# ربح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ربح

ربح في تجارته، كعلم  يربح ربحا وربحا ورباحا:  استشف  . والعرب تقول للرجل إذا دخل في التجارة: بالرباح والسماح.  والربح، بالكسر، والتحريك و  الرباح  كسحاب  : النماء في التجر. وقال ابن الأعرابي: هو  اسم ما ربحه  . وفي التهذيب: ربح فلان ورابحته. وهذا بيع مربح: إذا كان يربح فيه. والعرب تقول: ربحت تجارته: إذا ربح صاحبها فيها. من المجاز  تجارة رابحة: يربح فيها  . وقوله تعالى:  فما ربحت تجارتهم  أي ما ربحوا في تجارتهم، لأن التجارة لا تربح، إنما يربح فيها ويوضع فيها؛ قاله أبو إسحاق الزجاج. قال الأزهري: جعل الفعل للتجارة، وهي لا تربح، وإنما يربح فيها، وهو كقولهم: ليل نائم وساهر، أي ينام فيه ويسهر.  ورابحته على سلعته  وأربحته:  أعطيته ربحا  . وقد أربحه بمتاعه. وأعطاه مالا مرابحة، أي على الربح بينهما. وبعت الشيء مرابحة ويقال: بعته السلعة مرابحة على كل عشرة دراهم درهم. وكذلك اشتريته مرابحة. ولا بد من تسمية الربح.  والرباح، كرمان: الجدي  ، عن ابن الأعرابي. الربح والرباح:  القرد الذكر  ؛ قاله أبو عبيد في باب فعال. قال بشر بن المعتمر:
  وإلقة ترغث رباحـهـا                      والسهل والنوفل والنضر والإلقة هنا: القردة. ورباحها: ولدها. وترغث: ترضع. ويجمع ربابيح. أنشد شمر للبعيث:
  شآمية زرق العيون كأنهـا                      ربابيح تنزو أو فرار مزلم وفي الأساس: أملح من رباح، مخففا ومثقلا: وهو القرد. قلت: والتخفيف لغة اليمن، وهو الهوبر، والحودل. وقيل: هو ولد القرد. قيل: هو  الفصيل  ، والحاشية  الصغير الضاوي  . وأنشد:
  حطت به الدلو إلى قعر الطوي
  كأنما حطت برباح ثني قال أبو الهيثم: كيف يكون فصيلا صغيرا، وقد جعله ثنيا، والثني ابن خمس سنين? وأنشد شمر لخداش بن زهير:
  ومسبكم سفيان ثم تركتم                      تتنتجون تنتج الربـاح أكل  زب رباح: تمر  ؛ قاله الليث، وهو من تمور البصرة. الربح  كصرد: الفصيل  كأنه لغة في الربع. قال الأعشى: فترى القوم نشاوى كلهم مثل ما مدت نصاحات الربح وانظره في نصح. الربح:  الجدي. و  الربح أيضا  طائر  يشبه بالزاغ. وقال كراع: هو الربح، بفتح أوله: طائر يشبه الزاغ. الربح،  بالتحريك: الخيل والإبل تجلب للبيع  ، أي التجارة. الربح:  الشحم  . قال خفاف بن ندبة:
  قروا أضيافهم ربحا بـبـح                      يعيش بفضلهن الحي، سمر البح: قداح الميسر، يعني قداحا بحا من رزانتها. يقال: الربح هنا:  الفصلان الصغار  . وقيل: هي ما يربحون من الميسر. قال الأزهري: يقول: أعوزهم الكبار فتقامروا على الفصال.  الواحد رابح  وبه فسر ثعلب.  أو  الربح  الفصيل  . وحينئذ  ج  رباح  كجمال  وجمل. يقال:  أربح  الرجل، إذا  ذبح، لضيفانه  الربح، وهو الفصلان الصغار. أربح  الناقة  : إذا  حلبها غدوة ونصف النهار  . رباح  كسحاب: اسم جماعة  ، منهم رباح: اسم ساق. قال الشاعر:
  هذا مقام قدمي رباح

  كذا في الصحاح. رباح:  قلعة بالأندلس  من أعمال طليطلة،  منها محمد بن سعد اللغوي  النحوي، أورده الصلاح في تذكرته،  وقاسم بن الشارب الفقيه، ومحمد بن يحيى النحوي  . والرباحي: جنس من الكافور  منسوب إلى بلد، كما قاله الجوهري، وصوبه بعضهم؛ أو إلى ملك اسمه رباح اعتنى بذلك النوع من الكافور وأظهره.  وقول الجوهري: الرباح دويبة كالسنور  يجلب  -هكذا بالجيم في سائر النسخ الموجودة بأيدينا، وبخط أبي زكريا وأبي سهل بالحاء المهملة-  منها  ، وفي نسح الصحاح: منه، فهو تحريف من المصنف أو غيره. قال ابن بري في الحواشي: قال الجوهري: الرباح أيضا: دويبة كالسنور يجلب منه  الكافور  . وقال: هكذا وقع في أصلي. قال: وكذا هو في أصل الجوهري بخطه. وهو  خلف  ، بفتح فسكون، أي فاسد غلط.  وأصلح في بعض النسخ، وكتب: بلد، بدل: دويبة  . قال ابن بري: وهذا من زيادة ابن القطاع وإصلاحه، وخط الجوهري بخلافه. قلت: ونص الزيادة: والرباح أيضا: اسم بلد، والذي بخط الجوهري: والرباح أيضا: دابة كالسنور يجلب منه الكافور. فقول شيخنا: إنه مبني على الحدس والتخمين وعدم الاستقراء، غير ظاهر.  وكلاهما غلط  . ولقائل أن يقول: أي غلط فيما إذا نسب إلى البلد، لأن الأشياء كلها لا بد أن تجلب من البلاد إلى غيرها من صموغ وثمار وأزهار، لاختصاص بعض البدان ببعض الأشياء مما لا توجد في غيرها؛ وكذا إذا كان  يحلب  بالحاء المهملة، على ما في النسخ الصحيحة من الصحاح بخط أبي زكريا وأبي سهل، أمكن حمله على الصحة بوجه من التأويل. والذي في هامش نسخ الصحاح ما نصه وقع في أكثر النسخ كما وجد بخط أبي زكريا، وإذا كان كذلك فهو تصحيف قبيح  لأن الكافور  لا يحلب من دابة، وإنما هو  صمغ شجر  بالهند، ورباح: موضع هناك ينسب إليه الكافور،  يكون داخل الخشب ويتخشخش فيه إذا حرك فينشر  ذلك الخشب،  ويستخرج منه  ذلك، وأما الدويبة التب ذكر أنها تحلب الكافور فاسمها الزبادة. قال ابن دريد: والزبادة التي يحلب منها الطيب أحسبها عربية.  وربح تربيحا: اتخذ  الرباح، أي  القرد، في منزله  .  وتربح  الرجل:  تحير  .  وكزبير، ربيح بن عبد الرحمن ابن  الصحابي الجليل  أبي سعيد  سعد بن مالك بن سنان  الخدري  الخزرجي الأنصاري، رضي الله عنه،  فرد  من أهل المدينة، عن أبيه، روى عنه كثير بن زيد وعبد العزيز بن محمد. قال البخاري في التاريخ: أراه أخا سعيد. ومما يستدرك عليه: المربح فرس الحارث بن دلف. والربح: ما يربحون من الميسر. ومتجر رابح وربيح: الذي يربح فيه. وفي حديث أبي طلحة:  ذلك مال رابح  ، أي ذو ربح، كقولك: لابن وتامر. ويروى بالياء. ومما استدركه الزمخشري في الأساس. امرأة ربحلة: عظيمة الخلق. ورجل ربحل: من الربح، وهو الزيادة، واللام مزيدة. فانظر ذلك، وسيأتي الكلام عليه. وربيح، عن ربيع بن أبي راشد، وعنه جرير بن عبد الحميد، مرسل، ذكره البخاري في التاريخ.

### Türkçe

**ربح** onun ticaretinde; **علم** gibi: **يربح** **ربحا** ve **ربحا** ve **رباحا**: kâr etti. Araplar, bir adam ticarete girdiği zaman ona derler: “**بالرباح** ve **السماح** ile.” **الربح**, kesre ile, ve hareke ile; ve **الرباح** **كسحاب**: ticarette artış (nema). İbnü’l-A‘râbî dedi: O, onun kâr ettiği şeyin adıdır. **التهذيب**’de: Falan kâr etti ve onunla kârlaştım. Bu, kâr ettiren bir satıştır: onda kâr ediyorsa. Araplar derler: “**ربحت** onun ticareti”: sahibi onda kâr ettiyse. Mecazdan: kâr ettiren ticaret: onda kâr edilir. Ve Yüce sözü: **فما ربحت تجارتهم** yani “ticaretlerinde kâr etmediler”; çünkü ticaret kâr etmez; ancak onda kâr edilir ve onda zarar edilir; bunu Ebû İshâk ez-Zeccâc söyledi. Ezherî dedi: Fiili ticarete yaptı; hâlbuki o kâr etmez; ancak onda kâr edilir; bu, onların “uyuyan ve uyanık gece” demeleri gibidir; yani onda uyunur ve onda uyanık kalınır.

Ve onun malı üzerinde onunla kârlaştım; ve onu kâr ettirdim: ona bir kâr verdim. Ve onu malıyla kâr ettirdi. Ve ona, aralarında kâr üzere olmak üzere, murâbaha olarak mal verdi. Ve şeyi murâbaha ile sattım; ve denilir: “Malı murâbaha ile, her on dirheme bir dirhem (kâr) üzere sattım.” Ve aynı şekilde onu murâbaha ile satın aldım. Kârın adlandırılması mutlaka gerekir.

Ve **الرباح**, **كرمان** gibi: oğlak; İbnü’l-A‘râbî’den. **الربح** ve **الرباح**: erkek maymun; bunu Ebû Ubeyd “**فعال**” bâbında söyledi. Bişr b. el-Mu‘temir dedi:

  وإلقة ترغث رباحـهـا                      والسهل والنوفل والنضر والإلقة هنا: القردة. ورباحها: ولدها. وترغث: ترضع. ويجمع ربابيح.

Şemmer, el-Ba‘îs için inşâd etti:

  شآمية زرق العيون كأنهـا                      ربابيح تنزو أو فرار مزلم

Ve **الأساس**’ta: “**أملح من رباح**”, hafifletilmiş ve ağırlaştırılmış olarak: o, maymundur. Dedim: hafifletme Yemen lehçesidir; o da **الهوبر** ve **الحودل**’dür. Ve denildi: o, maymun yavrusudur. Denildi: o, **الفصيل**’dir; ve **الحاشية**: küçük zayıf (hayvan). Ve inşâd etti:

  حطت به الدلو إلى قعر الطوي
  كأنما حطت برباح ثني

Ebû’l-Heysem dedi: Nasıl küçük bir **فصيل** olur; hâlbuki onu **ثني** yapmıştır; **الثني** beş yaşındaki (hayvan)dır? Şemmer, Hudâş b. Züheyr için inşâd etti:

  ومسبكم سفيان ثم تركتم                      تتنتجون تنتج الربـاح

**أكل زب رباح**: hurma; bunu Leys söyledi; o, Basra hurmalarındandır.

**الربح** **كصرد**: **الفصيل**; sanki **الربع** hakkında bir dildir. A‘şâ dedi: “**فترى القوم نشاوى كلهم مثل ما مدت نصاحات الربح**”. Onu **نصح** maddesinde gör.

**الربح**: oğlak. Ve **الربح** ayrıca: **طائر**; **الزاغ**’a benzer. Kurâ‘ dedi: O, başı fetha ile: **الربح**’tır; **الزاغ**’a benzeyen bir kuştur.

**الربح**, hareke ile: satılmak için getirilen atlar ve develer; yani ticaret.

**الربح**: iç yağ. Haffâf b. Nudbe dedi:

  قروا أضيافهم ربحا بـبـح                      يعيش بفضلهن الحي، سمر

**البح**: meysir oklarıdır; yani sağlamlıklarından dolayı “**بح**” oklar. Denilir: **الربح** burada: küçük sütten kesilmemiş yavrulardır. Ve denildi: o, meysirden kâr ettikleri şeydir. Ezherî dedi: der ki: büyükler onlara yetmedi; böylece sütten kesilmemiş yavrular üzerine kumar oynadılar. Tekili **رابح**’tır; Sa‘leb bununla tefsir etti. Yahut **الربح**: **الفصيل**’dir. O vakit çoğulu **رباح**’tır; **جمال** ve **جمل** gibi.

Denilir: Adam **أربح** etti; misafirleri için **الربح**’ı, yani küçük yavruları kestiği zaman. **أربح** dişi deveyi: onu sabahleyin ve öğle vaktinin yarısında sağdığı zaman.

**رباح** **كسحاب**: bir cemaat adıdır; onlardan **رباح**: bir bacağın adıdır. Şair dedi:

  هذا مقام قدمي رباح

Böylece **الصحاح**’ta.

**رباح**: Endülüs’te, Tuleytula amellerinden bir kaledir; ondan: lugavî nahivci Muhammed b. Sa‘d; Salâh onu tezkiresinde zikretti; ve fakih Kâsım b. eş-Şârib; ve nahivci Muhammed b. Yahyâ.

Ve **الرباحي**: bir beldeye nispet edilen bir kâfur cinsidir; Cevherî’nin dediği gibi; ve bazıları onu tashih etti; yahut adı **رباح** olan bir melike; o, kâfurun o türüyle ilgilendi ve onu ortaya çıkardı.

Ve Cevherî’nin sözü: “**الرباح**: kedi gibi küçük bir hayvancık; ondan kâfur getirilir” —işte böyle, elimizde bulunan bütün nüshalarda **الجيم** ile; Ebû Zekeriyyâ ve Ebû Sehl’in hattıyla ise **الحاء** مهملة ile— ondan; ve **الصحاح** nüshalarında: “ondan”, o hâlde bu, musanniften veya başkasından bir tahriftir. İbn Berrî, hâşiyelerde dedi: Cevherî dedi: **الرباح** ayrıca: kedi gibi küçük bir hayvancık; ondan **الكافور** getirilir. Dedi: aslî nüshamda böyle vâki oldu. Dedi: Cevherî’nin kendi hattıyla olan aslında da böyledir. Bu, fetha sonra sükûn ile **خلف**’tır; yani bozuk, yanlış. Bazı nüshalarda ıslah edildi ve “**بلد**” yazıldı; “**دويبة**” yerine. İbn Berrî dedi: Bu, İbnü’l-Kattâ‘ın ziyadesindendir ve onun ıslahıdır; Cevherî’nin hattı bunun tersinedir. Dedim: Ziyadenin metni şudur: “**والرباح** ayrıca: bir beldenin adıdır.” Cevherî’nin hattıyla olan ise: “**والرباح** ayrıca: kedi gibi bir hayvandır; ondan kâfur getirilir.” Şeyhimizin sözü: bunun, sezgi ve tahmin ve istikrâsızlık üzerine bina edildiği, açık değildir. Ve ikisi de yanlıştır. Ve bir söyleyen diyebilir: beldeye nispet edildiği takdirde hangi yanlış; çünkü bütün şeyler, sakızlar, meyveler ve çiçekler gibi, beldelerden başkalarına mutlaka getirilir; bazı beldelerin, başkalarında bulunmayan bazı şeylere mahsus olması sebebiyle. Ve yine, eğer “**يحلب**” **الحاء** مهملة ile, Ebû Zekeriyyâ ve Ebû Sehl’in hattıyla **الصحاح**’ın sahih nüshalarında olduğu üzere ise, onu bir tür te’vil ile sahihliğe hamletmek mümkün olur. **الصحاح** nüshalarının hâmişinde olan metin şudur: “Çoğu nüshalarda, Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla bulunduğu gibi vâki oldu; ve eğer böyle ise, bu çirkin bir tashîftir; çünkü **الكافور** bir hayvandan sağılmaz; ancak o, Hind’de bir ağacın **صمغ**’udur. Ve **رباح**: orada bir yerdir; kâfur ona nispet edilir; odunun içinde olur ve hareket ettirilince onun içinde hışırdar; böylece o odun testereyle kesilir ve ondan o çıkarılır. Kâfuru sağdığı zikredilen küçük hayvancığa gelince, onun adı **الزبادة**’dır.” İbn Düreyd dedi: “**الزبادة** ki ondan güzel koku sağılır; onu Arapça sanıyorum.”

Ve **ربح** **تربيحا**: **الرباح**’ı, yani **القرد**’i, evinde edindi. Ve adam **تربح** etti: şaşırdı.

Ve **كزبير**: **ربيح بن عبد الرحمن**; celîl sahâbî **أبي سعيد سعد بن مالك بن سنان الخدري الخزرجي الأنصاري**’nin oğlu; Allah ondan razı olsun; Medine ehlinden tek (bir râvî); babasından (rivayet etti); ondan Kesîr b. Zeyd ve Abdülazîz b. Muhammed rivayet etti. Buhârî **التاريخ**’te dedi: Onu Sa‘îd’in kardeşi sanıyorum.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المربح** Hâris b. Dulf’un atıdır. Ve **الربح**: meysirden kâr ettikleri şeydir. Ve kâr ettiren ve kâr ettirilen dükkân: onda kâr edilen (yer). Ebû Talha hadîsinde: “**ذلك مال رابح**”; yani kâr sahibi; senin “oğul sahibi ve hurma sahibi” demen gibi. **الياء** ile de rivayet edilir. Ve Zemahşerî’nin **الأساس**’ta istidrâk ettiklerindendir: **امرأة ربحلة**: yaratılışı büyük (kadın). Ve **رجل ربحل**: **الربح**’tan; o da artıştır; **اللام** ziyadedir. Öyleyse ona bak; ve onun hakkında söz gelecektir.

Ve **ربيح**, Rebî‘ b. Ebî Râşid’den; ondan Cerîr b. Abdülhamîd; mürsel; Buhârî onu **التاريخ**’te zikretti.
