Msb, K,) generally with ء, except in the dial. of Benoo-Temeem, who constantly suppress the ء, (Msb,) [The head of a man and of any animal;] a certain part of an animal, (Msb,) well known: (Msb, K:) masc., (Msb, TA,) by common consent: (TA:) and (K) the highest or uppermost part, or top, or summit, (M, A, K,) of a thing, (M,) or of anything; (A, K;) as, for instance, of a mountain, &c.; (the Lexicons, passim;) and the upper, or uppermost, part of a valley: (TA: see رَائِسٌ:) pl. (of pauc., S, TA) أَرْؤُسٌ, (S, M, Msb, K,) and, by transposition, آرُسٌ, (M, TA, * [originally أَأْرُسٌ, in the L, erroneously, أاراس,]) and (of mult., S, TA) رُؤُوسُ, (S, M, Msb, K, [by some carelessly written رُؤُسٌ, and by some, allowably, رُؤُسٌ,]) which is not transposed, and رُوْسٌ, which is elliptical. (M, TA.) A poet uses the pl. for the dual, saying,
رُؤُوسُ كَبِيرَيْهِنَّ يَنْتَطِحَانِ
[The heads of the two great ones, or old ones, of them, smite each other with their horns]. (M.) ― -b2- أُمُّ الرَّأْسِ: see أُمٌّ. ― -b3- يَوْمُ الرُّؤُوسِ [The day of the heads] is applied by the people of Mekkeh to the day called يَوْمُ القَرِّ, because then they eat the heads of the animals sacrificed. (A, TA.) ― -b4- أَصَابَ رَأْسَهُ (tropical:) He kissed his head: a metonymical phrase. (TA.) ― -b5- رُمِىَ فُلَانٌ مِنْهُ فِى الرَّأْسِ [lit., Such a one was shot by him in the head; meaning,] (assumed tropical:) he turned away from him, and did not look towards him nor pay any regard or attention to him, and deemed him troublesome. (S, TA.) You say also, رُمِيتُ مِنْكَ فِى الرَّأْسِ, meaning, (assumed tropical:) Thou hast an evil opinion of me (S, K) so that thou canst not look towards me. (S.) ― -b6- رَكِبَ رَأْسَهُ: see art. ركب. ― -b7- وَلَدَتْ وَلَدَهَا عَلَى رَأْسٍ وَاحِدٍ (assumed tropical:) She brought forth her children one after, or near after, another. (IAar, M.) In like manner you say, وُلِدَ لَهُ ثَلَاثَةُ أَوْلَادٍ رَأْسًا عَلَى اـِثْرِ رَأْسٍ, (M,) or رَأْسًا عَلَى رَأْسٍ, (TA,) (assumed tropical:) He had three children born to him one after, or near after, another. (M, TA.) And اِجْعَلْ هٰذَا الشَّىْءَ رَأْسًا وَاحِدًا (assumed tropical:) Make thou this thing to be [uniform, or] of one way, or mode, or manner. (ISK, TA in art. بأج.) ― -b8- عِنْدِى رَأْسُ مِنَ الغَنَمِ (tropical:) [I have one head of sheep or goats]: and عِدَّةٌ مِنْ أَرْؤُسٍ (tropical:) [a number of head thereof]. (A, TA.) It is said in a trad. of' Omar, وَاجْعَلُوا الرَّأْسَ رَأْسَيْنِ (tropical:) And make ye the one head two head, by buying two animals with the price of one, that, when one dies, the second may remain. (Mgh in art. فرق.) And you say, فُلَانٌ يَرْتَبِطُ كَذَا رَأْسًا مِنَ الدَّوَابِّ [Such a one ties so many head of beasts]. (S in art. ربط.) ― -b9- أَعْطِنِى رَأْسًا مِنْ ثُومٍ وَ سِنًّا مِنْهُ (tropical:) [Give thou to me a head of garlic, and a clove thereof]: and كَمْ فِى رَأْسِكَ مِنْ سِنِّ (tropical:) [How many cloves are there in thy head of garlic?]. (A, TA.) ― -b10- رَأْسٌ also signifies The extremity of a thing: or, as some say, the end, or last, thereof. (MF. TA.) ― -b11- [A head, head-land, cape, or promontory.] ― -b12- The hilt of a sword; (A;) and so ↓ رِئَاسٌ; (S, M, K; [in a copy of the A رِيَاسَةٌ;]) or this signifies its pommel, (Sgh, K,) more correctly; (Sgh;) and is also written رِيَاسٌ, but whether for رِئَاسٌ or originally with ى is doubtful. (M.) [From the first of the above-mentioned significations arise several others, which are tropical. ― -b13- Hence, الرَّأْسُ وَالذَّنَبُ (assumed tropical:) The two nodes of a planet: see تِنِّينٌ. ― -b14- Hence likewise,] رَأْسٌ is also (tropical:) syn. with رَئِيسٌ, q. v. infrà. (M, K.) You say, مَا أُرِيدُهُ رَأْسًا (tropical:) [I do not desire him as a رئيس, i. e. head, chief, &c.]. (A.) And it is said in a trad., رَأْسُ الكُفْرِ مِنْ قِبَلِ المَشْرِقِ (tropical:) [The head, or leader, of infidelity is from the direction of the place of sunrise]: indicating that Ed-Dejjál or some other of the heads of error will come forth in the east. (TA.) ― -b15- رَأْسُ المَالِ (tropical:) The capital, or principal, of property. (Msb, K.) [Hence the saying,] أَقْرَضَتْنِى عَشَرَةً بِرَؤُوسِهَا (tropical:) She lent me ten [pieces of money] as a loan whereof the principal was to be repaid without interest. (Mgh, TA. *) ― -b16- القَافِيَةُ الرأْسُ البَيْتِ (assumed tropical:) [The rhyme is the principal, or most essential, part of the verse]: said by one of the tribe of' Okeyl, to IJ. (M.) ― -b17- رَأْسُ الدِّينِ الخَشْيَةُ (tropical:) [The principal part, or the beginning, of religion is fear of God]. (A, TA.) ― -b18- رَأْسُ الشَّهْرِ (assumed tropical:) The beginning of the month. (Msb.) [And in like manner, رَأْسُ السَّنَةِ (assumed tropical:) The beginning, or first day, of the year.] ― -b19- رَأْسُ الأَمْرِ, (K, TA,) or ↓ رِئَاس, (so in the CK,) [both correct, as will be seen from what follows,] (tropical:) The beginning of the affair; the first thereof. (K, TA.) ― -b20- أَعِدْ عَلَىَّ كَلَامَكَ مِنْ رَأْسٍ, (S, M,) and مِنَ الرَّأْسِ, but this is less common, (M,) or is a vulgar phrase, not allowable, (S,) (tropical:) [Repeat thou to me thy speech from the beginning:] said by a person to one talking to him. (TA.) One also says to a person talking to him, خُذْهُ مِنْ رَأْسٍ (tropical:) [Take thou it from the beginning]. (A.) ― -b21- أَنْتَ عَلَىرَأْسِ أَمْرِكَ, and ↓ على رِئَاسِهِ (assumed tropical:) Thou art on the point of accomplishing thine affair: (M, TA:) or أَنْتَ عَلَى أَمْرِكَ ↓ رِئَاسِ signifies (assumed tropical:) thou art at the beginning of thine affair; and the vulgar say, عَلَى رَأْسِ أَمْرِكَ (S, TA.) ― -b22- أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ: see art. ضرع. ― -b23- كَانَ ذٰلِكَ عَلَى رَأْسِ فُلَانٍ (tropical:) That was in the time of such a one; in his life-time: like the phrase عَلَى رِجْلِ فُلَانٍ. (TA in art. رجل.) ― -b24- رَأْسٌ also signifies (tropical:) A numerous and strong company of people. (As, S, M, K.) You say, هُمْ رَأْسٌ (tropical:) They are a numerous and strong company of people. (S.) And هُمْ رَأْسٌ عَظِيمٌ (tropical:) They are an army by themselves, not needing any aid. (A, TA.) 'Amr Ibn-Kulthoom says, (S,)
بِرَأْسٍ مِنْ بَنِى جُشَمِ بْنِ بِكْرٍ
نَدُقُّ بِهِ السُّهُولَةَ وَالحُزُونَا
[as though meaning, With a numerous and strong company of Benoo-Jusham-Ibn-Bekr, with which we beat the plains and the rugged tracts]: (S, M:) but [J says,] I think that he means رَئِيس, [i. e. head, chief, &c.,] because he says ندقّ بِهِ, not بِهِمْ (S.)

رُؤَاسٌ
رُؤَاسٌ ذ : see أَرْأَسُ.

رِئَاسٌ
رِئَاسٌ ذ : see رَأْسٌ, in the middle of the paragraph: and again, in three places, in the latter part thereof.

رَؤُوسٌ
رَؤُوسٌ ذ : see رَائِسٌ. ― -b2- Also A camel having no fatness (طِرْق) remaining except in the head; (S, K;) and so ↓ مُرَائِسٌ, (S, TA,) incorrectly said in the K to be ↓ مُرَأَّسٌ, like مُعَظَّمٌ; (TA;) mentioned by A' Obeyd, from Fr.; (S;) so too ↓ مِرْآسٌ. (K.)

رَئِيسٌ
رَئِيسٌ ذ Hit, or hurt, in the head; as also ↓ مَرْؤُوسٌ. (S.) Hence, شَاةٌ رَئِيسٌ A sheep or goat, or a ewe or she-goat, hit, or hurt, in her head: pl. رَآسَى: (S, M, K:) you say غَنَمٌ رَآسَى. (S, K.) ― -b2- Having his head broken, its skin being cleft. (TA.) ― -b3- Having his head affected, or overcome, by the disease called بِرْسَام; as also ↓ مَرْؤُوسٌ: (A:) or ↓ the latter, a man afflicted with that disease: (M, TA:*) and ↓ the same, also, a man having a complaint of his head. (TA.) -A2- (tropical:) The head, or headman, chief, commander, governor, ruler, lord, master, prince, or king, of a people; a person of authority; (S, M, A, * K;) as also ↓ رَيِّسٌ (S, K) and ↓ رَأْسٌ [q. v.]; (M, A, K;) and [in like manner] ↓ رَائِسٌ, syn. of this last, وَالٍ: (K:) or رَئِيسٌ signifies, [or rather signifies also,] a person high in rank or condition: (Msb:) its pl. is رُؤَسَآهُ, (M, Msb,) pronounced by the vulgar رُوَسَآء: (TA:) in El-Yemen, ↓رَيِّسٌ is applied to one who shaves the head. (TA in art. ريس.) ― -b2- رَئِيسُ الكِلَابِ (S, M, A,) and ↓ رَائِسُهَا, (M, TA,) (tropical:) [The chief, or leader, of the dogs;] the dog that is' among the other dogs, as the رَئِيس among a people: (S:) the chief of the dogs, that is not preceded by them in the chase. (M, TA.) ― -b3- الأَعْضَآءُ الرَّئِيسَةُ (tropical:) [The capital parts of an animal] are, with physicians, four; (Mgh, TA;) namely, the heart, the brain, the liver, and the testicles: (Mgh, K, TA:) the first three, because without every one of them the person cannot exist; and the last, because privation thereof is a privation of نَوْع [properly species]: the assertion that they are the nose, and the tongue, and the penis, is erroneous. (Mgh, TA.)

رُؤَاسِىٌّ
رُؤَاسِىٌّ ذ : see أَرْأَسُ.

رُؤُوسٌ رُوَّسٌ
رُؤُوسٌ رُوَّسٌ ذ : see مِرْأَسٌ.

رَأّسٌ
رَأّسٌ ذ A seller of heads: (S, M, Mgh, Msb, K:) رَوَّاسٌ, (S, Mgh, Msb,) or رَوَّاسِىٌّ, (K, TA,) with و and with the relative ى, (TA,) is vulgar, (S,) or incorrect, (Mgh, K,) or post-classical. (Msb.)

رِئِّيسٌ
رِئِّيسٌ ذ One who is often made or appointed, or who often becomes, رَئِيس [i. e. head, chief, &c.]. (K, TA.)

رَائِسٌ
رَائِسٌ ذ [act. part. n. of 1.] ― -b2- كَلْبَةٌ رَائِسٌ, (M,) or رَائِسَةٌ, (TA,) A bitch that takes the object of the chase by the head. (M, TA.) And [in like manner] ↓ كَلْبَةٌ رَؤُوسٌ A bitch that springs upon the head of the object of the chase. (TA.) -A2- رَائِسٌ also signifies Anything elevated, or rising above the part or parts adjacent to it. (M, TA.) The head (↓ رَأْس) of a valley: (M, TA:) pl. رَوَائِسُ, (TA,) which signifies the upper, or uppermost, parts of valleys. (K, TA.) -A3- سَحَابَةٌ رَائِسٌ, (M,) or رَائِسَةٌ, (TA,) and ↓ مُرَائِسٌ, (M,) (assumed tropical:) A cloud preceding the other clouds: (M: [but perhaps سَحَابَةٌ in the copy of the M from which this is taken is a mistake for سَحَابٌ, i. e. clouds:]) pl. رَوَائِسُ. (K, * TA.) ― -b2- See also رَئِيسٌ, in two places.

رَيِّسٌ
رَيِّسٌ ذ : see رَئِيسٌ, in two places.

أَرْأَسٌ
أَرْأَسٌ ذ Having a large head; (S, M, A, Mgh, K; *) applied to a man, (S, A, Mgh,) and to a sheep or goat, (S, TA,) and to a stallion; (TA; [but فحل, there, is perhaps a mistake for رَجُلٌ;]) as also ↓ رُؤَاسِىٌّ; (S, M, A, K;) which is likewise applied to a man, (S, A,) and to a stallion, (TA,) but not to a sheep or goat; (ISk, S;) and رَوَّاسِىٌّ; (TA in art. روس;) and ↓ رُؤَاسٌ; (M, TA;) applied to a stallion; (TA;) and ↓ مَرْؤُوسٌ: (K, * TA:) fem. of the first, رَأْسَآءُ. (M.) ― -b2- Also رَأْسَآءُ A ewe, (S, M, K,) or she-goat, (M,) having a black head (A'Obeyd, S, M, K) and face, (S, M, K,) the rest of her being white. (S.)

رَأْسٌ مِرْأَسٌ
رَأْسٌ مِرْأَسٌ ذ , incorrectly written in the K مَرْأَسٌ, like مَقْعَدٌ, (TA,) i. q. مِصَكٌّ لِلرُّؤُوسِ [app. meaning A head strong to butt, or knock, against other heads]: pl. رُؤُوسٌ مَرَائِيسُ, (K, TA,) or مَرَائِسُ; (CK;) and ↓ رُؤُوسٌ رُؤَّسٌ [signifies the same]. (K, * TA.)

مُرَأَّسٌ
مُرَأَّسٌ ذ : see رَؤُوسٌ.

مُرَئِّسٌ
مُرَئِّسٌ ذ A [lizard of the kind called] ضبّ coming forth from his hole having his head foremost: opposed to مُذَنِّبٌ. (TA.) ― -b2- المُرَئِّسُ The lion. (K.)

مِرْآسٌ
مِرْآسٌ ذ A horse that bites the heads of other horses when running with them in a race: (M, K: *) or [so in some copies of the K, but in others “ and, ”] that takes precedence of the other horses in a race. (K, * TA.) ― -b2- See also رَؤُوسٌ.

مَرْؤُوسٌ
مَرْؤُوسٌ ذ : see رَئِيسٌ, in four places: ― -b2- and see أَرْأَسُ. ― -b3- Also One whose desire (شَهْوَة) is in his head only. (Fr, Sgh, K.) -A2- (tropical:) Subjects [of a رَئِيس]. (K.)

مُرَائِسٌ
مُرَائِسٌ ذ : see رَائِسٌ: ― -b2- and رَؤُوسٌ. -A2- Also One holding back (Sgh, K) from the party [to which he belongs] (Sgh, TA) in fight, or battle. (Sgh, K.)

### Türkçe

**رَأَسَهُ**
1 **رَأَسَهُ** ذ , (S, M, K,) muzârîsi **رَاََ** , (K, TA, [M’nin bir nüshasında **رَاَُ** ,]) mastarı **رَأْسٌ**, (M, TA,) O (bir adam, S) onun başına vurdu veya başını yaraladı. (S, M, K.) ― -b2- **رَأَسْتُهُ بِالعَصَى** Ben onun başına değnekle ya da sopayla vurdum. (A.) ― -b3- **رَأَسَهُ البِرْسَامُ** **بِرْسَام** denilen hastalık onun başını etkiledi yahut bastırdı, (أَخَذَ,) (A.) [Bundan dolayı,] **رُئِسَ**, (M, A,) mastarı **رَأْسٌ**, (M,) Onun (bir adamın) başı **بِرْسَام** denilen hastalıkla yahut başka bir şeyle etkilenmiş veya bastırılmış oldu ya da oldu: (A:) yahut onun başında bir rahatsızlık vardı. (M, TA.) -A2- **رَأَسَ القَوْمَ**, (S, M, A,) ve **رَأَسَ عَلَيْهِمْ**, (M,) muzârîsi **رَاََ** , (S, M,) mastarı **رِئَاسَةٌ**, (S, M, A,) (mecaz:) O, kavmin başı, reisi, kumandanı, valisi, hâkimi, efendisi, sahibi, emiri veya kralı oldu yahut oldu; onların başına geçti; (M, A; *) onların üstünü oldu yahut oldu. (M.) [Bkz. ayrıca 5.] ― -b2- Yine **رَأَسَ**, tek başına, muzârîsi **رَاََ** , mastarı **رِئَاسَةٌ**, (mecaz:) O, rütbe veya hâl bakımından yüce oldu yahut oldu. (Msb.) ― -b3- Ve aynı muzârî ve mastarla, (mecaz:) O, **رِئَاسَة** için [yahut reislik, yahut komuta için] çekişti, (زَاحَمَ عَلَيْهَا,) ve onu istedi. (IAar, TA.)

**رأّس الضَّبُّ الأَفْعَى**
2 **رأّس الضَّبُّ الأَفْعَى** ذ **ضَبّ** [denilen kertenkele] başını engereğe doğru çevirdi; yahut deliğinden çıkarken engereği baş başa karşıladı: çünkü engerek **ضَبّ**’ın deliğine gelir ve onun peşine düşer; bazen de ikincisi başı birincisine dönük olarak çıkar ve ona **مَرَئِّس** denir: bazen de bir adam **ضَبّ**’ın peşine düşer ve deliğinin ağzına bir değnek sokar; o da onu engerek sanır ve başı önde yahut kuyruğu önde çıkar; yani **مُرَئِّسًا أَوْ مُذَنِّبًا**. (TA.) -A2- [Fiil lâzım olarak da kullanılır; “O (bir **ضَبّ**) deliğinden çıkarken başını öne koydu” anlamında: **ذَنَّبَ**’ın zıddı.] -A3- **رَأَّسْتُهُ**, mastarı **تَرْئِيسٌ**, (mecaz:) Ben onu **رَئِيس** [yani baş, reis, kumandan, vali, hâkim, efendi, sahip, emir veya kral] yaptım yahut tayin ettim, (S, K,) **عَلَى القَوْمِ** kavmin üzerine. (S, TA.) Ve **رَأَّسُوهُ عَلَىأَنْفُسِهِمْ**, (M, A,) Az’ın Lth’nin kitabında gördüğü üzere **رَوَّسُوهُ** yazılmıştır; fakat birincisi düzenli şekildir, (TA,) (mecaz:) Onlar onu kendi üzerlerine baş, reis, kumandan, vb. yaptılar. (M, A.)

**ترأّس عَلَىالقَوْمِ**
5 **ترأّس عَلَىالقَوْمِ** ذ (mecaz:) O, kavmin üzerine baş, reis, kumandan, vali, hâkim, efendi, sahip, emir veya kral yapıldı yahut oldu; (S, M, A;) bunun gibi **عَلَيْهِمْ** ↓ **ارتأس**: (S:) yahut ikisi de [**رَأَسَ على القوم** gibi] “O, kavmin üzerine **رَئِيس** [yani baş, reis, vb.] oldu yahut oldu” anlamına gelir. (K, TA) (TA.)

**ارتأس الشَّىْءَ**
8 **ارتأس الشَّىْءَ** ذ O, yahut o şey, şeyin başı üzerine binmiş yahut sabit olmuş oldu. (M, TA. *) “**يَرْتَاسُ السِّنَانَ فَيُقْتَلُ** [O, mızrak ucunun sivrisi üzerine sabit olur da öldürülür]” sözünde, Th’nin naklettiği bir beyitte, **يَرْتَاسُ** kelimesi **يَرْتَئِسُ** yerinedir. (M.) -A2- Bkz. ayrıca 5. -A3- **ارتأس زَيْدًا** O, Zeyd’i ensesinden tuttu ve onu yere yahut yere doğru indirdi. (K, “Nawádir el-Aaráb”dan.) ― -b2- Bundan dolayı, (varsayılan mecaz:) O, Zeyd’i meşgul etti; böylece onun dikkatini başka yöne çevirdi: (K, aynı kaynaktan:) ve **اِكْتَاسَهُ** ve **اِرْتَكَسَهُ** ve **اِعْتَكَسَهُ** da aynı anlama gelir [görünüşe göre birinci anlamda, yahut belki iki anlamda da.] (TA, aynı kaynaktan.)

**رَأْسٌ**
**رَأْسٌ** ذ , (S, M, A, Msb, K,) genellikle ء ile; Benû-Temîm lehçesi hariç; onlar sürekli olarak ء’yi düşürürler, (Msb,) [İnsanın ve her hayvanın başı;] bir hayvanın belli bir parçası, (Msb,) bilinen: (Msb, K:) müzekkerdir, (Msb, TA,) ittifakla: (TA:) ve (K) bir şeyin en yüksek yahut en üst kısmı, yahut tepe, yahut zirve, (M, A, K,) bir şeyin, (M,) yahut herhangi bir şeyin; (A, K;) meselâ bir dağın vb.; (sözlükler, muhtelif yerlerde;) ve bir vadinin üst yahut en üst kısmı: (TA: bkz. **رَائِسٌ**:) cem‘i (azlık için, S, TA) **أَرْؤُسٌ**, (S, M, Msb, K,) ve takdim-tehir ile **آرُسٌ**, (M, TA, * [aslında **أَأْرُسٌ**, L’de yanlışlıkla **أاراس**,]) ve (çokluk için, S, TA) **رُؤُوسُ**, (S, M, Msb, K, [bazılarınca dikkatsizce **رُؤُسٌ** yazılmıştır; bazılarınca da caiz olarak **رُؤُسٌ**,]) ki bu takdim-tehirli değildir; ve **رُوْسٌ**, ki bu haziflidir. (M, TA.) Bir şair, tesniye için cem‘i kullanarak şöyle der:
**رُؤُوسُ كَبِيرَيْهِنَّ يَنْتَطِحَانِ**
[Onların iki büyüğünün yahut iki yaşlısının başları birbirine boynuzlarıyla çarpar]. (M.) ― -b2- **أُمُّ الرَّأْسِ**: bkz. **أُمٌّ**. ― -b3- **يَوْمُ الرُّؤُوسِ** [Başlar günü], Mekke halkınca **يَوْمُ القَرِّ** denilen güne uygulanır; çünkü o gün kurban edilen hayvanların başlarını yerler. (A, TA.) ― -b4- **أَصَابَ رَأْسَهُ** (mecaz:) O, onun başını öptü: kinayeli bir ibare. (TA.) ― -b5- **رُمِىَ فُلَانٌ مِنْهُ فِى الرَّأْسِ** [lafzen, Falanca onun tarafından başından vuruldu; anlamı,] (varsayılan mecaz:) o, ondan yüz çevirdi; ona doğru bakmadı ve ona hiçbir değer yahut dikkat vermedi; onu sıkıntı verici saydı. (S, TA.) Yine şöyle de dersin: **رُمِيتُ مِنْكَ فِى الرَّأْسِ**, anlamı, (varsayılan mecaz:) Sen benim hakkımda kötü bir kanaate sahipsin (S, K) öyle ki bana doğru bakamazsın. (S.) ― -b6- **رَكِبَ رَأْسَهُ**: bkz. madde **ركب**. ― -b7- **وَلَدَتْ وَلَدَهَا عَلَى رَأْسٍ وَاحِدٍ** (varsayılan mecaz:) O, çocuklarını birbiri ardınca yahut birbirine yakın aralıklarla doğurdu. (IAar, M.) Aynı şekilde şöyle dersin: **وُلِدَ لَهُ ثَلَاثَةُ أَوْلَادٍ رَأْسًا عَلَى اـِثْرِ رَأْسٍ**, (M,) yahut **رَأْسًا عَلَى رَأْسٍ**, (TA,) (varsayılan mecaz:) Ona üç çocuk birbiri ardınca yahut birbirine yakın aralıklarla doğdu. (M, TA.) Ve **اِجْعَلْ هٰذَا الشَّىْءَ رَأْسًا وَاحِدًا** (varsayılan mecaz:) Sen bu şeyi [tekdüze, yahut] tek bir yol, yahut tarz, yahut biçim üzere yap. (ISK, TA, madde **بأج**’de.) ― -b8- **عِنْدِى رَأْسُ مِنَ الغَنَمِ** (mecaz:) [Bende koyun yahut keçiden bir baş (bir adet) var]: ve **عِدَّةٌ مِنْ أَرْؤُسٍ** (mecaz:) [ondan bir sayı baş (adet)]. (A, TA.) Ömer’in bir hadîsinde şöyle denmiştir: **وَاجْعَلُوا الرَّأْسَ رَأْسَيْنِ** (mecaz:) Bir başı iki baş yapın; bir hayvanın bedeliyle iki hayvan satın alarak; biri ölünce ikincisi kalsın diye. (Mgh, madde **فرق**’ta.) Ve şöyle dersin: **فُلَانٌ يَرْتَبِطُ كَذَا رَأْسًا مِنَ الدَّوَابِّ** [Falanca binek hayvanlarından şu kadar baş bağlar]. (S, madde **ربط**’ta.) ― -b9- **أَعْطِنِى رَأْسًا مِنْ ثُومٍ وَ سِنًّا مِنْهُ** (mecaz:) [Bana bir sarımsak başı ve ondan bir diş ver]: ve **كَمْ فِى رَأْسِكَ مِنْ سِنِّ** (mecaz:) [Sarımsak başında kaç diş var?]. (A, TA.) ― -b10- **رَأْسٌ** ayrıca bir şeyin ucu anlamına gelir: yahut bazılarına göre, onun sonu yahut en son kısmı. (MF. TA.) ― -b11- [Bir burun; kara çıkıntısı; burun; çıkıntı.] ― -b12- Kılıcın kabzası; (A;) ve bunun gibi ↓ **رِئَاسٌ**; (S, M, K; [A’nın bir nüshasında **رِيَاسَةٌ**;]) yahut bu, daha doğru olarak, onun tepelik kısmı (kabza başı) anlamına gelir, (Sgh, K,) daha doğru; (Sgh;) ve **رِيَاسٌ** diye de yazılır; fakat **رِئَاسٌ** yerine mi yoksa aslında ى ile mi olduğu şüphelidir. (M.) [Yukarıda zikredilen ilk anlamdan birkaç başka anlam doğar; bunlar mecazîdir. ― -b13- Bundan dolayı, **الرَّأْسُ وَالذَّنَبُ** (varsayılan mecaz:) bir gezegenin iki düğümü: bkz. **تِنِّينٌ**. ― -b14- Bundan dolayı yine,] **رَأْسٌ** ayrıca (mecaz:) **رَئِيسٌ** ile eş anlamlıdır; aşağıda bkz. (M, K.) Şöyle dersin: **مَا أُرِيدُهُ رَأْسًا** (mecaz:) [Onu bir **رَئِيس** yani baş, reis, vb. olarak istemem]. (A.) Ve bir hadîste şöyle denmiştir: **رَأْسُ الكُفْرِ مِنْ قِبَلِ المَشْرِقِ** (mecaz:) [Küfrün başı yahut önderi doğu tarafındandır]: Deccâl’in yahut sapıklık başlarından bir başkasının doğuda ortaya çıkacağını bildirir. (TA.) ― -b15- **رَأْسُ المَالِ** (mecaz:) malın sermayesi yahut aslı. (Msb, K.) [Bundan şu söz:] **أَقْرَضَتْنِى عَشَرَةً بِرَؤُوسِهَا** (mecaz:) O, bana on [para] ödünç verdi; öyle bir ödünç ki aslı faizsiz geri ödenecekti. (Mgh, TA. *) ― -b16- **القَافِيَةُ الرأْسُ البَيْتِ** (varsayılan mecaz:) [Kafiye, beytin aslı yahut en esaslı kısmıdır]: Okeyl kabilesinden birinin IJ’ye söylediği. (M.) ― -b17- **رَأْسُ الدِّينِ الخَشْيَةُ** (mecaz:) [Dinin aslı yahut başlangıcı Allah korkusudur]. (A, TA.) ― -b18- **رَأْسُ الشَّهْرِ** (varsayılan mecaz:) ayın başlangıcı. (Msb.) [Aynı şekilde, **رَأْسُ السَّنَةِ** (varsayılan mecaz:) yılın başlangıcı yahut ilk günü.] ― -b19- **رَأْسُ الأَمْرِ**, (K, TA,) yahut ↓ **رِئَاس**, (CK’de böyle,) [ikisi de doğrudur; aşağıda gelecek olandan anlaşılacaktır,] (mecaz:) işin başlangıcı; onun ilki. (K, TA.) ― -b20- **أَعِدْ عَلَىَّ كَلَامَكَ مِنْ رَأْسٍ**, (S, M,) ve **مِنَ الرَّأْسِ**, fakat bu daha az yaygındır, (M,) yahut avam sözüdür, caiz değildir, (S,) (mecaz:) [Sözünü bana baştan tekrar et:] bir kimsenin kendisiyle konuşana söylediği. (TA.) Bir kimseyle konuşana şöyle de denir: **خُذْهُ مِنْ رَأْسٍ** (mecaz:) [Onu baştan al]. (A.) ― -b21- **أَنْتَ عَلَىرَأْسِ أَمْرِكَ**, ve ↓ **على رِئَاسِهِ** (varsayılan mecaz:) Sen işini gerçekleştirme noktasındasın: (M, TA:) yahut **أَنْتَ عَلَى أَمْرِكَ** ↓ **رِئَاسِ** (varsayılan mecaz:) sen işinin başlangıcındasın; avam ise **عَلَى رَأْسِ أَمْرِكَ** der. (S, TA.) ― -b22- **أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ**: bkz. madde **ضرع**. ― -b23- **كَانَ ذٰلِكَ عَلَى رَأْسِ فُلَانٍ** (mecaz:) Bu, falancanın zamanında; onun hayatında idi: **عَلَى رِجْلِ فُلَانٍ** ibaresi gibi. (TA, madde **رجل**’de.) ― -b24- **رَأْسٌ** ayrıca (mecaz:) insanlardan kalabalık ve güçlü bir topluluk anlamına gelir. (As, S, M, K.) Şöyle dersin: **هُمْ رَأْسٌ** (mecaz:) Onlar kalabalık ve güçlü bir topluluktur. (S.) Ve **هُمْ رَأْسٌ عَظِيمٌ** (mecaz:) Onlar, hiçbir yardıma ihtiyaç duymayan başlı başına bir ordudur. (A, TA.) ‘Amr İbn-Kulthûm şöyle der: (S,)
**بِرَأْسٍ مِنْ بَنِى جُشَمِ بْنِ بِكْرٍ**
**نَدُقُّ بِهِ السُّهُولَةَ وَالحُزُونَا**
[sanki anlamı, Benû-Cuşem b. Bekr’den kalabalık ve güçlü bir toplulukla; onunla ovaları ve sarp yerleri döveriz]: (S, M:) fakat [J der ki,] ben onun **رَئِيس** [yani baş, reis, vb.] kastettiğini sanıyorum; çünkü **بِهِ** der, **بِهِمْ** demez. (S.)

**رُؤَاسٌ**
**رُؤَاسٌ** ذ : bkz. **أَرْأَسُ**.

**رِئَاسٌ**
**رِئَاسٌ** ذ : bkz. **رَأْسٌ**, paragrafın ortasında; ve yine, onun son kısmında üç yerde.

**رَؤُوسٌ**
**رَؤُوسٌ** ذ : bkz. **رَائِسٌ**. ― -b2- Ayrıca, başta kalan dışında hiçbir semizliği (**طِرْق**) kalmamış deve; (S, K;) ve bunun gibi ↓ **مُرَائِسٌ**, (S, TA,) K’da ↓ **مُرَأَّسٌ** diye, **مُعَظَّمٌ** gibi, yanlış olarak söylenmiştir; (TA;) A‘ Obeyd’in Fr.’dan naklettiği. (S;) yine bunun gibi ↓ **مِرْآسٌ**. (K.)

**رَئِيسٌ**
**رَئِيسٌ** ذ Başından vurulmuş yahut başından yaralanmış; bunun gibi ↓ **مَرْؤُوسٌ**. (S.) Bundan dolayı, **شَاةٌ رَئِيسٌ** Başından vurulmuş yahut başından yaralanmış koyun yahut keçi, yahut dişi koyun yahut dişi keçi: cem‘i **رَآسَى**: (S, M, K:) **غَنَمٌ رَآسَى** dersin. (S, K.) ― -b2- Başı kırılmış; derisi yarılmış. (TA.) ― -b3- **بِرْسَام** denilen hastalıkla başı etkilenmiş yahut bastırılmış; bunun gibi ↓ **مَرْؤُوسٌ**: (A:) yahut ↓ ikincisi, o hastalığa tutulmuş adam: (M, TA:*) ve ↓ aynı kelime ayrıca, başında bir rahatsızlığı olan adam. (TA.) -A2- (mecaz:) Bir kavmin başı, reisi, kumandanı, valisi, hâkimi, efendisi, sahibi, emiri veya kralı; yetki sahibi bir kimse; (S, M, A, * K;) bunun gibi ↓ **رَيِّسٌ** (S, K) ve ↓ **رَأْسٌ** [bkz.]; (M, A, K;) ve [aynı şekilde] ↓ **رَائِسٌ**, bunun sonuncusunun eş anlamlısı, **وَالٍ**: (K:) yahut **رَئِيسٌ**, [daha doğrusu ayrıca] rütbe veya hâl bakımından yüksek bir kimse anlamına gelir: (Msb:) cem‘i **رُؤَسَآهُ**’dur, (M, Msb,) avam bunu **رُوَسَآء** diye telaffuz eder: (TA:) Yemen’de ↓**رَيِّسٌ**, baş tıraşı eden kimseye uygulanır. (TA, madde **ريس**’te.) ― -b2- **رَئِيسُ الكِلَابِ**, (S, M, A,) ve ↓ **رَائِسُهَا**, (M, TA,) (mecaz:) [Köpeklerin reisi yahut önderi;] köpekler arasında, insanlar arasında **رَئِيس** gibi olan köpek: (S:) avda köpeklerin kendisini geçmediği baş köpek. (M, TA.) ― -b3- **الأَعْضَآءُ الرَّئِيسَةُ** (mecaz:) [Bir hayvanın başlıca uzuvları], hekimlere göre dörttür; (Mgh, TA;) yani kalp, beyin, karaciğer ve testisler: (Mgh, K, TA:) ilk üçü, çünkü bunların her biri olmaksızın kişi var olamaz; sonuncusu ise, ondan mahrumiyet **نَوْع** [aslında tür] mahrumiyetidir diye: onların burun, dil ve penis olduğu iddiası yanlıştır. (Mgh, TA.)

**رُؤَاسِىٌّ**
**رُؤَاسِىٌّ** ذ : bkz. **أَرْأَسُ**.

**رُؤُوسٌ رُوَّسٌ**
**رُؤُوسٌ رُوَّسٌ** ذ : bkz. **مِرْأَسٌ**.

**رَأّسٌ**
**رَأّسٌ** ذ Baş satıcısı: (S, M, Mgh, Msb, K:) **رَوَّاسٌ**, (S, Mgh, Msb,) yahut **رَوَّاسِىٌّ**, (K, TA,) و ile ve nisbet ى’si ile, (TA,) avam sözüdür, (S,) yahut yanlıştır, (Mgh, K,) yahut müteahhir (post-klasik). (Msb.)

**رِئِّيسٌ**
**رِئِّيسٌ** ذ Sık sık **رَئِيس** [yani baş, reis, vb.] yapılan yahut tayin edilen, yahut sık sık **رَئِيس** olan kimse. (K, TA.)

**رَائِسٌ**
**رَائِسٌ** ذ [1’in ism-i fâili.] ― -b2- **كَلْبَةٌ رَائِسٌ**, (M,) yahut **رَائِسَةٌ**, (TA,) avın hedefini başından yakalayan dişi köpek. (M, TA.) Ve [aynı şekilde] ↓ **كَلْبَةٌ رَؤُوسٌ** avın hedefinin başına sıçrayan dişi köpek. (TA.) -A2- **رَائِسٌ** ayrıca, bitişik olan kısım yahut kısımların üstünde yükselmiş yahut yükselen herhangi bir şey anlamına gelir. (M, TA.) Bir vadinin başı (↓ **رَأْس**): (M, TA:) cem‘i **رَوَائِسُ**’tur, (TA,) ki vadilerin üst yahut en üst kısımları anlamına gelir. (K, TA.) -A3- **سَحَابَةٌ رَائِسٌ**, (M,) yahut **رَائِسَةٌ**, (TA,) ve ↓ **مُرَائِسٌ**, (M,) (varsayılan mecaz:) öteki bulutların önünden giden bir bulut: (M: [fakat belki bu alıntının alındığı M nüshasında **سَحَابَةٌ** kelimesi **سَحَابٌ** yani bulutlar yerine yanlışlıktır:]) cem‘i **رَوَائِسُ**. (K, * TA.) ― -b2- Ayrıca **رَئِيسٌ**’e iki yerde bkz.

**رَيِّسٌ**
**رَيِّسٌ** ذ : bkz. **رَئِيسٌ**, iki yerde.

**أَرْأَسٌ**
**أَرْأَسٌ** ذ Büyük başlı; (S, M, A, Mgh, K; *) adama, (S, A, Mgh,) koyun yahut keçiye, (S, TA,) ve aygıra uygulanır; (TA; [fakat oradaki **فحل**, belki **رَجُلٌ** yerine bir yanlıştır;]) bunun gibi ↓ **رُؤَاسِىٌّ**; (S, M, A, K;) bu da adama, (S, A,) ve aygıra uygulanır, (TA,) fakat koyun yahut keçiye uygulanmaz; (ISk, S;) ve **رَوَّاسِىٌّ**; (TA, madde **روس**’ta;) ve ↓ **رُؤَاسٌ**; (M, TA;) aygıra uygulanır; (TA;) ve ↓ **مَرْؤُوسٌ**: (K, * TA:) birincinin müennesi **رَأْسَآءُ**. (M.) ― -b2- Ayrıca **رَأْسَآءُ** Siyah başlı (A‘Obeyd, S, M, K) ve yüzlü, (S, M, K,) geri kalanı beyaz olan dişi koyun, (S, M, K,) yahut dişi keçi. (M.)

**رَأْسٌ مِرْأَسٌ**
**رَأْسٌ مِرْأَسٌ** ذ , K’da yanlış olarak **مَرْأَسٌ** diye, **مَقْعَدٌ** gibi yazılmıştır, (TA,) **مِصَكٌّ لِلرُّؤُوسِ** ile aynı anlamdadır [görünüşe göre “başlara çarpıp tokuşmaya güçlü bir baş” demektir]: cem‘i **رُؤُوسٌ مَرَائِيسُ**, (K, TA,) yahut **مَرَائِسُ**; (CK;) ve ↓ **رُؤُوسٌ رُؤَّسٌ** [aynı anlama gelir]. (K, * TA.)

**مُرَأَّسٌ**
**مُرَأَّسٌ** ذ : bkz. **رَؤُوسٌ**.

**مُرَئِّسٌ**
**مُرَئِّسٌ** ذ Deliğinden başı önde çıkarak çıkan **ضَبّ** [türünden kertenkele]: **مُذَنِّبٌ**’in karşıtı. (TA.) ― -b2- **المُرَئِّسُ** Aslan. (K.)

**مِرْآسٌ**
**مِرْآسٌ** ذ Koşuda diğer atlarla birlikte koşarken onların başlarını ısıran at: (M, K: *) yahut [K’nın bazı nüshalarında böyle; bazılarında ise “ve” ile] koşuda öteki atların önüne geçen at. (K, * TA.) ― -b2- Ayrıca **رَؤُوسٌ**’a bkz.

**مَرْؤُوسٌ**
**مَرْؤُوسٌ** ذ : bkz. **رَئِيسٌ**, dört yerde: ― -b2- ve bkz. **أَرْأَسُ**. ― -b3- Ayrıca, arzusu (**شَهْوَة**) yalnız başında olan kimse. (Fr, Sgh, K.) -A2- (mecaz:) [Bir **رَئِيس**’in] tebaası. (K.)

**مُرَائِسٌ**
**مُرَائِسٌ** ذ : bkz. **رَائِسٌ**: ― -b2- ve **رَؤُوسٌ**. -A2- Ayrıca, savaşta yahut muharebede, mensup olduğu topluluktan geri duran kimse. (Sgh, K.)
