# ربس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ربس

ربسه بيده ربسا: ضربه بها. ويقال: الربس: الضرب باليدين جميعا، قاله ابن دريد. وربس القربة: ملأها. وداهية ربساء: شديدة. وربسى، كسكري: فرس كان لبني العنبر، قال المرار العنبري:
  ورثت عن رب الكميت منصبا
  ورثت ربسي وورثت دوأبـا
  رباط صدق لم يكن مؤتشـبـا

  والربيس، كأمير: الشجاع من الرجال. والربيس: العنقود، والكيس، كذا في النسخ، ومثله في العباب، وصوابه: والكبش المكتنزان، يقال: ارتبس العنقود؛ إذا اكتنز، وذلك إذا تضام حبه وتداخل في بعض، وكبش ربيس وربيز، أي مكتنز أعجر. والربيس: المضروب باليدين. والربيس: المصاب بمال أو غيره، عن ابن دريد. و الربيس: الداهية من الرجال، كالربس، بالفتح، كما يقتضيه سياقه، وضبطه الصاغاني بالكسر، في التكملة، وبالوجهين في العباب. يقال: رجل ربيس، أي جلد منكر داه، قال:
  ومثلي لز بالحمس الربيس والربيس: الكثير من المال وغيره، عن ابن الأعرابي، كالربس، بالكسر، يقال: جاء بمال ربيس وربس، أي كثير. وأم الربيس، كزبير: الأفعى، عن ابن عباد، ويكنى بها عن الداهية. وأبو الربيس: عباد بن طهمة، هكذا بالميم في التكملة، وتبعه المصنف، وذكر الحافظ أنه طهفة الثعلبي شاعر من بني ثعلبة بن سعد بن ذبيان. هكذا قاله الصاغاني، وفي اللسان: وأبو الربيس التغلبي، من شعراء تغلب. وهو تصحيف، والصواب مع الصاغاني. وهو عباد بن طهفة بن عياض، من بني رزام بن مازن بن ثعلبة بن سعد، كما ذكره ابن الكلبي وغيره. وكجعفر: الربأس بن عامر الطائي. صحابي والصواب: أنه ربتس، المثناة الفوقية، كما حققه الحافظ، وغيره، وسيأتي للمصنف قريبا. وأما ما ذكره هنا فهو تصحيف. وكسكيت: ربيس السامرة: كبيرهم خذلهم الله تعالى. والربسة من النساء كخجلة: المرأة القبيحة الوسخة، عن ابن عباد، نقله الصاغاني. والريباس، بالكسر: نبت له عساليج غضة إلى لخضرة، عراض الورق، طعمها حامض، مع قبض، ينبت في الجبال ذوات الثلوج، والبلاد الباردة من غير زرع، بارد يابس في الثانية، وله، منافع جمة، ينفع الحصبة والجدري ويقطع العطش والإسهال الصفراوي، ويزيل الغثيان والتهوع، وفيه تقوية للقلب، وذكر أنها تنفع من الطاعون، كذا في سرور النفس، لابن قاضي بعلبك، وربه يقوي المعدة والهضم وينفع من القيء الشديد والحمى، ويسكن البلغم، كذا في المنهاج. وعصارته تحد النظر وفي بعض النسخ: البصر كحلا مفردا ومجموعا مع الإثمد. والارتباس: الاختلاط والإكثار من، هكذا في النسخ، وصوابه: الاكتناز في اللحم وغيره، كما في الأصول المصححة. وقال الأرموي: اربس: الرجل اربساسا، إذا ذهب في الأرض، وقال ابن الأعرابي: إذا عدا فيها. واربس أمرهم اربساسا، أي ضعف حتى تفرقوا، لغة في اربث. والاربساس أيضا، هكذا في سائر النسخ، والصواب: الإرباس، من باب الإفعال: المراغمة، قاله ابن الأثير، وبه فسر الحديث:  أن رجلا جاء إلى قريش  ، إلى آخره، وفيه: فجعل المشركون يربسون به العباس أي يسمعونه ما يسخطه ويغيظه، أو يعيبونه بما يسوءه، أو غير ذلك، وقد تقدم ذكره في أ ب س. والاربساس: التصرف، نقله الصاغاني في العباب. والاربساس: الاستئخار، يقال: اربس أمرهم، إذا استأخر. قال الصاغاني: التركيب يدل على الضرب باليدين، وقد شذ عن هذا التركيب: الاربساس، والريباس.

  ومما يستدرك عليه: مال ربس، أي كثير، عن ابن ابن الأعرابي. وأمر ربس: منكر. وجاء بأمور ربس، يعني الدواهي، كدبس بالراء والدال. وتربس: طلب طلبا حثيثا. وتربست فلانا: طلبته، وأنشد:
  تربست في تطلاب أرض ابن مالكفأعجزني والمرء غير أصيل وقال ابن السكيت: يقال: جاء فلان يتربس، أي يمشي مشيا خفيا. وأربس: قرية من أعمال تونس، منها أبو عبد الله محمد بن عبد الله ابن عمر بن عثمان الأربسي المالكي قاضي الركب، سمع الحديث بتونس والحرمين ومصر.

### Türkçe

**ربسه** eliyle **ربسا**: onu onunla vurdu. Ve denilir: **الربس**: iki elin tamamıyla vurmadır; bunu İbn Düreyd söylemiştir. Ve **ربس القربة**: onu doldurdu. Ve **داهية ربساء**: şiddetli. Ve **ربسى**, **سكري** gibi: Benî’l-‘Anber’e ait bir attır; el-Merâr el-‘Anberî dedi ki:
  Kümeytin rabbi tarafından bir makam miras aldım
  **ربسي**’yi miras aldım ve **دوأبـا**’yı miras aldım
  Doğru bir bağ; **مؤتشـبـا** olmamıştı

  Ve **الربيس**, **أمير** gibi: erkeklerden yiğit olan. Ve **الربيس**: salkım, ve **الكيس**, nüshalarda böyle; **العباب**’da da onun gibidir; doğrusu: ve **الكبش** (koç) dolgun olan ikisi; denilir: **ارتبس العنقود**; dolgunlaştığı zaman; bu, taneleri birbirine sıkışıp bir kısmı bir kısmına girdiği zamandır. Ve **كبش ربيس وربيز**: yani dolgun, kıvrık boynuzlu. Ve **الربيس**: iki elle vurulmuş olan. Ve **الربيس**: mal ile veya başkasıyla musibete uğramış olan; İbn Düreyd’den. Ve **الربيس**: erkeklerden bela; **الربس** gibi, fetha ile; bağlamı gerektirdiği üzere; es-Sâgânî onu kesra ile ضبط etti, **التكملة**’de; ve iki vecihle **العباب**’da. Denilir: **رجل ربيس**: yani sert, inkâr edici, belalı. Dedi ki:
  Ve benim gibim, **الحمس الربيس** ile yapışıp kalır. Ve **الربيس**: mal ve başkasından çok olan; İbnü’l-A‘râbî’den; kesra ile **الربس** gibi. Denilir: **جاء بمال ربيس وربس**: yani çok. Ve **أم الربيس**, **زبير** gibi: engerek; İbn ‘Abbâd’dan; ve onunla bela kinayesi yapılır. Ve **أبو الربيس**: ‘Abbâd b. Tuhme; **التكملة**’de mîm ile böyle; musannif ona tâbi oldu. Hâfız, onun Benî Sa‘lebe b. Sa‘d b. Zübyân’dan şair Sa‘lebî **طهفة** olduğunu zikretti. Es-Sâgânî bunu böyle söyledi; **اللسان**’da: ve **أبو الربيس التغلبي**; Tağlib şairlerindendir. Bu bir tashîftir; doğrusu es-Sâgânî ile beraberdir. O, Benî Rızâm b. Mâzin b. Sa‘lebe b. Sa‘d’dan, ‘Abbâd b. **طهفة** b. ‘Iyâd’dır; İbnü’l-Kelbî ve başkaları zikrettiği gibi. Ve **جعفر** gibi: **الربأس** b. ‘Âmir et-Tâî. Sahâbî; doğrusu: onun **ربتس** olduğudur; üstten ikilenen (harf) ile; hâfız ve başkaları tahkik ettiği üzere; ve musannife yakında gelecektir. Burada zikrettiği ise tashîftir. Ve **سكيت** gibi: **ربيـس السامرة**: onların büyüğü; Allah Teâlâ onları zelil kılsın. Ve kadınlardan **الربسة**, **خجلة** gibi: çirkin, pis kadın; İbn ‘Abbâd’dan; es-Sâgânî nakletti. Ve **الريباس**, kesra ile: yeşile meyleden taze sürgünleri olan bir bitki; yaprakları geniş; tadı ekşidir, bir büzücülükle beraber; karlı dağlarda ve ekinsiz soğuk beldelerde biter; ikinci derecede soğuk kurudur; ve onun pek çok faydaları vardır: kızamığa ve çiçek hastalığına fayda verir, susuzluğu ve safraî ishali keser, bulantıyı ve öğürmeyi giderir; onda kalbe kuvvet verme vardır; vebadan fayda verdiği zikredilmiştir; İbn Kādî Ba‘lebek’in **سرور النفس**’inde böyle. Ve onun suyu mideyi ve hazmı kuvvetlendirir ve şiddetli kusma ve hummadan fayda verir, balgamı yatıştırır; **المنهاج**’da böyle. Ve onun sıkılmış suyu bakışı keskinleştirir; bazı nüshalarda: görmeyi; sürme olarak, tek başına ve **الإثمد** ile birlikte. Ve **الارتباس**: karışma ve -den çoğaltma; nüshalarda böyle; doğrusu: et ve başkasında dolgunlaşmadır; tashih edilmiş asıllarda olduğu gibi. El-Ermevî dedi: **اربس**: adam **اربساسا**; yere gittiği zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: onda koştuğu zaman. Ve **اربس أمرهم اربساسا**: yani zayıfladı, ta ki dağıldılar; **اربث**’te bir lügat. Ve **الاربساس** da: diğer bütün nüshalarda böyle; doğrusu: **الإرباس**, if‘âl bâbından: sürtüşme/çekişme; bunu İbnü’l-Esîr söyledi; ve onunla hadis tefsir edildi:  bir adam Kureyş’e geldi  , sonuna kadar; onda: müşrikler ‘Abbâs ile **يربسون** oldular; yani ona hoşlanmadığı ve onu öfkelendiren şeyi işittiriyorlardı; yahut onu üzecek şeyle ayıplıyorlardı; yahut başka. Onun zikri **أ ب س**’de geçmişti. Ve **الاربساس**: tasarruf; es-Sâgânî **العباب**’da nakletti. Ve **الاربساس**: geri kalma; denilir: **اربس أمرهم**; geri kaldığı zaman. Es-Sâgânî dedi: terkib iki elle vurmaya delalet eder; bu terkibden şâz olan: **الاربساس** ve **الريباس**.

  Ve ona istidrâk olunanlardandır: **مال ربس**: yani çok; İbn İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أمر ربس**: inkâr olunan. Ve **جاء بأمور ربس**: yani belalar; râ ve dâl ile **دبس** gibi. Ve **تربس**: sıkı bir talep ile talep etti. Ve **تربست فلانا**: onu aradım. Ve şu beyit okunmuştur:
  **تربست** **في تطلاب** أرض İbn Mâlik’te; beni âciz bıraktı; hâlbuki kişi asil değildir. İbnü’s-Sikkît dedi: denilir: falan **يتربس** geldi; yani gizli bir yürüyüşle yürür. Ve **أربس**: Tunus amellerinden bir köy; ondan Ebû ‘Abdillâh Muhammed b. ‘Abdillâh b. ‘Umer b. ‘Uthmân el-**أربسي** el-Mâlikî, kervan kadısıdır; Tunus’ta, Haremeyn’de ve Mısır’da hadis işitti.
