# رأس — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D8%B3/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: رأس

الرَأْسُ يجمع في القِلَّةِ أَرْوُسٌ، وفي الكثرة رُءوسٌ. قال الأصمعي: يقال للقومِ إذا كثروا وعَزُّوا: هُمْ رَأْسٌ. وهو قول عمرو بن كُلْثوم:
بِرَأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بَكْرٍنَدُقُّ به السُهولَةَ والحُزونا
وأنا أرى أنّه أراد به الرئيس، لأنّه قال ندق به، ولم يقل بهم. ورَأَسَ فلانٌ القومَ يَرْأَسُ بالفتح، رِياسةً، وهو رَئِيسُهُمْ. ويقال أيضاً: رَيِّسٌ. قال الشاعر:
تَلْقى الأَمانَ على حِياضِ محمدٍثَوْلاءُ مُخْرِفَةٌ وذِئْبٌ أَطْلَـسُ
لا ذي تَخافُ و لا لهذا جُـرْأَةٌ		تُهْدى الرَعِيَّةُ ما استقام الرَيِّسُ

 وَرأَّسْتُهُ أنا عليهم تَرْئيساً فَتَرَأَّسَ هو، وارْتَأَسَ عليهم. ورَأَسْتُهُ فهو مَرْؤُوسٌ ورَئِيسٌ، إذا أصبتَ رأسه. وَشاةٌ رَئيسٌ، إذا أصيب رأسُها، من غَنَمٍ رَآسَى. ويقال لبائع الرءُوسِ رآَّسٌ. والعامة تقول: رَوَّاسٌ. ونعجةٌ رَأْساءُ، أي سوداء الرأس والوجهِ وسائِرُها أبيض. والأَرْأسُ: الرجل العظيم الرَأْسِ. والرُؤَاسِيُّ مثله، وشاةٌ أَرْأَسُ. ولا يقال رُؤَاسِيٌّ. والرَءُوسُ من الإبل: البعير الذي لم يبق له طِرْقٌ إلاَّ في رأسه. والمُرائِسُ مثله. قال يعقوب: ويقال هو رائِسُ الكلاب، فهو في الكلاب بمنزلة الرئيسِ في القوم. وقولهم: رُميَ فلانٌ منه في الرأْسِ، أي أعرض عنه ولم يَرْفَعْ به رَأْساً واستثقله. تقول: رُميتُ منك في الرأسِ، على ما لم يُسَمَّ فاعله، أي ساءَ رأيُك فيَّ حتّى لا تقدر أن تنظر إليّ. وتقول: أَعِدْ عليَّ كلامك من رأسٍ، ولا تقل من الرأس، والعامة تقوله. وقولهم: أنت على رِياسِ أمرِك، أي أوّله. والعامة تقول: على رأْسِ أمرك. ورِئاسُ السَيف: مَقْبِضه.

### Türkçe

**الرَأْسُ** azlıkta **أَرْوُسٌ** olarak, çoklukta **رُءوسٌ** olarak toplanır. **الأصمعي** dedi: Kavme, çoğalıp izzetli olduklarında şöyle denir: “Onlar **رَأْسٌ**tur.” Bu, **عمرو بن كُلْثوم**’un sözüdür:
بِرَأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بَكْرٍنَدُقُّ به السُهولَةَ والحُزونا
Ben görüyorum ki bununla **الرئيس**i kastetmiştir; çünkü “**ندق به**” dedi, “**بهم**” demedi. Ve falan kimse kavme baş oldu: **رَأَسَ** (fetha ile) **يَرْأَسُ**, **رِياسةً**; ve o onların **رَئِيسُهُمْ**’dur. Ve ayrıca şöyle de denir: **رَيِّسٌ**. Şair dedi:
تَلْقى الأَمانَ على حِياضِ محمدٍثَوْلاءُ مُخْرِفَةٌ وذِئْبٌ أَطْلَـسُ
لا ذي تَخافُ و لا لهذا جُـرْأَةٌ		تُهْدى الرَعِيَّةُ ما استقام الرَيِّسُ

Ve ben onu onların üzerine **رأَّسْتُهُ**; **تَرْئيساً**; o da **فَتَرَأَّسَ** oldu ve onların üzerine **ارْتَأَسَ**. Ve ben onu **رَأَسْتُهُ**; o da **مَرْؤُوسٌ** ve **رَئِيسٌ**dur; başını vurduğun zaman. Ve bir koyun **رَئيسٌ**dur; başı vurulduğu zaman; **غَنَمٍ رَآسَى**’dan. Ve baş satıcısına **رآَّسٌ** denir. Avam: **رَوَّاسٌ** der. Ve bir dişi koyun **رَأْساءُ**dur; yani başı ve yüzü siyah, geri kalanı beyaz. Ve **الأَرْأسُ**: başı büyük adamdır. **الرُؤَاسِيُّ** da onun gibidir; ve bir koyun **أَرْأَسُ**. Ve **رُؤَاسِيٌّ** denmez. Ve develerden **الرَءُوسُ**: başında olan dışında kendisine hiçbir **طِرْقٌ** kalmamış deve aygırıdır. **المُرائِسُ** de onun gibidir. **يعقوب** dedi: Ve “o, köpeklerin **رائِسُ**idir” denir; o, köpeklerde, kavimdeki **الرئيس**in menzilesi gibidir. Ve onların sözü: “Falan kimse ondan **في الرأْسِ** atıldı”; yani ondan yüz çevirdi ve onunla bir **رَأْساً** kaldırmadı ve onu ağır buldu. Dersin ki: “Senden **في الرأسِ** atıldım”; faili adlandırılmamış üzere; yani senin benim hakkımdaki görüşün kötüleşti, ta ki bana bakmaya güç yetiremez olasın. Ve dersin ki: “Sözünü bana **من رأسٍ** yeniden et”; “**من الرأس**” deme; avam onu söyler. Ve onların sözü: “Sen işinin **رِياسِ**i üzeresin”; yani onun evveli. Avam: “işinin **رأْسِ**i üzeresin” der. Ve kılıcın **رِئاسُ**u: kabzasıdır.
