# رأم (ر-أ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - أ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رءم

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما
ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات
روم:
الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ.
ورم:
الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ.
ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها.
مور:
المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في عَرض كالدّاغِصة في الرُّكْبة.
والبَعير يَمُورُ عَضُداه، إذا تردّدا في عَرْض جنبيه.
والطَّعْنة تمورُ، إذا مالت يَميناً أو شِمالاً.
والدّماءُ تمورُ في وَجْهِ الأَرْض، إذا انصبّت فتردّدتْ.
وانمارت لبدة الفَحْل، وعَقِيقةُ الجَحْش، إذا سَقَطَتْ عنه أَيّامَ الرَّبيع. وكلّ طائفةٍ منه: موّارة، قال: فانْمار عنهنّ مُواراتُ المِزَقْ والمَوْزُ: تُرابٌ وجَوْلانٌ تَمورُ به الرِّيحُ. وفي القرآن: "يوم تَموُرُ السّماء موراً.
وناقة موّارةٌ: سريعةٌ في سَيْرها. والفَرَسُ يكونُ موّارَ الظَهر، قال: على ظَهْر مَوّارِ المِلاطِ حِصانِ
رمي:
رَمَى يَرْمي رَمْياً فهو رامٍ، قال تَعالَى: "وما رَمَيْتَ إذْ رَمَيْتَ ولكنّ اللَّه رَمَى.
والرَّمِيُّ: قِطَعٌ صِغارٌ من السَّحاب رِقاقٌ، قدرُ الكفِّ، أو أكبر شيئاً، والجميع: الأرماء.
وأَرْمَى فلانٌ في هذا الشَّيء، أي: زاد فيه، قال:
وأَسْمَرَ خِطِّيّاً كأنّ كُعُوبَهُنَوَى القَسْبِ قد أَرْمَى ذراعاً على العَشْرِ
والرِّماءُ: الرِّبا، والارتماء: أن يَتَرامَى الشّيء بين الشَّيئين.
والمِرْماةُ: السَّهْمُ الّذي يُتَعَلَّمُ به الرَّمْي وفي الحديث: لو أنّ أَحَدَكُمْ دُعي إلى مِرْماتَيْنِ لأجاب، وقد يُفَسَّر بأنّهما: ما بين ظلفي الشّاة، وليس بمعروف.
والرَّميّة: الصَّيْد الذي تَرميه فتَصْرَعُه ذكَراً كان أو أنثى، قال امرؤ القَيْس:
فهو لا تَنْمِي رَمِيَّتُـهُ		ما له لا عُدَّ من نَفَرِهْ
ريم:

الرَّْمُ: البَراح، والفعل: رام يَرِيم، وتقول: ما يَرِيمُ يَفْعَلُ كذا، أي: ما يَبْرَحُ.
والرَّيْمُ: اسم لما يروم من الأشياء كلها.
والرَّيم: أنْ يُقْسَم الجَزور على أجزاء يُسَوَّى بَيْنَها، فما فضل في يد الجزّار من قطعة لحم، أو عَظْم فتلك الفضلة: الرَّيم، قال:
وكنتم كعَظْمِ الرَّيْمِ لم يَدْرِ جـازِرٌ		على أيّ بَدْأَي مَقْسِمِ اللَّحْم يُجْعَلُ.
وقال العجّاج: بالرَّيْمِ والرَّيْمُ على المَزْجُورِ أي: من زُجِرَ فعليه الفضل، وكانوا في زَمَن الحجّاج يَسْتقرِضونَ على أُعْطياتِهِمْ فإِذا كان على الرَّجُلِ في عَطائِهِ فَضْلٌ قيل له: عليك رَيْمٌ، أي: دَيْنُك أكثرُ من عَطائِك، قال المخبّل:
فأَقعِ كما أَقْعَى أبوكَ على اسْتِهِ		يَرَى أنّ رَيْماً فَوْقَه لا يُعادِلُـهْ
مري:
المريّ، بلا همز: النّاقةُ الكثيرةُ اللَّبَن، قال: إذا ما مَرِيّ الحَرْب قلّ غزارها والمَرْيُ، بالتَّخْفيف: مَسْحُكَ ضَرْعَ النّاقة تمريها بيدك كي تَسْكُنَ للحَلب.
والرِّيحُ تمري السَّحاب مَرْياً.. والمُرِيّ: معروف.
والمِرية: الشّكّ في الأمر، ومنه: الامتراء والتّماري في القرآن، يقالُ: تَمارَى يَتَمارَى تَمارِياً وامترى امتراء، إذا شكّ.
مير:
المِيرة بلا همز: جَلْب القَوْم الطّعامَ للبَيْع، وهم يَمْتارونَ لأَنْفُسِهِمْ، ويَمِيرُونَ غَيْرَهم ميراً.
يمر:
اليامور من دَوابِّ البحر، يجري عليه الحكم إذا صيد في الحَرَم.
رأم:
الرَّأْم، مهموز: هو البَوّ، قال: كأُمّهات الرّأم أو مطافلا وقد رَئِمَتْهُ رَأْماً ورَأَماناً فهي رائمٌ ورؤوم.
وأرأمناها، أي: عَطَفْناها على رأمٍ، والنّاقةُ رَؤُومٌ رائمة.
والآرام: الظِّباءُ البيض، واحدها: رِئْم.
والروائم في وصف الدِّيار: الأَثافيُّ، لأنّها قد رَئِمَتِ الرّماد.
ورَئِمَ الجُرحُ رِئماناً، إذا انضمّ فوه للبُرْء.
وكلّ من أَحَبَّ شيئاً وأَلِفَهُ فقد رَئِمَهُ.
أرم:
الأَرامُ: مُلْتَقَى قبائل الرَّأْس، وبذلك سَمِّي الرّأس الضَّخْم مُؤَرَّماً... وبيضةٌ مُؤَرَّمة: واسعة الأعلى.
والأَرَمِيُّ: من أعلام قوم عاد، كانوا يَبْنونه كهيئة المنارة، وكهيئة القُبُور، قال أبو الدُّقَيْش: الأُروم: قبور عاد، وكذلك الإرَم، قال: بها أُرُومٌ كهوادي البُخْتِ ويقال: ما بها إرم، أي: ما بها أحدٌ.
وإِرَم كان أبا عادٍ الأُولى..
والأَرُومةُ: أصلُ كُلِّ شجرة. وأصل الحَسَب: أُرُومَتُهُ، والجميع: أَرومٌ وأَرُومات. وأَرومُ الأضراس: أُصولُ منابتها.
والأُرُومةُ، بضمّ الألف: غلط، لأنّها اسمٌ واحِد، ولا يَجيءُ اسمٌ واحدٌ على فُعُولةٍ إلاّ في المَصادِر.
والأُرَّم: الحجارة هكذا جمع. قال: يَلُوكُ من حَرْدٍ عليّ الأُرَّما ويقال: بل الأرّم: الأضراس، يقال: إنّه لَيَحْرُق عليه الأُرَّمَ، قال: أُخْبِرْتُ أحماء سُلَيْمَى إنّما باتوا غِضاباً يَحْرُقون الأُرَّما
مأر:
المِئْرة: العداوة، وجَمْعُها: المِئَر.. ماءَرْتُ بين القَوْم مُماءَرةً، أي: عادَيْتُ.
وامْتَأَرَ فلان على فلان، أي: احْتَقَدَ.
أمر:
الأَمْرُ: نقيضُ النَّهي، والأمرُ واحدٌ من أمور النّاس. وإذا أَمَرْتَ من الأمر قلت: اؤْمُرْ يا هذا، فيمن قرأ: "وأْمُرْ أهلك بالصّلاة".

لا يُقال اُؤْمُرْ ولا اُؤْخُذ منه شَيْئا، ولا اُؤْكُل، إنّما يُقالُ:: مُرْ وخُذْ وكُلْ في الابتداء بالأمر، استثقالاً للضَّمَّتين، فإِذا تقدم قبل الكلام واوٌ أو فاءٌ قلت: وأْمُرْ، فَأْمُرْ، كما قال عز وجلّ-: "وأْمُر أهلك بالصّلاة"، فأمّا كُلْ من أَكَلَ يَأْكُلُ فلا يكاد يُدْخلون فيه الهمزة مع الفاء والواو، ويقولون: وكُلا وخذا، وارفعاه فكُلاهُ، ولا يَقُولونَ فأْكلاه.. وهذه أحرف، جاءتْ عن العَرَبَ نوادرُ، وذلك أنّ أكثر كلامها في كُلّ فِعْلٍ أوّله همزة مثل: أَبَل يأبِلُ، وأَسَرَ يأسِرُ أن يكسروا يَفْعِلُ منه وكذلك أَبَق يأبِق، فإِذا كان الفِعْلُ الذي أوّلُهُ همزة ويَفْعِلُ منه مكسوراً مردوداً إلى الأمر قيل: اِيسِرْ يا فلانُ، اِيبِقْ يا غلام، وكأنّ أَصْلَهُ اِئْسِر بهمزتين فكرهوا جَمْعاً بين هَمْزَتَيْنِ، فحوّلوا إحداهما ياءً إذ كان ما قَبْلَها مكسوراً، وكان حقّ الأمر من أَمَرَ يأمُرُ أن يُقال اُؤْمُرْ اُؤْخُذ، اُؤكُلْ بهمزتين فتُرِكَتِ الهمزةُ الثّانية وحُوّلت واواً للضّمّة فاجتمع في الحرف ضمّتان بينهما واوٌ والضّمّة من جنس الواو، فاسْتَثْقَلَتِ العربُ جمعاً بين ضمّتين وواو فطَرَحوا همزة الواو، لأنّه بقي بعد طرحها حرفان فقالوا: مُرْ فلاناً بكذا وكذا، وخذ من فلانٍ وكُلْ، ولم يقولوا: اُكُلْ ولا اُمُرْ ولا أُخُذْ، إلاّ أنّهم قالوا في أَمَرَ يأمُرُ إذا تقدّم قبل أَلِفِ أَمْرِهِ واوٌ أو فاءٌ أو كلامٌ يتّصِلُ به الأمر من أَمَرَ يأْمُرُ، فقالوا: الْقَ فلاناً وأْمُره فردُّوه إلى أَصْلِهِ. وإنّما فعلوا ذلك لأنّ ألف الأمر إذا اتّصلت بكلام قبلها سقطتِ الأَلِفُ في اللفظ، ولم يفعلوا ذلك في كُلْ وخُذْ إذا اتّصل الأَمْرُ بهما بكلام قبله، فقالوا: الْقَ فُلاناً وخُذْ منه كذا، ولم نَسْمَعْ وأْخُذْ كما سمعنا وأْمُرْ. قال الله تعالى: "وكُلا منها رَغَداً" ولم يقل: وأْكُلا. فإِن قيل: لِمَ ردّوا مُرْ إلى أصلها ولم يَرُدُّوا وكُلا، ولا وخُذْ قيل: لسَعَة كلامِ العَرَب، وربّما ردّوا الشّيء إلى أَصْلِهِ، وربّما بنوه على ما سبق، وربما كتبوا الحرف مهموزاً، وربّما تركوه على ترك الهمزة، وربّما كتبوه على الإدغام وكلّ ذلك جائزٌ واسِعٌ.
والأَمِرة: البَرَكة. وامرأة أَمِرةٌ، أي: مباركة على زَوْجها.
وأَمِرَ الشَّيء، أي: كَثُرَ.
والإِمَّرة: الأُنْثَى من الحُمْلان.. والإمَّرُ الضَّعيف من الرِّجال، قال امرؤ القيس:
ولست بذى رَثْيَةٍ إمَّـرٍ		إذا قِيد مُسْتَكْرَها أصحبا
والإمْرةُ الإمارة، وهو أمير مُؤَمّر.
والأَمارُ: الموعد، قال: إلى أمارٍ وأمارٌ مدّتي وأَمِرَ وَلَدُها، أي: كَثُر ما في بَطْنها.. وأَمِرَ بنو فلانٍ أمارة، أي: كثروا وكَثُرَتْ نَعَمُهم.
مرء: المَريء: رأس المَعِدَة والكَرِش اللاّزق بالحُلْقُوم. وهو مجرى الشّراب والطّعام، وهو أحمرُ مُسْتطيلٌ جوفُه أبيض. ومريء الطّعام أضيق من الحُلْقُوم.
والمُرُوءةُ: كمالُ الرُّجوليّة، وقد مَرُؤَ الرّجل، وتمرّأ إذا تَكَلَّف المُروءةَ، وهو مريءٌ بيِّنُ المروءة.
ومَرُؤَ الطّعام، وهو مريءُ بيِّنُ المَراءَةِ. ويقال: ما كان الطّعام مريئاً، وقد مَرُؤَ مَراءةً، واستمرأ، وهذا الشّيءُ يُمْرِئني الطّعام.
والمرأة: تأنيث المَرْء: ويُقالُ: مَرَة بلا ألف.

##### Türkçe

باب **الرّاء** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ر و م**, ve **و ر م**, **م و ر**, **ر م ي**, **ر ي م**, **م ر ي**, **م ي ر**, **ي م ر**, **ر أ م**, **أ ر م**, **م أ ر**, **أ م ر**, **م ر أ** kullanılagelenlerdir.

**روم**:
**الرَّوْمُ**: şeyin talep edilmesi. **المَرامُ**: istenen şey. **رام** **يروم** **روماً** ve **مراما**: talep etti.

**ورم**:
**الوَرَمُ**: bilinen (şişlik); ve **وَرِمَ** **يَرِم** **وَرَمأ**; o hâlde o **وارمٌ**dur.
Ve **مَوْرِمُ الأضراس**: çıkış yerlerinin kökleri.

**مور**:
**المَوْرُ**: dalga.. ve **المَوْزُ**: **مار** **يمور**’un masdarıdır; o da, dizdeki **الدّاغِصة** gibi, enine bir şeyin gidip gelmesidir.
Ve deve: iki pazusu yanlarının eninde gidip geldiğinde **يَمُورُ عَضُداه**.
Ve mızrak darbesi: sağa yahut sola meylettiğinde **تمورُ**.
Ve kanlar: dökülüp de gidip geldiğinde, yer yüzünde **تمورُ**.
Ve erkek devenin yelesi ve sıpanın **عَقِيقةُ**’si, bahar günlerinde ondan düştüğünde **انمارت**. Ve ondan her bir taife: **موّارة**; dedi ki: **فانْمار عنهنّ مُواراتُ المِزَقْ**.
Ve **المَوْزُ**: rüzgârın onunla döndürüp dolaştırdığı toprak ve dolaşmadır. Kur’ân’da: “**يوم تَموُرُ السّماء موراً**”.
Ve **موّارةٌ** bir dişi deve: yürüyüşünde hızlıdır. Ve at, sırtı **موّارَ الظَهر** olur; dedi ki: **على ظَهْر مَوّارِ المِلاطِ حِصانِ**

**رمي**:
**رَمَى** **يَرْمي** **رَمْياً**; o hâlde o **رامٍ**dir; Yüce dedi ki: “**وما رَمَيْتَ إذْ رَمَيْتَ ولكنّ اللَّه رَمَى**”.
Ve **الرَّمِيُّ**: avuç kadar, yahut biraz daha büyük, ince bulutlardan küçük parçalar; hepsi: **الأرماء**.
Ve falan kimse bu şeyde **أَرْمَى**, yani: onda arttırdı; dedi ki:
**وأَسْمَرَ خِطِّيّاً كأنّ كُعُوبَهُنَوَى القَسْبِ قد أَرْمَى ذراعاً على العَشْرِ**
Ve **الرِّماءُ**: **الرِّبا**; ve **الارتماء**: bir şeyin iki şey arasında birbirine atışmasıdır.
Ve **المِرْماةُ**: onunla atışın öğrenildiği oktur. Hadiste: “Şüphesiz sizden biriniz iki **مِرْماتَيْنِ**’e çağrılsa icabet ederdi”; ve ikisinin, koyunun iki tırnağı arası olduğu şeklinde tefsir edilebilir; fakat bilinen değildir.
Ve **الرَّميّة**: onu atıp da yere serdiğin avdır; erkek olsun yahut dişi; İmru’ul-Kays dedi ki:
**فهو لا تَنْمِي رَمِيَّتُـهُ		ما له لا عُدَّ من نَفَرِهْ**

**ريم**:

**الرَّْمُ**: uzaklaşma; fiil: **رام** **يَرِيم**. Ve dersin ki: **ما يَرِيمُ** şöyle yapar; yani: ayrılıp gitmez.
Ve **الرَّيْمُ**: şeylerin hepsinden, talep edilen şeye isimdir.
Ve **الرَّيم**: devenin kesilmişinin parçalara bölünüp aralarında eşitlenmesidir; kasabın elinde et parçasından yahut kemikten artan şey; işte o artık: **الرَّيم**; dedi ki:
**وكنتم كعَظْمِ الرَّيْمِ لم يَدْرِ جـازِرٌ		على أيّ بَدْأَي مَقْسِمِ اللَّحْم يُجْعَلُ.**
Ve **العجّاج** dedi ki: **بالرَّيْمِ والرَّيْمُ على المَزْجُورِ**; yani: azarlanmış olana artık vardır. Ve onlar **الحجّاج** zamanında atiyyeleri üzerine borç alırlardı; adamın atiyyesinde fazlalık olduğunda ona: üzerinde **رَيْمٌ** var denirdi; yani: borcun atiyyenden daha çoktur; **المخبّل** dedi ki:
**فأَقعِ كما أَقْعَى أبوكَ على اسْتِهِ		يَرَى أنّ رَيْماً فَوْقَه لا يُعادِلُـهْ**

**مري**:
**المريّ** (hemzesiz): sütü çok olan dişi deve; dedi ki: **إذا ما مَرِيّ الحَرْب قلّ غزارها**.
Ve **المَرْيُ** (tahfifle): sağım için sakinleşsin diye, elinle onu ovarak dişi devenin memesini meshetmendir.
Ve rüzgâr bulutu **مَرْياً** ovar.. ve **المُرِيّ**: bilinen (şey).
Ve **المِرية**: işte şüphedir; ondan Kur’ân’daki **الامتراء** ve **التّماري**; denir ki: **تَمارَى** **يَتَمارَى** **تَمارِياً** ve **امترى** **امتراء**; şüphe ettiğinde.

**مير**:
**المِيرة** (hemzesiz): kavmin satmak için yiyeceği getirmesi; ve onlar kendileri için **يَمْتارونَ**, başkasına da **ميراً** **يَمِيرُونَ**.

**يمر**:
**اليامور** deniz hayvanlarındandır; **الحَرَم**’de avlandığında hüküm ona yürür.

**رأم**:
**الرَّأْم** (hemzeli): o **البَوّ**’dur; dedi ki: **كأُمّهات الرّأم أو مطافلا**. Ve onu **رَئِمَتْهُ** **رَأْماً** ve **رَأَماناً**; o hâlde o **رائمٌ** ve **رؤوم**dur.
Ve onu **أرأمناها**; yani: onu bir **رأم** üzerine şefkatle meylettirdik; ve dişi deve **رَؤُومٌ** **رائمة**dir.
Ve **الآرام**: beyaz ceylanlardır; tekili: **رِئْم**.
Ve diyarların vasfında **الروائم**: **الأَثافيُّ**’dir; çünkü külü **رَئِمَتِ**.
Ve yara, ağzı iyileşmeye kapanınca **رَئِمَ** **رِئماناً**.
Ve her kim bir şeyi sevip ona ünsiyet ederse, onu **رَئِمَهُ**.

**أرم**:
**الأَرامُ**: baş kabilelerinin birleşme yeridir; bununla iri başa **مُؤَرَّماً** denildi... ve **مُؤَرَّمة** bir yumurta: üstü geniş.
Ve **الأَرَمِيُّ**: Âd kavminin alametlerindendir; onu minare heyeti gibi ve kabirler heyeti gibi bina ederlerdi. **أبو الدُّقَيْش** dedi ki: **الأُروم**: Âd’ın kabirleridir; ve yine **الإرَم** böyledir; dedi ki: **بها أُرُومٌ كهوادي البُخْتِ**. Ve denir ki: **ما بها إرم**; yani: orada hiç kimse yok.
Ve **إِرَم**, ilk Âd’ın babası idi..
Ve **الأَرُومةُ**: her ağacın kökü. Ve soyun kökü: onun **أُرُومَتُهُ**; çoğulu: **أَرومٌ** ve **أَرُومات**. Ve **أَرومُ الأضراس**: çıkış yerlerinin kökleri.
Ve **الأُرُومةُ** (elifin dammesiyle): yanlıştır; çünkü o tek bir isimdir; ve tek bir isim **فُعُولةٍ** vezninde ancak masdarlarda gelir.
Ve **الأُرَّم**: taşlar; işte böyle bir çoğuldur. Dedi ki: **يَلُوكُ من حَرْدٍ عليّ الأُرَّما**. Ve denir ki: bilakis **الأرّم**: azı dişleridir; denir ki: şüphesiz o, üzerinde **الأُرَّمَ**’i yakar; dedi ki: **أُخْبِرْتُ أحماء سُلَيْمَى إنّما باتوا غِضاباً يَحْرُقون الأُرَّما**

**مأر**:
**المِئْرة**: düşmanlıktır; çoğulu: **المِئَر**. **ماءَرْتُ** kavim arasında **مُماءَرةً**; yani: düşmanlık ettim.
Ve falan kimse falana karşı **امْتَأَرَ**; yani: kin tuttu.

**أمر**:
**الأَمْرُ**: **النَّهي**’nin zıddıdır; ve **الأمرُ**, insanların işlerinden bir iştir. Ve emretmeden **أَمَرْتَ** dediğinde: “**اؤْمُرْ** ey şu” dersin; “**وأْمُرْ أهلك بالصّلاة**” okuyan kimseye göre.

**لا يُقال** **اُؤْمُرْ** ve ondan hiçbir şey **اُؤْخُذ** edilmez, ne de **اُؤْكُل**; ancak emre başlangıçta şöyle denir: **مُرْ** ve **خُذْ** ve **كُلْ**; iki ötreyi ağır bulmaktan dolayı. Şu hâlde, sözden önce bir **واو** veya **فاء** öne geçerse şöyle dersin: **وأْمُرْ**، **فَأْمُرْ**; Aziz ve Celîl olanın dediği gibi: " **وأْمُر أهلك بالصّلاة** ". Ama **كُلْ** ( **أَكَلَ يَأْكُلُ** ’den) için, **فاء** ve **واو** ile birlikte ona hemzeyi sokmazlar gibi; ve derler: **وكُلا** ve **وخذا** ve **وارفعاه فكُلاهُ**; ve **فأْكلاه** demezler.. Bunlar harflerdir; Araplardan nadirler olarak gelmiştir. Bu da şundandır ki onların sözünün çoğu, başı hemze olan her fiilde, meselâ: **أَبَل يأبِلُ** ve **أَسَرَ يأسِرُ** (ondan) **يَفْعِلُ**’i kesrelemeleridir; ve yine **أَبَق يأبِق**. Şu hâlde, başı hemze olan ve ondan **يَفْعِلُ**’i kesreli olan fiil emre döndürüldüğünde şöyle denildi: **اِيسِرْ** ey falan, **اِيبِقْ** ey oğlan; sanki aslı, iki hemze ile **اِئْسِر** idi de iki hemzeyi bir araya getirmeyi hoş görmediler; öncesi kesreli olduğundan ikisinden birini **ياء**’ya çevirdiler. Ve **أَمَرَ يأمُرُ**’dan emrin hakkı, iki hemze ile **اُؤْمُرْ** **اُؤْخُذ** **اُؤكُلْ** denilmesiydi; ikinci hemze terk edildi ve ötre için **واو**’ya çevrildi; böylece harfte aralarında bir **واو** bulunan iki ötre toplandı; ötre **واو** cinsindendir; Araplar iki ötre ile bir **واو**’yu bir araya getirmeyi ağır buldular da **واو**’nun hemzesini attılar; çünkü onu attıktan sonra iki harf kaldı; böylece dediler: **مُرْ** falancaya şunu şunu, ve falancadan al **خُذْ** ve ye **كُلْ**; ve **اُكُلْ** de demediler, ne **اُمُرْ** ne de **أُخُذْ**; ancak onlar **أَمَرَ يأمُرُ** hakkında, emrinin **أَلِف**’inden önce bir **واو** veya **فاء** yahut **أَمَرَ يأْمُرُ**’dan emrin kendisine bağlandığı bir söz öne geçtiğinde şöyle dediler: **الْقَ** falancayı ve **أْمُره**; onu aslına döndürdüler. Bunu ancak şu sebeple yaptılar: emir **أَلِف**’i kendinden önceki bir söze bağlandığında, **أَلِف** lafızda düşer. Bunu, emir kendilerinden önceki bir sözle bağlandığında **كُلْ** ve **خُذْ** hakkında yapmadılar; böylece dediler: **الْقَ** falancayı ve ondan şunu al **خُذْ**; ve **وأْخُذْ** işitmedik; **وأْمُرْ** işittiğimiz gibi. Yüce Allah dedi: " **وكُلا منها رَغَداً** " ve " **وأْكُلا** " demedi. Şayet denilirse: Niçin **مُرْ**’u aslına döndürdüler de **وكُلا**’yı ve **وخُذْ**’u döndürmediler? Denilir: Arap sözünün genişliğinden dolayı; bazen şeyi aslına döndürürler, bazen onu öncekinin üzerine bina ederler; bazen harfi hemzeli yazarlar, bazen onu hemzeyi terk üzere bırakırlar, bazen onu idğam üzere yazarlar; bütün bunlar câizdir, geniştir.

**والأَمِرة**: bereket. Ve bir kadın **أَمِرةٌ**; yani: kocası üzerine bereketli.

Ve **أَمِرَ** şey; yani: çoğaldı.

Ve **والإِمَّرة**: **الحُمْلان**’ın dişisi.. ve **الإمَّرُ**: erkeklerden zayıf olan; İmru’ul-Kays dedi ki:
ولست بذى رَثْيَةٍ إمَّـرٍ		إذا قِيد مُسْتَكْرَها أصحبا

Ve **والإمْرةُ**: **الإمارة**; ve o, **أمير مُؤَمّر**’dir.

Ve **والأَمارُ**: vaat (buluşma vakti); dedi ki: **إلى أمارٍ**; ve **وأمارٌ مدّتي**. Ve **وأَمِرَ وَلَدُها**; yani: karnında olan çoğaldı.. ve **وأَمِرَ بنو فلانٍ أمارة**; yani: çoğaldılar ve davarları çoğaldı.

**مرء**: **المَريء**: midenin başı ve boğaza yapışık işkembe. O, içecek ve yemeğin geçtiği yoldur; içi beyaz, kırmızı ve uzuncadır. Yemeğin **مريء**’si **الحُلْقُوم**’dan daha dardır.

Ve **والمُرُوءةُ**: erkekliğin kemali; ve erkek **مَرُؤَ**; ve **تمرّأ**: mürüvveti külfetle edinmeye çalıştı; ve o, mürüvveti açık olan **مريءٌ**’dir.

Ve **ومَرُؤَ الطّعام**; ve o, **المَراءَةِ**’si açık olan **مريءُ**’dür. Ve denilir: yemek **مريئاً** olmadı; hâlbuki **مَرُؤَ مَراءةً**; ve **استمرأ**; ve bu şey bana yemeği **يُمْرِئني**.

Ve **والمرأة**: **المَرْء**’ün müennesi; ve denilir: **مَرَة** ( **ألف**’siz).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَئِمَتِ الناقةُ ولدَها رِئْماناً، إذا أحبَّتْهُ. ويقال للبوّ والولد رَأْمٌ. والناقةُ رَءُومٌ ورائمَةٌ. وأرْأَمْنا الناقَةَ: عطفناها على الرَأْمِ. وقال الأمَويّ: الرَءُومُ من الشاةِ: التي تلحس ثياب من مرَّ بها. وكلُّ مَن أحَبَّ شيئاً وألِفَهُ فقد رَئِمَهُ. ورأَمْتُ شعب القَدَح، إذا أصلحتَه. الأصمعيّ الأَرْآمُ: الظباءُ البِيضُ الخالصة البياض، الواحدُ رِئْمٌ. قال: وهي تسكن الرمل. والرُؤُمَةُ: الغِراء الذي يُلصَق به الشيء. أبو زيد: رَئِمَ الجُرْحُ رِئْماناً حسناً، إذا التأم. وأَرْأَمْتُهُ أنا، إذا داويتَه حتَّا يبرأ أو يلتئم.

##### Türkçe

**رَئِمَتِ** dişi deve yavrusunu **رِئْماناً** (bir sevgiyle), onu sevdiği zaman. Ve baba ile yavruya **رَأْمٌ** denir. Dişi deve **رَءُومٌ** ve **رائمَةٌ**dur. Ve biz dişi deveyi **أرْأَمْنا**: onu **الرَأْمِ** üzerine şefkatle yönelttik. el-Emevî dedi: koyundan **الرَءُومُ**: yanından geçen kimsenin elbiselerini yalayan. Ve her kim bir şeyi sevip ona ülfet ederse, onu **رَئِمَهُ**. Ve ben kadeh dalını **رأَمْتُ**, onu düzelttiğim zaman. el-Asma‘î: **الأَرْآمُ**: katıksız beyazlığı olan beyaz ceylanlar; teki **رِئْمٌ**. Dedi: ve onlar kumu mesken tutar. Ve **الرُؤُمَةُ**: kendisiyle şeyin yapıştırıldığı tutkal. Ebû Zeyd: **رَئِمَ** yara **رِئْماناً** güzelce, birleştiği zaman. Ve ben onu **أَرْأَمْتُهُ**, onu tedavi ettiğim zaman; ta ki iyileşsin yahut birleşsin.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والهمزة وما يثلثهما)
  (رأد)  الراء والهمزة والدال أُصَيلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركة. يقال امرأة رَأْدةٌ* ورُؤْد، وهي السَّريعة الشَّباب لا تَبْقَى قَمِيئَة. وهو الذي ذكرناه في الحركة. والرَّأْد والرُّؤْد: أصل اللّحْي. ورأْد الضُّحى: ارتفاعه. يقال تَرَأَّدَ([1]) الضُّحى وتراءَدَ. وترأّدت الحيّة: اهتَزّت في انسيابها. وكان الخليل يقول: الرِّئْد: مهموز: التِّرْب.
  (رأس)  الراء والهمزة والسين أصلٌ يدل على تجمُّعٍ وارتفاع.
  فالرَّأْس رأسُ الإنسانِ وغيرِه. والرأس: الجماعة الضخمة في قول ابن كُلثوم:
بِرأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بكرٍ *** نَدُقُّ به السُّهولَةَ والحُزُونا([2])  والأَرْأَسُ: الرّجُل العظيم الرأْس. ويقال بعيرٌ رَؤُوسٌ([3])، إِذا لم يَبْقَ لـه طِرْقٌ إلاّ في رأسه. وشاة رأْساءُ، إذا اسودَّ رأسُها. والرَّئيس: الذي قد ضُرِب [رأسُه]. ويقال سحابةٌ رائِسة، وهي التي تَقْدُم السَّحابَ. ويقال أنت على رئاس أمرك. والعامّة تقول: على رَأْس أمرك.
  (رأف)  الراء والهمزة والفاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على رِقّة ورحمة، وهي الرّأفة. يقال رَؤُفَ يَرْؤُف رأْفةً ورآفة، على فَعْلةٍ وفَعَالة. قال الله جلّ وعلا:﴿وَلاَ تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللهِ﴾ [النور 2]، وقرئت: ﴿رَآفَةٌ([4])﴾، ورجل رؤوف على فَعُول، ورَؤُف [على] فَعُل. قال في رؤوف:
  * هو الرَّحمنُ كان بنا رؤُوفا *([5])
  وقال في الرؤف:
يرى لِلمسلمينَ عليه حقّاً *** كفِعل الوالدِ الرَّؤُفِ الرّحيمِ([6])  (رأل)  الراء والهمزة واللام كلمةٌ واحدة تدلُّ على فِراخ النعام، وهي الرَّأْل، والجمع رئَال، والأنثى رألَةٌ. واسْتَرْأل النّبات، إذا طال وصار كأعناق الرِّئال. وذات الرِّئال: روضة. والرِّئال: كواكب([7]).
  (رأم)  الراء والهمزة والميم أصلٌ يدل على مُضامَّةٍ وقُرْب وعَطْفٍ. يقال لكل مَن أحبَّ شيئاً وأَلِفَه: قد رَئِمَه. وأصلُه مِن قولهم: رَأَم الجُرْحُ رئْماناً([8])، إذا انضمّ فُوه للبُرْء. وقال الشَّيباني: رأَمْت شَعْبَ القَدَح، إذا أصلحتَه. وأنشد:
وقتْلي بحقْفٍ من أُوارةَ جُدِّعتْ *** صَدَعْنَ قُلوباً لم تُرأَّمْ شُعوبُها([9])  والرُّؤمة: الغِراء الذي يُلزَق به الشَّيء. والرَّأْم: بَوٌّ أو ولدٌ تعطف عليه غير أمِّه. وقد رئِمت النّاقةُ رِئْمَاناً. وأرأمْناها، عطفْناها على رَأْمٍ. والناقة رؤومٌ ورائمة([10]).
  (رأي)  الراء والهمزة والياء أصلٌ يدلُّ على نظرٍ وإبصارٍ بعينٍ أو بصيرة. فالرَّأي: ما يراه الإنسانُ في الأمر، وجمعه الآراء. رأَى فلانٌ الشيءَ وراءهُ، وهو مقلوبٌ. والرِّئْيُ: ما رأت العينُ مِن حالٍ حسنة. والعرب تقول: رَيْتُهُ في معنى رأيْته وتراءَى القوم، إذا رأى بعضهم بعضاً. وراءى فلانٌ يُرائي. وفَعَل ذلك رِئاءَ النّاس، وهو أن يَفعلَ شيئاً ليراه النّاس. والرُّوَاء: حُسن المنْظَر. والمِرآة معروفة. والتَّرْئيَة وإن شئتَ ليَّنتَ الهمزة فقلت التَّرِيّة: ما تراه الحائضُ من صُفْرةٍ بعد دمِ حيضٍ، أو أن ترى شيئاً من أمارات الحيض قبلُ. والرُّؤْيا معروفة، والجمع رُؤىً.
  (رأب)  الراء والهمزة والباء أصلٌ واحد يدلُّ على ضمٍّ وجَمع. تقول: رأبت الأمورَ المتفرِّقة؛ إذا أنت جمعتَها برِفْقِك، كما يرأبَ الشَّعَّابُ صَدْعَ الجَفْنة. وتلك  الخشبةُ التي يُشعَب بها رُؤْبة.----------------------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "رداء، وفي المجمل: "راد"، صوابهما ما أثبت.
([2]) البيت من معلقة عمرو بن كلثوم.
([3]) على وزن صبور، كما في القاموس. ويقال أيضاً في معناه: مرأس ومرآس، كمعظم ومصباح.
([4]) هي قراءة ابن جريج، ورويت عن عاصم وابن كثير. تفسير أبي حيان (6: 429).
([5]) لكعب بن مالك الأنصاري، في اللسان (رأف). وصدره: * نطيع نبينا ونطيع ربا *
([6]) لجرير في ديوانه 507 واللسان (رأف). وكلمة "عليه" ساقطة من الأصل. وهكذا جاءت الرواية في اللسان. وصوابه بالخطاب:
ترى للمسلمين عليك حقا *** كفعل الوالد الرؤف الرحيم ([7]) انظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 383).
([8]) في الأصل: "رئما"، صوابه من المجمل واللسان، ويقال "رأما" أيضاً.
([9]) البيت في اللسان (رأم) وأمالي ثعلب 575.
([10]) ورائم أيضاً يطرح التاء.
ـ

##### Türkçe

(راء ve **الهمزة** ve ikisini üçleyen şeyler babı)
  (**رأد**)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الدال**; sarsıntı ve hareket üzerine delâlet eden bir asıldır. Denilir: kadın **رَأْدةٌ** ve **رُؤْد**; o, gençliği çabuk olan, **قَمِيئَة** olarak kalmayan (kadın)dır. Bu, harekette zikrettiğimiz şeydir. Ve **الرَّأْد** ve **الرُّؤْد**: sakalın aslıdır. Ve **رأْد الضُّحى**: onun yükselmesidir. Denilir: **تَرَأَّدَ**([1]) **الضُّحى** ve **تراءَدَ**. Ve yılan **ترأّدت**: akışında sallandı. Halîl derdi ki: **الرِّئْد**: hemzelidir: **التِّرْب**.
  (**رأس**)  **الراء** ve **الهمزة** ve **السين**; toplanma ve yükselme üzerine delâlet eden bir asıldır.
  Artık **الرَّأْس** insanın ve başkasının başıdır. Ve **الرأس**: İbn Kulsûm’un sözünde “iri topluluk”tur:
بِرأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بكرٍ *** نَدُقُّ به السُّهولَةَ والحُزُونا([2])  Ve **الأَرْأَسُ**: başı büyük adamdır. Ve denilir: deve **رَؤُوسٌ**([3]), eğer onun için başında olandan başka bir **طِرْقٌ** kalmamışsa. Ve koyun **رأْساءُ**; eğer onun başı kararmışsa. Ve **الرَّئيس**: [başı] vurulmuş olan kimsedir. Ve denilir: bulut **رائِسة**; o, bulutun önüne geçen (bulut)tur. Ve denilir: sen işinin **رئاس**’ı üzeresin. Avam ise der: işinin **رَأْس**’ı üzerinde.
  (**رأف**)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الفاء**; incelik ve merhamete delâlet eden tek bir kelimedir; o da **الرّأفة**’dir. Denilir: **رَؤُفَ** **يَرْؤُف** **رأْفةً** ve **رآفة**; **فَعْلةٍ** ve **فَعَالة** üzere. Allah (azze ve celle) dedi ki: ﴿وَلاَ تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللهِ﴾ [النور 2]; ve şöyle okunmuştur: ﴿**رَآفَةٌ**([4])﴾. Ve adam **رؤوف** **فَعُول** üzere; ve **رَؤُف** **فَعُل** üzere. **رؤوف** hakkında dedi ki:
  * هو الرَّحمنُ كان بنا رؤُوفا *([5])
  Ve **الرؤف** hakkında dedi ki:
يرى لِلمسلمينَ عليه حقّاً *** كفِعل الوالدِ الرَّؤُفِ الرّحيمِ([6])  (**رأل**)  **الراء** ve **الهمزة** ve **اللام**; devekuşu yavrularına delâlet eden tek bir kelimedir; o da **الرَّأْل**’dir. Çoğulu **رئَال**; dişisi **رألَةٌ**. Ve bitki **اسْتَرْأل** etti; yani uzadı ve **الرِّئال** boyunları gibi oldu. Ve **ذات الرِّئال**: bir çayırdır. Ve **الرِّئال**: yıldızlardır([7]).
  (**رأم**)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الميم**; bitişme ve yakınlık ve şefkat üzerine delâlet eden bir asıldır. Her kim bir şeyi sevip ona ünsiyet ederse ona denilir: onu **رَئِمَه**. Aslı, onların sözündendir: **رَأَم الجُرْحُ رئْماناً**([8]); yani iyileşmeye doğru ağzı birleşti. Şeybânî dedi ki: **رأَمْت شَعْبَ القَدَح**; yani onu ıslah ettim. Ve şu beyti okudu:
وقتْلي بحقْفٍ من أُوارةَ جُدِّعتْ *** صَدَعْنَ قُلوباً لم تُرأَّمْ شُعوبُها([9])  Ve **الرُّؤمة**: şeyin onunla yapıştırıldığı tutkaldır. Ve **الرَّأْم**: annesi olmayanın kendisine şefkat ettiği bir baba yahut bir evlâttır. Ve dişi deve **رئِمت** **رِئْمَاناً**. Ve onu **أرأمْناها**; onu bir **رَأْم** üzerine şefkatli kıldık. Ve dişi deve **رؤومٌ** ve **رائمة**([10]).
  (**رأي**)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الياء**; gözle veya basîretle bakma ve görmeye delâlet eden bir asıldır. Artık **الرَّأي**: insanın işte gördüğü şeydir; çoğulu **الآراء**. Falan, şeyi arkasında **رأَى**; bu ters çevrilmiştir. Ve **الرِّئْيُ**: gözün güzel bir hâlden gördüğü şeydir. Araplar der: **رَيْتُهُ**; **رأيْته** mânâsında. Ve kavim **تراءَى** etti; yani onların bazısı bazısını gördü. Ve falan **وراءى** eder; **يُرائي**. Ve bunu insanların **رِئاءَ**’ı için yaptı; bu, insanların görmesi için bir şeyi yapmasıdır. Ve **الرُّوَاء**: görünüş güzelliğidir. Ve **المِرآة** bilinir. Ve **التَّرْئيَة**; istersen hemzeyi yumuşatırsın da **التَّرِيّة** dersin: hayız kanından sonra hayızlının gördüğü sarılıktır; yahut daha önce hayzın alâmetlerinden bir şey görmesidir. Ve **الرُّؤْيا** bilinir; çoğulu **رُؤىً**.
  (**رأب**)  **الراء** ve **الهمزة** ve **الباء**; bir tek asıldır, katma ve toplama üzerine delâlet eder. Dersin: dağınık işleri **رأبت**; yani onları yumuşaklığınla topladın; tıpkı **الشَّعَّابُ**’ın çanağın yarığını **يرأبَ** etmesi gibi. Ve onunla çatlatılan o tahta **رُؤْبة**’dir.
----------------------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “رداء”; ve el-Mücmel’de: “راد”; ikisinin doğrusu, sabit kıldığımızdır.
([2]) Beyit, Amr b. Kulsûm’un Muallakasındandır.
([3]) **صبور** vezni üzeredir; Kāmûs’ta olduğu gibi. Ve mânâsında ayrıca denilir: **مرأس** ve **مرآس**; **معظم** ve **مصباح** gibi.
([4]) İbn Cüreyc’in kıraatidir; Âsım ve İbn Kesîr’den rivayet edilmiştir. Ebû Hayyân’ın tefsiri (6: 429).
([5]) Ensârî Ka‘b b. Mâlik’indir; Lisân’da (**رأف**). Ve صدرُه: * نطيع نبينا ونطيع ربا *
([6]) Cerîr’indir; divanında 507 ve Lisân’da (**رأف**). “عليه” kelimesi asıldan düşmüştür. Rivayet Lisân’da böyle gelmiştir. Doğrusu hitap iledir:
ترى للمسلمين عليك حقا *** كفعل الوالد الرؤف الرحيم
([7]) Merzûkî’nin **الأزمنة والأمكنة**’sine bak (2: 383).
([8]) Asılda: “رئما”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır; “رأما” da denilir.
([9]) Beyit Lisân’da (**رأم**) ve **أمالي ثعلب** 575’tedir.
([10]) Ve **رائم** de; **التاء**’yı düşürür.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر أ م
رئمت الناقة الولد أو البوّ رأما ورئماناً وناقة رائمة ورائم ورءوم ونوق روائم‏.‏
وأما لناقتكـم رأم أي شيء ترأمه من بوّ أو ولد ناقة أخرى‏.‏
وأرأمنا الناقة ولدها‏:‏ عطفناها عليه وترأمت عليهن شعث عامـدون لبرهـم فهـن كأرآم الصريم خواضع ومن المجاز‏:‏ رئمت ما أنا عليه إذا ألفته وأحببته‏.‏
وفلان رءوم للضيم‏:‏ ذليل راض بالخسف‏.‏
قال‏:‏ رئمت لسلمى بوّ ضيـم وإننـي قديمـاً لآبى الضيم وابن أباة ورئم الجرح رئماناً حسناً إذا التأم‏.‏
وأرأمه الطبيب‏:‏ داواه حتى لأمه‏.‏
والأثافي روائم الأورق وهو الرماد‏.‏
ومرت بنا الآرام‏:‏ تريد النساء الملاح‏.‏
ومرّ بي ريم في خصره بريم‏.‏

##### Türkçe

ر أ م
**رئمت** dişi deve yavruyu veya **البوّ**’yu **رأما** ve **رئماناً** (diye) (yaptı); ve **ناقة رائمة** ve **رائم** ve **رءوم**; ve **نوق روائم**.
Ve “Sizin dişi devenize gelince, **رأم**: **بوّ**’dan veya başka bir dişi devenin yavrusundan, onu **ترأمه** ettiği herhangi bir şey.”
Ve **أرأمنا** dişi deveyi yavrusuna: onu ona meylettirdik; ve “Onların üzerine **ترأمت**; dağınık saçlılar, onların iyiliğine yönelenler; öyle ki onlar, boyun eğenler olarak, **كأرآم الصريم** gibidirler.” Ve mecazdan: “Üzerinde bulunduğum şeye **رئمت**; onu ülfet ettiğim ve sevdiğim zaman.”
Ve falan, zulme karşı **رءوم**’dur: zelil, alçaltılmaya razı.
Dedi ki: “**رئمت** Selmâ için **بوّ**’yu; zillet (vardır); hâlbuki ben, eskiden beri zilleti reddedenim ve reddedenlerin oğluyum.” Ve yara **رئم** eder, güzel bir **رئماناً** (ile), birleşip kaynaştığı zaman.
Ve tabip onu **أرأمه** etti: onu, onu birleştirinceye kadar tedavi etti.
Ve **الأثافي** (ocak taşları), **روائم الأورق**’tur; ve o, küldür.
Ve **الآرام** bize uğradı: güzel kadınları kastediyor.
Ve bana, belinde **بريم** ile **ريم** uğradı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَئِمتِ الناقةُ ولدها تَرْأَمُهُ رَأْماً ورَأَماناً: عطفتْ عليه ولزمته، وفي التهذيب: رِئْماناً أَحَبَّتْهُ؛ قال:
أَم كيف يَنْفَعُ ما تُعْطي العَلُوقُ به
رئْمانُ أَنْفٍ، إِذا ما ضُنَّ باللبن؟
ويروى رِئْمانَ ورِئْمانُ، فمن نصب فعلى المصدر، ومن رفع فعلى البدل من الهاء. والناقة رؤوم ورائِمَةٌ: عاطفة على ولدها، وأَرْأَمَها عليه: عَطَّفها فَتَرأّمتْ هي عليه تعطَّفت، ورَأْمُها ولدُها الذي تَرْأَمُ عليه؛ قال أَبو ذؤيب:
بمَصْدَرِه الماءَ رَأْمٌ رَذِيّ
قال ابن سيده: وعندي أَنه سماه بالمصدر الذي هو في معنى مفعول كأَنه مَرْؤُوم رَذيّ. والرُّؤَامُ والرُّؤَالُ: اللُّعاب. ابن الأَعرابي: الرَّأْمُ الولد. الجوهري: يقال للبَوّ والولد رَأْمٌ. وقال الليث: الرَّأْمُ البَوُّ أَو ولد ظُئِرَتْ عليه غير أُمّه؛ وأَنشد:
كأُمهات الرِّئْم أَو مَطافِلا
وقد رَئِمَتْه، فهي رائِمٌ ورَؤومٌ. ابن سيده: والرَّأْم البَوّ. وكل من لزم شيئاً وأَلِفَهُ وأَحبَّه فقد رَئِمَهُ؛ قال عُبَيْدُ الله بن عبد الله بن عُتْبَة:
أَبى اللهُ والإِسلامُ أَن تَرْأَمَ الخنى
نفوسُ رِجالٍ، بالخَنَى لم تُذَلَّلِ
ابن السكيت: أَرْأَمْتُهُ
على الأَمر وأَظْأَرته إِذا أَكرهته. والرَّوائم: الأَثافِيُّ لرِئمانها الرمادَ، وقد رَئِمَتِ الرمادَ، فالرماد كالولد لها. وأَرْأَمْنا الناقة أَي عَطَّفناها على رَأْمِها. الأَصمعي: إِذا عُطِّفت الناقة على ولد غيرها فَرَئِمَتْه فهي رائم، فإِن لم تَرْأَمْهُ ولكنها تشَمُّهُ ولا تَدرّ عليه فهي عَلوق. وفي حديث عائشة تصف عمر، رضي الله عنهما: تَرْأَمُهُ ويأْباها، تريد الدنيا أَي تَعْطِف عليه كما تَرْأَمُ الأُم ولدها والناقة حُوارَها فتشمه وتَتَرشَّفُه. وكلُّ من أَحبَّ شيئاً
وأَلِفَهُ فقد رَئِمَهُ. ورَئِم الجُرْحُ رَأْماً ورِئْماناً حسناً: التَأَم، وفي المحكم: انضم فُوه للبُرْء؛ وأَرْأَمَهُ إِرآماً: داواه وعالجه حتى رَئِمَ، وفي الصحاح: حتى يبرأَ أَو يلتئم. وأَرْأَمَ الرجلَ على الشيء: أَكرهه. ورَأَمَ الحبلَ يَرْأَمُه وأَرْأَمَه: فتله فتلاً شديداً.والرُّومَةُ، بغير همز: الغِراء الذي يُلصَقُ به ريش السهم، وحكاها ثعلب مهموزة. الجوهري: الرُّؤمَة الغِراء الذي يلصق به الشيء. والرِّئْمُ: الخالص من الظِّباء وقيل: هو ولد الظَّبي، والجمع أَرْآم، وقلبوا فقالوا آرام، والأُنثى رِئْمَة؛ أَنشد ثعلب:
بمثل جِيد الرِّئْمة العُطْبُلِّ
شدد للضرورة كقوله بعد هذا:
ببازلٍ وَجْناء أَو عَيْهَلِّ
أَراد أَو عَيْهَلٍ فشدَّد. الأَصمعي: من الظِّباء الآرام وهي البيض الخالصة البياض، وقال أَبو زيد مثله، وهي تسكن الرِّمال. والرَّؤُوم من الغنم: التي تلحس ثياب من مرَّ بها. ورَأَمَ القَدَحَ يَرْأَمُهُ رَأْماً ولأَمَهُ: أَصلَحَه كَرأَبَهُ. الشيباني: رأَمْتُ شَعْب القَدَح إِذا أَصلحته؛ وأَنشد:
وقَتْلى بِحِقْفٍ من أُوارَةَ جُدِّعَتْ،
صَدَعْنَ قلوباً لم تُرَأّمْ شُعوبها
والرُّئِمُ: الاست؛ عن كراع، حكاها بالأَلف واللام، ولا نظير لها إِلاَّ الدُّئِل وهي دُوَيْبَّةٌ؛ قال رؤبة:
ذَلَّ وأَقْعَتْ بالحَضِيضِ رُئِمُه
ورِئام: موضع. وقيل: هي مدينة من مدائن حِمْير يَحُلُّها أَولادُ أَوْدٍ، قال الأَفْوَه الأَوْدي:
إِنَّا بَنُو أَوْدِ الذي بِلِوائه
مُنِعَتْ رِئامُ، وقد غَزاها الأَجْدع

##### Türkçe

**رَئِمتِ** deve dişisi yavrusuna **تَرْأَمُهُ** **رَأْماً** ve **رَأَماناً**: ona şefkat gösterdi ve ona yapıştı; **التهذيب**’de: **رِئْماناً**: onu sevdi; dedi ki:

Nasıl fayda verir, onunla **العَلُوقُ**’un verdiği,
Süt esirgendiği zaman, bir **رئْمانُ أَنْفٍ**?

**رِئْمانَ** ve **رِئْمانُ** diye de rivayet edilir; kim nasb ederse kaynak (mastarı) üzerinedir, kim ref‘ ederse **الهاء**’dan bedel üzerinedir. Deve dişisi **رؤوم** ve **رائِمَةٌ**: yavrusuna şefkatli; onu ona **أَرْأَمَها عليه**: onu ona şefkatli kıldı; böylece o da ona **فَتَرأّمتْ**: şefkat gösterdi. Onun **رَأْمُها**’sı: onun, üzerine **تَرْأَمُ** ettiği yavrusudur; **أَبو ذؤيب** dedi ki:

Suyun kaynağında, **رَأْمٌ** değersizdir

**ابن سيده** dedi: Bana göre onu, mef‘ûl mânasında olan mastarla adlandırdı; sanki o, değersiz **مَرْؤُوم** gibidir. **الرُّؤَامُ** ve **الرُّؤَالُ**: salya. **ابن الأَعرابي**: **الرَّأْمُ** yavrudur. **الجوهري**: **البَوّ** ve yavruya **رَأْمٌ** denir. **الليث** dedi: **الرَّأْمُ** **البَوّ**dur yahut annesi olmayan birinin üzerine emzirildiği yavrudur; ve şu beyiti okudu:

**الرِّئْم**’in anneleri gibi yahut küçük çocuklu kadınlar gibi

Onu **رَئِمَتْ**; o hâlde o **رائِمٌ** ve **رَؤومٌ**dur. **ابن سيده**: **الرَّأْم** **البَوّ**dur. Her kim bir şeye yapışır, ona alışır ve onu severse, onu **رَئِمَهُ**; **عُبَيْدُ الله بن عبد الله بن عُتْبَة** dedi:

Allah ve İslâm, **الخنى**’yı **تَرْأَمَ** etmeyi reddetti;
**الخَنَى** ile zelil kılınmamış adamların nefisleri.

**ابن السكيت**: Onu bir iş üzerine **أَرْأَمْتُهُ** ve onu **أَظْأَرته**: onu zorladığım zaman. **الرَّوائم**: külü **رِئمانها** olduğu için ocak taşlarıdır; külü **رَئِمَتِ**; böylece kül, onun için yavru gibidir. Deve dişisini **أَرْأَمْنا**: yani onu **رَأْمِها**’sına şefkatli kıldık. **الأَصمعي**: Deve dişisi başkasının yavrusuna şefkatle yöneltilir de onu **رَئِمَتْ** olursa o **رائم**dir; eğer onu **تَرْأَمْهُ** etmez de fakat onu koklar ve onun üzerine süt salmazsa o **عَلوق**tur. Âişe’nin, Allah ikisinden de razı olsun, Ömer’i vasfettiği hadiste: **تَرْأَمُهُ** ve o onu reddeder; dünya kastedilir; yani anne yavrusuna ve deve dişisi **حُوارَها**’sına **تَرْأَمُ** ettiği gibi ona şefkat gösterir; onu koklar ve onu yudumlar. Her kim bir şeyi sever ve ona alışırsa onu **رَئِمَهُ**. Yara **رَئِم** oldu, **رَأْماً** ve güzel **رِئْماناً**: birleşti; **المحكم**’de: iyileşme için ağzı birleşti; onu **أَرْأَمَهُ** **إِرآماً**: onu tedavi etti ve onu, **رَئِمَ** oluncaya kadar iyileştirdi; **الصحاح**’ta: iyileşinceye yahut birleşinceye kadar. Adamı bir şey üzerine **أَرْأَمَ**: onu zorladı. İpi **رَأَمَ** eder, onu **يَرْأَمُه** ve onu **أَرْأَمَه**: onu çok sıkı bükerek büktü. **الرُّومَةُ** (hemzesiz): okun tüyünün yapıştırıldığı tutkal; **ثعلب** onu hemzeli olarak nakletti. **الجوهري**: **الرُّؤمَة** bir şeyin onunla yapıştırıldığı tutkaldır. **الرِّئْمُ**: ceylanlardan saf olan; ve denildi ki: o, ceylan yavrusudur; çoğulu **أَرْآم**; ters çevirip **آرام** dediler; dişisi **رِئْمَة**; **ثعلب** şu beyiti okudu:

**الرِّئْمة**’nin uzun boynu gibi

Zaruret için şeddeli yaptı; bundan sonra gelen sözü gibi:

Yaşlı bir deveyle, ya da **عَيْهَلِّ** ile

**عَيْهَلٍ** demek istedi de şeddeli yaptı. **الأَصمعي**: ceylanlardan **الآرام** vardır; onlar, bembeyaz saf beyaz olanlardır. **أَبو زيد** de bunun benzerini söyledi; onlar kumlarda barınır. Koyunlardan **الرَّؤُوم**: yanından geçenin elbiselerini yalayan. Kadehi **رَأَمَ** eder, onu **يَرْأَمُهُ** **رَأْماً**; ve onu **لأَمَهُ**: onu, **رأَبَهُ** gibi onardı. **الشيباني**: Kadehin çatlağını **رأَمْتُ**: onu onardığım zaman; ve şu beyiti okudu:

**أُوارَةَ**’dan bir kum tepesinde öldürülmüşler; kesilip koparılmış,
Çatlakları **تُرَأّمْ** edilmemiş kalpler yaraladılar.

**الرُّئِمُ**: makat; **كراع**’dan; onu **الأَلف واللام** ile nakletti; onun benzeri yoktur; ancak **الدُّئِل** vardır; o küçük bir hayvancıktır; **رؤبة** dedi:

Zelil oldu; **رُئِمُه** alçakta çömeldi.

**رِئام**: bir yer adıdır. Ve denildi ki: o, **حِمْير** şehirlerinden bir şehirdir; orada **أَوْدٍ** oğulları oturur; **الأَفْوَه الأَوْدي** dedi:

Biz, sancağı altında **رِئامُ**’un korunduğu **أَوْدِ** oğullarıyız;
**الأَجْدع** ona saldırmışken.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر أ م * * الأَرْءَامُ * الظباء البيض الخالصة البياض واحدها * رِءْمٌ * وهي تسكن الرمل

##### Türkçe

* ر أ م * * **الأَرْءَامُ** * saf beyazlığı hâlis olan beyaz ceylanlar; onun bir teki **رِءْمٌ**’dur; ve onlar kuma yerleşirler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( *!رَئِم الشَّيءَ ، كَسَمِع : أحبَّه وَأَلِفَه ) | ولَزِمَه ، نقله الجوهَرِيُّ ، وهو مجاز ، | ومنه قَوْلُ عُبَيْدِ اللهِ بنِ عَبْدِ الله بنِ | عُتْبَةَ : | % ( أَبي اللهُ والإِسلامُ أن *!تَرْأَم الخَنَى % | نفوسُ رِجال بالخَنَى لم تُذَلَّلِ ) % | | ( و ) رَئِم ( الجُرحُ *!رَأْماً *!ورِئْماناً ) حَسَنا | بالكَسْر أي : الْتَأَم ، نقله الجوهَرِيّ عن | أَبي زَيْد ، وهو مجاز . وفي المُحْكَم : | ( انْضَمَّ ) فوه ( للبُرْءِ ) . | | ( و ) *!رَئِمت ( النَّاقَةُ وَلدَها ) *!ترأَمه رَأْماً | ورِئْمَاناً *!وَرَأَماناً : ( عَطفَت عليه | ولَزِمَتْه ) وأحبَّتْه ، قال : | % ( أم كَيْفَ يَنْفع ما تُعطِي العَلُوقُ به % | *!رِئمانُ أَنف إذا ما ضُنَّ باللَّبَن ) % | | | ( فهي *!رَؤُومٌ *!ورائِمَةٌ *!ورائِمٌ ) : عاطِفَة | على وَلَدها . ( وشاة رؤوم : أَلوفٌ |

| تلحَس ثِيابَ مَنْ مَرَّ بها ) ، نقله | الجوهري عن الأموي ( *!وأَرأَمَها : | عَطَفَها على غَيْرِ وَلَدِها ) ، وفي | الصّحاح : عَطَفَها على *!الرَّأم . وقال | الأَصْمَعِيّ : إذا عَطَفَت النَّاقَةُ على | وَلَدِ غَيرِها فَرئِمَتْه فهي *!رَائِمٌ ، فإن لم | تَرْأَمه ولكِنَّها تَشَمُّه ولا تَدِر عليه | فهي عَلُوقٌ . | | ( و ) *!أَرأَم ( الجُرحَ ) *!إِرآما : دَاوَاه | و ( عالَجَه حتى رَئِم ) ، وفي | الصّحاح : حتى يَبْرأ أو يَلْتَئِم . | | ( و ) أَرأَم الرجلَ ( على الشّيءِ : | أَكْرَهَه ) ، عن اْبنِ السِّكِّيت ، ونَقَله أبو | زَيْد في كِتابِ الهَمْز ، وسَيَأْتِي في زأْم . | | ( و ) أَرْأَم ( الحَبْلَ : فَتَله ) فَتْلاً | ( شَدِيداً كَرَأَمه ، كَمَنَعَه ) . | | ( *!وَرأَم ) شِعْبَ ( القَدَح ، كَمَنح ) : إذا | ( أَصْلَحَه ) ولأَمه ، كَرَأَبَه ، ونقله | الجَوْهَرِيّ عن الشَّيْبانِيّ ، وَأَنْشَد : | % ( وَقَتْلَى بِحِقْف من أُوارَة جُدِّعَت % | صَدَعْنَ قُلوباً لم *!تُرَأَّم شُعوبُها ) % | | ( *!والرأْم : البَوّ ) ، والوَلَدُ ، كما في | الصّحاح ، وفي المُحْكم : *!رَأْمُها : | ولدُها الذي *!تَرْأم عليه . وقال | اللّيث : *!الرَّأْم : البَوُّ ، أو ولد ظُئِرت | عليه غير أمُّهِ . | | ( و ) الرَّأْم : ( ع ) . | | ( و ) *!الرِّئِمُ ( بالكَسْر : الظَّبيُ | الخَالِص البَياضِ ) يَسْكُن الرَّمل ، | نقله الجَوْهَرِيّ عن الأَصْمَعِيّ ، | ومِثلُه قَولُ أبي زَيْد . | | ( ج : *!أرآم ، و ) قَلَبوا فَقَالوا : ( *!آرام ) . | | ( *!والرُّؤَام ، كغُراب : اللُّعاب ) | كالرُّؤَال . | | ( و ) *!رِئام ( كَكِتاب : د ، لِحِمْيَر ) | يَحُلُّهُ أَوْلاَد أَوْد ، قال الأفوهُ الأَوْدِيّ : | % ( إِنَّا بَنُو أَوْدِ الذي بِلِوائِهِ % | مُنِعَت رِئامُ وقد غَزَاهَا الأَجْدَعُ ) % | | ( و ) *!رُئِم ( كَدُئِل : الإِسْتُ ) ، عن | كُراع ، ولا نَظِير لها إلا دُئِل وقد |

| مَرَّ ، قال رُؤبةُ : | % ( زَلَّ وَأَقْعَت بالحَضِيض *!رُئِمُه % ) % | | ( و ) *!رُئِم أيضاً : ( ع ) إن لم يكن | تَصْحيف ريم . | | ( *!والرَّوائِمُ : الأَثافِيّ ) ، *!لِرِئْمانِها | الرَّماد ، ( وقد رَئِمَت الرَّمادَ لأَنَّ | الرمادَ كالوَلَدِ لها ) ، وهو مَجاز . | | ( *!والرَّأْمَة : خَرَزَة المَحَبَّةِ ) . | | ( *!وَتَرْأَّمَتْه ) أي : ( تَرَحَّمَت عليه ) زِنَةً | وَمَعْنًى ، وهو مَجازٌ . | | ( وقَولُ الجَوْهَرِي : *!الرُّؤْمَة : الغِرَاءُ ) | الذي يُلْصَق به الشَّيء ( وهُمٌ ، وموضع | ذِكْرِه في روم لأَنَّه أَجُوفُ ) . قلت : | وقد حَكاهَا ثَعْلب مَهْمُوزة أيضاً | فلا وَهَم . وقال شَيْخُنا : لا وَهَم | فإنهما يرجعان إلى مَعْنًى واحد في | المآلِ وإن اخْتَلَفا لَفْظاً . | | ( ودارَةُ *!الأَرآم من دَارَتِهم ) ، وهو | مَقْلُوب من الآرام ، فإن لم يَكُن | مَقْلُوباً فإن مَحَلِّ ذِكْره في أَرم ، وقد | تَقَدَّم . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | *!الرِّئْمَةُ ، بالكَسْر : الظَّبية . أنشدَ | ثَعْلَب : | % ( بِمِثْل جِيدِ *!الرِّئمة العُطْبُلِّ % ) % | | ونوقٌ *!رَوائِمُ : جَمْع *!رَائِمة . وفلان | *!رؤوم للضيم أي : ذَلِيل رَاضٍ بالخَسْف ، وهو مجاز . | | ومَرَّت بنا *!الآرامُ : النِّساءُ المِلاحُ | على التَّشْبِيه . |

##### Türkçe

( *!رَئِم **الشَّيءَ** ، كَسَمِع : onu sevdi ve ona ünsiyet etti )
ve ona yapıştı; bunu el-Cevherî nakletti; ve bu mecazdır.
Ve ondan, ʿUbeydullâh b. ʿAbdillâh b.
ʿUtbe’nin sözü:
% ( Allah ve İslâm, *!تَرْأَم **الخَنَى**’yı %
**الخَنَى** ile (meşgul) erkeklerin nefisleri zelil kılınmadıkça (bunu) reddetti ) %

( ve ) رَئِم ( **الجُرحُ** *!رَأْماً *!ورِئْماناً ) güzel oldu;
kesre ile; yani: kaynaştı; bunu el-Cevherî,
Ebû Zeyd’den nakletti; ve bu mecazdır. **المُحْكَم**’de:
( birleşti ) ağzı ( iyileşmeye ) doğru.

( ve ) *!رَئِمت ( **النَّاقَةُ** **وَلدَها** ) *!ترأَمه رَأْماً
ورِئْمَاناً *!وَرَأَماناً : ( ona şefkat gösterdi
ve ona yapıştı ) ve onu sevdi; dedi ki:
% ( Süt esirgendiğinde, **العَلُوقُ**’un ona verdiği şey ne fayda eder %
*!رِئمانُ **أَنف** ) %

( artık o *!رَؤُومٌ *!ورائِمَةٌ *!ورائِمٌ ) : yavrusuna şefkatli. ( ve *!شاة رؤوم : ülfetli;

kendisine uğrayanın elbiselerini yalar ) ; bunu
el-Cevherî, el-Umevî’den nakletti. ( *!وأَرأَمَها :
onu kendi yavrusundan başkasına şefkatli kıldı ) ; ve **الصّحاح**’ta: onu *!الرَّأم üzerine şefkatli kıldı. Ve el-Asmaʿî dedi: Deve,
kendi yavrusundan başkasının yavrusuna şefkat gösterip
onu رئِم ederse o *!رَائِمٌ’dir; eğer
onu تَرْأَمه etmez, fakat onu koklar ve ona süt salmazsa
o **عَلُوقٌ**’tur.

( ve ) *!أَرأَم ( **الجُرحَ** ) *!إِرآما : onu tedavi etti
ve ( onu رَئِم oluncaya kadar işledi/tedavi etti ); ve **الصّحاح**’ta: iyileşinceye yahut kaynaşıncaya kadar.

( ve ) أَرأَم adamı ( **الشّيءِ** üzerine:
onu zorladı ) ; İbnü’s-Sikkît’ten; ve Ebû
Zeyd bunu **كِتابِ الهَمْز**’de nakletti; ve زأْم’da gelecektir.

( ve ) أَرْأَم ( **الحَبْلَ** : onu büktü ) bükme ile
( şiddetli, onun **رَأَمه**’si gibi; **مَنَعَه** gibi ).

( *!وَرأَم ) **شِعْبَ** ( **القَدَح** , **مَنح** gibi ) :
( onu ıslah etti ) ve onu birleştirdiğinde; **رَأَبَه** gibi; ve bunu
el-Cevherî, eş-Şeybânî’den nakletti; ve inşâd etti:
% ( Uvâre’den bir kum tepesinde öldürülmüşler; kesilmiş %
yarılmışlar; kalpler yarıldı; *!تُرَأَّم **شُعوبُها** edilmedi ) %

( *!والرأْم : **البَوّ** ) , ve **الوَلَدُ**; **الصّحاح**’ta olduğu gibi. **المُحْكم**’de: *!رَأْمُها :
üzerine *!تَرْأم ettiği onun yavrusu. Ve
el-Leys dedi: *!الرَّأْم : **البَوُّ**; yahut,
kendi anasından başkası üzerine emzirilmiş yavru.

( ve ) **الرَّأْم** : ( ع ) .

( ve ) *!الرِّئِمُ ( kesre ile: saf beyaz
ceylan ) kumda barınır;
bunu el-Cevherî, el-Asmaʿî’den nakletti;
ve Ebû Zeyd’in sözü de bunun gibidir.

( çoğul: *!أرآم , ve ) çevirip şöyle dediler: ( *!آرام ) .

( *!والرُّؤَام , غُراب gibi: salya )
**الرُّؤَال** gibi.

( ve ) *!رِئام ( كَكِتاب gibi: د , Himyer’e göre )
onu **أَوْلاَد أَوْد** mesken tutar; el-Efveh el-Evdî dedi:
% ( Biz, sancağıyla %
*!رِئام engellenmiş olan **أَوْد**’un oğullarıyız; ve ona **الأَجْدَعُ** saldırdı ) %

( ve ) *!رُئِم ( دُئِل gibi: **الإِسْتُ** ) ; Kurrâʿ’dan;
ona benzer yoktur, ancak **دُئِل** vardır ve
geçti; Ruʾbe dedi:
% ( Kaydı ve çukura çöktü *!رُئِمُه % ) %

( ve ) *!رُئِم ayrıca: ( ع ) ; eğer **ريم**’in tashîfi değilse.

( *!والرَّوائِمُ : **الأَثافِيّ** ) , *!لِرِئْمانِها
kül; ( ve külü رَئِم etti; çünkü
kül, ona göre yavru gibidir ); ve bu mecazdır.

( *!والرَّأْمَة : **خَرَزَة المَحَبَّةِ** ) .

( *!وَتَرْأَّمَتْه ) yani: ( ona merhamet etti ) vezin
ve anlamca; ve bu mecazdır.

( el-Cevherî’nin sözü: *!الرُّؤْمَة : **الغِرَاءُ** )
ki onunla şey yapıştırılır ( vehimdir; ve
onun zikrinin yeri **روم**’dadır; çünkü o أجوف’tur ). Dedim ki:
Saʿleb onu hemzeli olarak da hikâye etmiştir;
o hâlde vehim yoktur. Şeyhimiz dedi: vehim yoktur;
çünkü ikisi, lafızca farklı olsalar da
sonuçta tek bir manaya dönerler.

( ve **دارَةُ *!الأَرآم** onların **دَارَتِهم**’inden ) ; ve bu, **الآرام**’dan maklûbdur; eğer
maklûb değilse, onun zikrinin mahalli **أَرم**’dadır; ve
geçti.

[ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır:

*!الرِّئْمَةُ , kesre ile: dişi ceylan. Saʿleb inşâd etti:
% ( *!الرِّئمة’nin **جِيد**’i gibi, **العُطْبُلِّ** ) %

Ve *!نوقٌ *!رَوائِمُ : *!رَائِمة’nin cem‘i. Ve falan kimse
*!رؤوم **للضيم**; yani: zelil, zillete razı; ve bu mecazdır.

Ve bize *!الآرامُ geçti: güzel kadınlar;
teşbih üzere.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَئِمَتْ وَلَدَهَا
1 رَئِمَتْ وَلَدَهَا ذ , (T, S, M, K,) aor. رَاََ , (T,) inf. n. رِئْمَانٌ, (T, S, M, K *) and رَأْمٌ (M, K *) and رَأَمَانٌ, (TA,) She (a camel) loved, (T, S,) or affected, or inclined to, and kept to, or clave to, (M, K,) her young one. (T, S, M, K.) And تَرْأَمُ بِأَنْفِهَا is also said of a she-camel [as meaning She makes a show of affection with her nose, by smelling her young one; not having true love]. (S, M, K, all in art. ذأر; &c. [See مُذَائِرٌ, and see also مُعَارِضٌ.]) A poet says,
أَمْ كَيْفَ يَنْفَعُ مَا تُعْطِى العَلُوقُ بِهِ
رِئْمَانٌ أَنْفٍ اـِذَا مَا ضُنَّ بِاللَّبَنِ
or رئمانُ, or رئمانِ, accord. to different relaters: [i. e. Or how profits what she that smells a young one but refuses to yield her milk to it gives, (the ب in بِهِ being redundant,) showing affection with the nose, (accord. to the first reading,) or a showing of affection with the nose, (accord. to the second and third readings,) when there is niggardliness with the milk?] he who says رئمانَ uses this word as an inf. n.: he who says رئمانُ makes it a substitute for ما: and he who says رئمانِ makes it a substitute for the ه [in بِهِ]. (M.) ― -b2- [Hence,] رَئِمَ الشَّىْءَ (tropical:) He loved the thing, (S, K, TA,) and (S, K, TA) kept, or clave, to it. (S, M, K, TA.) One says, رَئِمَتِ الأَثَافِى الرَّمَادَ (tropical:) [The three stones whereon the cooking-pot was placed clave to the ashes]: as though the ashes were their young. (T, K, TA.) ― -b3- And رَئِمَ الجُرْحُ, inf. n. رِئْمَانٌ (AZ, T, S, M) and رَأْمٌ, (M, K,) (tropical:) The wound coalesced, or closed; (AZ, T, S, TA;) the mouth of the wound drew together, or closed, preparatively to healing. (M, K, * TA.) -A2- رَأَمَ, (T, S, M, K,) aor. رَاََ , (T, K,) inf. n. رَأْمٌ, (T, M,) He repaired (T, S, M, K) a crack, or fissure, (M,) or a bowl, (T, K,) or a crack, or fissure, of a bowl: (S:) like رَأَبَ: (T, M:) so says Esh-Sheybánee: and [↓ رَآءَمَهُ signifies the same; for] he cites the following verse:
وَقَتْلَى بِحِقْفٍ مِنْ أُوَارَةَ جُدِّعَتْ
صَدَعْنَ قُلُوبًا لَمْ تُرَآءَمْ شُعُوبُهَا
[And slain men in a winding tract of sand of Uwáreh, (a certain water, or mountain, of Temeem,) that had been mutilated, broke hearts of which the rifts have not been repaired]. (S, TA.) ― -b2- And He twisted a rope hard, or strongly; as also ↓ ارأم. (M, K.)

3 رَاََّ see the last sentence but one above.

ارأم النَّاقَةَ
4 ارأم النَّاقَةَ ذ He made the she-camel to affect, or incline to, (ISk, T, S, K,) her رَأْم [q. v.], (ISk, T,) or the رَأْم, (S,) or one that was not her young one: (K:) or ارأمها عَلَى وَلَدِهَا he made her to affect, or incline to, her young one. (M.) ― -b2- [Hence,] ارأمهُ عَلَى الأَمْرِ, (ISk, T,) or على الشَّىْءِ, (M, K,) (assumed tropical:) He compelled him against his will to do the thing: (ISk, T, M, K:) and so ازأمهُ عَلَيْهِ. (TA.) And ارأمهُ اـِلَىكَذَا (assumed tropical:) He, or it, caused him to want such a thing. (AA, TA in art. ذمغ.) ― -b3- ارأم الجُرْحَ, (inf. n. اـِرآمٌ, T,) (assumed tropical:) He dressed, or treated curatively, the wound, (T, S, M, K,) in order that it might heal, or close, (S,) or so that it closed. (M, K.) ― -b4- See also 1, last sentence.

ترأّمت عَلَى وَلَدِهَا
5 ترأّمت عَلَى وَلَدِهَا ذ , said of a she-camel, i. q. تَعَطَّفَتْ عَلَيْهِ [app. meaning, as quasi-pass. of عَطَّفَهَا عَلَيْهِ, She was made to affect, or incline to, her young one]. (TT, from the M. [There written ترآمت, which is, in my opinion, a mistranscription.]) ― -b2- تَرَأَّمْتُهُ i. q. تَرَحَّمْتُ عَلَيْهِ (tropical:) [I pitied, or compassionated, him; or did so much; or affected, or expressed, pity, or compassion, or much pity or compassion, for him; or expressed a wish that God would have mercy on him]. (K, TA.)

ارتأم
8 ارتأم ذ , said by Golius to signify It (a wound) closed, or became consolidated, as on the authority of the S and K, I do not find in any copy of either of those lexicons, nor in any other lexicon.]

رَأْمٌ
رَأْمٌ ذ A she-camel's young one; (T, S;) accord. to IAar: (T:) or a she-camel's young one which she affects, or to which she inclines: (M:) and, (S, M,) accord. to Lth, (T,) i. q. بَوٌّ [which has the former of the meanings above, but more commonly signifies a skin of a young unweaned camel stuffed with straw or with panic grass or with dry herbage, to which a she-camel is made to incline when her young one has died; it being brought near to the mother of a young camel that has died, in order that she may incline to it and yield her milk]: (T, S, M, K:) or a young one to which she that is not its mother is made to incline. (T.)

فُلَانٌ رُؤْمٌ لِلضَّيْمِ
فُلَانٌ رُؤْمٌ لِلضَّيْمِ ذ [evidently, I think, a mistranscription, for ↓ رَؤُومٌ, which is also written رَؤُمٌ,] (tropical:) Such a one is abject, or ignominious; content to endure injury.. (TA.)

رِثْمٌ
رِثْمٌ ذ [The antilope leucoryx, or white antelope;] an antelope (ظَبْىٌ) that is purely white; (T, [in which only the pl. is mentioned,] S, M, K;) so accord. to As; (T, S;) and AZ says the like; (T;) inhabiting the sands: (As, T, S:) or, as some say, the young one of the ظَبْى [here app. meaning gazelle]: the female is called رِئْمَةٌ: (M:) pl. أَرْآمٌ (T, S, M, K) and آرَامٌ; (M, K;) the latter pl. formed by transposition. (M.) [Whether the Hebrew χχχ or or mean the same animal as the Arabic رِئْم is doubtful.] ― -b2- [Hence,] مَرَّتْ بِنَاالآرَامُ (tropical:) The beautiful, or pretty, women passed, or went, by us: so called by way of comparison. (TA.)

رُئِمٌ
رُئِمٌ ذ , (K, TA,) or الرُّئِمُ, thus accord. to Kr, with ال, (M,) i. q. الاِسْتُ [The podex, or the anus]: (Kr, M, K:) [said to be] the only word of its measure except الدُّئِلُ, which means “ a certain small beast. ” (M. [But see this last word.])

الرَّأْمَةٌ
الرَّأْمَةٌ ذ The خَزَرة [i. e. bead, or the like, that is worn as an amulet, and] that is [held to be] a cause of love, or affection. (K.)

رُؤْمَةٌ
رُؤْمَةٌ ذ Glue, with which a thing is stuck: (S:) accord. to the K, [following A'Obeyd, (see art. روم,)] it is رُومَةٌ only, without ء: but Th mentions it with ء also; and both are correct. (MF, TA.)

رُؤَامٌ
رُؤَامٌ ذ Slaver: (T, K:) like رُوَالٌ. (T.) [See also رُوَامٌ, in art. روم.]

رَوُومٌ
رَوُومٌ ذ : see رَائِمٌ. ― -b2- Also (assumed tropical:) A ewe, or she-goat, (El-Umawee, T, S, K,) that is very familiar, (K,) that licks the clothes of him who passes by her. (El-Umawee, T, S, K.) ― -b3- See also رُؤْمٌ.

رَائِمٌ
رَائِمٌ ذ , (T, M,) or رَائِمَةٌ, (S,) or both, (K,) and ↓ رَؤُومٌ, (T, S, M, K,) [but the last has probably an intensive signification,] A she-camel that loves, (T, S,) or affects, or inclines to, and keeps to, or cleaves to, (M, K,) her young one, (T, S, M, K,) or the young one of another: if she do not so, but smells it, and does not yield her milk to it, she is termed عَلُوقٌ: so says A'Obeyd, on the authority of As: (T: [see the former of the two verses cited in the first paragraph of this art.:]) the pl. of رَائِمَةٌ is رَوَائِمُ. (TA.) ― -b2- Hence, الرَّوَائِمُ signifies (tropical:) The three stones whereon the cooking-pot is placed; what are called الأَثَافِى; (T, M, K, TA;) that have remained cleaving to the ashes: (T, K:) because of their cleaving to the ashes: (M:) the ashes being as though they were their young. (T, K.)

##### Türkçe

رَئِمَتْ وَلَدَهَا
1 **رَئِمَتْ وَلَدَهَا** ذ , (T, S, M, K,) muzâri‘i **رَاََ** , (T,) mastar ismi **رِئْمَانٌ**, (T, S, M, K *) ve **رَأْمٌ** (M, K *) ve **رَأَمَانٌ**, (TA,) O (dişi deve) yavrusunu sevdi, (T, S,) yahut (ona) meyletti, ve (ona) yapışıp kaldı, yahut (ona) yapıştı. (M, K,) (T, S, M, K.) Ve **تَرْأَمُ بِأَنْفِهَا** da dişi deve hakkında söylenir [şu mânâda: Burnuyla sevgi gösterisi yapar, yavrusunu koklayarak; gerçek sevgiye sahip olmayarak]. (S, M, K, hepsi ذأر maddesinde; &c. [Bkz. **مُذَائِرٌ**, ve ayrıca bkz. **مُعَارِضٌ**.]) Bir şair der ki,
أَمْ كَيْفَ يَنْفَعُ مَا تُعْطِى العَلُوقُ بِهِ
رِئْمَانٌ أَنْفٍ اـِذَا مَا ضُنَّ بِاللَّبَنِ
yahut **رئمانُ**, yahut **رئمانِ**, râvilere göre farklıdır: [yani: Ya sütünü ondan esirgeyip ona vermeyi reddeden, bir yavruyu koklayan (dişinin) verdiği şey nasıl fayda verir, (بِهِ’deki ب زائد olmak üzere,) burunla sevgi gösterisi (birinci okuyuşa göre), yahut burunla bir sevgi gösterisi (ikinci ve üçüncü okuyuşlara göre), sütle cimrilik olduğunda?] **رئمانَ** diyen, bu kelimeyi mastar ismi olarak kullanır: **رئمانُ** diyen, onu **ما**’nın yerine kılar: **رئمانِ** diyen ise onu (بِهِ’deki) **ه**’nin yerine kılar. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَئِمَ الشَّىْءَ** (mecazen:) O, şeyi sevdi, (S, K, TA,) ve (S, K, TA) ona yapışıp kaldı, yahut ona yapıştı. (S, M, K, TA.) Şöyle denir: **رَئِمَتِ الأَثَافِى الرَّمَادَ** (mecazen:) [Yemek tenceresinin üzerine konduğu üç taş, küle yapıştı]: sanki kül onların yavrusuymuş gibi. (T, K, TA.) ― -b3- Ve **رَئِمَ الجُرْحُ**, mastar ismi **رِئْمَانٌ** (AZ, T, S, M) ve **رَأْمٌ**, (M, K,) (mecazen:) Yara kaynaştı, yahut kapandı; (AZ, T, S, TA;) yaranın ağzı büzüşüp toplandı, yahut kapandı, iyileşmeye hazırlık olarak. (M, K, * TA.)

-A2- **رَأَمَ**, (T, S, M, K,) muzâri‘i **رَاََ** , (T, K,) mastar ismi **رَأْمٌ**, (T, M,) O, (T, S, M, K) bir çatlağı yahut yarığı, (M,) yahut bir kâseyi, (T, K,) yahut bir kâsenin çatlağını yahut yarığını onardı: (S:) **رَأَبَ** gibi: (T, M:) Eş-Şeybânî böyle der: ve [↓ **رَآءَمَهُ** da aynı mânâyı ifade eder; zira] şu beyti delil getirir:
وَقَتْلَى بِحِقْفٍ مِنْ أُوَارَةَ جُدِّعَتْ
صَدَعْنَ قُلُوبًا لَمْ تُرَآءَمْ شُعُوبُهَا
[Ve Uwâre’den bir kum kıvrımında (Temîm’in bir suyu yahut dağı olan) sakatlanmış öldürülmüşler; yarıkları onarılmamış kalpler parçaladılar]. (S, TA.) ― -b2- Ve O, bir ipi sertçe, yahut kuvvetlice büktü; ↓ **ارأم** da böyledir. (M, K.)

3 **رَاََّ**: yukarıda sondan bir önceki cümleye bak.

ارأم النَّاقَةَ
4 **ارأم النَّاقَةَ** ذ O, dişi deveyi, (ISk, T, S, K,) onun **رَأْم**’ine [bkz.], (ISk, T,) yahut **رَأْم**’e, (S,) yahut kendi yavrusu olmayan birine meylettirdi: (K:) yahut **ارأمها عَلَى وَلَدِهَا**: onu yavrusuna meylettirdi. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **ارأمهُ عَلَى الأَمْرِ**, (ISk, T,) yahut **على الشَّىْءِ**, (M, K,) (mecazen varsayılan:) Onu, istemediği halde, şeyi yapmaya zorladı: (ISk, T, M, K:) ve **ازأمهُ عَلَيْهِ** de böyledir. (TA.) Ve **ارأمهُ اـِلَىكَذَا** (mecazen varsayılan:) O, yahut o (şey), ona böyle bir şeyi istemeyi sebep kıldı. (AA, TA, ذمغ maddesinde.) ― -b3- **ارأم الجُرْحَ**, (mastar ismi **اـِرآمٌ**, T,) (mecazen varsayılan:) O, yaranın iyileşmesi yahut kapanması için, (S,) yahut kapanacak şekilde, (M, K,) yarayı tedavi etti, yahut merhemledi. (T, S, M, K.) ― -b4- 1’in son cümlesine de bak.

ترأّمت عَلَى وَلَدِهَا
5 **ترأّمت عَلَى وَلَدِهَا** ذ , dişi deve hakkında söylenir, **تَعَطَّفَتْ عَلَيْهِ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre, **عَطَّفَهَا عَلَيْهِ**’nin شبه-meçhulü olarak: O, yavrusuna meylettirildi]. (TT, M’den. [Orada **ترآمت** yazılıdır; ki bu, benim kanaatimce, bir yazım hatasıdır.]) ― -b2- **تَرَأَّمْتُهُ**: **تَرَحَّمْتُ عَلَيْهِ** ile aynı mânâdadır (mecazen:) [Ona acıdım, yahut merhamet ettim; yahut çokça ettim; yahut onun için acıma yahut merhamet, yahut çokça acıma yahut merhamet gösterdim; yahut Allah’ın ona merhamet etmesini diledim]. (K, TA.)

ارتأم
8 **ارتأم** ذ , Golius’un, S ve K’nin otoritesine dayanarak “O (yara) kapandı, yahut kaynaştı” mânâsına geldiğini söylediği (fiil): ben, o iki sözlüğün hiçbir nüshasında, ne de başka herhangi bir sözlükte bulmuyorum.]

رَأْمٌ
**رَأْمٌ** ذ Dişi devenin yavrusu; (T, S;) IAar’a göre: (T:) yahut dişi devenin meylettiği, yahut kendisine meylettiği yavru: (M:) ve, (S, M,) Lth’ye göre, (T,) **بَوٌّ** ile aynı mânâdadır [ki yukarıdaki mânâların ilkine sahiptir; fakat daha yaygın olarak, samanla yahut darı otu ile yahut kuru otla doldurulmuş, sütten kesilmemiş genç devenin derisi mânâsına gelir; dişi devenin yavrusu öldüğünde, ona meylettirilmesi için; ölmüş bir yavru devenin annesine yaklaştırılır ki ona meyletsin ve sütünü versin]: (T, S, M, K:) yahut annesi olmayan bir dişinin kendisine meylettirildiği yavru. (T.)

فُلَانٌ رُؤْمٌ لِلضَّيْمِ
**فُلَانٌ رُؤْمٌ لِلضَّيْمِ** ذ [açıkça, kanaatimce, ↓ **رَؤُومٌ** için bir yazım hatasıdır; ki **رَؤُمٌ** şeklinde de yazılır,] (mecazen:) Falan kimse zelil, yahut aşağılık; eziyete katlanmaya razı. (TA.)

رِثْمٌ
**رِثْمٌ** ذ [Antilope leucoryx, yahut beyaz antilop;] büsbütün beyaz olan bir antilop (**ظَبْىٌ**); (T, [orada yalnız çoğul zikredilmiştir,] S, M, K;) As’a göre böyledir; (T, S;) ve AZ da bunun benzerini söyler; (T;) kumlarda yaşayan: (As, T, S:) yahut bazılarına göre **ظَبْى**’nin yavrusu [burada görünüşe göre ceylan mânâsında]: dişisine **رِئْمَةٌ** denir: (M:) çoğulu **أَرْآمٌ** (T, S, M, K) ve **آرَامٌ**; (M, K;) ikinci çoğul, yer değiştirme ile yapılmıştır. (M.) [İbranice χχχ yahut or’un, Arapça **رِئْم** ile aynı hayvanı ifade edip etmediği şüphelidir.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **مَرَّتْ بِنَاالآرَامُ** (mecazen:) Güzel, yahut hoş kadınlar, yanımızdan geçti, yahut uğradı: benzetme yoluyla böyle adlandırılmıştır. (TA.)

رُئِمٌ
**رُئِمٌ** ذ , (K, TA,) yahut **الرُّئِمُ**, Kr’ye göre böyle, ال ile, (M,) **الاِسْتُ** ile aynı mânâdadır [makat, yahut anüs]: (Kr, M, K:) [denilir ki] ölçüsünde, **الدُّئِلُ** dışında tek kelimedir; **الدُّئِلُ** “belli küçük bir hayvan” demektir. (M. [Fakat bu son kelimeye bak.])

الرَّأْمَةٌ
**الرَّأْمَةٌ** ذ **خَزَرة** [yani muska olarak takılan boncuk yahut benzeri] ve o, [sevgi yahut muhabbetin] bir sebebi [sayılır]. (K.)

رُؤْمَةٌ
**رُؤْمَةٌ** ذ Bir şeyin yapıştırıldığı tutkal: (S:) K’ye göre, [A‘Obeyd’i takiben, (روم maddesine bak,)] o yalnızca ء’siz **رُومَةٌ**’dir: fakat Th onu ء ile de zikreder; ve ikisi de doğrudur. (MF, TA.)

رُؤَامٌ
**رُؤَامٌ** ذ Salya: (T, K:) **رُوَالٌ** gibi. (T.) [Ayrıca روم maddesinde **رُوَامٌ**’a da bak.]

رَوُومٌ
**رَوُومٌ** ذ : **رَائِمٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca (mecazen varsayılan:) Çok ünsiyetli olan, (K,) yanından geçenin elbisesini yalayan bir koyun, yahut keçi. (El-Umawee, T, S, K.) ― -b3- **رُؤْمٌ**’a da bak.

رَائِمٌ
**رَائِمٌ** ذ , (T, M,) yahut **رَائِمَةٌ**, (S,) yahut ikisi, (K,) ve ↓ **رَؤُومٌ**, (T, S, M, K,) [fakat sonuncusu muhtemelen mübalağa ifade eder,] Yavrusunu, (T, S, M, K,) yahut başkasının yavrusunu seven, (T, S,) yahut (ona) meyleden, ve (ona) yapışıp kalan, yahut (ona) yapışan dişi deve: (M, K,) eğer böyle yapmaz da onu koklar ve ona sütünü vermezse, ona **عَلُوقٌ** denir: As’tan rivayetle A‘Obeyd böyle söyler: (T: [bu maddenin ilk paragrafında zikredilen iki beyitten birincisine bak:]) **رَائِمَةٌ**’nin çoğulu **رَوَائِمُ**’dir. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, **الرَّوَائِمُ** (mecazen:) Yemek tenceresinin üzerine konduğu üç taş; **الأَثَافِى** denilen şey; (T, M, K, TA;) küle yapışık kalmış olanlar: (T, K:) küle yapışmalarından dolayı: (M:) kül, sanki onların yavrusuymuş gibi. (T, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: رءم

رَأَمَ
رَأَمَ A ( n. ac. رَأْم 1 ),
a.  Twisted firmly ( a rope ).

رَئِم
رَئِم A ( n. ac. رَأْم 1 ,  رَئْمَاْن 34 ,  رَأَمَاْن 36 ),
a.  Was fond of, devoted to.

b.  Closed up ( wound ).

أَرْءَمَ
أَرْءَمَ IV ,
a.  Caused to heal ( wound ).

b.  Caused to take to ( camel ).

رَاْئِم
رَاْئِم 21 ,
a.  Devoted, tender ( camel ).

رُؤَام
رُؤَام [ 24 ],
a.  Saliva.

##### Türkçe

رَأَمَ
**رَأَمَ** A (mastarı: **رَأْم** 1),
a. (bir ipi) sıkıca büktü.

رَئِم
**رَئِم** A (mastarı: **رَأْم** 1, **رَئْمَاْن** 34, **رَأَمَاْن** 36),
a. Sevdi, düşkün oldu, bağlı oldu.

b. (bir yara) kapandı.

أَرْءَمَ
**أَرْءَمَ** IV,
a. (bir yarayı) iyileştirdi.

b. (bir deveyi) (bir şeye) alıştırdı.

رَاْئِم
**رَاْئِم** 21,
a. Bağlı, şefkatli (deve).

رُؤَام
**رُؤَام** [24],
a. Tükürük.
