# رأف (ر-أ-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir

- Harfler: ر - أ - ف
- Kur'an'da: 13 geçiş · 13 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رءف

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَءُوفٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A1%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8C.md) | فَعُولٌ | Şefkatli | 6 | 6 | [2:207](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/2:207.md) |
| [لَرَءُوفٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A1%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8C.md) | لَفَعُولٌ | Şefkatli | 5 | 5 | [2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/2:143.md) |
| [رَأْفَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A3%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Şefkatli olmak | 1 | 1 | [57:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/57:27.md) |
| [رَأْفَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A3%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعْلَةٌ | Şefkatli olmak | 1 | 1 | [24:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/24:2.md) |

## Mücavir kökler — 96 mücavir (120 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 46 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
2. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
3. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
4. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · İnek yavrusu, dana demektir
5. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
6. [أمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Medede direkleri (kolonları) birbirine bağlayan kirişlerdir
7. [بدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş
8. [قفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kafa tası demektir
9. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
10. [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haris elbisedeki yırtık demektir
11. [زني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
12. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sıkıntıya düştünüz
13. [وسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Orta
14. [مأه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yüz
15. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
16. [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
17. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
18. [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Culud deri demektir
19. [رعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Otlak yerdir
20. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Buğa boğa demektir
21. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Ana kapının önündeki bekçidir
22. [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zayi eder
23. [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Cübbe demektir
24. [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zorluk
25. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
26. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğille, İç gömlek demektir
27. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Petekteki baldır
28. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
29. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
30. [بلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beled mezarlık demektir
31. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
32. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
33. [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Katı kaptır
34. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Satın aldılar
35. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Neredeyse o
36. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koku veren yağdır
37. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
38. [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Şıkk, kopmuş parça demektir
39. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İsa
40. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
41. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
42. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
43. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
44. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Meryem
45. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yarış meydanı demektir
46. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahr kayalık sahadır
47. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çeper demektir
48. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Saçak demektir
49. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bahr deniz demektir
50. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
51. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haml: İple yüklenen yük demektir
52. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
53. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
54. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
55. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Cariye yelkenli sandal demektir
56. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
57. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Eveye yuva demektir
58. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İş ayakkabısı
59. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
60. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D9%81/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رأف |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Hemzeli kök (aynü'l-fiil hemze) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md), [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md), [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir canlıya yönelen, acıyı ve zorluğu anında savuşturan en saf, derin ve ince şefkat dalgası |
| Çekirdek Özet 2 | Kötülüğü, meşakkati ve azabı baştan bertaraf eden, canı incitmekten koruyan koruyucu esirgeme |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi ve ahlaki ilişkilerde sertlik ve eziyeti dışlayan, bireyin korunmasını önceleyen hassas denge unsuru |
| Kritik Hata Riski | رأف kökünü [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) ile bütünüyle eşanlamlı sayıp aralarındaki nüansı ve özellikle adaletin icrasında aşırı duygusallığın doğuracağı zaafı gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رأ | Başlangıç noktası, öne çıkma, bir durumu ilk elden doğrudan idrak etme ve yönelme; nitekim [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) başı ve zirveyi, [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) ise doğrudan gözlem ve basireti imler. | ف | Dudak üflemesi ve açıklık bildiren ف harfinin eklenmesiyle bu algısal ve zihinsel yöneliş, dışa doğru taşan, incelikli, hissedilen acıyı üfleyip hafifleten somut bir şefkat ve koruma hareketine dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Öncülük, ilk hareket, bilinçli ve odaklanmış yöneliş |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Güçlü bir itki, kaynağın merkezinden doğan kuvvetli enerji |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Dışa açılma, soluk verme, bir duyguyu dışarıya yumuşakça yayma ve esenlik sağlama |
| رأف | Bilinçli bir kaynaktan (ر) doğup güçlü bir itkiyle yönelen (أ) ve karşıdaki varlığı incitmeden kuşatan yumuşak nefes/soluk (ف) | Algılanan bir elem karşısında varlığın özünden kopup gelen, onu esirgeyen ve acısını gideren odaklanmış koruma hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bedenin, yavrunun veya zayıf bir canlının incinmesini önlemek üzere gösterilen azami fiziksel ihtimam; acıyı dindiren, sarsıntıyı yumuşatan en saf şefkat ve esirgeme. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Kâ‘b b. Mâlik: نُطِيعُ نَبيَّنا ونُطِيعُ رَبّاً / هو الرحمنُ كان بِنا رَؤوفا mısraında ilahi esirgemenin inceliğini nitelemiştir. Emevî şairi Cerîr: يَرىَ لِلْمُسلِمِينَ عليه حَقّاً / كفِعْلِ الوالِدِ الرؤُفِ الرحيمِ beytinde bir babanın çocuklarına karşı duyduğu titiz koruyuculuğu anlatmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça رأف kökü, merkezi Sami dillerinde "şefkat göstermek, acımak, birinin üzerine titremek" semantik çekirdeği etrafında yer alır. İbranicede nadir görülen ve fonetik açıdan akraba olan r-p-’ (iyileştirmek, onarmak, acıyı dindirmek) kökü ile Süryanicede teselli ve yatıştırma bildiren biçimler bu kökün erken dönemde travmayı hafifletme ve bir incinmeyi giderme matrisine dayandığını gösterir. Arapçada kök, özellikle aynü'l-fiilin hemzelenişi ve ف harfinin getirdiği fonetik yumuşaklık ile "acının girmesine engel olan koruyucu ve hassas merhamet" biçiminde özelleşmiştir. Erken Sami katmanında genel bağışlama ve rahimlik fikri r-ḥ-m kökü ile karşılanırken, r-’-p kökü daha çok doğrudan doğruya acıya duyarlılık ve sarsıntısız koruma anlamını üstlenmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رأف biçimi | الرأفة olarak masdarlaşan yapı, kalpte duyulan en saf incelik ve sarsıntısız acıma duygusunu ifade eder; rahmetten daha özel ve daha yoğundur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice r-p-’, Süryanice r-’-p akrabalığı | Onarma, yarayı sarma ve acıyı yatıştırma yönündeki ortak Sami semantik damarını yansıtır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir ve düzenli bir ses denklemi sunan harici bağ tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رأف | Anlamlı | Acıma, esirgeme, şefkat | İncitmekten sakınan en ince ve şiddetli merhamet duygusu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [رفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%A3.md) | Anlamlı | Onarma, dikme, uzlaştırma | Elbisenin yırtığını dikip kaynaştırmak (رفء الثوب); tarafları barıştırmak | Ortak koruma ve onarma çekirdeği; Kur'an'da geçmez |
| [أرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%81.md) | Anlamlı | Sınır koyma, ayırma | Araziler arasına işaret ve sınır çizgisi çekmek (الأُرْفة) | Sınır çekerek koruma ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| [أفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D8%B1.md) | Anlamlı | Sıçrama, kaynama | Kazanın şiddetle kaynaması veya insanın yerinden fırlaması | İçsel hareket ve taşma; Kur'an'da geçmez |
| [فرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%A3.md) | Anlamlı | Yaban eşeği yavrusu | Yaban eşeğinin semiz ve çevik yavrusu (الفَرَأ) | Varlık türü; Kur'an'da geçmez |
| [فأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%B1.md) | Anlamlı | Fare, delme | Yeri kazan kemirgen (فأرة); misk kesesi | Kazıma ve koku yayma; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رأف | Merkez | Esirgeme, acıma | Muhatabın hiçbir elem ve meşakkate maruz kalmaması için gösterilen hassas, saf ve doğrudan koruma | Merhametin en latif, eziyeti baştan savuşturan özel biçimi |
| [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) | Komşu | Merhamet, kuşatma | İyiliği ulaştırma ve zararı giderme iradesi; varoluşsal genişlik ve terbiye edici acıyı da içerebilme | Genel iyilik ve koruma alanı; meşakkat yoluyla eğitmeyi de kapsayabilir |
| [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md) | Komşu | Eğilme, yönelme | Bir kimseye doğru bükülme, meyledip ilgi ve yardım gösterme | Mekanik yöneliş ve meyil ön plandadır |
| [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) | Komşu | İncelik, sezilmezlik | Nimet veya korumanın muhataba hissettirilmeden, ince yollarla ulaştırılması | Yöntemdeki gizlilik ve incelik esastır |
| [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) | Zıt | Katılık, duygusuzluk | Kalbin sertleşmesi, acıma ve incelik kabul etmez hale gelmesi | Merhamet ve inceliğin tamamen yok olması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رأف | الرأفة | Elem ve kederi baştan savuşturan en latif ve titiz esirgeme duygusu. | Kesin |
| Latince | Clementia, pietas | Esirgeyicilik, merhametli koruma | Cezayı hafifletme ve zaaf sahibine şefkat göstermeyi karşılar; kökteki saf ontolojik inceliği kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Compassion, tender mercy, leniency | Şefkat, derin esirgeme | Muhatabın acı çekmesini engellemeye odaklanan hassas merhamet; kökteki zati nezaketi tam anlamıyla verebilmek için iki kavram birlikte kullanılır. | Güçlü |
| Almanca | Erbarmen, Milde | Acıma, hoşgörülü şefkat | Sertliğin zıddı olan yumuşaklığı ve bağışlayıcı tutumu ifade eder; fiili koruma nüansını eksik bırakabilir. | Güçlü |
| Fransızca | Compassion, mansuétude | İnce merhamet, yumuşak başlılık | Kalbin acıya duyarlı oluşunu ve cezalandırmadan sakınmasını karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَءُوفٌ بـ (İlahi isim/sıfat) | İbadın meşakkate düşmesini engelleyen, onların zaaflarını gözeten koruyucu şefkat | İbadetlerin ve hükümlerin kullara ağır gelmeyecek şekilde tanzimi ile tövbelerin kabulü bağlamında: Bakara [2:143](https://lisan.digital/tr/ayet/2:143.md), Âl-i İmrân [3:30](https://lisan.digital/tr/ayet/3:30.md), Tevbe [9:117](https://lisan.digital/tr/ayet/9:117.md), Nahl [16:7](https://lisan.digital/tr/ayet/16:7.md), Nahl [16:47](https://lisan.digital/tr/ayet/16:47.md), Hac [22:65](https://lisan.digital/tr/ayet/22:65.md), Nûr [24:20](https://lisan.digital/tr/ayet/24:20.md), Hadîd [57:9](https://lisan.digital/tr/ayet/57:9.md), Haşr [59:10](https://lisan.digital/tr/ayet/59:10.md). |
| رَءُوفٌ رَحِيمٌ (Peygamber vasfı) | Müminlerin sıkıntıya uğramasına tahammül edemeyen, üzerlerine titreyen nebî hassasiyeti | Elçinin risalet ahlakı ve müminlere yönelik derin koruyuculuğu: Tevbe [9:128](https://lisan.digital/tr/ayet/9:128.md). |
| رَأْفَةٌ (İnsani zaaf / aşırı acıma) | Hukukun ve haddin uygulanmasını engelleyebilecek sübjektif acıma duygusu | Adli infaz ve kamusal düzen bağlamında, suça karşı yersiz gevşeklik gösterilmesini yasaklayan kullanım: Nûr [24:2](https://lisan.digital/tr/ayet/24:2.md). |
| رَأْفَةً وَرَحْمَةً (Kalbi erdem) | İsa'ya uyanların gönüllerine yerleştirilen barışçıl ve şefkatli tabiat | Havariler ve ilk Hristiyan cemaatinin ahlaki arınmışlığı ve zahitliği bağlamında: Hadîd [57:27](https://lisan.digital/tr/ayet/57:27.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esma-i Hüsna bahsi | Er-Re'ûf isminin er-Rahîm ile farkı; tenzih bağlamında Allah hakkında acıma ve kalbi etkilenme olmaksızın sırf lütuf ve kötülüğü defetme iradesi olarak tevili. | Saf ihsan ve kederi baştan defetme iradesi |
| Fıkıh | Hadler ve ceza hukuku | Cezaların icrasında yersiz şefkat gösterilerek hadlerin iptal edilmemesi (Nûr [24:2](https://lisan.digital/tr/ayet/24:2.md)); kamu yararı ile bireysel acıma arasındaki sınır. | Adaletin tecellisine engel teşkil etmemesi gereken sübjektif duygu |
| Tefsir | Hüküm ve tebliğ ayetleri | Ra'fetin rahmetten daha özel (ehass) ve daha ince (erakk) oluşu; rahmetin bazen cerrahi operasyon gibi acı veren ıslahı içerebilmesine karşın, ra'fette acının asla bulunmayışı. | Acıyı ve meşakkati dışlayan katıksız himaye |
| Hadis | Ahlak ve muamele rivayetleri | Yöneticilerin, aile reisinin ve müminlerin birbirine karşı titizliği; "ümmetime karşı en re'fetli olan" nitelemeleri. | Bireyin zedelenmesini önleyici şefkat ve rikkat |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi teklifler ve ubudiyet | Ruhsat ve azap savma | Mükellefe gücünün üstünde yük yüklememek | İlahi buyrukların meşakkat anında hafifletilmesi ve kulların yıkımına izin verilmemesi. | Kesin |
| İlmi | Eğitim ve yöntem | Pedagojik gözetim ve tedric | Öğrencinin zihni ve ruhi kapasitesini zorlamadan eğitmek | Bilgi aktarımında sarsıcı yüklemelerden kaçınarak zihni incitmeden geliştirme. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve adalet | Hakkaniyet ve himaye | Hukukun infazı ile tebaanın korunması arasındaki denge | İdarecinin halka bir baba şefkatiyle yaklaşması, ancak ceza infazında zaafa düşmemesi. | Güçlü |
| İktisadi | Refah ve muhtaçların korunması | Sosyal güvenlik ve zayıfları kollama | Kırılgan kesimlerin ezilmesini ve yoksulluk kahrını engellemek | Ekonomik çarkların zayıf fertleri öğütmesine engel olan kurumsal esirgeme ağları. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Şok emici mekanizma (sönümleyici / amortisör) | Dışarıdan gelen sert darbenin veya kinetik enerjinin sisteme doğrudan çarpmasını engelleyen, enerjiyi soğurarak yapının kırılmasını önleyen tamponlama prensibi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travma önleyici koruma ve hakkaniyet (equity) ilkesi | Hukukta katı kuralların bireyi ezmesini engelleyen hakkaniyet düzeltmesi; psikolojide ise bireyin ağır yıkımlardan korunması için sağlanan duygusal güvenlik alanı. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "merhamet" veya "acımak" şeklinde yüzeysel bir duygu durumuna indirgeyerek, [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) kökünün zayıf bir kopyası gibi değerlendirmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem hiçbir meşakkate razı olmayan en üstün koruma sıfatını hem de adaletin infazı sırasında suçu meşrulaştırabilecek tehlikeli bir zaaf potansiyelini aynı anda tahlil eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr [2:2](https://lisan.digital/tr/ayet/2:2.md) ayetinde geçen yasağın kavranamaması; adaletin tecellisi gereken yerde suçu hoş gören yersiz bir merhamet gösterilerek toplumsal düzenin çökertilmesi veya Allah'ın kullarına yönelik yükümlülüklerindeki inceliğin takdir edilememesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilahi rahmet tasavvurundaki ince katmanları görmemizi sağlar. Rahmet genel ve ıslah edici acıyı da kapsayan bir yapıdayken, ra'fet hiçbir acıya izin vermeyen en saf himayeyi ifade eder; böylece Allah'ın kullarına olan muamelesindeki hassasiyet kavranır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi isimlerin geçtiği teselli ve af ayetlerinde, Peygamber'in müminlere karşı tutumunu anlatan ayetlerde (Tevbe [9:128](https://lisan.digital/tr/ayet/9:128.md)) ve ceza hukukunun tavizsiz uygulanmasını emreden bağlamlarda (Nûr [24:2](https://lisan.digital/tr/ayet/24:2.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî emirlerin ve cezaların sırf sertlikten ibaret olduğu algısını yıkar; öte yandan şefkatin adaleti zaafa uğratacak bir gevşekliğe dönüşmemesi gerektiğini hatırlatarak duygusallık ile hakkaniyeti birbirinden ayırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir canlıya veya zayıf bir varlığa yönelebilecek darbe, eziyet ve meşakkati baştan engelleyen, acıyı dindiren en saf ve narin himaye hareketi.
- Soyut anlam: Varlığın acı çekmesine hiçbir şekilde rıza göstermeyen, kötülüğü ve kederi defetmeyi iyiliği celbetmeye öncelleyen en üst düzey duygusal ve ilahi esirgeme.
- Sistematik karşılık: Hukuki, ahlaki ve ontolojik sistemlerde bireyi doğrudan yıkımdan koruyan, sertliği sönümleyen ancak kamu düzenini zedelemeyecek biçimde sınırlandırılmış koruyucu tampon işlevi.
- LaTeX modeli: $$R(x) = \lim_{\Delta E \to 0} \left( \Phi(x) - \Delta E \right)$$
- LaTeX açıklaması:

$x$ korunan özneyi, $\Phi$ özneye yönelik koruyucu potansiyel alanı, $\Delta E$ ise öznenin maruz kalabileceği elem, meşakkat veya zarar miktarını temsil eder. Model, ra'fet fonksiyonunun ($R$), özne üzerindeki elem girdisini sıfıra yaklaştırarak ($\Delta E \to 0$) tam bir esenlik ve sarsıntısız himaye durumu oluşturduğunu simgeler.

## Geçtiği ayetler (13 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/2:143.md) — لَرَءُوفٌ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

### [Bakara 2:207](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/2:207.md) — رَءُوفٌ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): İnsanlardan öylesi de vardır ki; kendisini Allah’ın rızasına satar. Ve Allah, kullarına çok merhametlidir.

### [Ali İmran 3:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/3:30.md) — رَءُوفٌ

يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): O gün ki; herkes ne hayır işledi ise karşısında onu hazırlanmış bulacak. Kötülükten de ne yapmışsa; kendisiyle onun arasında uzun bir mesafe olmasını ister. Allah bizzat korkutuyor. Ve Allah kullarına Rauf’dur.

### [Tevbe 9:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/9:117.md) — رَءُوفٌ

لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki Allah, Peygamberin ve güçlük anında ona uyan muhacir ve ensarın tevbelerini kabul etti. İçlerinden bır kısmının kalbleri kaymak üzere iken yine de onların tevbesini kabul buyurdu. Çünkü O, kendilerine Rauf ve Rahim’dir.

### [Tevbe 9:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/9:128.md) — رَءُوفٌ

لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki; size kendinizden bir peygamber gelmiştir. Sıkıntıya uğramanız kendisine ağır gelir. Sizin üzerinize düşkündür, mü’minlere rauf ve rahim’ dir.

### [Nahl 16:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/16:7.md) — لَرَءُوفٌ

وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Kendi kendinize zor varacağınız memleketlere yüklerinizi taşırlar. Muhakkak ki Rabbınız; Rauf’tur, Rahim’dir.

### [Nahl 16:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/16:47.md) — لَرَءُوفٌ

أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلَى تَخَوُّفٍ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Yahut yok olmak endişesindeyken yakalamasından mı? Muhakkak ki Rabbın, Rauf’tur, Ramim’dir.

### [Hac 22:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/22:65.md) — لَرَءُوفٌ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ وَالْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَيُمْسِكُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Görmedin mi; Allah, yerde olanları ve emriyle denizde akıp giden gemileri buyruğunuz altına vermiştir. İzni olmadıkça, göğü yerin üstüne düşmemesi için O tutar. Doğrusu Allah; insanlara karşı Rauf’dur, Rahim’dir.

### [Nur 24:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/24:2.md) — رَأْفَةٌ

الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Zina eden kadın ve zina eden erkeğin her birine yüzer değnek vurun. Allah a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah’ın dini hususunda bir acıma tutmasın. Mü’minlerden bir grup da bunların azabına şahid olsun.

### [Nur 24:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/24:20.md) — رَءُوفٌ

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ya Allah’ın üzerinizde lutuf ve rahmeti bulunmasaydı? Ya Allah, gerçekten Rauf ve Rahim olmasaydı?

### [Hadid 57:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/57:9.md) — لَرَءُوفٌ

هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلَى عَبْدِهِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَإِنَّ اللَّهَ بِكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için kuluna apaçık ayetler indiren O’dur. Doğrusu Allah; size karşı Rauf’tur, Rahim’dir.

### [Hadid 57:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/57:27.md) — رَأْفَةً

ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا مِنْهُمْ أَجْرَهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): Sonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.

### [Haşr 59:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/ayet/59:10.md) — رَءُوفٌ

وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Onlardan sonra gelenler ise derler ki: Rabbımız, bizi ve bizden önce iman etmiş olan kardeşlerimizi bağışla. Ve iman etmiş olanlar için kalblerimizde kin bırakma. Rabbımız, muhakkak ki Sen; Rauf’sun, Rahim’sin.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir. “Re’fet” kişilerin rahat ve bolluk içinde yaşaması için çaba sarfetmesi anlamına gelir. “Rahmet” annenin çocuklarına duyduğu karşılıksız yardım, “rauf” da babanın çocuklarına duyduğu karşılıksız yardım demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والفاء و و ا ي ء معهما
ف ر و، ف و ر، و ر ف، و ف ر، ر ي ف، ف ر ي، أ ر ف، ر ف أ، ر أ ف، ف ر أ، ف أ ر، أ ف ر مستعملات
فرو:
فَرْوَةُ الرّأس: جِلْدَتُه بشَعَرها. والفَرْوُ: معروفٌ، وجَمعُه فِراء، وإذا كان الفَرْوُ كالجُبَّة فاسمه: فَرْوة.
فور:
الفَوْرُ: فَوْرُ القدر والنّار، والدُّخانِ والغَضَب. والفَوّارة: العين تجيش وتفور بمائها.. وفي الكَرِش فَوّارتانِ في باطنهما غُدَّتان من كلّ ذي لحم، يقال: ماء الرّجل يَقَع في الكُلْية، ثمّ في الفوّارة، ثمّ في الخُصْية، وتلك الغُدّةُ لا تُؤْكَلُ.
وجاء القوم من فَوْرهم، أي: جاشُوا للحَرْب فأَقْبلوا من وَجْههم ذلك، وكلّ جائش فائر.
والفِيرة: حُلبة تُطبَخ حتّى إذا فارت فوراتها أُلْقِيَتْ في مِعْصَرة فصُفِّيَتْ، ثم يُلْقَى عليها تمر فتتحسّاها المرأة النُّفَساء.
والفائرُ: المنتشر العَصَب من الدّوابّ وغيرها.
وفار العِرْقُ يَفُورُ فوراً، أي: انتفخ قال:
لهـا رُسُـغٌ أَيِّدٌ مُـكــرَبٌ		فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا
وقال زهير:
تَهْوِي على رَبِذاتٍ غيرِ فـائرةٍ		تُحْذَى وتُعْقَدُ في أَرْساغِها الخَدَمُ
ورف:
الوارِفُ من الشَّجَر: النَّضِرُ الذّي يَهتَزُّ به رِبِّهِ، وهو الوَرِيفُ كذلك.
ووَرَفَ الشَّجَرُ يَرِفُ وَرِيفاً ووُرُوفاً إذا رأيتَ لخُضْرته بَهْجةً من رِيِّه ونَعْمَتِهِ، قال: ذات غُصونٍ يَهتَزُّ وارِفُها
وفر:
الوَفْرُ: المالُ الكثير الذّي لم يَنقُصْ منهُ شيء، وهو مَوْفُورٌ. والوافرُ: التّامّ، وقد وَفَرْناه فِرةً، ووُفورا، والمستعمل: وَفَّرْناه توفيرا.
والوَفْرَةُ من الشَّعَر: ما بلغ الأُذُنَيْن.. وشَعَرٌ مُوَفَّر.
والوافر: ضَرْبٌ من الشِّعر.
ريف:
الرِّيفُ: الخِصْبُ والسَّعَةُ في المَأْكل والمَطْعَم.
فري:
الفَرْيُ: الشَّقُّ.. خَلَقْتُ الأَديم ثم فَرَيته، إذا أعلمتَ عليه علاماتِ المقاطع ثمّ قطعته. وفَرَيْت الشّيء بالسَّيف وبالشَّفْرة: قطعته وشَقَقْته.
وفريته: أَصْلَحته. والفَرْية: الجَلَبة.
ويقال: للرَّجُل الشُّجاع: ما يَفْرِي أَحَدٌ فَرْيَهُ، خفيفة، ومن ثقّل فقد غَلِط.
وفَرَى يَفْري فلانٌ الكَذِبَ إذا اختلقه. والفِرية: الكَذِبُ والقَذْف.
والفَرِيُّ: الأَمرُ العَظيم في قوله: جلّ وعزّ: "لقد جِئْتِ شيئاً فَرِيّا".
والفَرِيَّة: المزادة وفَرِيّةٌ وَفْراء: واسعة، فإِذا قلتَ: مَفرِيّة فهي مشقوقة، والتَّفرِّي: التَّشَقُّقُ، ويُقال: تَبَجَّسَتِ الأرضُ بالعيون وتَفَرَّتْ، قال زهير:
رَعوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا		غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ
رفأ:
رجلٌ رفّاءٌ بين الرِّفاءة والرِّفاية. والثَّوْبُ مَرْفُوٌّ، أي: مَلْؤُومٌ خَرْقُه.
والرِّفاءُ: يكون الاتّفاق، وحُسْن الاجتماع، ويكون من الهُدُوء والسُّكُون، وفي الحديث: بالرِّفاء والبنين.. والمُرافَأة: المحاباةُ في البيع.. رافأتُهُ في البَيع مُرافأَةً، قال:
ولمّا أن رأيت أبـا رُدَيْمٍ		يُرافِئُني ويَكْرَهُ أن يلاما
وأمَا بيت أبي خراش:
رَفَوْني وقالوا: يا خُوَيْلِدُ لا تُرَعْ		فقلتُ، وأَنكَرْتُ الوجوه: هُمُ هُمُ
فإِنّه من الهدوء والسُّكون.
وأَرْفأتُ السّفينة: قرَّبتُها إلى الشَّطِّ. إرفاءً.
واليَرْفَئيٌّ: راعي الغنم.
رأف:
الرّأفة: الرَّحْمَةُ، وقد رَؤُفَ يَرْؤُفُ رأفة، ويُقالُ: رَأَفَ يَرْأَفُ، فهو رَأْفٌ ورؤوفٌ.
فرأ:
الفَرَأُ، مقصور: الفَتِيُّ من حُمُر الوَحش، ومَنْ تَرَكَ الهَمْزَ قال: فَرَا.
فأر:
الفَأْر، مهموز، والواحدةُ: فأرة، والجميع: الفِئران. وأرضٌ مَفْأرةٌ، ويُقال: فَئِرةٌ.
وفأرة المسك: نافجته.
أفر:
أَفَرَتِ القِدْرُ تأفِر أَفْراً، إذا جاشَتْ واشتدّ غَلَيانُها، كأنّما تَنْزو نَزْواً، قال: باخوا وقِدرُ الحَرْب تَغْلي أَفرا والمِئْفَر من الرّجال: الذي يَسعَى بين يدي الرَّجل يُعينُهُ ويَخْدُمه، ويقال: إنّه ليأفِرُ بين يَدَيهِ، وقد اتُّخذَ مِئْفراً، قال: لم يُنْجِهِمْ منك النّجاء المِئفَرُ والإنسانُ يَأْفِرُ أَفْراً، إذا وَثَبَ ومَشَى عَدْواً.
أرف:
الآُرْفيُّ: اللبّن المحض الطّيّب، ويقال أيضاً لِلَبَنِ الظِّباء.
أَرَّفْتُ الدّار تَأْريقاً، أي: قَسَمْتها وحَدَّدتها.
وبَنَيت أُرْفَ الدّار، وهي: المَعالِمُ. الواحدة: أُرْفةٌ، ورف خفيفة.

##### Türkçe

باب **الراء** ve **الفاء** ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء**
**ف ر و**، **ف و ر**، **و ر ف**، **و ف ر**، **ر ي ف**، **ف ر ي**، **أ ر ف**، **ر ف أ**، **ر أ ف**، **ف ر أ**، **ف أ ر**، **أ ف ر** kullanımdadırlar.

**فرو**:
**فَرْوَةُ الرّأس**: saçıyla birlikte onun derisi. Ve **الفَرْوُ**: bilinen (şey)dir; çoğulu **فِراء**’dır. **الفَرْوُ** cübbe gibi olursa onun adı: **فَرْوة**’dir.

**فور**:
**الفَوْرُ**: tencerenin ve ateşin, dumanın ve öfkenin kaynaması/taşması. **الفَوّارة**: suyu ile coşup kaynayan gözedir. Ve işkembede iki **فَوّارة** vardır; iç taraflarında her etli olandan iki bez vardır; “erkeğin suyu böbreğe düşer, sonra **الفوّارة**’ya, sonra husyeye; o bez yenmez” denir.
Kavim **فَوْرهم**’den geldi; yani: savaşa coştular da o yönlerinden geldiler; her coşan kaynayan (**فائر**)dır.
**الفِيرة**: bir helvadır; kaynaması kaynayıncaya kadar pişirilir; sonra bir sıkaca atılır da süzülür; sonra üzerine hurma atılır; lohusa kadın onu içerek alır.
**الفائرُ**: hayvanlardan ve başkalarından sinirin yayılmış olanı.
Ve damar kaynadı/şişti, **يَفُورُ** **فوراً**; yani: şişti. Dedi ki:
لهـا رُسُـغٌ أَيِّدٌ مُـكــرَبٌ		فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا
Züheyr dedi ki:
تَهْوِي على رَبِذاتٍ غيرِ فـائرةٍ		تُحْذَى وتُعْقَدُ في أَرْساغِها الخَدَمُ

**ورف**:
Ağaçtan **الوارِفُ**: sahibinin (rabb’inin) onunla sevindiği taze/yeşil olandır; o, aynı şekilde **الوَرِيفُ**’tir.
Ağaç **وَرَفَ** eder, **يَرِفُ** **وَرِيفاً** ve **وُرُوفاً**; sululuğundan ve nimetinden yeşilliğine bir sevinç gördüğün zaman. Dedi ki: ذات غُصونٍ يَهتَزُّ وارِفُها

**وفر**:
**الوَفْرُ**: kendisinden hiçbir şey eksilmemiş çok maldır; o, **مَوْفُورٌ**dur. **الوافرُ**: tam olandır. Biz onu **فِرةً** ve **وُفورا** olarak bol yaptık; kullanılan (şekil): onu **توفيراً** olarak bol yaptık.
Saçtan **الوَفْرَةُ**: iki kulağa ulaşan şeydir. Ve **شَعَرٌ مُوَفَّر**: bol saç.
**الوافر**: şiirden bir türdür.

**ريف**:
**الرِّيفُ**: yiyecek ve gıdada bolluk ve genişliktir.

**فري**:
**الفَرْيُ**: yarmadır. Deriyi yarattım/işledim sonra onu **فَرَيته**; yani: kesim yerlerinin işaretlerini onun üzerine belirledin, sonra onu kestin. Ve şeyi kılıçla ve bıçakla **فَرَيْت**: onu kestin ve yardın.
Ve onu **فريته**: onu düzelttin. **الفَرْية**: gürültü/bağrışmadır.
Ve cesur adam için denir: “Hiç kimse onun yarması gibi yaramaz”; hafif (okunuşla). Kim ağırlaştırırsa hata etmiştir.
Falan **فَرَى** eder, **يَفْري**; yalanı **يَفْري**; onu uydurduğu zaman. **الفِرية**: yalan ve iftiradır.
**الفَرِيُّ**: “Aziz ve Celil’in sözü”ndeki büyük iştir: “لقد جِئْتِ شيئاً فَرِيّا”.
**الفَرِيَّة**: su tulumu (mezâde)dir; ve **فَرِيّةٌ وَفْراء**: geniştir. “**مَفرِيّة**” dediğin zaman o, yarılmıştır. **التَّفرِّي**: çatlamadır. Ve “yer gözelerle yarıldı ve **تَفَرَّتْ**” denir. Züheyr dedi ki:
رَعوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا		غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ

**رفأ**:
Bir adam **رفّاءٌ**dur; **الرِّفاءة** ve **الرِّفاية** arasındadır. Elbise **مَرْفُوٌّ**dur; yani: yırtığı yamalanmıştır.
**الرِّفاءُ**: uyuşma/uyum olur; ve güzel toplanma olur; ve sükûnet ve durgunluktan olur. Hadiste: **بالرِّفاء والبنين**. **المُرافَأة**: satışta kayırmadır; satışta ona **مُرافأَةً** olarak kayırdım. Dedi ki:
ولمّا أن رأيت أبـا رُدَيْمٍ		يُرافِئُني ويَكْرَهُ أن يلاما
Ebu Hıraş’ın beytine gelince:
رَفَوْني وقالوا: يا خُوَيْلِدُ لا تُرَعْ		فقلتُ، وأَنكَرْتُ الوجوه: هُمُ هُمُ
Şüphesiz o, sükûnet ve durgunluktandır.
Ve gemiyi **أَرْفأتُ**: onu kıyıya yaklaştırdım; **إرفاءً** olarak.
**واليَرْفَئيٌّ**: koyun çobanudur.

**رأف**:
**الرّأفة**: merhamettir. Ve **رَؤُفَ** eder, **يَرْؤُفُ** **رأفة** (olarak). Ve “**رَأَفَ** eder, **يَرْأَفُ**” denir; o, **رَأْفٌ** ve **رؤوفٌ**tur.

**فرأ**:
**الفَرَأُ** (maksûr): yaban eşeklerinin genci; hemzeyi terk eden kimse “**فَرَا**” dedi.

**فأر**:
**الفَأْر** (hemzeli); bir tanesi: **فأرة**; hepsi: **الفِئران**. Ve **أرضٌ مَفْأرةٌ**; ve “**فَئِرةٌ**” denir.
Ve miskin **فأرة**’si: onun nafıcasıdır.

**أفر**:
Tencere **أَفَرَتْ** eder, **تأفِر** **أَفْراً**; yani: coştu ve kaynaması şiddetlendi; sanki sıçrayarak sıçrıyor. Dedi ki: باخوا وقِدرُ الحَرْب تَغْلي أَفرا
Erkeklerden **المِئْفَر**: adamın önünde koşuşturan, ona yardım eden ve ona hizmet eden kimsedir. Ve “Onun iki eli arasında **ليأفِرُ** eder” denir. Ve **مِئْفراً** edinilmiştir. Dedi ki: لم يُنْجِهِمْ منك النّجاء المِئفَرُ
Ve insan **يَأْفِرُ** **أَفْراً**; yani: sıçradığı ve koşarak yürüdüğü zaman.

**أرف**:
**الآُرْفيُّ**: saf, hoş yoğurttur; ayrıca ceylanların sütü için de söylenir.
Evi **أَرَّفْتُ** **تَأْريقاً**; yani: onu böldüm ve sınırlarını belirledim.
Ve evin **أُرْفَ**’unu bina ettim; o: alâmetlerdir. Bir tanesi: **أُرْفةٌ**; ve hafif **رف**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَأْفَةُ: أشدُّ الرحمةِ. أبو زيد: رَؤُفْتُ بالرجل أَرْؤُفُ به رَأْفَةً وَرآفَةً، ورَأَفْتُ به أَرْأَفُ، ورَئِفْتُ رَأْفاً. قال: كلٌّ من كلام العرب: فهو رَءوفٌ على فَعولٍ. قال كعب ابن مالك الأنصاري:
نُطيعُ نَبِيَّنا ونُـطـيعُ رَبَّـاًهو الرحمنُ كان بنا رَؤُوفا
ورَؤُوفٌ أيضاً على فَعُلٍ، قال جرير:
يَرى للمسلمين عليه حَـقَّـاًكفِعْلِ الوالِد الرَؤُفِ الرحيمِ

##### Türkçe

**الرَأْفَةُ**: rahmetin en şiddetlisidir. Ebû Zeyd: “Adam hakkında **رَؤُفْتُ**; ona **أَرْؤُفُ**; **رَأْفَةً** ve **رآفَةً** (ile). Ve ona **رَأَفْتُ**; **أَرْأَفُ**. Ve **رَئِفْتُ**; **رَأْفاً** (ile).” dedi. Dedi ki: Bunların hepsi Arapların sözündendir; o hâlde o, **رَءوفٌ**dur, **فَعولٍ** vezni üzerinedir. Ensârî Ka‘b b. Mâlik dedi ki:
نُطيعُ نَبِيَّنا ونُـطـيعُ رَبَّـاًهو الرحمنُ كان بنا رَؤُوفا
Ve **رَؤُوفٌ** ayrıca **فَعُلٍ** vezni üzerinedir; Cerîr dedi ki:
يَرى للمسلمين عليه حَـقَّـاًكفِعْلِ الوالِد الرَؤُفِ الرحيمِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والهمزة وما يثلثهما)
  (رأد)  الراء والهمزة والدال أُصَيلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركة. يقال امرأة رَأْدةٌ* ورُؤْد، وهي السَّريعة الشَّباب لا تَبْقَى قَمِيئَة. وهو الذي ذكرناه في الحركة. والرَّأْد والرُّؤْد: أصل اللّحْي. ورأْد الضُّحى: ارتفاعه. يقال تَرَأَّدَ([1]) الضُّحى وتراءَدَ. وترأّدت الحيّة: اهتَزّت في انسيابها. وكان الخليل يقول: الرِّئْد: مهموز: التِّرْب.
  (رأس)  الراء والهمزة والسين أصلٌ يدل على تجمُّعٍ وارتفاع.
  فالرَّأْس رأسُ الإنسانِ وغيرِه. والرأس: الجماعة الضخمة في قول ابن كُلثوم:
بِرأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بكرٍ *** نَدُقُّ به السُّهولَةَ والحُزُونا([2])  والأَرْأَسُ: الرّجُل العظيم الرأْس. ويقال بعيرٌ رَؤُوسٌ([3])، إِذا لم يَبْقَ لـه طِرْقٌ إلاّ في رأسه. وشاة رأْساءُ، إذا اسودَّ رأسُها. والرَّئيس: الذي قد ضُرِب [رأسُه]. ويقال سحابةٌ رائِسة، وهي التي تَقْدُم السَّحابَ. ويقال أنت على رئاس أمرك. والعامّة تقول: على رَأْس أمرك.
  (رأف)  الراء والهمزة والفاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على رِقّة ورحمة، وهي الرّأفة. يقال رَؤُفَ يَرْؤُف رأْفةً ورآفة، على فَعْلةٍ وفَعَالة. قال الله جلّ وعلا:﴿وَلاَ تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللهِ﴾ [النور 2]، وقرئت: ﴿رَآفَةٌ([4])﴾، ورجل رؤوف على فَعُول، ورَؤُف [على] فَعُل. قال في رؤوف:
  * هو الرَّحمنُ كان بنا رؤُوفا *([5])
  وقال في الرؤف:
يرى لِلمسلمينَ عليه حقّاً *** كفِعل الوالدِ الرَّؤُفِ الرّحيمِ([6])  (رأل)  الراء والهمزة واللام كلمةٌ واحدة تدلُّ على فِراخ النعام، وهي الرَّأْل، والجمع رئَال، والأنثى رألَةٌ. واسْتَرْأل النّبات، إذا طال وصار كأعناق الرِّئال. وذات الرِّئال: روضة. والرِّئال: كواكب([7]).
  (رأم)  الراء والهمزة والميم أصلٌ يدل على مُضامَّةٍ وقُرْب وعَطْفٍ. يقال لكل مَن أحبَّ شيئاً وأَلِفَه: قد رَئِمَه. وأصلُه مِن قولهم: رَأَم الجُرْحُ رئْماناً([8])، إذا انضمّ فُوه للبُرْء. وقال الشَّيباني: رأَمْت شَعْبَ القَدَح، إذا أصلحتَه. وأنشد:
وقتْلي بحقْفٍ من أُوارةَ جُدِّعتْ *** صَدَعْنَ قُلوباً لم تُرأَّمْ شُعوبُها([9])  والرُّؤمة: الغِراء الذي يُلزَق به الشَّيء. والرَّأْم: بَوٌّ أو ولدٌ تعطف عليه غير أمِّه. وقد رئِمت النّاقةُ رِئْمَاناً. وأرأمْناها، عطفْناها على رَأْمٍ. والناقة رؤومٌ ورائمة([10]).
  (رأي)  الراء والهمزة والياء أصلٌ يدلُّ على نظرٍ وإبصارٍ بعينٍ أو بصيرة. فالرَّأي: ما يراه الإنسانُ في الأمر، وجمعه الآراء. رأَى فلانٌ الشيءَ وراءهُ، وهو مقلوبٌ. والرِّئْيُ: ما رأت العينُ مِن حالٍ حسنة. والعرب تقول: رَيْتُهُ في معنى رأيْته وتراءَى القوم، إذا رأى بعضهم بعضاً. وراءى فلانٌ يُرائي. وفَعَل ذلك رِئاءَ النّاس، وهو أن يَفعلَ شيئاً ليراه النّاس. والرُّوَاء: حُسن المنْظَر. والمِرآة معروفة. والتَّرْئيَة وإن شئتَ ليَّنتَ الهمزة فقلت التَّرِيّة: ما تراه الحائضُ من صُفْرةٍ بعد دمِ حيضٍ، أو أن ترى شيئاً من أمارات الحيض قبلُ. والرُّؤْيا معروفة، والجمع رُؤىً.
  (رأب)  الراء والهمزة والباء أصلٌ واحد يدلُّ على ضمٍّ وجَمع. تقول: رأبت الأمورَ المتفرِّقة؛ إذا أنت جمعتَها برِفْقِك، كما يرأبَ الشَّعَّابُ صَدْعَ الجَفْنة. وتلك  الخشبةُ التي يُشعَب بها رُؤْبة.----------------------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "رداء، وفي المجمل: "راد"، صوابهما ما أثبت.
([2]) البيت من معلقة عمرو بن كلثوم.
([3]) على وزن صبور، كما في القاموس. ويقال أيضاً في معناه: مرأس ومرآس، كمعظم ومصباح.
([4]) هي قراءة ابن جريج، ورويت عن عاصم وابن كثير. تفسير أبي حيان (6: 429).
([5]) لكعب بن مالك الأنصاري، في اللسان (رأف). وصدره: * نطيع نبينا ونطيع ربا *
([6]) لجرير في ديوانه 507 واللسان (رأف). وكلمة "عليه" ساقطة من الأصل. وهكذا جاءت الرواية في اللسان. وصوابه بالخطاب:
ترى للمسلمين عليك حقا *** كفعل الوالد الرؤف الرحيم ([7]) انظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 383).
([8]) في الأصل: "رئما"، صوابه من المجمل واللسان، ويقال "رأما" أيضاً.
([9]) البيت في اللسان (رأم) وأمالي ثعلب 575.
([10]) ورائم أيضاً يطرح التاء.
ـ

##### Türkçe

(راء ve hemze ve ikisini üçleyen(ler) babı)
  (رأد)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الدال**; sarsıntı ve hareket üzerine delâlet eden köklü bir (asıl)dır. Denir: kadın **رَأْدةٌ** ve **رُؤْد**; o, gençliği çabuk olan, **قَمِيئَة** olarak kalmayan (kadın)dır. Bu, hareket hakkında zikrettiğimiz şeydir. Ve **الرَّأْد** ve **الرُّؤْد**: sakalın aslıdır. Ve **رأْد الضُّحى**: onun yükselmesidir. Denir: **تَرَأَّدَ** **الضُّحى** ve **تراءَدَ**. Ve yılan **ترأّدت**: akışında sallandı. Ve Halîl derdi: **الرِّئْد**: hemzeli: **التِّرْب**.
  (رأس)  **الراء** ve **الهمزة** ve **السين**; toplanma ve yükselme üzerine delâlet eden bir asıldır.
  Artık **الرَّأْس** insanın ve başkasının başıdır. Ve **الرأس**: İbn Kulsûm’un sözünde büyük topluluk:
بِرأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بكرٍ *** نَدُقُّ به السُّهولَةَ والحُزُونا([2])  Ve **الأَرْأَسُ**: başı büyük adamdır. Ve denir: deve **رَؤُوسٌ**([3]), eğer onun için başında olandan başka bir **طِرْقٌ** kalmadıysa. Ve koyun **رأْساءُ**, eğer onun başı karardıysa. Ve **الرَّئيس**: [başı] vurulmuş olan kimsedir. Ve denir: bulut **رائِسة**, o, bulutun önüne geçen (bulut)tur. Ve denir: sen işinin **رئاس**’ı üzeresin. Ve avam der: işinin **رَأْس**’ı üzeresin.
  (رأف)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الفاء**; incelik ve merhamete delâlet eden tek bir kelimedir; o da **الرّأفة**’dir. Denir: **رَؤُفَ يَرْؤُف** **رأْفةً** ve **رآفة**; **فَعْلةٍ** ve **فَعَالة** üzere. Allah—azîz ve celîl—dedi: ﴿وَلاَ تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللهِ﴾ [النور 2], ve şöyle okunmuştur: ﴿**رَآفَةٌ**([4])﴾. Ve adam **رؤوف** **فَعُول** üzere; ve **رَؤُف** [**على**] **فَعُل** üzere. **رؤوف** hakkında dedi:
  * هو الرَّحمنُ كان بنا رؤُوفا *([5])
  Ve **الرؤف** hakkında dedi:
يرى لِلمسلمينَ عليه حقّاً *** كفِعل الوالدِ الرَّؤُفِ الرّحيمِ([6])  (رأل)  **الراء** ve **الهمزة** ve **اللام**; devekuşu yavrularına delâlet eden tek bir kelimedir; o da **الرَّأْل**’dir. Çoğulu **رئَال**; dişisi **رألَةٌ**. Ve bitki **اسْتَرْأل** etti; eğer uzadı ve **الرِّئال** boyunları gibi olduysa. Ve **ذات الرِّئال**: çayırlıktır. Ve **الرِّئال**: yıldızlar([7]).
  (رأم)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الميم**; bitişme ve yakınlık ve şefkat üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: bir şeyi sevip ona ünsiyet eden her kimse için: onu **رَئِمَه**. Ve onun aslı, onların sözünden (gelir): yara **رَأَم** etti **رئْماناً**([8]); eğer iyileşmeye doğru ağzı birleştiyse. Şeybânî dedi: **رأَمْت** **شَعْبَ القَدَح**; eğer onu düzelttiysem. Ve inşâd etti:
وقتْلي بحقْفٍ من أُوارةَ جُدِّعتْ *** صَدَعْنَ قُلوباً لم تُرأَّمْ شُعوبُها([9])  Ve **الرُّؤمة**: şeyin onunla yapıştırıldığı tutkaldır. Ve **الرَّأْم**: annesi olmayanın üzerine şefkat ettiği bir baba yahut bir evlâttır. Ve dişi deve **رئِمت** **رِئْمَاناً**. Ve onu **أرأمْناها**; onu bir **رَأْم** üzerine şefkatli kıldık. Ve dişi deve **رؤومٌ** ve **رائمة**([10]).
  (رأي)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الياء**; gözle yahut basîretle bakma ve görmeye delâlet eden bir asıldır. Artık **الرَّأي**: insanın işte gördüğü şeydir; çoğulu **الآراء**. Falan, şeyi **وراءهُ** gördü; o, ters çevrilmiş olandır. Ve **الرِّئْيُ**: gözün güzel bir hâlden gördüğü şeydir. Ve Araplar der: **رَيْتُهُ**; **رأيْته** mânâsında. Ve kavim **تراءَى** etti; eğer onların bazısı bazısını gördüyse. Ve falan **وراءى** eder, **يُرائي**. Ve bunu insanların **رِئاءَ**’ı olarak yaptı; o, insanların görmesi için bir şey yapmasıdır. Ve **الرُّوَاء**: görünüş güzelliğidir. Ve **المِرآة** bilinir. Ve **التَّرْئيَة**—istersen hemzeyi yumuşatırsın da **التَّرِيّة** dersin—: hayız kanından sonra hayızlının gördüğü sarılıktır; yahut daha önce hayzın alâmetlerinden bir şeyi görmesidir. Ve **الرُّؤْيا** bilinir; çoğulu **رُؤىً**.
  (رأب)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الباء**; bir tek asıl, katma ve toplama üzerine delâlet eder. Dersin: dağınık işleri **رأبت**; eğer sen onları yumuşaklığınla topladıysan; tıpkı **الشَّعَّابُ**’ın çanağın yarığını **يرأبَ** etmesi gibi. Ve o, onunla yarma yapılan şu tahta **رُؤْبة**’dir.
----------------------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “رداء”; ve **المجمل**’de: “راد”; ikisinin doğrusu, sabit kıldığımızdır.
([2]) Beyit, Amr b. Kulsûm’un muallakasındandır.
([3]) **صبور** vezni üzeredir; **القاموس**’ta olduğu gibi. Ve mânâsında ayrıca denir: **مرأس** ve **مرآس**; **معظم** ve **مصباح** gibi.
([4]) O, İbn Cureyc’in kıraatidir; Âsım ve İbn Kesîr’den rivayet edilmiştir. Ebû Hayyân tefsiri (6: 429).
([5]) Ensârî Ka‘b b. Mâlik’indir; **اللسان**’da (رأف). Ve onun صدر’ı: * نطيع نبينا ونطيع ربا *
([6]) Cerîr’indir; divanında 507 ve **اللسان**’da (رأف). “عليه” kelimesi asıldan düşmüştür. Rivayet **اللسان**’da böyle gelmiştir. Doğrusu hitap iledir:
ترى للمسلمين عليك حقا *** كفعل الوالد الرؤف الرحيم
([7]) Merzûkî’nin **الأزمنة والأمكنة**’sine bak (2: 383).
([8]) Asılda: “رئما”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır; “رأما” da denir.
([9]) Beyit **اللسان**’da (رأم) ve Sa‘leb’in **أمالي**’sinde 575’tedir.
([10]) Ve **رائم** de; **التاء**’yı düşürür.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرأفة: الرحمة، وقد رؤف فهو رئف (انظر: الأفعال 3/97) ورؤوف، نحو يقظ، وحذر، قال تعالى: ﴿لا تأخذكم بهما رأفة في دين الله﴾ [النور/2].

##### Türkçe

- **الرأفة**: rahmettir; ve (kişi) **رؤف** oldu; o hâlde o **رئف**tir (bak: fiiller 3/97) ve **رؤوف**tur; **يقظ** ve **حذر** gibi. Yüce Allah dedi ki: ﴿Allah’ın dini hususunda ikisine karşı sizi **رأفة** tutmasın﴾ [en-Nûr/2].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر أ ف
الله تعالى رءوف بعباده ورؤف‏.‏
وقد رؤف بهم ورأف وهو ذو رأفة ورحمة‏.‏
وترأف الوالد بولده‏.‏
وما كان رءوفاً‏.‏
وقـد رأفتـه واسترأفتـه‏:‏ استعطفتـه‏.‏
وتـراءف القـوم‏.‏
ومـا لبنـي لا يتراءفون‏:‏ لا يتراحمون‏.‏

##### Türkçe

ر أ ف
Allah Teâlâ, kullarına karşı **رءوف**tur ve **رؤف**tur.
Ve onlara karşı **رؤف** oldu ve **رأف** oldu; ve O, **رأفة** ve rahmet sahibidir.
Ve baba, çocuğuna **ترأف** etti.
Ve **رءوفاً** olmadı.
Ve gerçekten ona **رأفتـه** ve onu **استرأفتـه**: onu acındırdım.
Ve kavim **تراءف** etti.
Ve benim oğullarım için ne var ki **يتراءفون** değiller: merhametleşmiyorlar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرأْفة: الرحمة، وقيل: أَشد الرحمة؛ رَأَفَ به يَرْأَفُ ورئِفَ ورَؤُفَ رَأْفَةً ورَآفةً. وفي التنزيل العزيز: ولا تأْخُذْكُم بهما رأْفةٌ في دِينِ اللّه؛ قال الفراء: الرأْفةُ والرآفةُ مثل الكأَْبةِ والكآبة، وقال الزجاج: أَي لا ترحموهما فَتُسْقِطوا عنهما ما أَمَر اللّه به من الحدّ. ومن صفات اللّه عز وجل الرؤوف وهو الرحيمُ لعباده العَطُوفُ عليهم بأَلطافه. والرأْفةُ أَخصُّ من الرحمةِ وأَرَقُّ، وفيه لغتان قرئ بهما معاً: رَؤوفٌ على فَعُولٍ؛ قال كعب بن مالك الأَنصاري:
نُطِيعُ نَبيَّنا ونُطِيعُ رَبّاً،
هو الرحمنُ كان بِنا رَؤوفا
ورؤُفٌ على فَعُلٍ؛ قال جرير:
يَرىَ لِلْمُسلِمِينَ عليه حَقّاً،
كفِعْلِ الوالِدِ الرؤُفِ الرحيمِ
وقد رَأَفَ يَرْأَفُ إذا رَحِمَ. والرَّأْفَةُ أَرَقُّ من الرحمة ولا تَكاد تقع في الكراهة، والرحمةُ قد تقع في الكراهة للمَصْلحةِ. أَبو زيد: يقال رَؤُفْتُ بالرجل أَرؤُفُ به رَأْفَةً ورآفةً ورأَفْتُ أَرْأَف به ورئِفْتُ به رأَفاً كلٌّ من كلام العرب؛ قال أَبو منصور: ومَن لَيَّنَ الهمزةَ وقال رَوُف جعلها واواً، ومنهم من يقول رَأْفٌ، بسكون الهمزة؛ قال الشاعر:
فآمِنوا بِنَبِيٍّ، لا أَبا لكُمُ
ذِي خاتَمٍ، صاغهُ الرحمنُ، مَخْتُومِ
رَأْفٍ رَحِيمٍ بأَهْلِ البِرِّ يَرْحَمُهم،
مُقَرَّبٍ عند ذِي الكُرْسِيِّ مَرْحُومِ
ابن الأَعرابي: الرأْفةُ الرحمةُ. وقال الفراء: يقال رَئِفٌ، بكسر الهمزة، ورَؤُفٌ. ابن سيده: ورجل رَؤُفٌ ورؤوفٌ ورَأْفٌ؛ وقوله: وكان ذُو العَرْشِ بنا أَرافيْ
إنما أَراد أَرأَفِيّاً كأَحْمَرِيّ، فأَبدل وسكَّنه على قوله: وآخذ منْ كلِّ حَيٍّ عُصُمْ

##### Türkçe

**الرأْفة**: merhamet; ve denildi: merhametin daha şiddetlisi; **رَأَفَ** ona karşı **يَرْأَفُ** ve **رئِفَ**
ve **رَؤُفَ** **رَأْفَةً** ve **رَآفةً**. Aziz tenzîlde: “Ve ikisi hakkında sizi **رأْفةٌ**
Allah’ın dininde tutmasın”; el-Ferrâ dedi: **الرأْفةُ** ve **الرآفةُ** tıpkı **الكأَْبةِ** ve **الكآبة** gibidir,
ve ez-Zeccâc dedi: yani onlara merhamet etmeyin de Allah’ın emrettiği
haddden onlardan düşürmeyin. Allah عز وجل’in sıfatlarındandır **الرؤوف**; o, kullarına rahîmdir, onlara
lütuflarıyla şefkatli olandır. Ve **الرأْفةُ** merhametten daha özeldir ve daha incedir; onda iki lugat vardır, ikisiyle birlikte okunmuştur:
**رَؤوفٌ** vezni üzere **فَعُولٍ**; Ka‘b b. Mâlik el-Ensârî dedi:
نُطِيعُ نَبيَّنا ونُطِيعُ رَبّاً،
هو الرحمنُ كان بِنا رَؤوفا
ve **رؤُفٌ** vezni üzere **فَعُلٍ**; Cerîr dedi:
يَرىَ لِلْمُسلِمِينَ عليه حَقّاً،
كفِعْلِ الوالِدِ الرؤُفِ الرحيمِ
Ve **رَأَفَ يَرْأَفُ** olur, eğer merhamet ettiyse. Ve **الرَّأْفَةُ** merhametten daha incedir ve
neredeyse hoşnutsuzlukta vuku bulmaz; merhamet ise maslahat için hoşnutsuzlukta vuku bulabilir. Ebû Zeyd:
denir: **رَؤُفْتُ** adamla, ona karşı **أَرؤُفُ** **رَأْفَةً** ve **رآفةً**; ve **رأَفْتُ** **أَرْأَف** ile; ve **رئِفْتُ** onunla **رأَفاً**; hepsi Arapların sözündendir; Ebû Mansûr dedi: kim hemzeyi yumuşatıp **رَوُف** derse onu vâv yapmıştır; onlardan kimi de **رَأْفٌ** der, hemzeyi sükûn ile; şair dedi:
فآمِنوا بِنَبِيٍّ، لا أَبا لكُمُ
ذِي خاتَمٍ، صاغهُ الرحمنُ، مَخْتُومِ
رَأْفٍ رَحِيمٍ بأَهْلِ البِرِّ يَرْحَمُهم،
مُقَرَّبٍ عند ذِي الكُرْسِيِّ مَرْحُومِ
İbnü’l-A‘râbî: **الرأْفةُ** merhamettir. El-Ferrâ dedi: denir **رَئِفٌ**, hemzeyi kesre ile, ve **رَؤُفٌ**. İbn Sîde: ve adam **رَؤُفٌ** ve **رؤوفٌ** ve **رَأْفٌ**; ve onun sözü:
وكان ذُو العَرْشِ بنا أَرافيْ
ancak **أَرأَفِيّاً**yı kastetti, tıpkı **أَحْمَرِيّ** gibi; sonra onu ibdâl etti ve sükûn verdi, şu sözü üzere:
وآخذ منْ كلِّ حَيٍّ عُصُمْ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر أ ف * * الرَّأْفَةُ * أشد الرحمة وقد * رَؤُفَ * به بالضم * رَأْفَةً * و * رَآفَةَ * و * رَأَفَ * به يرأف مثل قطع يقطع * رَأَفاً * بفتح الهمزة و * رَئِفَ * به من باب طرب كله من كلام العرب فهو * رَءوُفٌ * على فعول و * رَؤُفٌ * أيضا على فعل

##### Türkçe

* ر أ ف * * **الرَّأْفَةُ** * merhametin en şiddetlisidir; ve onunla (birine) damme ile **رَؤُفَ**; **رَأْفَةً** olarak ve **رَآفَةَ** olarak; ve onunla **رَأَفَ** (da vardır), **يرأف**; “kesti, keser” gibi; **رَأَفاً** (hemzenin fethasıyla); ve onunla **رَئِفَ**, “**طرب**” babındandır; hepsi Arapların sözündendir; o hâlde o, **رَءوُفٌ**dur, “فعول” vezni üzerinedir; ve **رَؤُفٌ** da, “فعل” vezni üzere.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رأف، بالفتح: ع، كما في العباب، أو رملة، قال الشاعر:
  وتنظر من عينى لياح تصيفتمخارم من أجواز أعفر أورأفا والرأف أيضا: الخمر، عن ابن عباد، وأنشد غيره للقطامي:
  ورأف سلاف شعشع التجر مزجهالنحمي وما فينا عن الشرب صادف ويروى: وراح، وهذه الرواية أصح وأكثر، قاله الصاغاني. الرأف: الرجل الرحيم، كالرؤف، والرؤوف، وهما لغتان، وقد قريء بهما، وشاهد الأولى، ما أنشده ابن الأنباري:
  فآمـنــوا بـــنـــبـــي لا أبـــا لـــكـــم                      ذي خـاتـم صـاغـه الـرحـمـن مـــخـــتـــوم
  رأف رحيم بأهل البر يرحمهممقرب عند ذي الكرسي مرحوم وشاهد الثانية، قول جرير يمدح هشام بن عبد الملك:

  ترى للمسلمين عليك حقـا                      كفعل الوالد الرؤف الرحيم وشاهد الثالثة، قول كعب بن مالك الأنصاري:
  نطيع نبينا ونطـيع ربـا                      هو الرحمن كان بنا رؤفا أو الرأفة: أشد الرحمة أو أرقها كما في الصحاح، والذي في المجمل: أنها مطلق الرحمة وأخص، ولا تكاد تقع في الكراهية، والرحمة قد تقع في الكراهية للمصلحة، وقال الفخر الرازي: الرأفة: مبالغة في رحمة مخصوصة، من دفع المكروه، وإزالة الضر، وإنما ذكر الرحمة بعدها ليكون أعم وأشمل، نقله الفناري في حواشي المطول، قال: وهو الأنسب لنظم القرآن، قال شيخنا: وفيه رد على الناصر البيضاوي، في قوله: إنه أخر لمراعاة الفواصل، وهذا ليس من شأن الكلام البليغ، فتأمل. ورأف الله تعالى بك، مثلثة، نقله الجوهري، عن أبي زيد، وقال: كل من كلام العرب، قال الأزهري: ومن لين الهمزة قال: روف، فجعلها واوا، منهم من يقول: راف، يراف، رافا، وهو قول أبي زيد أيضا، يقال أيضا: راوف الله بك، رأفة، ورأفة، ورأفا محركة، أي: فيهما، كما هو مقتضى سياقة، والصواب أن الثاني بالمد، كما هو في الصحاح، واللسان، والعباب، وبه قرأ الخليل. وهو رأف، بالفتح، وكندس، وكتف، وصبور، وصاحب، وقد تقدم شاهد الأولى الثانية، والرابعة. ومما يستدرك عليه: الرؤوف، من الأسماء الحسنى: هو الرحيم لعباده، العطوف عليهم بألطافه. وتراءف الوالد بولده، ويقال: مالبنى فلان لا يتراءفون، واسترأفه: استعطفه.

##### Türkçe

**رأف**, fetha ile: **ع**; **العباب**’da olduğu gibi; yahut kumluk, şair dedi:
  “Ve bakar, **لياح**’ın iki gözünden; yazlayan (kimseler) **مخارم**’dir; **أجواز**’dan **أعفر** yahut **رأفا**.”

Ve **الرأف** ayrıca: şarap; İbn عباد’dan. Ve başkası **القطامي** için inşad etti:
  “Ve **رأف**; **سلاف**; **شعشع**; **التجر** onun karışımını karıştırdı; **النحمي**; ve bizde içmeden alıkoyan yoktur.”

Ve “**وراح**” diye rivayet olunur; bu rivayet daha sahih ve daha çoktur; **الصاغاني** bunu söyledi.

**الرأف**: merhametli adam; **الرؤف** gibi, ve **الرؤوف**; ikisi iki lugattır; ve ikisiyle de kıraat olunmuştur. Birincinin şahidi: İbn الأنباري’nin inşad ettiği:
  “Öyleyse iman edin bir peygambere—babanız yok sizin—                      **ذي** mühürlü bir mühür; onu **الرحمن** yaptı, mühürlenmiş.
  **رأف** merhametli; iyilik ehline merhamet eder;                      **ذي الكرسي** katında yakın, merhamet olunmuş.”

İkincinin şahidi: Cerir’in, Hişam b. Abdülmelik’i övdüğü sözü:

  “Görürsün Müslümanların senin üzerinde gerçekten bir hakkı vardır;                      merhametli, esirgeyen babanın fiili gibi.”

Üçüncünün şahidi: Ensarî Ka‘b b. Malik’in sözü:
  “Peygamberimize itaat ederiz ve bir Rabbe itaat ederiz;                      O **الرحمن**’dır; bize **رؤفا** idi.”

Yahut **الرأفة**: merhametin en şiddetlisi yahut en incesi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **المجمل**’de olan ise: onun mutlak merhamet ve daha hususi olduğudur; ve neredeyse kerihlikte vaki olmaz; merhamet ise maslahat için kerihlikte vaki olabilir. Ve Fahr er-Razi dedi: **الرأفة**: hususi bir merhamette mübalağadır; mekruhu defetmekten ve zararı gidermekten (ibarettir). Ancak ondan sonra **الرحمة**’yi zikretti ki daha umumî ve daha şamil olsun; bunu **الفناري** **حواشي المطول**’de nakletti; dedi: ve bu, Kur’an’ın nazmına daha uygundur. Şeyhimiz dedi: ve onda, **الناصر البيضاوي**’ye reddiye vardır; onun “fasılaları gözetmek için tehir etti” sözünde; bu, beliğ sözün şanından değildir; öyleyse düşün.

Ve Allah Teâlâ sana **رأف** etti; üç vecihli; **الجوهري** bunu Ebu Zeyd’den nakletti; ve dedi: Arapların kelamından her biri. **الأزهري** dedi: hemzenin yumuşatılmasından olarak dedi ki: **روف**; onu vav yaptı. Onlardan kimisi der ki: **راف**; **يراف**; **رافا**; bu, Ebu Zeyd’in de sözüdür. Yine denir: Allah sana **راوف** etti; **رأفة** ve **رأفة** ve harekeli **رأفا**; yani ikisinde; siyakın gerektirdiği üzere. Doğrusu: ikincisi med ile (uzatma ile)dir; **الصحاح**’ta, **اللسان**’da ve **العباب**’da olduğu gibi; ve Halil onunla okudu.

Ve o, fetha ile **رأف**’tır; ve **كندس** ve **كتف** ve **صبور** ve **صاحب** (vezinleri gibi). Birincinin, ikincinin ve dördüncünün şahidi geçmişti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الرؤوف**, **الأسماء الحسنى**’dandır: o, kullarına merhamet edendir; lütuflarıyla onlara şefkatli olandır.

Ve baba, çocuğuna **تراءف** etti. Ve denir: filânın oğulları ne oluyor ki **يتراءفون** (birbirlerine merhamet etmiyorlar). Ve **استرأفه**: onu şefkatlendirmesini istedi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَؤُفَ بِهِ
1 رَؤُفَ بِهِ ذ , (AZ, T, S, M, O, K,) aor. رَاَُ ; (AZ, T, S, O;) and رَأَفَ, (AZ, T, S, M, K,) aor. رَاََ ; (AZ, T, S;) and رَئِفَ; (AZ, S, M, O, K;) inf. n. رَأْفَةٌ and رَآفَةٌ (AZ, T, S, M, O, K) and رَأَفٌ (AZ, S, K) and رَأْفٌ, (O,) the first and second being inf. ns. of رَؤُفَ, [or the first is of رَأَفَ,] and the third being inf. n. of رَئِفَ, (AZ, S, O,) and the fourth being of رَأَفَ; (O;) said of God, (K,) and of a man; (AZ, T, S;) [He pitied, or compassionated, him: or he pitied him, or compassionated him, tenderly; or in the utmost degree; or most tenderly: for] رَأَفْةٌ is syn. with رَحْمَةٌ: (Fr, T, M, K: *) or it denotes a more special and more tender affection than رَحْمَةٌ; (T;) or the utmost degree thereof; (S, K;) or the most tender thereof: (K:) and رَافَ [in the CK رَأَفَ, as before, and in Freytag's Lex. رَاءَفَ,] and رَاوَفَ signify the same: (K:) [the right reading here appears to be رَافَ; (for it is said in the K in art. روف that رَافَ, aor. يَرَافُ, is a dial. var. of رَأَفَ, aor. يَرْأَفُ;) and رَاوَفَ is-doubtful; (for it is not there mentioned;)] or رَافَ, inf. n. رَوْفٌ, signifies سَكَنَ [he, or it, was, or became, still, &c.]; and رَأَفَ is a dial. var. thereof [signifying thus]; and is not from رَؤُوفٌ syn. with رَحِيمٌ. (M in art. روف.)

رَأْفٌ
رَأْفٌ ذ (M, O, K) and ↓ رَائِفٌ and ↓ رَئِفٌ (K) and ↓ رَؤُوفٌ [which is the most common of all] and ↓ رَؤُفٌ (T, S, M, O, K) are epithets from the verbs above: (T, S, M, K:) [the first from رَؤُفَ, like ضَخْمٌ from ضَخُمٌ; the second from رَأَفَ; and the third from رَئِفَ; signifying Exercising, or having, the affection termed رَأْفَة, i. e. pity, or compassion; &c.; pitying, or compassionating; &c.; or pitiful, or compassionate; &c.: the fourth and fifth having an intensive signification; very pitiful or compassionate, &c.: or] the first and fourth and fifth all signify the same, i. q. رَحيمٌ: (K:) [and ↓ أَرْأَفِىٌّ has a similar (most probably an intensive) signification; as appears from what here follows:] in the saying [of a poet],
وَ كَانَ ذُو العَرْشِ بِنَا أَرَافِى
[app. meaning And the Lord of the empyrean was, or is, to us, very merciful], by the last word is meant أَرْأَفِيًّا, [أَرْأَفِىٌّ being] like أَحْمَرِىٌّ [and أَرْيَحِىٌّ, q. v.]. (M.) -A2- رَأْفٌ also signifies Wine; (O, K;) and رَافٌ is a dial. var. thereof. (TA in art. روف.)

رَؤُفٌ
رَؤُفٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رَئِفٌ
رَئِفٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رَؤُوفٌ
رَؤُوفٌ ذ : see رَأْفٌ. ― -b2- الرَّؤُوفٌ is one of the epithets applied to God; meaning الرَّحِيمٌ [The Merciful: or rather it has an intensive signification, i. e. The Very Merciful]. (T.)

رَائِفٌ
رَائِفٌ ذ : see رَأْفٌ.

أَرْأَفِىٌّ
أَرْأَفِىٌّ ذ : see رَأْفٌ. [This art. is wanting in the copies of the Land TA to which I have had access.]

##### Türkçe

**رَؤُفَ بِهِ**
1 **رَؤُفَ بِهِ** ذ , (AZ, T, S, M, O, K,) muzâri‘i **رَاَُ** ; (AZ, T, S, O;) ve **رَأَفَ**, (AZ, T, S, M, K,) muzâri‘i **رَاََ** ; (AZ, T, S;) ve **رَئِفَ**; (AZ, S, M, O, K;) mastarı **رَأْفَةٌ** ve **رَآفَةٌ** (AZ, T, S, M, O, K) ve **رَأَفٌ** (AZ, S, K) ve **رَأْفٌ**, (O,) birinci ve ikinci, **رَؤُفَ**’ın mastarlarıdır, [yahut birinci **رَأَفَ**’ınkidir,] ve üçüncü, **رَئِفَ**’ın mastarıdır, (AZ, S, O,) ve dördüncü **رَأَفَ**’ınkidir; (O;) Allah hakkında söylenir, (K,) ve bir insan hakkında; (AZ, T, S;) [Ona acıdı, yahut ona merhamet etti: yahut ona ince bir şekilde acıdı, yahut merhamet etti; yahut en son derecede; yahut en ince şekilde: zira] **رَأَفْةٌ** **رَحْمَةٌ** ile eşanlamlıdır: (Fr, T, M, K: *) yahut **رَحْمَةٌ**’den daha hususî ve daha ince bir şefkati ifade eder; (T;) yahut onun en son derecesini; (S, K;) yahut onun en ince olanını: (K:) ve **رَافَ** [CK’de daha önceki gibi **رَأَفَ**, ve Freytag’ın Lex.’inde **رَاءَفَ**,] ve **رَاوَفَ** aynı manaya gelir: (K:) [burada doğru okunuşun **رَافَ** olduğu görünür; (çünkü K’da **روف** maddesinde **رَافَ**, muzâri‘i **يَرَافُ**, **رَأَفَ**, muzâri‘i **يَرْأَفُ**’un lehçe varyantıdır denir;) ve **رَاوَفَ** şüphelidir; (çünkü orada zikredilmemiştir;)] yahut **رَافَ**, mastarı **رَوْفٌ**, **سَكَنَ** [o, yahut o şey, duruldu, vb.] manasına gelir; ve **رَأَفَ** bunun lehçe varyantıdır [böylece bu manayı ifade ederek]; ve **رَؤُوفٌ**’dan değildir; **رَحِيمٌ** ile eşanlamlıdır. (M, **روف** maddesinde.)

**رَأْفٌ**
**رَأْفٌ** ذ (M, O, K) ve ↓ **رَائِفٌ** ve ↓ **رَئِفٌ** (K) ve ↓ **رَؤُوفٌ** [hepsinin en yaygını olan] ve ↓ **رَؤُفٌ** (T, S, M, O, K) yukarıdaki fiillerden türemiş sıfatlardır: (T, S, M, K:) [birincisi **رَؤُفَ**’tan, **ضَخْمٌ**’un **ضَخُمٌ**’dan olduğu gibi; ikincisi **رَأَفَ**’tan; ve üçüncüsü **رَئِفَ**’tan; **رَأْفَة** diye adlandırılan, yani acıma yahut merhamet; vb. şefkatini icra eden, yahut ona sahip olan; acıyan, yahut merhamet eden; vb.; yahut acıyıcı, yahut merhametli; vb.: dördüncü ve beşinci pekiştirme manası taşır; çok acıyıcı yahut merhametli, vb.: yahut] birinci ve dördüncü ve beşinci hepsi aynı manaya gelir, **رَحيمٌ** gibi: (K:) [ve ↓ **أَرْأَفِىٌّ** benzer (muhtemelen pekiştirmeli) bir mana taşır; aşağıda gelen şeyden anlaşıldığı üzere:] [bir şairin] şu sözünde,
وَ كَانَ ذُو العَرْشِ بِنَا أَرَافِى
[muhtemelen manası: Ve arşın sahibi bize karşı çok merhametli idi, yahut öyledir], son kelime ile kastedilen **أَرْأَفِيًّا**’dır, [**أَرْأَفِىٌّ**] **أَحْمَرِىٌّ** [ve **أَرْيَحِىٌّ**, bkz.] gibidir. (M.) -A2- **رَأْفٌ** ayrıca Şarap manasına gelir; (O, K;) ve **رَافٌ** bunun lehçe varyantıdır. (TA, **روف** maddesinde.)

**رَؤُفٌ**
**رَؤُفٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

**رَئِفٌ**
**رَئِفٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

**رَؤُوفٌ**
**رَؤُوفٌ** ذ : **رَأْفٌ**’e bak. ― -b2- **الرَّؤُوفٌ** Allah’a uygulanan sıfatlardan biridir; manası **الرَّحِيمٌ**’dir [Merhametli: yahut daha doğrusu pekiştirmeli bir mana taşır, yani Çok Merhametli]. (T.)

**رَائِفٌ**
**رَائِفٌ** ذ : **رَأْفٌ**’e bak.

**أَرْأَفِىٌّ**
**أَرْأَفِىٌّ** ذ : **رَأْفٌ**’e bak. [Bu madde, erişebildiğim Land TA nüshalarında yoktur.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: رءف

رَأَفَ
رَأَفَ A ( n. ac. رَأْفَة 1t ) رَئِفَ A ( n. ac. رَأَف 4 ) رَؤُفَ U ( n. ac. رَآفَة 22t )
a.  [ Bi ], Pitied, compassionated; was gentle, kind to.

رَاْءَفَ
رَاْءَفَ III ,
a.  see I .

رَأْف
رَأْف 1 ,
a.  see 26 .

رَأْفَة
رَأْفَة 1t ,
a.  Pity, compassion, kindness, gentleness.

رَئِف
رَئِف 5 ,  رَأُف 6 ,  رَاْئِف 21 ,
a.  see 26 .

رَؤُوْف
رَؤُوْف [ 26 ],
a.  Pitiful, compassionate; kind, gentle, gracious.

##### Türkçe

رَأَفَ
**رَأَفَ** A ( n. ac. **رَأْفَة** 1t ) **رَئِفَ** A ( n. ac. **رَأَف** 4 ) **رَؤُفَ** U ( n. ac. **رَآفَة** 22t )
a. [ Bi ], acıdı, merhamet etti; -e karşı yumuşak, nazik oldu.

رَاْءَفَ
**رَاْءَفَ** III ,
a. I’e bak.

رَأْف
**رَأْف** 1 ,
a. 26’ya bak.

رَأْفَة
**رَأْفَة** 1t ,
a. Acıma, merhamet, iyilik, yumuşaklık.

رَئِف
**رَئِف** 5 , **رَأُف** 6 , **رَاْئِف** 21 ,
a. 26’ya bak.

رَؤُوْف
**رَؤُوْف** [ 26 ],
a. Acıyan, merhametli; iyi, yumuşak, lütufkâr.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: رءف

رءف
رَأَفَ - يَرْأَفُ (رَئِفَ - يَرْأَفُ) - رَأْفَة - رَؤُوْف
رَأَفَ - يَرْأَفُ (رَئِفَ - يَرْأَفُ) + كائن + بكائن: يسعى ليحميه وينقذه من ضر وأذى بدافع من الشعور الداخلي باللذة بعمل الخير
رَأْفَة: على وزن " فـَعـْـلـَة": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " رَأَفَ - يَرْأفُ ": السعي لإنقاذ آخر من ضر شفقة ورحمة، لأمر معلوم
رَؤُوْف: على وزن " فـَعول": اسم فاعل مبالغة من " رأَفَ - يَرْأَفُ ": الشديد والكثير الرأف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الرأفة والرحمة والحنان والبشر والأنس"، وهي:
رَحِمَ - يَرْحَمُ، رَأَفَ - يَرْأَفُ (رَئِفَ - يَرْأَفُ)، حَنَّ - يَحِنُّ، رَفَثَ - يَرْفُثُ، بَشِرَ- يَبْشَرُ، أَنِسَ - يَأْنَسُ (أَنِسَ - يَأْنِسُ)
رءوف
الله رءوف رحيم بالناس
بالخلق وتسخير الأرض للناس	﴿ألم ترى أن الله سخر لكم ما في الأرض والفلك تجري في البحر بأمره ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنهإن الله بالناس لرءوف رحيم (65)﴾ الحج ﴿وتحمل أثقالكم إلى بلد لم تكونوا بالغيه إلا بشق الأنفس إن ربكم لرءوف رحيم(7)﴾ النحل
الله رءوف رحيم بالمؤمنين
بالتوبة على المذنبين﴿لقد تاب الله على النبي والمهاجرين والأنصار الذين اتبعوه في ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم(117)﴾ التوبة ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله رءوف رحيم(20)﴾ النور
بالهداية	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم (143)﴾ البقرة ﴿هو الذي ينزل على عبده آيات بينات ليخرجكم من الظلمات إلى النور وإن الله بكم لرءوف رحيم(9)﴾ الحديد
 	﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم (10)﴾ الحشر
 	﴿أو يأخذهم على تخوف فإن ربكم لرءوف رحيم(47)﴾ النحل
الله رءوف بالعباد
يوم القيامة﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله والله رءوف بالعباد(207)﴾ البقرة ﴿يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا وما عملت من سوء تود لو أن بينها وبينه أمدا بعيدا ويحذركم الله نفسه والله رءوف بالعباد (30)﴾ آل عمران
الرسول رءوف رحيم بالمؤمنين
 ﴿لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم (128)﴾ التوبة ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولكفاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين(159)﴾ آل عمران
رأفة
 ﴿الزانية والزاني فاجلدوا كل واحد منهما مائة جلدة ولا تأخذكم بهما رأفة في دين الله إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين(2)﴾ النور ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوهاما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد
مختار الصحاح
● [رأف] ر أ ف: الرَّأْفَةُ أشد الرحمة وقد رَؤُفَ به بالضم رَأْفَةً و رَآفَةَ و رَأَفَ به يرأف مثل قطع يقطع رَأَفاً بفتح الهمزة و رَئِفَ به من باب طرب كله من كلام العرب فهو رَءوُفٌ على فعول و رَؤُفٌ أيضا على فعل
الراغب
رأف
- الرأفة: الرحمة، وقد رؤف فهو رئف (انظر: الأفعال 3/97) ورؤوف، نحو يقظ، وحذر، قال تعالى: }لا تأخذكم بهما رأفة في دين الله{ [النور/2].
ملخص اللسان
1.    الرأْفة: الرحمة، وقيل: أَشد الرحمة؛ رَأَفَ به يَرْأَفُ ورئِفَ ورَؤُفَ رَأْفَةً ورَآفةً
2.    ولا تأْخُذْكُم بهما رأْفةٌ   في دِينِ اللّه؛ قال الفراء: الرأْفةُ والرآفةُ مثل الكأَْبةِ والكآبة،   وقال الزجاج: أَي لا ترحموهما فَتُسْقِطوا عنهما ما أَمَر اللّه به من   الحدّ.
3.     ومن صفات اللّه عز وجل الرؤوف وهو الرحيمُ لعباده العَطُوفُ عليهم   بأَلطافه. والرأْفةُ أَخصُّ من الرحمةِ وأَرَقُّ،
4.    وقد رَأَفَ يَرْأَفُ إذا رَحِمَ. والرَّأْفَةُ أَرَقُّ من الرحمة ولا تَكاد تقع في الكراهة، والرحمةُ قد تقع في الكراهة للمَصْلحةِ.
لسان العرب
● - رأف: الرأْفة: الرحمة، وقيل: أَشد الرحمة؛ رَأَفَ به يَرْأَفُ ورئِفَ   ورَؤُفَ رَأْفَةً ورَآفةً. وفي التنزيل العزيز: ولا تأْخُذْكُم بهما رأْفةٌ   في دِينِ اللّه؛ قال الفراء: الرأْفةُ والرآفةُ مثل الكأَْبةِ والكآبة،   وقال الزجاج: أَي لا ترحموهما فَتُسْقِطوا عنهما ما أَمَر اللّه به من   الحدّ. ومن صفات اللّه عز وجل الرؤوف وهو الرحيمُ لعباده العَطُوفُ عليهم   بأَلطافه. والرأْفةُ أَخصُّ من الرحمةِ وأَرَقُّ، وفيه لغتان قرئ بهما   معاً: رَؤوفٌ على فَعُولٍ؛ قال كعب بن مالك الأَنصاري:   نُطِيعُ نَبيَّنا ونُطِيعُ رَبّاً،   هو الرحمنُ كان بِنا رَؤوفا   ورؤُفٌ على فَعُلٍ؛ قال جرير:   يَرىَ لِلْمُسلِمِينَ عليه حَقّاً،   كفِعْلِ الوالِدِ الرؤُفِ الرحيمِ   وقد رَأَفَ يَرْأَفُ إذا رَحِمَ. والرَّأْفَةُ أَرَقُّ من الرحمة ولا   تَكاد تقع في الكراهة، والرحمةُ قد تقع في الكراهة للمَصْلحةِ. أَبو زيد:   يقال رَؤُفْتُ بالرجل أَرؤُفُ به رَأْفَةً ورآفةً ورأَفْتُ أَرْأَف به   ورئِفْتُ به رأَفاً كلٌّ من كلام العرب؛ قال أَبو منصور: ومَن لَيَّنَ   الهمزةَ وقال رَوُف جعلها واواً، ومنهم من يقول رَأْفٌ، بسكون الهمزة؛ قال   الشاعر:   فآمِنوا بِنَبِيٍّ، لا أَبا لكُمُ   ذِي خاتَمٍ، صاغهُ الرحمنُ، مَخْتُومِ   رَأْفٍ رَحِيمٍ بأَهْلِ البِرِّ يَرْحَمُهم،   مُقَرَّبٍ عند ذِي الكُرْسِيِّ مَرْحُومِ   ابن الأَعرابي: الرأْفةُ الرحمةُ. وقال الفراء: يقال رَئِفٌ، بكسر   الهمزة، ورَؤُفٌ. ابن سيده: ورجل رَؤُفٌ ورؤوفٌ ورَأْفٌ؛ وقوله:   وكان ذُو العَرْشِ بنا أَرافيْ   إنما أَراد أَرأَفِيّاً كأَحْمَرِيّ، فأَبدل وسكَّنه على قوله:   وآخذ منْ كلِّ حَيٍّ عُصُمْ
مقاييس اللغة:
(رأف)  الراء والهمزة والفاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على رِقّة ورحمة، وهي الرّأفة. يقال رَؤُفَ يَرْؤُف رأْفةً ورآفة، على فَعْلةٍ وفَعَالة. قال الله جلّ وعلا:﴿وَلاَ تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللهِ﴾ [النور 2]، وقرئت: ﴿رَآفَةٌ([4])﴾، ورجل رؤوف على فَعُول، ورَؤُف [على] فَعُل. قال في رؤوف:
* هو الرَّحمنُ كان بنا رؤُوفا *([5])
وقال في الرؤف:
يرى لِلمسلمينَ عليه حقّاً *** كفِعل الوالدِ الرَّؤُفِ الرّحيمِ([6])
القاموس المحيط:
رَأْفٌ، بالفتحِ ع، أو رَمْلَةٌ. والرَّأفُ أيضاً الخَمْرُ، والرَّجُلُ الرَّحيمُ، كالرَّؤُفِ والرَّؤوفِ.
أو الرَّأفَةُ: أشَدُّ الرَّحْمَةِ، أو أرَقُّها، رأفَ اللّهُ تعالى بِكَ، مُثَلَّثَةً، وَرافَ وراوَفَ رَأْفَةً ورآفَةً ورَأَفاً، مُحَرَّكَةً، وهو رَأْفٌ، بالفتحِ، وكَنَدُسٍ وكَتِفٍ وصَبُورٍ وصاحِبٍ.
تاج العروس:
ر أ ف
رَأْفٌ بِالْفَتْحِ : ع كما في العُبَابِ أَو رَمْلَةٌ قال الشَاعرُ :
" وتَنْظُرُ من عَيْنَىْ لِيَاحٍ تَصَيَّفَتْمَخَارِمَ مِنْ أَجْوَازِ أَعْفَرَ أَورَأْفَا والرَّأْفُ أَيْضاً : الْخَمْرُ عن ابنِ عَبَّادٍ وأَنْشَدَ غيرهُ للقُطَامِيِّ :
" ورَأْفٍ سلاَفٍ شَعْشَعَ التَّجْرُ مَزْجَهَالنَحْميِ ومَا فِينَا عَنِ الشُّرْبِ صَادِفُ ويُرْوَى : ورَاحٍ وهذه الرِّوايةُ أَصَحُّ وأَكْثَرُ قَالَهُ الصَّاغَانِيُّ . الرَّأْفُ : الرَّجُلُ الرُّحِيمُ كالرَّؤُفِ والرَّؤُوفِ وهما لُغَتَانِ وقد قُرِيءَ بِهِمَا وشَاهِدُ الأُولَى ما أَنْشَدَهُ ابنُ الأَنْبَارِيِّ :
فَآمِنُوا بِنَبِيٍّ لاَ أَبَا لَكُمُ ... ذِي خَاتَمٍ صَاغَهُ الرَّحْمنُ مَخْتُومَ
" رَأْف رَحِيمٍ بِأَهْلِ الْبِرِّ يَرْحَمُهُمْمُقَرَّبٍ عِنْدَ ذِي الْكُرٍسِيِّ مَرْحُومِ وشاهِدُ الثَّانِيَةِ قَوْلُ جَرِيرٍ يَمْدَحُ هِشَامَ بنَ عبدِ المَلِكِ :
تَرَى لِلْمُسْلِمِينَ عَلَيْكَ حَقّاً ... كَفِعْلِ الْوَالِدِ الرَّؤُفِ الرَّحِيمِ وشَاهِدُ الثالثةِ قَوْلُ كَعْبِ بنِ مالكٍ الأَنْصَارِيِّ :
نُطِيعُ نَبِيَّنَا ونُطِيعُ رَبَّاً ... هُوَ الرَّحْمنُ كَانَ بِنَا رَؤُفَا أَو الرَّأْفَةُ : أَشَدُّ الرَّحْمَةِ أَو أَرَقُّهَا كما في الصِّحاحِ والذي في المُجْمَلِ : أَنَّهَا مُطْلَقُ الرَّحْمَةِ وأَخَصُّ ولا تكادُ تَقَعُ في الكراهِيَةِ والرَّحْمَةُ قد تَقَعُ في الكَراهِيَةِ لِلْمَصْلحةِ وقال الفَخْرُ الرَّازِيُّ : الرأْفَةُ : مُبالَغَةٌ في رَحْمَةٍ مَخْصُوصَةٍ من دَفْعِ المَكْرُوهِ وإِزالَةِ الضُّرِّ وإِنّما ذَكَرَ الرَّحْمَةَ بعدَها ليَكوُنَ أَعَمَّ وأَشْمَلَ نَقلَهُ الفَنَارِيُّ في حَوَاشِي المُطَوَّلِ قال : وهو الأَنْسَبُ لِنَظْمِ القُرْآنِ قال شيخُنَا : وفيه رَدٌّ على النَّاصِرِ البَيْضاوِيِّ في قَوْلِهِ : إِنَّهُ أُخِّرَ لِمُرَاعَاةِ الفَوَاصلِ وهذا ليس مِن شَأْنِ الكلامِ البَلِيغِ فتَأَمَّلْ . ورَأَفَ اللهُ تعالى بِكَ مُثَلَّثَةً نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ عن أَبي زَيْدٍ وقال : كُلٌّ مِن كلامٍ العربِ قال الأَزْهَرِيُّ : ومَن لَيَّنَ الهَمْزةَ قال : رَوُفَ فجَعلَهَا وَاواً منهم من يقول : رَافَ يَرَافُ رَافاً وهو قَوْلُ أَبِي زَيد أَيضاً يُقَال أَيضاً : رَاوَفَ اللهُ بك رَأْفَةً ورَأْفَةً وَرَأَفاً مُحَرَّكَةً أَي : فيهما كما هو مُقْتَضَى سِياقِةِ والصَّوَابُ أَنَّ الثانِي بالمَدِّ كما هو في الصِّحاحِ واللِّسَانِ والعُبَابِ وبه قَرَأَ الخَلِيلُ . وهو رَأْفٌ بِالْفَتْحِ وكَنَدُسٍ وكَتِفٍ وصَبُورٍ وصَاحِبٍ وقد تقدَّمَ شاهدُ الأُولَى الثانِيَةِ والرَّابِعَةِ . وممّا يستدرك عليه : الرَّؤُوفُ مِن الأَسْمَاءِ الحُسْنَى : هو الرَّحِيمُ لِعِبَادهِ العَطُوفُ عليهم بأَلْطَافِهِ . وتَراءَفَ الوَالِدُ بوَلَدِهِ ويقال : مالِبَنِى فُلانٍ لا يَتَرَاءَفُون واسْتَرْأَفَهُ : اسْتَعْطَفَهُ

##### Türkçe

رءف
**رَأَفَ** - **يَرْأَفُ** (**رَئِفَ** - **يَرْأَفُ**) - **رَأْفَة** - **رَؤُوْف**
**رَأَفَ** - **يَرْأَفُ** (**رَئِفَ** - **يَرْأَفُ**) + bir varlık + bir varlığa: içsel olarak hayır yapmaktan duyulan haz duygusunun sevkiyle onu korumak ve onu zarar ve eziyetten kurtarmak için çabalar.
**رَأْفَة**: “**فـَعـْـلـَة**” vezninde: **رَأَفَ** - **يَرْأفُ**’tan “bir defa” için mef‘ûl manasında fiil ismi: bilinen bir iş için, şefkat ve merhametle bir başkasını zarardan kurtarmaya çalışma.
**رَؤُوْف**: “**فـَعول**” vezninde: **رأَفَ** - **يَرْأَفُ**’tan mübalağa ism-i fâil: şiddetli ve çok **الرأف** sahibi.

Ve lafız, “**الرأفة والرحمة والحنان والبشر والأنس**” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَحِمَ** - **يَرْحَمُ**، **رَأَفَ** - **يَرْأَفُ** (**رَئِفَ** - **يَرْأَفُ**)، **حَنَّ** - **يَحِنُّ**، **رَفَثَ** - **يَرْفُثُ**، **بَشِرَ**- **يَبْشَرُ**، **أَنِسَ** - **يَأْنَسُ** (**أَنِسَ** - **يَأْنِسُ**)

رءوف
Allah insanlara karşı **رءوف** **رحيم**’dir.
Yaratma ve yeri insanlara boyun eğdirme ile: ﴿“Allah’ın yerde olanı sizin için musahhar kıldığını ve geminin O’nun emriyle denizde akıp gittiğini ve göğü, O’nun izni olmaksızın yere düşmekten tuttuğunu görmedin mi? Şüphesiz Allah insanlara karşı elbette **لرءوف رحيم**’dir (65)”﴾ **الحج** ﴿“Ve yüklerinizi, canların meşakkati olmaksızın varamayacağınız bir beldeye taşır; şüphesiz Rabbiniz elbette **لرءوف رحيم**’dir (7)”﴾ **النحل**

Allah müminlere karşı **رءوف رحيم**’dir.
Günahkârlara tevbe ile: ﴿“Andolsun Allah, Peygamber’e, muhacirlere ve ensara—zorluk saatinde ona uyanlara—içlerinden bir grubun kalpleri neredeyse kayacak olduktan sonra tevbe etti; sonra onlara tevbe etti; şüphesiz O, onlara karşı **رءوف رحيم**’dir (117)”﴾ **التوبة** ﴿“Ve eğer üzerinizde Allah’ın fazlı ve rahmeti olmasaydı; ve şüphesiz Allah **رءوف رحيم**’dir (20)”﴾ **النور**

Hidayet ile: ﴿“İşte böylece sizi orta bir ümmet kıldık ki insanlara şahitler olasınız ve Resul de size şahit olsun; senin üzerinde bulunduğun kıbleyi ancak Resul’e uyanı, ökçeleri üzerinde geri dönenden ayırt edelim diye kıldık; ve şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettikleri dışında elbette büyüktür; Allah sizin imanınızı zayi edecek değildir; şüphesiz Allah insanlara karşı elbette **لرءوف رحيم**’dir (143)”﴾ **البقرة** ﴿“O, sizi karanlıklardan nura çıkarmak için kuluna apaçık ayetler indirendir; ve şüphesiz Allah size karşı elbette **لرءوف رحيم**’dir (9)”﴾ **الحديد**

﴿“Onlardan sonra gelenler derler ki: Rabbimiz, bizi ve imanda bizi geçmiş olan kardeşlerimizi bağışla; iman edenlere karşı kalplerimizde kin kılma; Rabbimiz, şüphesiz Sen **رءوف رحيم**’sin (10)”﴾ **الحشر**

﴿“Yahut onları bir korku üzere yakalar; şüphesiz Rabbiniz elbette **لرءوف رحيم**’dir (47)”﴾ **النحل**

Allah kullara karşı **رءوف**’tur.
Kıyamet günü: ﴿“İnsanlardan kimi de Allah’ın rızasını arayarak nefsini satar; Allah kullara karşı **رءوف**’tur (207)”﴾ **البقرة** ﴿“O gün her nefis, yaptığı hayrı hazır bulur; yaptığı kötülüğü de—keşke onunla arasında uzak bir süre olsaydı—ister; Allah sizi Kendi nefsiyle sakındırır; Allah kullara karşı **رءوف**’tur (30)”﴾ **آل عمران**

Resul müminlere karşı **رءوف رحيم**’dir.
﴿“Andolsun size içinizden bir Resul geldi; sıkıntıya düşmeniz ona ağır gelir; size çok düşkündür; müminlere karşı **رءوف رحيم**’dir (128)”﴾ **التوبة** ﴿“Allah’tan bir rahmet ile onlara yumuşak davrandın; eğer kaba, katı yürekli olsaydın elbette çevrenden dağılırlardı; öyleyse onları affet, onlar için bağışlanma dile ve işte onlarla istişare et; azmettiğin zaman da Allah’a tevekkül et; şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever (159)”﴾ **آل عمران**

**رأفة**
﴿“Zina eden kadın ve zina eden erkek: her birine yüz değnek vurun; Allah’ın dininde onlara karşı sizi **رأفة** tutmasın; eğer Allah’a ve ahiret gününe iman ediyorsanız; ve onların azabına müminlerden bir topluluk şahit olsun (2)”﴾ **النور** ﴿“Sonra onların izleri üzerine resullerimizle peş peşe gönderdik; Meryem oğlu İsa ile de peş peşe gönderdik ve ona İncil’i verdik; ona uyanların kalplerine **رأفة** ve **رحمة** koyduk; ve ruhbanlığı—onu uydurdular—biz onu onlara yazmadık; ancak Allah’ın rızasını aramak için; fakat ona hakkıyla riayet etmediler; biz de onlardan iman edenlere ecirlerini verdik; onların çoğu fasıktır (27)”﴾ **الحديد**

مختار الصحاح
● [**رأف**] **ر أ ف**: **الرَّأْفَةُ** en şiddetli merhamettir; ve ona (birine) damme ile **رَؤُفَ** oldu: **رَأْفَةً** ve **رَآفَةَ**; ve ona **رَأَفَ** etti, **يَرأف**; “kesti, keser” gibi: hemzenin fethiyle **رَأَفاً**; ve ona **رَئِفَ** etti “**طرب**” babından; hepsi Arapların sözündendir; o hâlde o **رَءوُفٌ** “**فعول**” üzerinedir; ve **رَؤُفٌ** da “**فعل**” üzerinedir.

الراغب
رأف
- **الرأفة**: merhamet; ve **رؤف** oldu, o hâlde o **رئف**’tir (bak: **الأفعال** 3/97) ve **رؤوف**; “**يقظ**” ve “**حذر**” gibi; Yüce Allah buyurdu: ﴿“Allah’ın dininde ikisine karşı sizi **رأفة** tutmasın”﴾ [**النور**/2].

ملخص اللسان
1. **الرأْفة**: merhamet; ve denildi ki: merhametin en şiddetlisi; ona **رَأَفَ** etti **يَرْأَفُ**; ve **رئِفَ** ve **رَؤُفَ**: **رَأْفَةً** ve **رَآفةً**.
2. “Ve Allah’ın dininde ikisine karşı sizi **رأْفةٌ** tutmasın”; **الفراء** dedi ki: **الرأْفةُ** ve **الرآفةُ**, **الكأَْبةِ** ve **الكآبة** gibidir; **الزجاج** dedi ki: yani onlara merhamet etmeyin de Allah’ın had’den emrettiğini onlardan düşürmeyin.
3. Aziz ve celil Allah’ın sıfatlarındandır: **الرؤوف**; o, kullarına merhamet eden, lütuflarıyla onlara şefkatle yönelendir. Ve **الرأْفة** merhametten daha özeldir ve daha incedir.
4. Ve **رَأَفَ يَرْأَفُ**: merhamet ettiğinde. Ve **الرَّأْفَةُ** merhametten daha incedir ve neredeyse hoşnutsuzlukta vaki olmaz; merhamet ise maslahat için hoşnutsuzlukta vaki olabilir.

لسان العرب
● - **رأف**: **الرأْفة**: merhamet; ve denildi ki: merhametin en şiddetlisi; ona **رَأَفَ** etti **يَرْأَفُ**; ve **رئِفَ** ve **رَؤُفَ**: **رَأْفَةً** ve **رَآفةً**. Ve aziz tenzilde: “Ve Allah’ın dininde ikisine karşı sizi **رأْفةٌ** tutmasın”; **الفراء** dedi ki: **الرأْفةُ** ve **الرآفةُ**, **الكأَْبةِ** ve **الكآبة** gibidir; **الزجاج** dedi ki: yani onlara merhamet etmeyin de Allah’ın had’den emrettiğini onlardan düşürmeyin. Ve Aziz ve celil Allah’ın sıfatlarındandır: **الرؤوف**; o, kullarına merhamet eden, lütuflarıyla onlara şefkatle yönelendir. Ve **الرأْفة** merhametten daha özeldir ve daha incedir; ve onunla iki lügat vardır, ikisiyle birlikte okunmuştur: **رَؤوفٌ** “**فَعُولٍ**” üzere; **كعب بن مالك الأَنصاري** dedi ki:
نُطِيعُ نَبيَّنا ونُطِيعُ رَبّاً،
هو الرحمنُ كان بِنا رَؤوفا
ve **رؤُفٌ** “**فَعُلٍ**” üzere; **جرير** dedi ki:
يَرىَ لِلْمُسلِمِينَ عليه حَقّاً،
كفِعْلِ الوالِدِ الرؤُفِ الرحيمِ
Ve **رَأَفَ يَرْأَفُ**: merhamet ettiğinde. Ve **الرَّأْفَةُ** merhametten daha incedir ve neredeyse hoşnutsuzlukta vaki olmaz; merhamet ise maslahat için hoşnutsuzlukta vaki olabilir. **أَبو زيد**: denir ki: erkeğe **رَؤُفْتُ**; ona **أَرؤُفُ**: **رَأْفَةً** ve **رآفةً**; ve **ورأَفْتُ**: **أَرْأَف**; ve ona **ورئِفْتُ**: **رأَفاً**; hepsi Arapların sözündendir. **أَبو منصور** dedi ki: hemzeyi yumuşatan ve **رَوُف** diyen onu vav yaptı; ve onlardan kimi **رَأْفٌ** der, hemzeyi sükûn ile; şair dedi ki:
فآمِنوا بِنَبِيٍّ، لا أَبا لكُمُ
ذِي خاتَمٍ، صاغهُ الرحمنُ، مَخْتُومِ
رَأْفٍ رَحِيمٍ بأَهْلِ البِرِّ يَرْحَمُهم،
مُقَرَّبٍ عند ذِي الكُرْسِيِّ مَرْحُومِ
**ابن الأَعرابي**: **الرأْفةُ** merhamettir. **الفراء** dedi ki: **رَئِفٌ** denir, hemzenin kesriyle; ve **رَؤُفٌ**. **ابن سيده**: ve adam **رَؤُفٌ** ve **رؤوفٌ** ve **رَأْفٌ**; ve şu sözü:
وكان ذُو العَرْشِ بنا أَرافيْ
ancak **أَرأَفِيّاً** kastetti, “**أَحْمَرِيّ**” gibi; sonra onu değiştirdi ve şu sözüne göre sükûn verdi:
وآخذ منْ كلِّ حَيٍّ عُصُمْ

مقاييس اللغة:
(**رأف**) **الراء** ve hemze ve **الفاء** tek bir kelimedir; incelik ve merhamete delalet eder; o da **الرّأفة**’dir. Denir ki: **رَؤُفَ يَرْؤُف**: **رأْفةً** ve **ورآفة**; “**فَعْلةٍ**” ve “**فَعَالة**” üzere. Aziz ve yüce Allah dedi ki: ﴿“Ve Allah’ın dininde ikisine karşı sizi **رَأْفَةٌ** tutmasın”﴾ [**النور** 2]; ve şu şekilde okunmuştur: ﴿**رَآفَةٌ**([4])﴾. Ve adam **رؤوف** “**فَعُول**” üzere; ve **رَؤُف** [**على**] “**فَعُل**” üzere. **رؤوف** hakkında dedi ki:
* هو الرَّحمنُ كان بنا رؤُوفا *([5])
Ve **الرؤف** hakkında dedi ki:
يرى لِلمسلمينَ عليه حقّاً *** كفِعل الوالدِ الرَّؤُفِ الرّحيمِ([6])

القاموس المحيط:
**رَأْفٌ** fetha ile; çoğulu **ع**; yahut bir kumluk. Ve **الرَّأفُ** ayrıca şaraptır; ve merhametli adamdır; **الرَّؤُفِ** ve **الرَّؤوفِ** gibi.
Yahut **الرَّأفَةُ**: merhametin en şiddetlisidir; yahut onun en incesidir. Allah Teâlâ sana **رأفَ** etti: üç vecih üzere; ve **وَرافَ** ve **راوَفَ**: **رَأْفَةً** ve **رآفَةً** ve **رَأَفاً**; harekeli; ve o **رَأْفٌ**’tur, fetha ile; ve “**كَنَدُسٍ**” ve “**كَتِفٍ**” ve “**صَبُورٍ**” ve “**صاحِبٍ**” gibi.

تاج العروس:
**ر أ ف**
**رَأْفٌ** fetha ile: çoğulu **ع**; **العُبَاب**’da olduğu gibi; yahut bir kumluk; şair dedi ki:
" وتَنْظُرُ من عَيْنَىْ لِيَاحٍ تَصَيَّفَتْمَخَارِمَ مِنْ أَجْوَازِ أَعْفَرَ أَورَأْفَا
Ve **الرَّأْفُ** ayrıca: **ابنِ عَبَّادٍ**’dan şarap; ve başkası **القُطَامِيِّ** için rivayet etti:
" ورَأْفٍ سلاَفٍ شَعْشَعَ التَّجْرُ مَزْجَهَالنَحْميِ ومَا فِينَا عَنِ الشُّرْبِ صَادِفُ
Ve şöyle rivayet olunur: **ورَاحٍ**; ve bu rivayet daha sahih ve daha çoktur; **الصَّاغَانِيُّ** söyledi. **الرَّأْفُ**: merhametli adamdır; **الرَّؤُفِ** ve **الرَّؤُوفِ** gibi; ikisi iki lügattir; ve ikisiyle okunmuştur; birincinin şahidi, **ابنُ الأَنْبَارِيِّ**’nin inşad ettiği şeydir:
فَآمِنُوا بِنَبِيٍّ لاَ أَبَا لَكُمُ ... ذِي خَاتَمٍ صَاغَهُ الرَّحْمنُ مَخْتُومَ
" **رَأْف** رَحِيمٍ بِأَهْلِ الْبِرِّ يَرْحَمُهُمْمُقَرَّبٍ عِنْدَ ذِي الْكُرٍسِيِّ مَرْحُومِ
İkincinin şahidi, **جرير**’in **هِشَامَ بنَ عبدِ المَلِكِ**’i övdüğü sözüdür:
تَرَى لِلْمُسْلِمِينَ عَلَيْكَ حَقّاً ... كَفِعْلِ الْوَالِدِ الرَّؤُفِ الرَّحِيمِ
Üçüncünün şahidi, **كَعْبِ بنِ مالكٍ الأَنْصَارِيِّ**’nin sözüdür:
نُطِيعُ نَبِيَّنَا ونُطِيعُ رَبَّاً ... هُوَ الرَّحْمنُ كَانَ بِنَا رَؤُفَا
Yahut **الرَّأْفَةُ**: merhametin en şiddetlisidir yahut en incesidir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; ve **المُجْمَل**’de olan: onun mutlak merhamet olduğu ve daha özel olduğu; ve neredeyse hoşnutsuzlukta vaki olmaz; merhamet ise maslahat için hoşnutsuzlukta vaki olabilir. **الفَخْرُ الرَّازِيُّ** dedi ki: **الرأْفَةُ**: mekruhu defetmek ve zararı gidermekten ibaret hususi bir merhamette mübalağadır; ve ondan sonra **الرَّحْمَةَ**’yi zikretti ki daha genel ve daha kuşatıcı olsun; **الفَنَارِيُّ** bunu **حَوَاشِي المُطَوَّلِ**’de nakletti; dedi ki: ve bu, Kur’an’ın nazmına daha uygundur. Şeyhimiz dedi ki: ve bunda, **النَّاصِرِ البَيْضاوِيِّ**’nin “fasılalara riayet için tehir edildi” sözünde reddiye vardır; bu, beliğ sözün şanından değildir; öyleyse düşün. Ve Allah Teâlâ sana **رَأَفَ** etti: üç vecih üzere; **الجَوْهَرِيُّ** bunu **أَبي زَيْدٍ**’den nakletti ve dedi ki: hepsi Arapların sözündendir. **الأَزْهَرِيُّ** dedi ki: hemzeyi yumuşatan **رَوُفَ** dedi; onu vav yaptı. Onlardan kimi **رَافَ يَرَافُ رَافاً** der; bu da **أَبِي زَيد**’in sözüdür. Ayrıca denir: Allah sana **رَاوَفَ** etti: **رَأْفَةً** ve **رَأْفَةً** ve **رَأَفاً** harekeli; yani ikisinde; siyakın gerektirdiği üzere; ve doğru olan, ikincinin med ile olmasıdır; **الصِّحاح** ve **اللِّسَان** ve **العُبَاب**’da olduğu gibi; ve **الخَلِيلُ** onunla okudu. Ve o **رَأْفٌ**’tur fetha ile; ve “**كَنَدُسٍ**” ve “**كَتِفٍ**” ve “**صَبُورٍ**” ve “**صَاحِبٍ**” gibi. Ve birincinin, ikincinin ve dördüncünün şahidi daha önce geçti. Ve kendisine ilave edilenlerdendir: **الرَّؤُوفُ** güzel isimlerdendir: o, kullarına merhamet eden, lütuflarıyla onlara şefkatle yönelendir. Ve baba çocuğuna **تَراءَفَ** etti; ve denir: filanın oğullarına ne oluyor ki **لا يَتَرَاءَفُون**; ve onu **اسْتَرْأَفَهُ**: ondan şefkat istedi.
