# ربد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ربد

باب الدال والراء والباء معهما
د ر ب، ب ر د، ر ب د، د ب ر، ب د ر مستعملات
درب:
كل مَدْخَلٍ من مَداخِلِ الرُّومِ دَرْبٌ من دُروبها.
والدَّرْبُ باب السِّكَّةِ الواسعة، ورُبَّما كانَ ما بَين.
والدُّربة: عادةٌ وجُرأَةٌ على الحَرْب وكلِّ أمرٍ.
ورجلٌ مُدَرَّبٌ: دَرَّبَته الشَّدائدُ حتى قَوِيَ ومَرَنَ عليها، قال:
ومن يَحْرِصْ على كِبَرٍ فإِنيّ		أنا الكَهْلُ المُدَرَّبُ بالكُلُـومِ
والدَّرَبُ: داءٌ في المَعِدة.
وما زال فلانٌ يعفُو عن فلانٍ حتى اتَّخَذَها دُرْبَةً.
ودَرِبَ الإنسانُ بالشيءِ إذا عَمِلَه حتى بَسَأ به أي أَتقَنَ.
ودرَّبتُ البازي على الصَّيد أي ضَرَّيْتُه.
وشَيْخٌ مُدَرَّبٌ أي مُجَرَّبٌ، والدُّرْبة: كَثرةُ العِبَر حتى يَتَدَرَّب بالذُّنُوب.
البَرَدُ: مَطَرٌ كالجَمْد.
وسَحابٌ بَرِدٌ: ذو قُرٍّ وبَرَدٍ، وقد بُرِدَ القومُ إذا أصابَهم البَرْدُ.
وأما قول اللهِ جلَّ وعزَّ: "ويُنزِلُ من السَّماءِ من جِبالٍ فيها من بَرَدٍ فيصيب به مَن يشاء، ففيه قولانِ: أحدهما: ويُنزِل من السماء من أمثال جبال فيها من بَرَدٍ، والثاني: ويُنزِل من السماء من جبال فيها بَرَدٌ. ومِن صِلةٌ.
والأَبْرَدانِ: الغَداةُ والعَشِيُّ، وبَرَدَ يبرُد بُرودةً.
وبَرَدْتُ الخُبْزَ بالماءِ: صَبَبْتُه عليه فبَلَلتُه، واسمُ ذلك الخبز المَبلُول البَريدُ والمَبْرودُ، تَطعَمُه النِّساءُ للسُّمْنة، وتقول: اسقني شَرْبةً أُبَرِّدُ بها كبدي.
وبَرَدَ القُرُّ، أبرَدوا صاروا في وقت القُرِّ آخر النّهار. وبَرَّدْتُ الماءَ تبريداً.
وبَرَدَ عليه حَقٌ كذا وكذا دِرْهَماً أي لَزِمَه ذلك.
والبَرودُ: كُحْل تُبَرَّدُ به العين من الحَرِّ.
وفي الحديث: "أَبردوا بالظُّهر فإنّ شِدَّةَ الحَرِّ من فَيح جَهَنَّم.
ويقال: جئناكَ مُبْردينَ إذا جاءوا وقد باخ الحَرُّ.
والبرّادةُ: الكَوّازَة.
والبَريد: ستَّة أميال يتِمُّ بها فَرْسخان.
والبَريدُ: الرسولُ المُبْرَد على دَوابِّ البريد، وإِبرادُه وإِرسالُه، وقال الراجز:
رأيتُ للموت رَسُولاً مُبرَدا
ويُرَوى عن النبيِّ صلّى اللهُ عليه وسلم أنه قال: "إذا أَبْرَدْتُم إليَّ بَريداً فاجعَلوه حَسَنَ الوَجْهِ حَسَنَ الاسْمِ".
وقال بعض العربب: الحُمَّى بريد الموت، أراد أنها رسول الموت تُنذر به.
وسِكَكُ البَريد، كل سِكَّةٍ منها اثنا عشر ميلاً، والسَّفَر الذي يجوز فيه قَصْرُ الصلاة أربعة بُرُدٍ، وهي ثمانية وأربعون ميلاً بالأميال الهاشمية التي في طريق مَكَّةَ.
وقيل لدابَّة البريد: بَريدٌ لسَيْرِهِ في البَريد، وقال الشاعر:
إِنّي انُصُّ العِيسَ حتى كأنَّني		عليها بأجواز الفلاة بَـريُد
والبَرْدُ: سَحكُكَ الحديد بالمِبرَدِ أي السُّوهان بالفارسية.
والبُرْدُ: ثَوبٌ من بُرود العَصْب والوَشْي.
والبُرْدد: كِساء مُرَبَّع أَسْوَدُ فيه صِغَرٌ ونحو ذلك تَلتَحِفُ به العربُ.
وقوله تعالى: لا يذوقون فيها بَرْداً ولا شَراباً، يقالُ: نَوْماً.
وبَرَدَى: نَهر دمشقَ، قال حسّان:
يَسْقُون من وَرَدَ البَريصَ عليهم		بَردَى يُصَفِّقُ بالرحيقِ السَّلسَلِ
وضَرَبَه حتى بَرَدَ أي ماتَ.
وبَرَدَ فلانٌ في أيديهم أي صارَ في أيديهم لا يُفْدَى ولا يُطْلَبُ.
وبُرْدا الجَرادِ: جناحاهُ، قال ذو الرّمّة:
إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْهِ ترنيمُ
ربد:
رُبَدُ السَّيفِ فِرِندُه، هُذَليَّة.
والرُّبْدةُ في لَون النَّعامِ قِطعةُ كَدْراءُ، وأُخرَى سوداءُ ونحوها من لونٍ مختلطٍ غير حَسَنٍ.
والأربَدُ: ضَربٌ من الحَيّات خبيث.
وتَرَبَّدَ وجهُهُ من الغَضَب، كأنّه تَسَوَّد منه مواضِع.
وإذا اضَرَعَتِ النّاقةُ قيل: رَبَّدَتْ، وتَرَبَّد ضَرْعُها إذا رأيتَ فيه لُمَعاً من سَوادٍ ببَياضٍ خَفيٍّ، قال:
إِذا والدٌ منها تَرَبَّدَ ضَرْعُـهـا		جَعَلتُ له السِّكِّينَ إحدَى القَلائدِ
وإِنَّما ذَكَّر والد لأنَّ الوَلَدَ في بطنها، فإذا وَضَعَتْ فهي والدة لأنَّ الذَّكَر لايَلِدُ، فكلُّ نَعْتٍ لا يشترك فيه الذَّكَرُ فهو للإِناثِ بغير الهاء إذا اردتَ الاسْمَ، فإِن أرَدْتَ الفِعلَ ألحَقْتَ الهاء.
والمِرْبَد: مُتَّسَعٌ بالبَصرة كان موقِفَ العَرَب ومُتَحَدَّثَهم، وكذلك مِرْبَد المدينة، والمِرْبَدُ: كُلُّ موضعٍ للإبِل، والمِرْبَدُ: شِبهُ حُجْرةٍ في كُلِّ دارٍ مما يلي المَرافِق بمنزلة الدار المُستديرة، ومثل المُتَوَضَّأ وبِئر الماء.
والمِرْبَدُ: الذي يُجْعَلُ فيه التَّمْرُ عند الجَدادِ ليَيبَسَ.
وفي حديث النبيّ صَلّى اللهُ عليه وسَلَّم: أن مسجدَه كانَ مِرْبَداً لِيَتيمَيْنِ في حِجر مُعَوَّذ بنِ عَفراءَ فاشتراه منهما معاذُ بنُ عَفراء فجَعَلَه للمسلمين، فبَناه رسول اللهِ صلّى اللهُ عليه وسلَّم مسجداً.
دبر:
دُبُر كلِّ شيءٍ خلاف قُبُله ما خلا قولهم: جَعَلَ فلانٌ قَولي دَبْرَ أُذُنِه أي خَلْفَ أُذُنه ودُبُرَ أذنه.
ويقال للقوم في الحر: وَلُّوهُم الدُّبُرَ والإِدبار والإدبار التَّوْلِيةُ نفسُها.
وما لهم من مَقْبَلٍ ولا مَدْبَر أي مذهب في إِقبال وإِدبار.
وأَدبارَ السجود أي أواخِر الصَلَواتِ.
وإدبارَ النُّجومِ، عند الصُّبحِ في آخر اللّيل إذا أَدبَرَتْ مُوَلِّيةً نحو المغرب.
والدابِرُ: التابع، ودَبَرَ يَدْبُرُ دَبْراً أي تَبِعَ الأَثَر، وقوله تعالى: "والليلِ إذا أَدْبَرَ" أي وَلَّى ليذهَبَ، ومن قَرَأَ: دَبَرَ أي تَبِعَ النَّهارَ.
وقَطَعَ اللهُ دابِرَهم أي آخِرَ من بَقِيَ منهم.
وجَعَلَ الدَّبْرةَ عليهم أي الهزيمة.
والدَّبُورُ: رِيحٌ من قِبَل القِبْلة دابرة نحو المَشرِق، وجمعُه دُبُر، والدَّبائِرُ أصوَبُ.
والدابرةُ من الظائر اصبعٌ من خَلف وهي للدِّيك، أسفلَ من الصِّيْصية يَطَأُ بها، وبها يضرب البازي.
ودابِرة الحافِرِ: ما وَلِيَ مُؤَخَّر الرُّسْغ، قال:
افنَى دَوابِرَهُنَّ الرَّكْضُ في الأكَمِ
ومَثَلٌ للعرب: "ما يَدري فلانٌ قبيلاً من دَبير"، القَبيل: ما وَلِيَكَ، والدَّبيرُ: ما خالَفَكَ.
ويقال: الدَّبيرُ فَتْلُ الكَتّان والصُّوف، والقَبيل فتل القُطْن.
ودُبارٌ: اسْمُ ليلة الأَربِعاء في الجاهليّة.
والدَّبارُ: الهلاكُ، ودَبَرَ القومُ يدبُرون دِباراً.
ودَبِرَ ظهرُ الدّابّةِ، والاسمُ الدَّبَر، ودابَّةٌ دَبِرة.
وأَدْبَرَ أمرُه أي تَوَلَّى إلى الفساد.
ودابَرْتُه: عادَيتُه.
والمدابِرُ من المنازِل نقيضُ المُقابل.
والدَّبرة: الكُرْدةُ من مَزْرعةٍ ومَبقَلة، وتجمع على دِبار.
والدَّبَرانِ: نجمْ بين الثُرَيّا والجَوْزاء من مَنازل القمر، نَحسٌ من بُرج الثَّور.
والتدبير: عَتقُ المَمْولك بعد الموت.
والتدبير: نَظَرٌ في عَواقِبِ الأمور، وفلانٌ يَتَدَبَّرُ أعجازَ أمورٍ قد وَلَّتْ صدورُها.
واستَدَبَر من أمر ما لم يكن استَقْبَل، أي نظر فيه مُستَدبِراً فعرف ما عاقبة ما لم يعرف من صدره.
واستَدْبَرَ فلان فلاناً من حِينه: أي حين تَوَلَّى تَبِعَ أمرَه.
والدَّبرُ: النَّحُلُ، والجميع الدُّبُور.
والتَّدابُر: المُصارَمة والهِجْران، وهو أن يُوَلِّي الرجل صاحبَه دُبُرَه ويُعرضَ عنه بوَجهه.
بدر:
البَدْر: القَمَر ليلةَ البَدْر وهي أربعَ عشرةَ، وسُمِّيَ بذلك لأنّه يُبادِرُ بالطُّلوع عند غروب الشمس، لأنَّهما يتراقبان في الأفُق صُبحاً.
والبَدْرة كِيسٌ فيه عشر آلاف دِرهمٍ أو ألفٌ والجميع: البُدور، وثلاث بَدَرات.
ويقال: لَمسْكِ السَّخْلة ما دام يرضَع: مَسْكٌ فإذا فُطِمَ فمَسْكُه البَدْرةُ.
والبادِرةُ: ما يبدُرُ من حِدَّةِ الرجل عند الغَضَب، يقال: فلانٌ مَخْشِيٌّ عند البادرة، وأخافُ حِدَّتَه وبادرتَه.
والبادِرتانِ: جانِباً الكِرْكِرَتَيْنِ، ويقال: عِرْقانِ اكتَنَفاها وأنشد:
تَمري بوادِرَها منها فَوارقُها
يَعني فوارقَ الإِبِل وهي التي أخذها المَخاضُ ففَرِقَتْ نادَّةً، فكلَّما أخَذَها وَجَعٌ في بطنها مَرَتْ، أي ضَرَبَت بخُفِّها بادِرةَ كِرْكِرَتِها، وقد تفعَل ذلك عند العطش.
والبَيُدَرُ مجمَعُ الطعام حيث يُداسُ ويُنَقَّى.
وابتَدَرَ القومُ أمراً وتبادرَرُوا أي بادَرَ بعضُهم بعضاً فبَدَرَ بعضُهم فسَبَقَ وغَلَبَ عليهم.
وبَوادِرُ الإنسانِ وغيره: اللَّحْمةُ التي بين المَنكِب والعُنُق، قال:
وجاءَتِ الخَيْلُ مُحمَراً بَوادِرُها

### Türkçe

باب **الدال** ve **الراء** ve **الباء** onlarla birlikte
**د ر ب**، **ب ر د**، **ر ب د**، **د ب ر**، **ب د ر** kullanımdadırlar.

**درب**:
Rûm’un girişlerinden her bir giriş, onun geçitlerinden bir **دَرْب**’tır.
Ve **الدَّرْبُ**, geniş sokağın kapısıdır; ve belki de arası olan (yer) olur.
Ve **الدُّربة**: savaşta ve her işte bir âdet ve bir cesarettir.
Ve **مُدَرَّبٌ** bir adam: sıkıntılar onu, güçleninceye ve ona alışıp idman kazanıncaya kadar eğitmiştir; dedi ki:
Ve kim bir büyüklüğe hırs gösterirse, şüphesiz ben		ben yaralarla eğitilmiş ihtiyarım
Ve **الدَّرَبُ**: midede bir hastalıktır.
Ve falan kimse, falan kimseyi bağışlamaya devam etti; nihayet onu bir **دُرْبَة** edindi.
Ve insan, bir şeyle **دَرِبَ** olur; onu yapar da onunla **بَسَأ** oluncaya kadar; yani sağlamlaştırdı.
Ve doğanı av üzerine **درَّبتُ**; yani onu alıştırdım.
Ve **مُدَرَّبٌ** bir şeyh; yani tecrübe edilmiş; ve **الدُّرْبة**: ibretlerin çokluğu; ta ki günahlarla idman kazanır.

**البَرَدُ**: don gibi bir yağmurdur.
Ve **سَحابٌ بَرِدٌ**: soğuk ve dolu sahibi; ve kavim **بُرِدَ** oldu; onlara soğuk isabet ettiğinde.
Ama Allah’ın (azze ve celle) sözü: “Ve gökten, içinde dolu bulunan dağlardan indirir; onunla dilediğine isabet ettirir”; onda iki söz vardır: birincisi: gökten, içinde dolu bulunan dağların benzerlerinden indirir; ikincisi: gökten, içinde dolu bulunan dağlardan indirir. Ve **مِن** bir sıla’dır.
Ve **الأَبْرَدانِ**: sabah ve akşam; ve **بَرَدَ** **يبرُد** **بُرودةً**.
Ve ekmeği su ile **بَرَدْتُ**: onu üzerine döktüm de onu ıslattım; ve o ıslatılmış ekmeğin adı **البَريدُ** ve **المَبْرودُ**’dur; kadınlar onu şişmanlık için yerler; ve der ki: bana bir yudum içir; onunla ciğerimi **أُبَرِّدُ** edeyim.
Ve soğuk **بَرَدَ**; **أبرَدوا**: günün sonu, soğuk vaktinde oldular. Ve suyu **بَرَّدْتُ** **تبريداً**.
Ve ona şu kadar şu kadar dirhem bir hak **بَرَدَ**; yani o ona lâzım geldi.
Ve **البَرودُ**: sıcaklıktan gözü serinletmekle gözün **تُبَرَّدُ** edildiği bir sürmedir.
Ve hadiste: “Öğleyi serinliğe bırakın; çünkü sıcağın şiddeti Cehennem’in hararetindendir.”
Ve “size **مُبْردينَ** geldik” denir; geldiklerinde ve sıcaklık yatışmış olduğunda.
Ve **البرّادةُ**: ibrikçidir.
Ve **البَريد**: altı mildir; onunla iki fersah tamam olur.
Ve **البَريدُ**: posta binekleri üzerinde gönderilen **المُبْرَد** elçidir; onun **إِبرادُه**’u ve gönderilmesidir; ve recez söyleyen dedi ki:
Ölüm için bir elçi gördüm, **مُبرَدا**
Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olunur ki o dedi: “Bana bir **بَريداً** **أَبْرَدْتُم** zaman, onu güzel yüzlü, güzel isimli yapın.”
Ve bazı Arap dedi ki: humma, ölümün **بريد**’idir; onunla uyaran ölümün elçisi olduğunu kastetti.
Ve **سِكَكُ البَريد**: onun her bir yolu on iki mildir; ve namazın kısaltılmasının caiz olduğu sefer dört **بُرُد**’dür; ve o, Mekke yolunda bulunan Hâşimî millerle kırk sekiz mildir.
Ve posta hayvanına, **البَريد** içinde yürümesi sebebiyle **بَريدٌ** denildi; ve şair dedi ki:
Şüphesiz ben develeri sürerim; ta ki sanki ben		çölün geçitlerinde onların üzerinde bir **بَـريُد**’üm
Ve **البَرْدُ**: demiri **المِبرَد** ile sürtmen; yani Farsça **السُّوهان**.
Ve **البُرْدُ**: **العَصْب** ve **الوَشْي**’nin **بُرود**’undan bir elbisedir.
Ve **البُرْدد**: kare bir örtüdür; siyah; içinde küçüklük ve bunun benzeri vardır; Arap onunla örtünür.
Ve O’nun sözü (teâlâ): “Orada ne bir **بَرْداً** ne de bir içecek tadarlar”; “uyku” denir.
Ve **بَرَدَى**: Dımaşk nehri; Hassân dedi ki:
Onlara **البَريصَ**’tan sulatırlar		**بَردَى**; akıcı şarapla çırpınır
Ve onu, **بَرَدَ** oluncaya kadar vurdu; yani öldü.
Ve falan kimse onların ellerinde **بَرَدَ**; yani onların ellerinde oldu; fidye verilmez ve aranmaz.
Ve çekirgenin iki **بُرْدا**’sı: iki kanadıdır; Zü’r-Rumme dedi ki:
İki **بُرْد**’ünden terennüm cevaplaştığında

**ربد**:
Kılıcın **رُبَدُ**’u onun **فِرِند**’idir; Hüzeyl lehçesi.
Ve devekuşunun renginde **الرُّبْدةُ**: kül rengi bir parça; ve başka bir siyah; ve bunun benzeri, karışık, güzel olmayan bir renkten.
Ve **الأربَدُ**: kötü bir yılan türüdür.
Ve yüzü öfkeden **تَرَبَّدَ**; sanki ondan yer yer karardı.
Ve deve (dişisi) sütü azaldığında denir ki: **رَبَّدَتْ**; ve memesı **تَرَبَّد** olur; onda gizli bir beyazlıkla bir siyahlık parıltıları gördüğünde; dedi ki:
Eğer onlardan bir **والدٌ** onun memesi **تَرَبَّدَ** olursa		ona bıçağı gerdanlıkların birine yaptım
Ve ancak **والد**’i müzekker kıldı; çünkü **الوَلَدَ** onun karnındadır; o doğurduğunda ise o **والدة**’dir; çünkü erkek doğurmaz; öyleyse erkekle ortak olmayan her sıfat, isim kastettiğinde **الهاء** olmaksızın dişiler içindir; fiili kastettiğinde ise **الهاء**’yı ilhak ettin.
Ve **المِرْبَد**: Basra’da geniş bir yerdi; Arap’ın durak yeri ve konuşma yeriydi; ve Medine’nin **مِرْبَد**’i de böyledir; ve **المِرْبَدُ**: develer için her yerdir; ve **المِرْبَدُ**: her evde, eklentiler tarafında, yuvarlak ev menzilesinde, bir hücre benzeri; ve **المُتَوَضَّأ** ve su kuyusu gibi.
Ve **المِرْبَدُ**: hasat sırasında kurusun diye hurmanın içine konulduğu yerdir.
Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: onun mescidinin, Muavvez b. Afrâ’nın himayesinde iki yetimin bir **مِرْبَداً**’ı olduğu; Muâz b. Afrâ’nın onu ikisinden satın aldığı ve onu Müslümanlar için yaptığı; böylece Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onu mescid olarak bina etti.

**دبر**:
Her şeyin **دُبُر**’ü, onların “falan kimse sözümü kulağının **دَبْرَ**’i yaptı” sözleri müstesna, önünün zıddıdır; yani kulağının arkasına ve kulağının **دُبُر**’üne.
Ve sıcakta kavme denir: onlara **الدُّبُرَ**’ü çevirtin; ve **الإِدبار** ve **الإدبار** yüz çevirmenin kendisidir.
Ve onların ne bir **مَقْبَلٍ**’i ne de bir **مَدْبَر**’i vardır; yani gelişte ve gidişte bir gidiş yolu yoktur.
Ve **أَدبارَ السجود**: namazların sonlarıdır.
Ve **إدبارَ النُّجومِ**: sabah vakti, gecenin sonunda; batıya doğru yüz çevirerek **أَدبَرَتْ** olduğunda.
Ve **الدابِرُ**: tâbidir; ve **دَبَرَ** **يَدْبُرُ** **دَبْراً**: yani izi tâkip etti; ve O’nun sözü (teâlâ): “Ve gece, **أَدْبَرَ** ettiğinde”; yani gitsin diye yüz çevirdi; ve kim **دَبَرَ** diye okursa: yani gündüzü tâkip etti.
Ve Allah onların **دابِر**’ini kesti; yani onlardan kalan sonuncuyu.
Ve **الدَّبْرة**’yi onların üzerine yaptı; yani bozgunu.
Ve **الدَّبُورُ**: kıble tarafından, doğuya doğru arkadan gelen bir rüzgârdır; çoğulu **دُبُر**’dür; ve **الدَّبائِرُ** daha doğrudur.
Ve **الدابرةُ** (tırnaktan olan) arkadan bir parmaktır; horoz içindir; **الصِّيْصية**’den aşağıdadır; onunla basar; ve onunla doğan vurur.
Ve **دابِرة الحافِرِ**: bileğin arkasına bitişik olan şeydir; dedi ki:
Tepelerde koşu onların **دَوابِر**’ini tüketti
Ve Arap için bir mesel: “Falan kimse **قبيلاً**’i **دَبير**’den bilmez”; **القَبيل**: sana bitişik olan; ve **الدَّبيرُ**: sana muhalif olan.
Ve denir ki: **الدَّبيرُ** keten ve yünün bükümüdür; ve **القَبيل** pamuğun bükümüdür.
Ve **دُبارٌ**: cahiliyede çarşamba gecesinin adıdır.
Ve **الدَّبارُ**: helâktir; ve kavim **دَبَرَ** eder; **يدبُرون** **دِباراً**.
Ve binek hayvanının sırtı **دَبِرَ** oldu; ve isim **الدَّبَر**’dir; ve **دَبِرة** bir hayvan.
Ve onun işi **أَدْبَرَ** etti; yani bozulmaya yöneldi.
Ve onu **دابَرْتُ**: ona düşmanlık ettim.
Ve menzillerden **المدابِرُ**, **المُقابل**’in zıddıdır.
Ve **الدَّبرة**: bir tarla ve sebzelikten bir tümsektir; ve **دِبار** üzerine cem edilir.
Ve **الدَّبَرانِ**: ay menzillerinden, **الثُرَيّا** ile **الجَوْزاء** arasında bir yıldızdır; **الثَّور** burcundan uğursuzdur.
Ve **التدبير**: kölenin ölümden sonra âzat edilmesidir.
Ve **التدبير**: işlerin akıbetlerine bakıştır; ve falan kimse, başları geçmiş olan işlerin sonlarını **يَتَدَبَّرُ** eder.
Ve bir işten, karşılamadığı şeyi **استَدَبَر** etti; yani ona arkadan bakarak baktı da, başından bilmediği şeyin akıbetini bildi.
Ve falan kimse, falan kimseyi o andan **استَدْبَرَ** etti: yani yüz çevirdiği vakit onun işini tâkip etti.
Ve **الدَّبرُ**: arıdır; hepsi **الدُّبُور**’dur.
Ve **التَّدابُر**: kopuş ve terk ediştir; o, adamın arkadaşına **دُبُر**’ünü çevirmesi ve yüzüyle ondan yüz çevirmesidir.

**بدر**:
**البَدْر**: dolunay gecesindeki aydır; o on dörttür; bununla adlandırıldı; çünkü güneşin batışında doğmakla acele eder; çünkü ikisi ufukta sabahleyin birbirini gözetler.
Ve **البَدْرة**: içinde on bin dirhem veya bin olan bir kesedir; hepsi: **البُدور**; ve üç **بَدَرات**.
Ve emen oğlağın miskine, emdiği müddetçe: **مَسْكٌ** denir; sütten kesilince ise onun miski **البَدْرةُ**’dir.
Ve **البادِرةُ**: adamın öfke anında keskinliğinden taşan şeydir; denir ki: falan kimse **مَخْشِيٌّ**’dir **عند البادرة**; ve onun keskinliğinden ve **بادرتَه**’sinden korkarım.
Ve **البادِرتانِ**: iki **كِرْكِرَتَيْنِ**’in iki yanı; ve denir ki: onu kuşatan iki damardır; ve inşad etti:
Onun **وادِرَها**’sını, ondan **فَوارقُها** ovar
Yani develerin **فوارق**’ı; o, doğum sancısı onu aldığında ürküp kaçan (develer)dir; her ne zaman karnında bir ağrı onu alsa **مَرَتْ**; yani ayağının tabanıyla **كِرْكِرَتِها**’nın **بادِرة**’sine vurdu; ve bunu susuzlukta da yapabilir.
Ve **البَيُدَرُ**: yiyeceğin toplandığı, çiğnendiği ve ayıklandığı yerdir.
Ve kavim bir işe **ابتَدَرَ** etti ve **تبادرَرُوا**: yani birbirlerine acele ettiler; böylece bir kısmı **بَدَرَ** etti de geçti ve onlara galip geldi.
Ve insanın ve başkasının **بَوادِرُ**’u: omuz ile boyun arasındaki ettir; dedi ki:
Atlar geldi; onun **بَوادِرُها** kızarmış olarak
