# رأي — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A3%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: رأي

ر أ ي
رأيته بعيني رؤيـة ورأيتـه فـي المنـام رؤيـا ورأيتـه رأي العيـن‏.‏
وأرأيتـه غيـري إراءة‏.‏
ورأيـت الهلـال‏.‏
وتراءينـا الهلـال‏.‏
وتـراءى الجمعـان‏.‏
وتـراءت لنـا فلانـة‏:‏ تصـدّت لنا لنراها‏.‏
وهو يتراءى في المرآة وفي السيـف‏:‏ ينظـر فيهمـا‏.‏
وفـي الحديـث ‏"‏ لا يتـراءى أحدكـم فـي المـاء وهـو يرائـي النـاس ‏"‏ مـراآة وريـاء وفعـل الخيـر رئـاء النـاس‏.‏
وهـو حسـن المـرأى والمرآة‏.‏
ونظر في المرآة‏.‏
وله مراءٍ مجلوةٌ‏:‏ ورأى رؤيا حسنة ورؤى حساناً‏.‏
ورأت المرأة ترئيةً بوزن تربعة وتريّـةً وهـي مـا تـراه مـن صفـرة أو بيـاض‏.‏
ورأيـت الرجـل ترئيـةً‏:‏ أمسكت له المرآة لينظر فيها‏.‏
واسترأيت بالمرآة‏.‏
وله رواء حسن‏.‏
وهذه امرأة لها رواء والواو تخفيف للهمزة‏.‏
وعلى وجهه رأوة الحمق وهي ما يرى عليه من آيته البينة التي لا تخفى على الناظر كأنها تتكلم به وتنادي عليه وهذا نحو جبيت الخراج جباوة‏.‏
وأرأت الشـاة‏:‏ تربـد ضرعها فعلم أنها أقربت وهي مرء‏.‏
وأرى القرن وأبدى وهو أول ما يتبين‏.‏
وأرت الأرض وأبدت‏:‏ أول ما يلوح شيء من النبات‏.‏
وجاء حين أجنّ رؤيٌ رؤياً أي شخص شخصاً وهو فعل بمعنى مفعول كخبز‏.‏
ورأيته أصبت رئته‏.‏
ورأرأت بعينها‏:‏ دارت بالحدقتين للمغازلة والمهازلة‏.‏
قال‏:‏ ولما رأتنـي رأرأت ثـم أقبلـت تهازلنـي والهـزل داعية العهر ورجل وامرأة رأراء العين‏.‏
قال الأصمعي‏:‏ الذي تدور حدقته كأنها في فلكة‏.‏
ولهم أثاث ورئيٌ وهو ما رُؤا عليه من حسن زي وحال متزينة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان يرى لفلان إذا اعتقد فيه‏.‏
وأراه وجه الصواب‏.‏
وأرني برأيك‏.‏
قال نهار بن توسعة‏:‏ فلمـن أقـول إذا تلمّ ملمة أرنـي برأيـك أو إلـى مـن أفزع وما أضل رأيهم وآراءهم‏.‏
وارتأى في الأمر‏.‏
وارتأيت رأيا في كذا أرتئيه‏.‏
والرأي ما ارتآه فلان‏.‏
قال‏:‏ وفلـان يتـراءى بـرأي فلـان أي يميـل إلـى رأيه ويأخذ به‏.‏
واسترأيته واستريته‏:‏ طلبت رأيه ومع فلان رئـيٌّ ورئـي‏:‏ جنـي يريـه كهانة وطباً ويلقي على لسانه شعراً‏.‏
وفلان رئي قومه ورأيهم‏:‏ لصاحب رأيهم ووجههم‏.‏
وما أراه يفعل كذا‏:‏ ما أظنه‏.‏
وتراءى له الأمر‏.‏
ويتراءى لي أن الأمر كيت وكيت‏.‏
وداراهما تتناظران وتتراءيان‏.‏
وداري ترى داره‏.‏
والجبل ينظر إليـك والحائـط يـراك‏.‏
وداري مما رأت دار فلان‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ للمازنية مصطاف ومرتبـع مما رأت أود فالمقراة فالجرع وقال آخر‏:‏ أيا برقتي أعشاش لازال مدجن يجـود كمـا والنخـل مما يراكما ودورهم رئاء‏:‏ مترائية‏.‏
وحي رئاء ونظر‏:‏ متجاورون‏.‏
وهو يرأى هذا الأمر‏:‏ يخيل إليه‏.‏
قال الأعشى‏:‏ كلانا يرأى أنه غير ظالم فأعزبت حلمي اليوم أو هو أعزبا وتقول العرب‏:‏ أرى الله بفلان‏:‏ نكل به ومعناه أرى عدوّه فيه ما يشمت به‏.‏
قال الأعشى‏:‏ وعلمت أن الله عم - داً خسّها وأرى بها وارتفعت رئتاي إلى حلقي من هيبة فلان‏.‏

### Türkçe

ر أ ي
Onu gözümle gördüm: **رؤية**; onu uykuda gördüm: **رؤيا**; onu gözün görmesi gibi gördüm: **رأي العين**.‏
Onu başkasına gösterdim: **إراءة**.‏
Hilâli gördüm.‏
Hilâli karşılıklı gördük.‏
İki topluluk birbirine göründü.‏
Bize falanca kadın göründü: bize görünecek şekilde ortaya çıktı ki onu görelim.‏
O, aynada ve kılıçta görünür: ikisine de bakar.‏
Hadiste: "Sizden biriniz, insanlara gösteriş yaparken suda kendini göstermesin" (vardır): **مراآة** ve **رياء**; hayır işini insanların görmesi için yapmak: **رئاء الناس**.‏
O, görünüşü güzel olandır: **المرأى** ve **المرآة**.‏
Aynaya baktı.‏
Onun cilalı aynaları vardır: ve güzel bir rüya gördü ve güzel rüyalar (gördü).‏
Kadın **ترئية** (tartı olarak **تربعة** vezninde) ve **تريّة** gördü; o, sarılıktan yahut beyazlıktan gördüğü şeydir.‏
Erkeği **ترئية** (ile) gördüm: ona aynayı tuttum ki onda baksın.‏
Ayna ile kendime baktım.‏
Onun güzel bir **رواء**’ı vardır.‏
Bu, **رواء**’ı olan bir kadındır; **الواو** hemzeyi hafifletmedir.‏
Yüzünde ahmaklığın **رأوة**’si vardır; o, bakanın gizli kalmayan açık alâmeti olarak üzerinde gördüğü şeydir; sanki onunla konuşur ve onun aleyhine seslenir. Bu, "Haraç topladım: **جباوة**" gibidir.‏
Koyun **أرأت**: memesi morarıp koyulaşır; böylece onun yaklaşmış olduğunu anladı; o, **مرء**’dür.‏
Boynuz göründü ve ortaya çıktı; o, ilk beliren şeydir.‏
Yer **أرت** ve ortaya çıkardı: bitkiden bir şeyin ilk göründüğü zamandır.‏
**أجنّ** vakti geldi: **رؤيٌ** (olarak) **رؤياً**; yani kişi kişi. Bu, mef‘ûl mânasında bir fiildir; **خبز** gibi.‏
Onu gördüm: onun akciğerini vurdun.‏
Gözüyle **رأرأت**: flört ve şakalaşma için iki gözbebeğini döndürdü.‏
Dedi ki: Beni görünce **رأرأت**; sonra bana şakalaşarak yöneldi; şaka, fuhşun davetçisidir. Erkek ve kadın: **رأراء العين** (dir).‏
Asma‘î dedi ki: gözbebeği, sanki bir iğde (mil) içinde dönüyormuş gibi dönen kimsedir.‏
Onların ev eşyası ve **رئيٌ**’si vardır; o, güzel giyim ve süslü hâl olarak üzerlerinde görülen şeydir.‏
Mecazdan: Falanca, falanca için **يرى** (derler) yani onda (bir şey) itikad eder.‏
Ona doğru olanın yüzünü gösterdi.‏
Bana görüşünle göster: **أرني برأيك**.‏
Nehâr b. Tevsa‘a dedi ki:
"Bir musibet gelip çattığında kime söyleyeyim? Bana görüşünle göster, yahut kime sığınayım? Ne kadar da sapıktır onların görüşü ve görüşleri."‏
İşte **ارتأى** etti (düşündü) iş hakkında.‏
Şunda bir görüş **ارتأيت** ettim; onu **أرتئيه**.‏
**الرأي**, falancanın **ارتآه** ettiği şeydir.‏
Dedi ki: Falanca, falancanın görüşüyle **يتـراءى** eder; yani onun görüşüne meyleder ve onunla amel eder.‏
Onun görüşünü istedim: **استرأيته** ve **استريته**; onun görüşünü talep ettim. Falancanın yanında **رئـيٌّ** ve **رئـي** vardır: ona kâhinlik ve tedavi gösteren, diline şiir atan bir cin.‏
Falanca, kavminin **رئي**’sidir ve onların **رأي**’idir: onların görüş sahibi ve yüzü (önderi) içindir.‏
Onun bunu yaptığını sanmıyorum: **وما أراه يفعل كذا**.‏
İş ona göründü: **تراءى له الأمر**.‏
Bana öyle görünüyor ki iş şöyle şöyle: **ويتراءى لي أن الأمر كيت وكيت**.‏
İki ev, birbirine bakar ve birbirine görünür: **تتناظران وتتراءيان**.‏
Benim evim onun evini görür: **وداري ترى داره**.‏
Dağ sana bakar, duvar seni görür.‏
Benim evim, falancanın evinin gördüğü yerdendir: **وداري مما رأت دار فلان**.‏
İbn Mukbil dedi ki:
"el-Mâziniyye’nin yazlığı ve baharlığı, **مما رأت**: Uvd’dan, sonra el-Mukrâe’den, sonra el-Cer‘’dan."
Bir başkası dedi ki:
"Ey iki şimşeğim! Lâz’ın yuvaları—daima bulutlu kalsın—cömertçe yağdırır; hurmalık da **مما يراكما** (sizi gördüğü yerlerdendir)."
Onların evleri **رئاء**’dır: birbirine görünür (evlerdir).‏
Bir mahalle **رئاء** ve **نظر**’dür: komşudurlar.‏
O, bu işi **يرأى** eder: ona hayal olunur.‏
A‘şâ dedi ki:
"İkimiz de, kendisinin zulmetmediğini **يرأى** eder; bugün benim hilimim uzaklaştı, yahut o uzaklaştı."
Araplar der ki: "Allah falancaya **أرى** etti": ona ceza verdi; mânası: düşmanına onda sevinilecek şeyi ona gösterdi.‏
A‘şâ dedi ki:
"Ve bildim ki Allah, kasden onu alçalttı; onda **أرى** etti."
Ve iki akciğerim, falancanın heybetinden boğazıma yükseldi: **وارتفعت رئتاي إلى حلقي من هيبة فلان**.‏
