# ربأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ربأ

رَبَأَ القومَ يَرْبَؤُهم رَبْأً، وربَأَ لَهم: اطَّلَعَ لهم على شَرَفٍ. ورَبأْتُهم وارْتَبأْتُهم أَي رَقَبْتُهم، وذلك إِذا كنت لهم طَلِيعةً فوق شَرَفٍ. يقال: رَبَأَ لنا فلان وارْتبأَ إِذا اعْتانَ. والرَّبِيئةُ: الطَّلِيعةُ، وإِنما أَنَّثوه لأَن الطَّلِيعةَ يقال له العين إِذ بعَيْنهِ ينْظُرُ والعين مؤنثة. وإِنما قيل له عَيْن لأَنه يَرْعَى أُمُورهم ويَحْرُسُهم. وحكى سيبويه في العين الذي هو الطَّلِيعة: أَنه يذكَّر ويؤَنث، فيقال رَبِيءٌ ورَبِيئةٌ. فمن أَنَّث فعلى الأَصل، ومن ذكَّر فعلى أَنه قد نقل من الجزءِ إِلى الكل، والجمعُ: الرَّبايا. وفي الحديث: مَثَلِي ومَثَلُكُم كرجلٍ ذَهب يَرْبَأُ أَهلَه أَي يَحْفَظُهم من عَدُوِّهم. والاسم: الرَّبِيئةُ، وهو العين، والطَّلِيعةُ الذي ينظر للقوم لئلا يَدْهَمَهُم عدُوّ، ولا يكون إِلاّ على جبل أَو شَرَف ينظر منه. وارْتَبَأْتُ الجبلَ: صَعِدْتُه.
والمِرْبَأُ والـمَرْبَأُ، موضع الرَّبِيئةِ. التهذيب: الرَّبيئةُ: عَين القوم الذي يَربَأُ لهم فوقِ مِرْبَإٍ من الأرَض، ويَرْتَبِئُ أَي يقُوم هنالك. الـمَرْباءُ: الـمَرْقاة. عن ابن الأَعرابي، هكذا حكاه بالمدّ وفتح أَوله، وأَنشد: كأَنَّها صَقْعاءُ في مَرْبائِها
قال ثعلب: كسرُ مرباءَ أَجود وفَتحُه لم يأْت مِثْله. ورَبَأَ وارْتَبَأَ: أَشرف. وقال غَيْلانُ الرَّبعي:
قد أَغْتَدِي، والطيرُ فَوْقَ الأَصْواءْ، *  مُرْتَبِئاتٍ، فَوْقَ أَعْلَى العَلْياءْ ومَرْبأَةُ البازِي: مَنارةٌ يَرْبَأُ عليها، وقد خفف الراجز همزها فقال:
باتَ، عَلَى مَرْباتِه، مُقَيَّدا
ومَرْبأَةُ البازي: الموضِعُ الذي يُشرِفُ عليه. ورَابَأَهم: حارَسَهم. ورَابَأْتُ فلاناً إِذا حارَسْتَه وحارَسَكَ.
ورَابأَ الشيءَ: راقَبَه.
والـمَرْبَأَةُ: الـمَرْقَبَةُ، وكذلك الـمَرْبَأُ والـمُرْتَبَأُ. ومنه قيل لمكان البازي الذي يَقِفُ فيه: مَرْبأٌ. ويقال: أَرض لا رِباءَ فيها ولا وِطاءَ، مـمدودان. ورَبَأْتُ المرأَةَ وارْتَبَأْتُها أَي عَلَوْتُها. وَرَبَأْتُ بِكَ عن كذا وكذا أَرْبَأُ رَبْأً: رَفَعْتُكَ. ورَبَأْتُ بك أَرْفَعَ الأَمرِ: رَفَعْتك، هذه عن ابن جني ويقال: إِنِّي لأَرْبَأُ بك عن ذلك الأَمْرِ أَي أَرْفَعُكَ عنه. ويقال: ما عَرَفْتُ فلاناً حتى أَرْبَأَ لِي أَي أَشْرَفَ لي. ورابَأْتُ الشيءَ ورَابَأْتُ فلاناً: حَذِرْته واتَّقَيْتُه. ورابَأَ الرجلَ: اتَّقاه، وقال البَعِيثُ: فَرَابَأْتُ، واسْتتْمَمْتُ حَبْلاً عَقَدْته *  إِلى عَظَماتٍ، مَنْعُها الجارَ مُحْكَمُ ورَبَأَتِ الأَرضُ رَباءً: زكَتْ وارْتَفَعَتْ. وقُرئَ: فإِذا أَنْزَلْنا عَلَيها الماءَ اهْتَزَّتْ ورَبَأَتْ أَي ارْتَفَعَتْ. \<ص:83>
 وقال الزجاج: ذلك لأَنَّ النَّبْت إِذا هَمَّ أَن يَظْهَرَ ارْتَفَعَتْ له الأَرضُ. وفَعَلَ به فِعْلاً ما رَبَأَ رَبْأَه أَي ما علم ولا شَعَرَ به ولا تَهيَّأَ له ولا أَخَذَ أُهْبَته ولا أَبَهَ لَه ولا اكْتَرَثَ له. ويقال: ما رَبَأْتُ رَبْأَه وما مَأَنْتُ مَأْنَه أَي لم أُبالِ به ولم أَحتَفِل له. وربَؤُوا له: جَمَعوا له من كل طعام، لبنٍ وتَمْرٍ وغيره. وجاءَ يَرْبَأُ في مِشْيَته أَي يَتَثاقَل.

### Türkçe

**رَبَأَ** kavme **يَرْبَؤُهم** **رَبْأً**; ve **ربَأَ لَهم**: onlar için bir **شَرَفٍ** üzerinde göründü (yukarıdan baktı). Ve **رَبأْتُهم** ve **ارْتَبأْتُهم** yani onları gözetledim; bu, onlar için bir **طَلِيعةً** olarak bir **شَرَفٍ** üstünde olduğun zamandır. Denir: falan bize **رَبَأَ** ve **ارْتبأَ**; yani **اعْتانَ** etti.

Ve **الرَّبِيئةُ**: **الطَّلِيعةُ**dır; onu ancak müennes yaptılar, çünkü **الطَّلِيعةَ**ya **العين** denir; zira onun gözüyle bakar, ve **العين** müennestir. Ve ona ancak **عَيْن** denildi; çünkü onların işlerini gözetir ve onları korur.

Sîbeveyh, **العين** (ki o **الطَّلِيعة**dır) hakkında nakletti: onun müzekker ve müennes yapıldığı; böylece **رَبِيءٌ** ve **رَبِيئةٌ** denir. Kim müennes yaparsa asıl üzere; kim müzekker yaparsa, parça’dan bütüne nakledilmiş olması üzeredir; cem‘i: **الرَّبايا**.

Hadiste: “Benim misalim ve sizin misaliniz, ehline **يَرْبَأُ** (yani onları düşmanlarından korur) diye giden bir adam gibidir.”

İsim: **الرَّبِيئةُ**; o **العين**dir; ve **الطَّلِيعةُ**: kavim için bakar; ta ki bir düşman onları ansızın basmasın; ve ancak bir dağ üzerinde yahut kendisinden baktığı bir **شَرَف** üzerinde olur.

Ve **ارْتَبَأْتُ الجبلَ**: ona çıktım.

Ve **المِرْبَأُ** ve **الـمَرْبَأُ**: **الرَّبِيئةِ**nin yeridir. Tehzîb: **الرَّبيئةُ**: kavmin **عَين**idir; onlar için yerden bir **مِرْبَإٍ** üstünde **يَربَأُ** eder; ve **يَرْتَبِئُ** yani orada durur. **الـمَرْباءُ**: **الـمَرْقاة**dır. İbnü’l-A‘râbî’den; onu böyle, med ile ve evvelini fetha ile hikâye etti; ve şu beyti okudu:
كأَنَّها صَقْعاءُ في مَرْبائِها

Sa‘leb dedi: **مرباءَ**nın kesresi daha iyidir; fethası ise benzeri gelmemiştir. Ve **رَبَأَ** ve **ارْتَبَأَ**: yüksekten baktı. Ve Gıylân er-Rab‘î dedi:
قد أَغْتَدِي، والطيرُ فَوْقَ الأَصْواءْ، *  مُرْتَبِئاتٍ، فَوْقَ أَعْلَى العَلْياءْ

Ve **مَرْبأَةُ البازِي**: üzerinde **يَرْبَأُ** ettiği bir menâredir; râciz onun hemzesini hafifletti de şöyle dedi:
باتَ، عَلَى مَرْباتِه، مُقَيَّدا

Ve **مَرْبأَةُ البازي**: onun üzerinden yüksekten baktığı yerdir. Ve **رَابَأَهم**: onları gözetledi. Ve **رَابَأْتُ فلاناً**: onu gözetlediğim ve onun da seni gözetlediği zaman.

Ve **رَابأَ الشيءَ**: onu gözetledi.

Ve **الـمَرْبَأَةُ**: **الـمَرْقَبَةُ**dır; aynı şekilde **الـمَرْبَأُ** ve **الـمُرْتَبَأُ**. Ondan, doğanın durduğu yere: **مَرْبأٌ** denildi. Ve denir: içinde ne **رِباءَ** ne de **وِطاءَ** bulunan bir yer; ikisi de meddlidir.

Ve **ورَبَأْتُ المرأَةَ** ve **ارْتَبَأْتُها**: yani ona üstün geldim. Ve **وَرَبَأْتُ بِكَ عن كذا وكذا أَرْبَأُ رَبْأً**: seni yükselttim. Ve **ورَبَأْتُ بك أَرْفَعَ الأَمرِ**: seni yükselttim; bu, İbn Cinnî’dendir. Ve denir: “Şüphesiz ben seni o işten **لأَرْبَأُ** ederim” yani seni ondan yükseltirim (uzak tutarım). Ve denir: “Falanı tanımadım, ta ki bana **أَرْبَأَ** etti” yani benim için yüksekten göründü.

Ve **ورابَأْتُ الشيءَ** ve **رَابَأْتُ فلاناً**: ondan sakındım ve ondan çekindim. Ve **ورابَأَ الرجلَ**: ondan sakındı. Ve el-Ba‘îs dedi:
فَرَابَأْتُ، واسْتتْمَمْتُ حَبْلاً عَقَدْته *  إِلى عَظَماتٍ، مَنْعُها الجارَ مُحْكَمُ

Ve **ورَبَأَتِ الأَرضُ رَباءً**: arttı ve yükseldi. Ve şöyle okunmuştur: “Su indirdiğimizde, titrer ve **رَبَأَتْ**” yani yükseldi.

\<ص:83>
Ve ez-Zeccâc dedi: bu, çünkü bitki görünmeye niyetlendiğinde, onun için yer yükselir. Ve onunla bir fiil yaptı; **ما رَبَأَ رَبْأَه**: yani bilmedi, fark etmedi, ona hazırlanmadı, teçhizatını almadı, ona aldırmadı, ona önem vermedi. Ve denir: **ما رَبَأْتُ رَبْأَه** ve **ما مَأَنْتُ مَأْنَه**: yani ona aldırmadım ve onun için ihtimam göstermedim.

Ve **وربَؤُوا له**: her yemekten, sütten, hurmadan ve başkasından onun için topladılar.

Ve yürüyüşünde **يَرْبَأُ** ederek geldi: yani ağırdan aldı.
