# ربس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ربس

باب السين والراء والباء معهما
س ر ب، س ب ر، ب س ر، ب ر س، ر س ب، ر ب س  مستعملات
سرب:
السَّرْبُ: مال القوم، والجميع السُّرُبُ، قال:
لعلَّ الخَيْلَ تُعجِلُ سَرْبَ تَيْمٍ
وفلانٌ آمِنُ السِّربِ أي لا تُغزَى نَعَمُه من عزِّهِ.
وقول اللهِ -عزَّ وجلَّ-: وساربٌ بالنهار أي ساعٍ في أموره نهاراً يَسرُبُ في حَوائجه بالنّهار سُروباً.
ويُرادُ بآمِن السِّرْبِ آمِنَ القَلْب.
والسِّربُ: قطيعٌ من الظِّباءِ والجَواري والقَطَا.
والسُّرْبةُ: الطائفة من السِّربِ، قال ذو الرُمّة:
سِوَى ما أصابَ الذِّئبُ منه وسُرْبةٌ		أَطافَتْ به من أمَّهاتِ الجَـوازِلِ
يصف بقيَّةَ ماءٍ في الحَوْض.
وفلانٌ مُنْساحُ السِّرْب يُرادُ به شَعر صدره وبَدَنِه.
والمَسْرَبُ: الموضِعُ الذي يَسْرُبُ فيه الظِّباءُ والوَحشُ لمراعيها.
والماءُ يَسرَب أي يجري فهو سَرِب أي قاطِرٌ من خُرَزِ السِّقاء، وسَرِبَ سَرَباً.
والمَسْرُبة: شَعَراتٌ تَنْبُتُ في وَسَط الصدر إلى أصل السُّرَّةِ كقَضيب.
ومَسارِبُ الدَّوابِّ: مَراقُّها من حَوالَي بطونِها وأرفاغِها وآباطِها.
والسَّرابُ الآلُ.
وسَرَبْتُ سَرَباً وهو المحفور سُفْلاً لا نَفاذَ له، وإِنَّما انسَرَبَ الماءُ في موضعٍ سَرْبٍ اي قَطْعٍ.
وسَرِّبْ قِرْبتَكَ حتى تُعيبها أي تتبَع عُيوبَها فتُذهبَها حتى تكتُمَ الماءَ.
وقوله تعالى: "فاتَّخَذَ سَبيلَه في البَحر سَرَباً" أي دخولاً في الماء.
رسب:
الرُّسُوبُ: الذَّهابُ في الماء سُفْلاً، والفعل: رَسَبَ يرسُبُ.
وسَيْفٌ رَسُوبٌ: يغيب في الضَّريبة ماضياً.
وبَنُو راسبٍ: حَيٌّ من العَرَب، وبنو راسب: اسْمُ ذي الحَيَّتَين وهو الضَّحّاك.
بسر:
البَسْرُ الاِعجال، وبَسَرَ الفَحْلُ قَلوصاً أي ضَرَبَها قبل حِينها.
والباسِرُ: القاهِرُ بَسراً أي قَهراً.
وابتَسَرَ الفَحْلُ الناقة أي قَهَرها على نفسِها حتى يَنُزو عليها.
والبُسُورُ: العُبُوس، ويَبْسُرُ فهو باسِرٌ من هَمٍّ أو فِكرٍ.
والبُسْرُ من التَّمْر قبلَ أن يُرْطِبَ، والواحدة بُسرةٌ، وأبْسَرَ النَّخْل صارَ بُسْراً بعدَ ما كان بَلَحاً، وفي الحديث: لا تَبسُروا أي لا تَخلِطُوا البُسْر بالتَّمْر للنَّبيذ، وقد بَسَر بَسْراً.
والبُسْرةُ: ما قد ارتَفَعَ من النَّبات عن وجه الأرض شيئاً ولم يَطُلُ، وهو غَضٌّ أَطَيبُ ما يكون، وقيل: البُسْرَةٌ البُهْمَى خاصّة تخرج في فَرْعها في وَسَط الربيع ثمَّ يُمسِكْها البَرْد فتَصمَع تلك البُسْرةُ ثم تَتَفَقَّاًُ عن السَّفَى الذي يكون للبُسْرة، قال ذو الرمّة:
رَعَتْ بأرضَ البُهمَمى حميماً وبُسْرةً
والبَياسرةُ: قوم من أهل السِّند يُؤاجِرُون أنفُسَهم من أهل السُّفُن لمُحاربةِ عدوِّهم، وهو رجلٌ بَيْسَريُّ.
والبِسارَ: مطرٌ يُصيبُ أهلَ السِّنْد أيّامَ الصَّيف لا يُقلِعُ عنهم ساعةً قتلك أيّام البِسار.
والباسور مُعَرَّبةٌ.
سبر:
السَّبْرُ: التَّجرِبةُ، وسَبَرَ ما عنده أي جَرَّبَه.
سَبَرَ: الجُرْحَ بالمِسنبار أي نَظَرَ ما مقداره.
والسِّبارُ: فَتيلةٌ تُجْعَلُ في الجُرْحِ، قال:
تَرُدُّ على السابِريِّ السِّبارا
والسَّبْرُ: الأسَدُ.
والسَّبزَة: الغَداة الباردةُ، ومنه إِسباغُ الوُضوءِ في السَّبَراتِ والسُّبَرُ: طائر دونَ الصَّقْر، قال:
حتى تَعاوَرَه العِقْبانُ والسُّبَرُ
ربس:
الرَّبْسُ منه الارتِباس، يقال: عُنقُود مُرْتَبِس، ومعناه انِهضامُ حَبِّه وتَداخُلُ بعضِه في بعض.
وكبْش رَبيس ورَبيزٌ أي مُكْتَنِزٌ أَعْجَز.
وارتَبَسَ الأمر أي اختَلَطَ بعضه ببعض.
والرِّيباس مُعرَّب.
برس:
البُرْسُ: القُطن، وهو قُطن البَرديِّ قال:
سَبائِخٌ من بُرُسٍ وطُوطِ

### Türkçe

باب **السين** و**الراء** و**الباء** معهما
**س ر ب**، **س ب ر**، **ب س ر**، **ب ر س**، **ر س ب**، **ر ب س**  مستعملات

**سرب**:
**السَّرْبُ**: kavmin malı; çoğulu **السُّرُبُ**’dur. Dedi ki:
لعلَّ الخَيْلَ تُعجِلُ **سَرْبَ** تَيْمٍ
Ve falan **آمِنُ السِّربِ**’dir; yani izzetinden dolayı onun davarlarına baskın yapılmaz.
Ve Allah’ın sözü -azze ve celle-: **وساربٌ بالنهار**; yani gündüz işlerinde koşuşturan; gündüz ihtiyaçlarında **يَسرُبُ**; gündüz **سُروباً**.
Ve **آمِن السِّرْبِ** ile kastedilen: kalbi emin olandır.
Ve **السِّربُ**: ceylanlardan, cariyelerden ve **القَطَا**’dan bir sürüdür.
Ve **السُّرْبةُ**: **السِّربِ**’den bir taifedir. Zû’r-Rumme dedi ki:
سِوَى ما أصابَ الذِّئبُ منه و**سُرْبةٌ**		أَطافَتْ به من أمَّهاتِ الجَـوازِلِ
Bir havuzdaki suyun bakiyesini vasfeder.
Ve falan **مُنْساحُ السِّرْب**; bununla göğsünün ve bedeninin kılı kastedilir.
Ve **المَسْرَبُ**: ceylanların ve yaban hayvanlarının otlaklarına doğru içinde **يَسْرُبُ** oldukları yerdir.
Ve su **يَسرَب**; yani akar; o hâlde o **سَرِب**’dir; yani kırbanın boncuklarından damlayan; ve **سَرِبَ سَرَباً**.
Ve **المَسْرُبة**: göğsün ortasında göbek deliğinin köküne kadar bir çubuk gibi biten kıllardır.
Ve **مَسارِبُ الدَّوابِّ**: karınlarının çevresinden, uyluk diplerinden ve koltuk altlarından olan ince derileridir.
Ve **السَّرابُ**: **الآلُ**.
Ve **سَرَبْتُ سَرَباً**; o, aşağıya doğru kazılmış olup çıkışı olmayan şeydir. Su ancak **سَرْبٍ** bir yerde sızıp gitmiştir; yani bir kesik (yarık) yerinde.
Ve **سَرِّبْ** kırbanı, onu ayıplandırıncaya kadar; yani ayıplarını takip edersin de onları giderirsin; ta ki suyu tutar hâle gelinceye kadar.
Ve O’nun sözü: "**فاتَّخَذَ سَبيلَه في البَحر سَرَباً**"; yani suya giriş.

**رسب**:
**الرُّسُوبُ**: suda aşağıya doğru gitmektir; fiil: **رَسَبَ يرسُبُ**.
Ve **سَيْفٌ رَسُوبٌ**: darbe yerinde ilerleyerek kaybolur.
Ve **بَنُو راسبٍ**: Araplardan bir kabiledir. Ve **بنو راسب**: iki yılanın sahibi olanın ismidir; o da **الضَّحّاك**’tır.

**بسر**:
**البَسْرُ**: acele ettirmedir. Ve **بَسَرَ** aygır bir **قَلوصاً**’u; yani vaktinden önce onu aştı.
Ve **الباسِرُ**: zorla kahreden; **بَسراً** yani kahren.
Ve **ابتَسَرَ** aygır deveyi; yani onu kendi nefsine karşı zorladı, ta ki üzerine sıçrayıp aşıncaya kadar.
Ve **البُسُورُ**: surat asmadır. Ve **يَبْسُرُ**; o hâlde o **باسِرٌ**’dir; bir kederden veya bir düşünceden.
Ve **البُسْرُ**: yaşarmadan önce hurmadandır; teki **بُسرةٌ**’dir. Ve **أبْسَرَ** hurmalık; yani **بَلَحاً** iken sonra **بُسْراً** oldu. Ve hadiste: **لا تَبسُروا**; yani nebîz için **البُسْر**’ü **التَّمْر** ile karıştırmayın. Ve o, **بَسَر بَسْراً**.
Ve **البُسْرةُ**: bitkiden yer yüzünün üstüne biraz yükselmiş olup uzamamış olan şeydir; o tazedir; olabildiğince en hoş olanıdır. Ve denildi ki: **البُسْرَةٌ** özellikle **البُهْمَى**’dır; ilkbaharın ortasında dalında çıkar; sonra soğuk onu tutar da o **البُسْرةُ** büzüşür; sonra **البُسْرة** için olan **السَّفَى**’dan yarılıp açılır. Zû’r-Rumme dedi ki:
رَعَتْ بأرضَ **البُهمَمى** حميماً و**بُسْرةً**
Ve **البَياسرةُ**: Sind ehlinden bir kavimdir; düşmanlarıyla savaşmak için gemi ehline kendilerini ücretle kiraya verirler. Ve o, **بَيْسَريُّ** bir adamdır.
Ve **البِسارَ**: yaz günlerinde Sind ehline isabet eden bir yağmurdur; onlardan bir saat bile kesilmez; **قتلك**: **أيّام البِسار**.
Ve **الباسور**: Arapçalaştırılmıştır.

**سبر**:
**السَّبْرُ**: tecrübedir. Ve **سَبَرَ** onda olanı; yani onu denedi.
**سَبَرَ**: yarayı **بالمِسنبار** ile; yani miktarının ne olduğunu gördü.
Ve **السِّبارُ**: yaraya konulan bir fitildir. Dedi ki:
تَرُدُّ على السابِريِّ **السِّبارا**
Ve **السَّبْرُ**: aslandır.
Ve **السَّبزَة**: soğuk sabah vaktidir. Ondandır: **إِسباغُ الوُضوءِ في السَّبَراتِ**. Ve **السُّبَرُ**: şahinden aşağı bir kuştur. Dedi ki:
حتى تَعاوَرَه العِقْبانُ و**السُّبَرُ**

**ربس**:
**الرَّبْسُ**: ondan **الارتِباس**’tır. Denilir: **عُنقُود مُرْتَبِس**; manası: tanelerinin ezilip yumuşaması ve bir kısmının bir kısmına girmesidir.
Ve **كبْش رَبيس ورَبيزٌ**; yani kalınlaşmış, sağrı kısmı iri.
Ve **ارتَبَسَ** iş; yani bir kısmı bir kısmına karıştı.
Ve **الرِّيباس**: Arapçalaştırılmıştır.

**برس**:
**البُرْسُ**: pamuktur; o, **البَرديِّ** pamuğudur. Dedi ki:
سَبائِخٌ من **بُرُسٍ** وطُوطِ
