# ربد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ربد

الرُّبْدَةُ: الغُبرة؛ وقيل: لون إِلى الغبرة، وقيل: الرُّبْدَةُ والرُّبْدُ في النعام سواد مختلط، وقيل هو أَن يكون لونها كله سواداً؛ عن اللحياني، ظليم أَرْبَدُ ونعامة ربداءُ ورَمْداءُ: لونها كلون الرماد والجمع رُبْدٌ؛ وقال اللحياني: الرَّبداءُ السوداء؛ وقال مرة: هي التي في سوادها نقط بيض أَو حمر؛ وقد ارْبَدَّ ارْبِداداً.
ورَبَّدَتِ الشاة ورَمَّدَت وذلك إِذا أَضرعت فترى في ضرعها لُمَعَ سوادٍ وبياض، وترَبَّدَ ضرعها إِذا رأَيت فيه لُمَعاً من سواد ببياض خفي.والرَّبْداءُ من المعزى: السوادءُ المنقطة بحمرة وهي المنقطة الموسومة موضعَ النِّطاق منها بحمرة، وهي من شِيَاتِ المعز خاصة، وشاة ربداء: منقطة بحمرة وبياض أَو سواد.
وارْبَدَّ وجهه وتَرَبَّدَ: احمرَّ حمرة فيها سواد عند الغضب، والرُّبْدَةُ: غُبرة في الشفة؛ يقال: امرأَة رَبْداءُ ورجل أَرْبَدُ، ويقال للظليم:الأَرْيَدُ للونه.
والرُّبْدَةُ والرُّمْدَة: شبه الورقة تضرب إِلى السواد، وفي حديث حذيفة حين ذكر الفتنة: أَيُّ قلب أُشرِبَها صار مُرْبَدّاً، وفي رواية: مُرْبادّاً، هما من ارْبَدَّ وارْبادَّ وتَرَبَّد؛ ارْبِدادُ القلب من حيث المعنى لا الصورة، فإِن لون القلب إِلى السواد ما هو، قال أَبو عبيدة: الرُّبْدَةُ لَون بين السواد والغبرة، ومنه قيل للنعام: رِبْدٌ جمع رَبْداءَ. وقال أَبو عدنان: المُرَبَّد المُوَلَّع بسواد وبياض، وقال ابن شميل: لما رآني تَرَبَّد لونه، وتربُّده: تلونه، تراه أَحمر مرة ومرة أَخضر ومرة أَصفر، ويَترَبَّد لونه من الغضب أَي يتلوّن، والضرع يتربد لونه إِذا صار فيه لُمَعٌ؛ وأَنشد الليث في تَرَبَّدَ الضرع:
إِذا والد منها تَرَبَّد ضَرعُها،
جعلتُ لها السكينَ إِحدى القلائد
وتَرَبَّد وجهه أَي تغير من الغضب، وقيل: صار كلون الرماد، ويقال ارْبَدَّ لونه كما يقال احمرَّ واحمارّ، وإِذا غضب الإِنسان تَرَبَّد وجهه كأَنه يسودّ منه مواضع، وارْبَدَّ وجهه وارْمَدَّ إِذا تغير، وداهية رَبْداءُ أَي منكرة، وتَرَبَّد الرجل: تَعَبَّس، وفي الحديث: كان إِذا نزل عليه الوحي ارْبَدَّ وجهه أَي تغير إِلى الغُبرة؛ وقيل: الرُّبْدة لون من السواد والغبرة، وفي حديث عمرو بن العاص: أَنه قام من عند عمر مُرْبَدَّ الوجه في كلام أُسمعه، وترَبَّدت السماءُ: تغيمت.
والأَرْبَدُ: ضرب من الحيات خبيث، وقيل: ضرب من الحيات يَعَضُّ الإِبل. وَرَبدَ الإِبل يَرْبُدُها رَبْداً: حبسها، والمِرْبَدُ: مَحْبِسُها، وقيل: هي خشبة أَو عصا تعترض صدور الإِبل فتمنعها عن الخروج؛ قال: عواصِيَ إِلاَّ ما جعلْتُ وراءَها
عَصَا مِرْبَدٍ، تَغْشَى نُحوراً وأَذْرُعا
قيل: يعني بالمريد ههنا عصا جعلها معترضة على الباب تمنع الإِبل من الخروج، سماها مربداً لهذا؛ قال أَبو منصور: وقد أَنكر غيره ما قال، وقال: أَراد عصا معترضة على باب المربد فأَضاف العصا المعترضة إِلى المربد ليس أَن العصا مربد.
وقال غيره: الرَّبْد الحبس، والرابد: الخازن، والرابدة: الخازنة، والمِربد: الموضع الذي تحبس فيه الإِبل وغيرها.
وفي حديث صالح بن عبد الله بن الزبير: أَنه كان يعمل رَبَداً بمكة. الربد، بفتح الباء: الطين، والرَّبَّادُ: الطيَّان أَي بناءٌ من طين كالسِّكْر، قال: ويجوز أَن يكون من الرَّبْد الحبس لأَنه يحبس الماءَ ويروى بالزاي والنون، وسيأْتي ذكره؛ ومِرْبَد البصرة: مِن ذلك سمي لأَنهم كانوا يحبسون فيه الإِبل؛ وقول الفرزدق:
عَشِيَّةَ سال المِرْبَدان، كلاهما،
عَجاجَة مَوْتٍ بالسيوفِ الصوارم
فإِنما سماه مجازاً لما يتصل به من مجاوره، ثم إِنه مع ذلك أَكده وإِن كان مجازاً، وقد يجوز أَن يكون سمي كل واحد من جانبيه مربداً. وقال الجوهري في بيت الفرزدق: إِنه عنى به سكة المربد بالبصرة، والسكة التي تليها من ناحية بني تميم جعلهما المربدين، كما يقال الأَحْوصان وهما الأَحْوص وعوف بن الأَحوص. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَن مسجده كان مِرْبَداً ليتيمين في حَجْر معاذ بن عَفْراء، فجعله للمسلمين فبناه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، مسجداً. قال الأَصمعي: المِرْبد كل شيء حبست به الإِبل والغنم، ولهذا قيل مِرْبد النعم الذي بالمدينة، وبه سمي مِرْبَد البصرة، إِنما كان موضع سوف الإِبل وكذلك كل ما كان من غير هذه المواضع أَيضاً إِذا حُبست به الإِبل، وهو بكسر الميم وفتح الباء، من رَبَد بالمكان إِذا أَقام فيه؛ وفي الحديث: أَنه تَيَمَّمَ بِمِرْبد الغنم. ورَبَدَ بالمكان يَرْبُدُ ربوداً إِذا أَقام به؛ وقال ابن الأَعرابي: ربده حبسه. والمِرْبد: فضاء وراء البيوت يرتفق به. والمِرْبد: كالحُجرة في الدار. ومِرْبد التمر: جَرِينه الذي يوضع فيه بعد الجداد لييبس؛ قال سيببويه: هو اسم كالمَطْبَخ وإِنما مثله به لأَن الطبخ تيبيس؛ قال أَبو عبيد: والمربد أَيضاً موضع التمر مثل الجرين، فالمربد بلغة أَهل الحجاز والجرين لهم أَيضاً، والأَنْدَر لأَهل الشام، والبَيْدَر لأَهل العراق؛ قال الجوهري: وأَهل المدينة يسمون الموضع الذي يجفف فيه التمر لينشف مربداً، وهو المِسْطَح والجرين في لغة أَهل نجد، والمربد للتمر كالبيدَر للحنطة؛ وفي الحديث: حتى يقوم أَبو لبابة يسد ثعلب مِربده بإِزاره؛ يعني موضع تمره. ورَبد الرجلُ إِذا كنز التمر في الربائد وهو الكراحات
(* قوله «الكراحات
إلخ» كذا بالأصل ولم نجده فيما بأيدينا من كتب اللغة.) وتمر رَبِيد: نُضِّدَ في الجرار أَو في الحُب ثم نضح بالماء.
والرُّبَد: فِرِنحد السيف. ورُبْد السيف: فرنده، هذلية؛ قال صخر الغي: وصارِمٍ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُه،
أَبيضَ مَهْوٍ، في مَتْنِهِ رُبَد
وسيف ذو رُبَد، بفتح الباء، إِذا كنت ترى فيه شبه غبار أَو مَدَبّ نمل يكون في جوهره، وأَنشد بيت صخر الغي الهذلي وقال: الخشيبة الطبيعة أَخلصتها المداوس والصقل. ومهو: رقيق.
وأَربَدَ الرجل: أَفسد ماله ومتاعه.
وأَرْبَد: اسم رجل. وأَربد بن ربيعة: أَخو لبيد الشاعر. والرُّبيدان: نبت.

### Türkçe

**الرُّبْدَةُ**: toz; ve denildi ki: toza meyleden bir renk; ve denildi ki: devekuşunda **الرُّبْدَةُ** ve **الرُّبْدُ** karışık bir siyahlıktır; ve denildi ki: onun rengi bütünüyle siyah olmasıdır; **اللحياني**’den: **ظليم أَرْبَدُ** ve **نعامة ربداءُ** ve **رَمْداءُ**: rengi kül rengi gibidir; çoğulu **رُبْدٌ**’dur; **اللحياني** dedi ki: **الرَّبداءُ** siyah olandır; bir defa dedi ki: o, siyahlığında beyaz yahut kırmızı noktalar bulunan dişidir; ve gerçekten **ارْبَدَّ** **ارْبِداداً**.

Koyun **رَبَّدَتِ** ve **رَمَّدَت**; bu, sütü çoğaldığı zaman olur; böylece memesinin içinde siyahlık ve beyazlıktan parıltılar görürsün; ve memesi **ترَبَّدَ** olur, içinde gizli bir beyazlıkla birlikte bir siyahlıktan parıltılar gördüğün zaman. Ve keçilerden **الرَّبْداءُ**: kırmızılı benekli siyah olandır; o, ondan **النِّطاق** yerinde kırmızılı benekli damgalı olandır; ve o, özellikle keçilerin alaca işaretlerindendir; ve **شاة ربداء**: kırmızı ve beyaz yahut siyah ile benekli.

Yüzü **ارْبَدَّ** ve **تَرَبَّدَ**: öfke anında içinde siyahlık bulunan bir kızarıklıkla kızardı; ve **الرُّبْدَةُ**: dudakta bir tozluluk; şöyle denir: **امرأَة رَبْداءُ** ve **رجل أَرْبَدُ**; ve **الظليم** için, rengi sebebiyle **الأَرْيَدُ** denir.

**الرُّبْدَةُ** ve **الرُّمْدَة**: siyaha vuran yaprak benzeri; ve Huzeyfe hadîsinde, fitneyi zikrettiği vakit: “Hangi kalp onu içirilirse **مُرْبَدّاً** olur”; bir rivayette: **مُرْبادّاً**; ikisi de **ارْبَدَّ** ve **ارْبادَّ** ve **تَرَبَّد**’dendir; kalbin **ارْبِدادُ**’ı, suret bakımından değil anlam bakımındandır; çünkü kalbin rengi siyaha meyilli olan şey değildir; Ebû Ubeyde dedi ki: **الرُّبْدَةُ** siyahlık ile tozluluk arasında bir renktir; bundan dolayı devekuşuna **رِبْدٌ** denildi; **رَبْداءَ**’nın çoğuludur. Ebû Adnân dedi ki: **المُرَبَّد** siyahlık ve beyazlıkla benekli olandır. İbn Şümeyl dedi ki: beni görünce rengi **تَرَبَّد** oldu; ve onun **تربُّده**’si: renklenmesidir; onu bir defa kırmızı, bir defa yeşil, bir defa sarı görürsün; ve rengi öfkeden **يَترَبَّد** olur, yani renklenir; ve meme, içinde parıltılar olduğu zaman rengi **يتربد** olur; ve Leys, memenin **تَرَبَّدَ**’i hakkında şu beyti inşad etti:
إِذا والد منها تَرَبَّد ضَرعُها،
جعلتُ لها السكينَ إِحدى القلائد

Ve yüzü **تَرَبَّد** oldu, yani öfkeden değişti; ve denildi ki: kül rengi gibi oldu; ve “rengi **ارْبَدَّ** oldu” denir; “**احمرَّ**” ve “**احمارّ**” denildiği gibi; ve insan öfkelendiği zaman yüzü **تَرَبَّد** olur; sanki ondan bazı yerler kararır; ve yüzü **ارْبَدَّ** oldu ve **ارْمَدَّ** oldu: değiştiği zaman; ve **داهية رَبْداءُ**: yani münker (tanınmaz, yadırganır) olan; ve adam **تَرَبَّد** oldu: surat astı; hadîste: üzerine vahiy indiği zaman yüzü **ارْبَدَّ** olurdu, yani tozluluğa doğru değişirdi; ve denildi ki: **الرُّبْدة** siyahlık ve tozluluktan bir renktir; Amr b. el-Âs hadîsinde: Ömer’in yanından, kendisine işittirilen bir söz sebebiyle yüzü **مُرْبَدَّ** olarak kalktı; ve gök **ترَبَّدت**: bulutlandı.

**الأَرْبَدُ**: yılanlardan habis bir tür; ve denildi ki: develeri ısıran yılanlardan bir tür.

Ve **رَبدَ الإِبل** onları **يَرْبُدُها** **رَبْداً**: onları hapsetti; ve **المِرْبَدُ**: onların hapsedildiği yer; ve denildi ki: o, develerin göğüslerine enlemesine konan, onları çıkmaktan men eden bir tahta yahut asadır; dedi ki:
عواصِيَ إِلاَّ ما جعلْتُ وراءَها
عَصَا مِرْبَدٍ، تَغْشَى نُحوراً وأَذْرُعا

Denildi ki: burada **المريد** ile, kapıya enlemesine konmuş, develeri çıkmaktan men eden bir asa kastetti; onu bunun için **مربداً** diye adlandırdı. Ebû Mansûr dedi ki: başkası onun dediğini inkâr etti ve dedi ki: **المربد** kapısı üzerine enlemesine bir asa kastetti; böylece enlemesine asayı **المربد**’e izafe etti; yoksa asanın kendisi **مربد** değildir.

Başkası dedi ki: **الرَّبْد** hapsetmektir; **الرابد**: hazinedar; **الرابدة**: hazinedar kadın; **المِربد**: develerin ve başkasının hapsedildiği yer.

Sâlih b. Abdullah b. ez-Zübeyr hadîsinde: Mekke’de **رَبَداً** yapardı.

**الربد** (bâ’nın fethiyle): çamur; ve **الرَّبَّادُ**: çamurcu, yani çamurdan bir bina, **السِّكْر** gibi; dedi ki: **الرَّبْد** (hapsetme)den olması da caizdir; çünkü suyu hapseder; ve **بالزاي والنون** ile de rivayet olunur; onun zikri gelecektir. Ve Basra’nın **مِرْبَد**’i: bundan dolayı böyle adlandırıldı; çünkü orada develeri hapsederlerdi; ve Ferazdak’ın sözü:
عَشِيَّةَ سال المِرْبَدان، كلاهما،
عَجاجَة مَوْتٍ بالسيوفِ الصوارم

Onu ancak, komşularından ona bitişen şey sebebiyle mecazen böyle adlandırdı; sonra, mecaz olsa da bununla onu pekiştirdi; ve her birinin iki yanından her birinin **مربداً** diye adlandırılmış olması caizdir. Cevherî, Ferazdak’ın beyti hakkında dedi ki: onunla Basra’daki **المربد** sokağını ve ona bitişik olan, Benî Temîm tarafındaki sokağı kastetti; ikisini **المربدين** yaptı; tıpkı “**الأَحْوصان**” denildiği gibi; ikisi **الأَحْوص** ve **عوف بن الأَحْوص**’tur. Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadîsinde: onun mescidi, Muâz b. Afrâ’nın himayesinde iki yetimin bir **مِرْبَداً**’ı idi; onu Müslümanlar için yaptı; böylece Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, onu mescid olarak bina etti. Asmaî dedi ki: **المِرْبد** develeri ve koyunları hapsettiğin her şeydir; bundan dolayı Medine’deki **مِرْبد النعم** denildi; ve bununla Basra’nın **مِرْبَد**’i adlandırıldı; o ancak develerin yünlerinin bulunduğu bir yerdi; ve bu yerlerin dışındaki her şey de, develer onunla hapsedildiği zaman böyledir; ve o, mîm’in kesri ve bâ’nın fethi iledir; **رَبَد** ile mekânda, orada ikamet ettiği zaman; ve hadîste: koyunların **مِرْبد**’inde teyemmüm etti. Ve **رَبَدَ** mekânda **يَرْبُدُ** **ربوداً**: orada ikamet ettiği zaman; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: onu **ربده**: onu hapsetti. Ve **المِرْبد**: evlerin arkasında, ondan faydalanılan bir boşluktur. Ve **المِرْبد**: evde bir oda gibidir. Ve hurmanın **مِرْبد**’i: hasattan sonra kuruması için içine konulduğu **جَرِينه**’dir; Sîbeveyh dedi ki: o, **المَطْبَخ** gibi bir isimdir; onu ancak onunla benzetti; çünkü pişirme kurutmadır. Ebû Ubeyd dedi ki: **المربد** ayrıca **الجرين** gibi hurma yeridir; böylece **المربد** Hicaz ehlinin dilinde, **الجرين** de onların dilinde; ve **الأَنْدَر** Şam ehli içindir; ve **البَيْدَر** Irak ehli içindir. Cevherî dedi ki: Medine ehli, hurmanın kurutulup kuruması için içinde kurutulduğu yere **مربداً** der; o, Necd ehlinin dilinde **المِسْطَح** ve **الجرين**’dir; ve hurma için **المربد**, buğday için **البيدَر** gibidir; hadîste: Ebû Lübâbe kalkıp **مِربده**’nin tilkisini izarıyla tıkayıncaya kadar; yani hurmasının yeri.

Adam **رَبد** etti: hurmayı **الربائد** içinde biriktirdi; o da **الكراحات**tır.
(* “**الكراحات** …” sözü: asılda böyledir; elimizdeki lugat kitaplarında onu bulmadık.) Ve **تمر رَبِيد**: küplerde yahut **الحُب** içinde dizildi; sonra su ile serpildi.

**الرُّبَد**: kılıcın **فِرِنحد**’i. Ve kılıcın **رُبْد**’u: onun **فرنده**’si; Huzeylîdir; Sahr el-Gayy dedi ki:
وصارِمٍ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُه،
أَبيضَ مَهْوٍ، في مَتْنِهِ رُبَد

Ve **سيف ذو رُبَد** (bâ’nın fethiyle): onda, cevherinde bulunan bir toz benzeri yahut karınca yürüyüşü benzeri gördüğün zaman; ve Sahr el-Gayy el-Huzelî’nin beytini inşad etti ve dedi ki: **الخشيبة** tabiat (ham cevher)dir; onu **المداوس** ve cilâ arındırdı. Ve **مهو**: incedir.

Adam **أَربَدَ** etti: malını ve eşyasını bozdu.

**أَرْبَد**: bir adam adıdır. Ve **أَربد بن ربيعة**: şair Lebîd’in kardeşidir. Ve **الرُّبيدان**: bir bitkidir.
