# ربث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ربث

الربث عن الحاجة  هو:  الحبس عنها  ، يقال: ربثه عن أمره وحاجته يربثه، بالضم، ربثا: حبسه وصرفه،  كالتربيث  ، وهذه عن الصاغاني. وقال شمر: ربثه عن حاجته، أي حبسه، فربث،  وهو  رابث إذا أبطأ، وأنشد لنمير بن جراح:
  تقول ابنة البكري مالي لا أرى                      صديقك إلا رابثا عنك وافـده أي بطيئا. وربثه كلبثه. وأمره  ربيث ومربوث  ، واحد. يقال: دنا فلان ثم  ارباث  كاحمار، قال شيخنا: وسمع مهموزا؛ فرارا من التقاء الساكنين اربأث كاطمأن، أي  احتبس  واربأثثت. اربأث  أمرهم  اربئثاثا، إذا انتشر وتفرق، ولم يلتئم، وهو مجاز. وفي الصحاح: اربث أمرهم  : ضعف وأبطأ حتى تفرقوا  .  والربيثة: أمر يحبسك  ، جمعه ربائث، وفي الحديث  تعترض الشياطين الناس يوم الجمعة بالربائث  أي بما يربثهم عن الصلاة، وفي رواية  إذا كان يوم الجمعة بعث إبليس شياطينه- وفي رواية، جنوده- إلى الناس، فأخذوا عليهم بالربائث  وفي حديث علي رضي الله عنه:  غدت الشياطين براياتها، فيأخذون الناس بالربائث  أي ذكروهم بالحوائج التي تربثهم؛ ليربثوهم بها عن الجمعة. قلت: ومثله في مختار الصحاح، وفي رواية:  يرمون الناس بالترابيث  قال الخطابي: وليس بشيء. قلت: وهذه الرواية التي أشار إليها شيخنا في شرحه، قال ابن الأثير: ويجوز- إن صحت الرواية- أن يكون جمع تربيثة، وهي المرة الواحدة من التربيث، تقول: ربثته تربيثا، وتربيثة واحدة، مثل قدمته تقديما وتقديمة واحدة.  كالربيثي  مثال الخصيصي. الربيثة والربيثي  :الخديعة  والحبس، يقال: فعل ذلك له ربيثي وربيثة أي خديعة وحبسا. وقال ابن السكيت: إنما قلت ذلك ربيثة منى، أي خديعة، وقد ربثته أربثه ربثا. وقال الكسائي: الربيثي من قولك: ربثت الرجل أربثه ربثا، وهو أن تثبطه وتبطىء به قال الشاعر:
  بينا ترى المرء في بلهنية                      يربثه من حذاره أملـه  وتربث  في سيره، أي  تلبث  وربثه كلبثه.  وارتبث  أمرهم  :تفرق، كاربث اربثاثا  واربث القوم: تفرقوا. قال أبو ذؤيب:
  رميناهم حتى إذا اربث أمرهم                      وصار الرصيع نهية للحمائل واربثت الغنم، وانبثت: انتشرت، ولا تزال غنمهم منبثة مربثة، واربثوا في منازلهم ورأيهم: تفرقوا، ويقال جريه كريث، وأمره ربيث، كذا في الأساس.  وربث، كزفر، ابن قاسط  بن بهراء  في قضاعة  .

### Türkçe

**الربث** ihtiyaçtan alıkoyma hakkında: ondan alıkoymadır; denilir: onu işinden ve ihtiyacından alıkoydu, **يربثه** (ضم ile), **ربثا**: onu hapsetti ve çevirdi; **كالتربيث** gibi; ve bu, صاغاني’dendir. Şمر dedi: onu ihtiyacından alıkoydu, yani onu hapsetti; böylece **فربث**; ve o, yavaşladığı zaman **رابث**tir. نمير بن جراح’tan şu beyit okunmuştur:
  Bekrî’nin kızı der: Niçin görmüyorum                      dostunu, senden başka, senden alıkonmuş ve geleni?
yani yavaş. Ve **ربثه** onun **لبثه**si gibidir. Ve onun işi **ربيث** ve **مربوث**tur; bir(dir). Denilir: falan yaklaştı, sonra **ارباث** etti; bir eşek gibi. Şeyhimiz dedi: ve hemzeli işitildi; iki sâkinin buluşmasından kaçış olarak: **اربأث**; **كاطمأن** gibi; yani alıkondu; ve **واربأثثت**. **اربأث** onların işi **اربئثاثا**: yayıldığı ve dağıldığı, birleşmediği zaman; ve o mecazdır. Ve **الصحاح**’ta: **اربث** onların işi: zayıfladı ve yavaşladı, ta ki dağıldılar. Ve **الربيثة**: seni alıkoyan iş; çoğulu **ربائث**tir. Ve hadiste: şeytanlar cuma günü insanlara **بالربائث** ile engel olur; yani onları namazdan alıkoyan şeylerle. Ve bir rivayette: cuma günü olduğu zaman İblis şeytanlarını—bir rivayette, askerlerini—insanlara gönderir; sonra onları **بالربائث** ile yakaladılar. Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: şeytanlar sancaklarıyla erkenden çıktı; sonra insanları **بالربائث** ile yakalarlar; yani onları alıkoyan ihtiyaçları onlara hatırlattılar; onları onunla cumadan alıkoymak için. Dedim: bunun benzeri **مختار الصحاح**’tadır. Ve bir rivayette: insanlara **بالترابيث** atarlar. خطابي dedi: ve bu bir şey değildir. Dedim: ve bu, şeyhimizin şerhinde işaret ettiği rivayettir. İbn الأثير dedi: ve caizdir—eğer rivayet sahihse—**تربيثة**’nin çoğulu olması; ve o, **التربيث**’ten bir tek seferdir; dersin: onu **تربيثا** ile alıkoydum; ve bir tek **تربيثة**; tıpkı “onu **تقديما** ile öne aldım” ve bir tek **تقديمة** gibi. **كالربيثي**; **الخصيصي** misali. **الربيثة** ve **الربيثي**: aldatma ve alıkoymadır; denilir: ona bunu **ربيثي** ve **ربيثة** olarak yaptı; yani aldatma ve alıkoyma. İbn السكيت dedi: ancak ben bunu “benden bir **ربيثة**” dedim; yani aldatma; ve onu **ربثته أربثه ربثا**. Ve الكسائي dedi: **الربيثي**, senin “adamı **ربثت**; onu **أربثه ربثا**” sözündendir; ve o, onu gevşetmen ve onunla yavaşlamandır. Şair dedi:
  Birden görürsün kişiyi bir rahatlık içinde                      onu, sakınmasından, umudu alıkoyar
Ve **تربث** etti yürüyüşünde; yani **تلبث** etti. Ve **ربثه** onun **لبثه**si gibidir. Ve **ارتبث** onların işi: dağıldı; **كاربث اربثاثا** gibi. Ve **اربث** kavim: dağıldılar. أبو ذؤيب dedi:
  Onlara attık, ta ki **اربث** onların işi                      ve **الرصيع** yükler için bir engel oldu
Ve **اربثت** koyunlar ve **انبثت**: yayıldı; ve onların koyunları hâlâ **منبثة مربثة**dir. Ve **اربثوا** menzillerinde ve görüşlerinde: dağıldılar. Ve denilir: onun koşusu **كريث** gibidir; ve onun işi **ربيث**tir; **الأساس**’ta böyle(ce). Ve **ربث**—**كزفر**—قاسط بن بهراء’nın, قضاعة’daki oğludur.
