# ربخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ربخ

الربيخ: القتب الضخم. قال:
  فلما اعترت طارقات الهموم                      رفعت الولي وكورا ربيخا أي ضخما، وغلظ الجوهري في قوله من الرجال، أي بالجيم، وإنما هو من الرحال، بالحاء المهملة، ولولا قوله المسترخي لحمل على تحريف قلم النسخ. قال شيخنا: قد يقال لا دلالة فيه على ما زعمه، إذ يدعى أنه استعمل مجازا. ويقال رجل مسترخ وإكاف مسترخ، إذا طال عن محله المعتاد وجاوز مكانه المعروف، فالاسترخاء ليس خاصا ببني آدم. وروي عن علي رضي الله عنه أن رجلا خاصم إليه أبا امرأته فقال: زوجني ابنته وهي مجنونة. فقال: ما بدا لك من جنونها? فقال: إذا جامعتها غشي عليها، فقال: تلك الربوخ لست لها بأهل أراد أن ذلك يحمد منها، وهي المرأة يغشى عليها عند الجماع من شدة الشهوة. قال الشاعر:
  أطيب لذات الفتى                      نيك ربوخ غلمه وقيل هي التي تنخر عند الجماع وتضطرب كأنها مجنونة. وقد ربخت كفرح ومنع تربخ ربخا وربوخا ورباخا، بالفتح. وأصل الربوخ من تريخ في مشيه، إذا استرخى. وأربخ الرجل: اشترى جارية ربوخا، وقد تقدم معناه. وأربخ الرمل، إذا تكاثف، وأربخ الماشي فيه. وعن ابن الأعرابي: أربخ زيد، إذا وقع في الشدائد. وحكي عن بعض العرب: مشى حتى تربخ، أي استرخى. ورابخ: ع بنجد، قال ابن دريد: أحسب ذلك، ولم يتيقنه. وفي اللسان: وأرض رابخ تأخذ اللؤمة ولا حجارة فيها ولا نقل. ومربخ كمحسن: جبل من جبال زرود، أو رملة بالبادية. قال أبو الهيثم: سمي جبل مربخ مربخا لأنه يربخ الماشي فيه من التعب والمشقة. وربخت الإبل في الرمل، كفرح: اشتد عليها السير فيه وفترت من الكلال. وأنشد:
  أمن جبال مربخ تمـطـين                      لا بد منه فانحدرن وارقين
  أو يقضي الله ذبابات الدين قال ابن سيده: ولا أعرف مثل هذا يشتق من الأعلام، إنما ذلك في إتيان المواضع، كأنجد وأتهم.

### Türkçe

**الربيخ**: iri **القتب**. Dedi ki:
  “Hüzünlerin ansızın gelenleri arız olunca                      **الولي**yi ve iri bir **ربيخ** **كورا**yı kaldırdım” yani iri; el-Cevherî, “erkeklerden” sözünde onu kalınlaştırdı; yani **بالجيم**; hâlbuki o, **من الرحال**dendir, **بالحاء المهملة** ile; “**المسترخي**” sözü olmasaydı, nesih kaleminin tahrifine hamledilirdi. Şeyhimiz dedi ki: onda, onun iddia ettiğine delâlet yoktur denilebilir; zira mecaz olarak kullanmış olduğu iddia edilir. Ve “**رجل مسترخ**” ve “**إكاف مسترخ**” denir; âdet olunan yerinden uzadığı ve bilinen yerini aştığı zaman; öyleyse **الاسترخاء** yalnız Âdemoğullarına mahsus değildir. Ali’den (Allah ondan razı olsun) rivayet olundu ki bir adam, karısının babasını ona karşı dava etti; dedi ki: “Bana kızını nikâhladı, hâlbuki o delidir.” O da dedi ki: “Deliliğinden sana ne göründü?” Dedi ki: “Onunla cima ettiğimde üzerine baygınlık gelir.” Dedi ki: “O, **الربوخ**tur; sen ona ehil değilsin.” Bununla, bunun ondan övüldüğünü kastetti; ve o, cima sırasında şehvetin şiddetinden üzerine baygınlık gelen kadındır. Şair dedi ki:
  “Delikanlının lezzetlerinin en hoşı                      **ربوخ** birini, onun **غلمه**sini nikâhlamaktır.” Ve denildi ki: o, cima sırasında hırıltı çıkaran ve sanki deliymiş gibi çırpınandır. Ve **ربخت** (sevinmek ve men etmek gibi) **تربخ**; **ربخا** ve **ربوخا** ve **رباخا**, fetih ile. Ve **الربوخ**un aslı, yürüyüşünde **تريخ**tendir; **استرخى** ettiği zaman. Ve **أربخ الرجل**: **ربوخ** bir câriye satın aldı; manası geçmişti. Ve **أربخ الرمل**, yoğunlaştığı zaman; ve onda yürüyen kimseyi **أربخ** etti. İbnü’l-A‘râbî’den: **أربخ زيد**; şiddetlere düştüğü zaman. Bazı Araplardan hikâye olundu: “Yürüdü, nihayet **تربخ** etti”; yani **استرخى** etti. Ve **رابخ**: Necd’de bir yer adıdır; İbn Düreyd dedi ki: bunu zannediyorum, fakat kesinleştirmedi. Lisân’da: ve **أرض رابخ**: **اللؤمة**yi alır; onda ne taş vardır ne de **نقل**. Ve **مربخ** (Muhsin gibi): Zerûd dağlarından bir dağ; yahut bâdiyede bir kumluk. Ebü’l-Heysem dedi ki: **جبل مربخ**a **مربخ** denilmesi, onda yürüyeni yorgunluk ve meşakkat sebebiyle **يربخ** etmesindendir. Ve develer kumda **ربخت** (sevinmek gibi): onda yürüyüş onlara ağır geldi ve bitkinlikten gevşediler. Ve inşâd etti:
  “**مربخ** dağlarından mı (geliyorsunuz ki) uzatıyorsunuz?                      Ondan kaçış yoktur; öyleyse inin ve yükselin.
  Yahut Allah, borcun sineklerini giderir.” İbn Sîde dedi ki: Ben bunun benzerini, özel adlardan türetilmiş olarak bilmem; bu ancak yerlerin gelinmesinde olur; **كأنجد** ve **أتهم** gibi.
