# ربض (ر-ب-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ب - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والراء والباء معهما
ض ر ب، ر ض ب، ب ر ض، ر ب ض، ض ب ر مستعملات
ضرب:
الضَّرْبُ يقَع على جميع الأعمال، ضَرْب في التجارةِ، وفي الأرض، وفي سبيل اللهِ، يصِفُ ذَهابَهم وأَخْذَهم فيه.
وضَرَبَ يَدَه الى كذا، وضَرَبَ فلانٌ على يَدِ فلانٍ: حَبَسَ عليه أمراً أَخَذَ فيه وأراده، ومعناه: حَجَرَ عليه.
والطَّيْرُ الضَّوارِبُ: المُخْتَرِقاتُ الأرضِ، الطّالباتُ الرِّزقِ.
وضَرَبَ الدَّهْرُ من ضَرَباته أي كانَ كذا وكذا.
وضَرَبَتِ المَخاضُ اذا شالَتْ بأذنابها ثم ضَرَبت بها فُروجَها ومَشَتْ فهي ضَوارِبُ.
والفَحْلُ من الإبِل ييضربُ الشَّوْلَ ضِراباً، وصاحبُها أَضْرَبَها الفَحْلَ.
وأضْرَبَ الرِّيحُ والبَرْدَ النَّباتَ إِضراباً هكذا تقول العَرَبُ. وضَرِبَ النَّباتُ ضَرَباً فهو ضَرِبٌ إذا أضّر به البردُ.
وأضْرَبَتِ السَّمائِمُ الماءَ اذا أَنْشَفَتْه حتى تُسقِيَه الأرض.
وأَضْرَبَ فلانٌ عن كذا أي كَفَّ، وأنشد:
أصَبْحتُ عن طَلَب المعيشةِ مُضرِباً		لما وَثِقْتُ بأن مـالَـكَ مـالـي
ورجلٌ مِضْرَبٌ: شديدُ الضَّرْب.
وضريبُ القِداحِ: هو المُوَكَّل بها.
والضَّرْبُ: النَّحْوُ والصِّنْفُ، يقال: هذا ضَرْبُ ذاكَ وضَريبُ ذاكَ أي مِثلُه، قال: وما رأينا في الأنامِ ضَرْبا ضَرْبَكَ إِلاّ حاتِماً وكَعْبا والضَّرَبُ: العَسَلُ الخالِصُ.
والضَّرْبُ: الرجلُ الخفيفُ اللَّحْم، ليس بجَسيمٍ، قالَ طَرَفةُ:
أنا الرجُلُ الضَّرْبُ الذي تعرفونه		خَشاشٌ كرأسِ الحَيَّةِ المُتَـوَقِّـدِ
والاضطِرابُ: تَضَرّبُ الوَلَدِ في البَطْن.
ويقال: اضْطَرَبَ الحَبْلُ بينَ القَوْمِ اذا اختَلَفَتْ كَلِمتُهم.
ورجلٌ مُضطربُ الخَلْق: طويلٌ، غير شديد الأسْرِ.
والضَريبُ: الصَّقيعُ.
والضَّريبُ: النَّظيرُ، والضَّريب: المَضروبُ.
والضَّريبُ من اللَّبَن اذا خُلِطَ المَخْضُ بالحَقين.
والضَّريبُ: الشَّهْدُ.
والضَّريب: البَطينُ من النّاس وغيرهم.
والضَّريبةُ: الطَّبيعةُ، يقال: إِنّه لكريمُ الضَّرائبِ.
والضَّريبةُ: غَلَّةٌ تُضْرَبُ على العَبْد.
والضَّريبةُ: كلُّ شيءٍ ضَرَبتَه بسيفِكَ من حَيٍّ أو مَيِّتٍ، وانشَدَ لجرير:
واذا هَزَزْتَ ضَريبةً قَطَّعتَها		فمضَيتَ لا كَزِماً ولا مَبْهورا
والضَّريبةُ: مَضْرِبُ السَّيْف.
والضَّريبة: الصُّوفُ يُضْرَبُ بالمِطرَق.
والمُضْرِب: المُقيم في البيت، يقال: أضْرَبَ فلانٌ في بيته، أي أقامَ فيه.
ويقال: أَضْرَبَ خُبْزُ المَلَّةِ فو مُضْرِب اذا نضِجَ وآن له أن يُضْرَبَ بالعَصَا ويُنْفَضَ عنه رَمادُه وترابُه، قال ذو الرمة يصف خُبْزَةً:
ومَضرُوبةٍ في غير ذنْـبٍ بَـريئةٍ		كَسَرتُ لأصحابي على عَجَل كَسْرا
والضّارِبُ: السابحُ في الماء، وقال ذو الرمُةِ: كأنني ضارِبٌ في غَمْرةٍ لَجِبُ والضَّرائبُ: ضَرائب الأَرَضِينَ في وَظائفِ الخَراج عليها.
والضاربُ: الوادي الكثير الشَّجَر، يقال: عليك بذلك الضارب فانزِلْهُ، وأنشَدَ:
لعمرُكَ إِنّ البيتَ بالضّارِبِ الذي		رأيتَ وإِنْ لم آتِه لـيَ شـائِقُ
رضب:
الرّضابُ: ما يَرْضُبُ الإنْسانُ من رِيقِه، كأنَّه يَمْتَصُّه.
واذا قَبَّلَ جاريتهُ رَضَبَ ريقها.
وسُمِّيَ رُضاباً لبَرْدِه وبَلَلهِ.
وقيل: الرُّضابُ فُتاتُ المِسْك، وليس كذلك.
والرَّضبُ الفِعْلُ.
والرّاضِبُ: ضَرْبٌ من السِّدْر، والواحدةُ راضبِةٌ.
برض:
بَرَضَ النَّباتُ يَبْرُضُ بُروضاً، وهو اوّلُ ما يُعَرف ويَتَناوَل منه النَّعَم.
والتَبَرّض: التَبَلُّغُ بالبُلْغةِ من العَيْش، والتَطَلُّبُ له من هنا وهنا قليلاً بعد قليل.
وكذلك تَبَرَّضَ الماءَ من الحوضِ اذا قلّ، تصيبُ في القِرْبة من هنا وهنا، قال:
وقد كنتُ بَرّاضاً لها قبلَ وصلِها		فكيفَ وَلَدَّتْ حَبْلَها بحِـبـالـيا
أي كنتُ أُطالبُها في الفَيْنة بعد الفَيْنة، فكيف وقد عَلِقَ بعضُنا ببعضٍ، والابتِراضُ منه. وثَمْدٌ بَرْضٌ أي قليل من الماء، قال: في العِدِّ لم يُقْدَحْ ثِماداً بَرْضا والبَرّاضُ بن قيس الكناني الذي فَتَكَ بعُروةَ بنِ كثير الرحّال، وهو الذي هاجت به حرب عُكاظ.
والمُبْرِضُ الذي يأكُلُ شيءٍ من مالهِ ويُفْسِدُهُ، وكذلك البَرّاض.
ربض:
رَبَضُ البَطْن: ما وَلِيَ الأرضَ من البَعير وغيره، ويُجْمَع على أرباض، وقوله: أَسْلَمَتْها مَعاقِدُ الأرباض أي مَعاقِد الحِبال على أرباض البُطون.
والرَّبَضُ: ما حَوْلَ مَدينةٍ أو قَصْرٍ من مَساكِنِ جُنْد أو غيرهم، ومَسْكَنُ كُلِّ قَومٍ على حِيالهم: رَبَضٌ، ويُجمَعُ على أرباضٍ.
رَبَضٌ، ويُجْمَعُ على أرباضٍ.
والرِّبْضةُ: مَقْتَلُ قَوْمٍ قُتِلُوا في بُقعةٍ واحدة.
والرَّبيضُ: شاءٌ برُعاتِها اجتَمَعَتْ في مَرْبِضهِا.
ورَبَضُ الرجل: امرأتُه.
وتَزَوَّجَ الرجلُ امرأةً تُرْبِضه أي تُعَزِّبُه أي تُذهِبُ عُزُوبَتَه.
وكلُّ شيءٍ لا يَبْرُكُ على أربعةٍ فهو يَرْبِضُ رُبُوضاً.
والأرنَبة رابِضةٌ أي مُلتَزقةٌ بالوَجْه.
والرُّبُضُ في قول بعضهم الأَرْطاةُ الضَّخْمةُ، واحدُها رَبُوض، قال: برُبُضِ الأَرْطَى وحِقْفٍ أعْوَجَا والرَّبوض من نَعْتِ الأرْطَى، ويقال من نَعْتِ البَقَرةِ الرابضةِ.
وفي الحديث: احلُبْ من اللَّبَنِ ما يُرْبِضُ القومَ أي يَسقيهم.
وقِرْبةٌ رَبُوضٌ أي ضَخْمةٌ عظيمةٌ.
وشَجَرةٌ رَبُوضٌ، ودَرْعٌ رَبُوضٌ.
والرّوَيْبضَةُ: الانسانُ المجهول، والجمع رُوَيْبِضون ورْوَيْبِضات.
وفي ذكر الفِتْنِة: ويَتَكَلَّم فيها الرُّوَيْبِضةُ، قيل: فما الرُّوَيْبِضَة? قال: الفُوَيْسِقُ يَتكلَّمُ في أمر العامَّةِ.
وفي حديثٍ: فانْبَعَثَ لها واحدٌ من الرابضةِ، والرّابضة مَلائكةٌ أُهْبِطوا مع آدَمَ يَهْدُونَ الضُّلاّلَ.
ضبر:
ضَبَرَ الفَرَسُ يضبُرُ ضَبْراً اذا وَثَبَ في عَدْوه.
والضَّبْرُ: جِلْدةٌ تُغَشَّى خَشَباً فيها رِجالٌ، تُقَرَّبُ الى الحُصُون لقِتال أهلها، والجمعُ الضُّبُور.
والضَّبْرُ: شِدَّةُ تَلْزيز العِظامِ واكتِناز اللَّحْم، وجَمَلٌ مَضْبورُ الخَلْق، قال: مَضْبرُ اللَّحْيَيءنِ بَسْراً مِنهَسا والضَّبْرُ: الجماعةُ من الناس.
والإضْبارةُ: حُزْمَةٌ من صُحُف أو سِهام ونحوِه، والضِّبارةُ لغة فيها.

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الراء** و**الباء** معهما
**ض ر ب**، **ر ض ب**، **ب ر ض**، **ر ب ض**، **ض ب ر** kullanımdadırlar.

**ضرب**:
**الضَّرْبُ** bütün işlerin hepsine vâki olur; ticarette **ضَرْب** (vardır), yerde (yolculukta) ve Allah yolunda (da); onların orada gidişlerini ve almalarını vasfeder.
Ve **ضَرَبَ** elini şuna doğru uzattı; ve falan, falanın eli üzerine **ضَرَبَ**: onun üzerine, onda aldığı ve istediği bir işi hapsetti; manası: onun üzerine yasak koydu.
Ve **الطَّيْرُ الضَّوارِبُ**: yeri delenler, rızkı arayanlar.
Ve **ضَرَبَ الدَّهْرُ** kendi darbelerinden (bir darbe) vurdu; yani şöyle şöyle oldu.
Ve **ضَرَبَتِ المَخاضُ**: kuyruklarıyla kaldırdıkları zaman, sonra onunla ferclerini vurup yürüdükleri zaman; onlar **ضَوارِبُ**tür.
Ve develerden erkek, **الشَّوْلَ**u **ضِراباً** döver (aşar); sahibi de ona erkeği **أَضْرَبَ** etti (üzerine saldı).
Ve **أضْرَبَ** rüzgâr ve soğuk, bitkiyi **إِضراباً** (zarar vererek) yaptı; Araplar böyle söyler. Ve bitki **ضَرِبَ** **ضَرَباً** olur; o da **ضَرِبٌ**dür; soğuk ona zarar verdiği zaman.
Ve **أضْرَبَتِ السَّمائِمُ** suyu: onu kuruttuğu zaman; ta ki yer onu içsin.
Ve falan, şundan **أَضْرَبَ** etti; yani vazgeçti; ve inşad etti:
أصَبْحتُ عن طَلَب المعيشةِ مُضرِباً		لما وَثِقْتُ بأن مـالَـكَ مـالـي
Ve **مِضْرَبٌ** adam: vurması şiddetli.
Ve **ضريبُ القِداحِ**: ona vekil kılınmış olandır.
Ve **الضَّرْبُ**: nahiv ve صنف (tür); denir ki: bu, onun **ضَرْبُ**udur ve onun **ضَريبُ**idir; yani onun mislidir. Dedi ki: Ve insanlarda senin **ضَرْبَ**ın gibi bir **ضَرْب** görmedik; ancak Hâtim’i ve Ka‘b’ı. Ve **الضَّرَبُ**: hâlis baldır.
Ve **الضَّرْبُ**: eti hafif adam; iri değildir. Tarafe dedi ki:
أنا الرجُلُ الضَّرْبُ الذي تعرفونه		خَشاشٌ كرأسِ الحَيَّةِ المُتَـوَقِّـدِ
Ve **الاضطِرابُ**: çocuğun karında çırpınmasıdır.
Ve denir ki: kavim arasında ip **اضْطَرَبَ** etti; onların sözleri ihtilaf ettiği zaman.
Ve **مُضطربُ الخَلْق** adam: uzun; bağları (eklemleri) kuvvetli olmayan.
Ve **الضَريبُ**: kırağıdır.
Ve **الضَّريبُ**: nazirdir; ve **الضَّريب**: vurulmuş olandır.
Ve sütten **الضَّريبُ**: **المَخْضُ** **بالحَقين** ile karıştırıldığı zaman.
Ve **الضَّريبُ**: bal peteğidir.
Ve **الضَّريب**: insanlardan ve başkalarından karınlı olandır.
Ve **الضَّريبةُ**: tabiat; denir ki: o, **الضَّرائبِ**i kerimdir.
Ve **الضَّريبةُ**: köle üzerine vurulan (konulan) bir gelir (vergidir).
Ve **الضَّريبةُ**: senin kılıcınla diri veya ölüden vurduğun her şey; Cerîr için inşad etti:
واذا هَزَزْتَ ضَريبةً قَطَّعتَها		فمضَيتَ لا كَزِماً ولا مَبْهورا
Ve **الضَّريبةُ**: kılıcın vurma yeri.
Ve **الضَّريبة**: yün; çekiçle dövülür.
Ve **المُضْرِب**: evde ikamet eden; denir ki: falan evinde **أضْرَبَ** etti; yani onda ikamet etti.
Ve denir ki: **خُبْزُ المَلَّةِ** **أَضْرَبَ** etti; o **مُضْرِب**tir; piştiği ve ona değnekle vurulup külü ve toprağı üzerinden silkelenmesinin vakti geldiği zaman. Zü’r-Rumme bir ekmeği vasfederek dedi ki:
ومَضرُوبةٍ في غير ذنْـبٍ بَـريئةٍ		كَسَرتُ لأصحابي على عَجَل كَسْرا
Ve **الضّارِبُ**: suda yüzen; ve Zü’r-Rumme dedi ki: كأنني ضارِبٌ في غَمْرةٍ لَجِبُ
Ve **الضَّرائبُ**: üzerinde haraç vazifeleri bulunan arazilerin **ضَرائب**idir.
Ve **الضاربُ**: ağacı çok olan vadi; denir ki: sana o **الضارب** gerekir; ona in. Ve inşad etti:
لعمرُكَ إِنّ البيتَ بالضّارِبِ الذي		رأيتَ وإِنْ لم آتِه لـيَ شـائِقُ

**رضب**:
**الرّضابُ**: insanın tükürüğünden **يَرْضُبُ** ettiği şeydir; sanki onu emer.
Ve cariyesini öptüğü zaman onun tükürüğünü **رَضَبَ** etti.
Ve onun soğukluğu ve ıslaklığı sebebiyle **رُضاباً** diye adlandırıldı.
Ve denildi ki: **الرُّضابُ** misk kırıntısıdır; öyle değildir.
Ve **الرَّضبُ** fiildir.
Ve **الرّاضِبُ**: sidrden bir türdür; tekili **راضبِةٌ**dur.

**برض**:
Bitki **بَرَضَ** eder, **يَبْرُضُ** **بُروضاً**; o, (bitkiden) bilinenin ilki ve ondan davarın yediğidir.
Ve **التَبَرّض**: yaşayışın **البُلْغةِ**siyle yetinip geçinmek; ve onu buradan buradan az az, azar azar aramaktır.
Ve aynı şekilde: havuzdan suyu **تَبَرَّضَ** etti; azaldığı zaman; kırbada buradan buradan (biraz) elde edersin. Dedi ki:
وقد كنتُ بَرّاضاً لها قبلَ وصلِها		فكيفَ وَلَدَّتْ حَبْلَها بحِـبـالـيا
Yani: onu vakit vakit talep ediyordum; peki, bazımız bazımıza bağlanmışken nasıl (olur); ve ondan **الابتِراضُ** (da böyledir). Ve **ثَمْدٌ بَرْضٌ**: yani sudan az (olan). Dedi ki: في العِدِّ لم يُقْدَحْ ثِماداً بَرْضا
Ve **البَرّاضُ بن قيس الكناني**: **عُروةَ بنِ كثير الرحّال**’ı öldüren kimsedir; ve onun sebebiyle **حرب عُكاظ** alevlenmiştir.
Ve **المُبْرِضُ**: malından bir şey yiyen ve onu bozan kimsedir; ve aynı şekilde **البَرّاض**.

**ربض**:
**رَبَضُ البَطْن**: deveden ve başkasından yere bitişik olan (karın) kısmıdır; **أرباض** üzerine cem‘ olunur. Ve onun sözü: **أَسْلَمَتْها مَعاقِدُ الأرباض**; yani karınların **أرباض**ı üzerine iplerin bağlandığı yerler.
Ve **الرَّبَضُ**: bir şehrin veya bir kasrın etrafındaki, askerlerin veya başkalarının meskenleridir; her kavmin kendi karşılarında olan meskeni: **رَبَضٌ**dur; **أرباضٍ** üzerine cem‘ olunur.
**رَبَضٌ**; ve **أرباضٍ** üzerine cem‘ olunur.
Ve **الرِّبْضةُ**: bir tek yerde öldürülmüş bir kavmin öldürüldüğü yerdir.
Ve **الرَّبيضُ**: koyun; otladıklarıyla birlikte yatak yerinde toplanmıştır.
Ve **رَبَضُ الرجل**: onun karısıdır.
Ve adam, kendisini **تُرْبِضه** eden bir kadınla evlendi; yani onu bekârlığa düşürür; yani onun bekârlığını giderir.
Ve dört üzerine çökmeyen her şey **يَرْبِضُ** **رُبُوضاً** eder.
Ve **الأرنَبة** **رابِضةٌ**dur; yani yüze yapışıktır.
Ve bazılarının sözüne göre **الرُّبُضُ**: iri **الأَرْطاةُ**dır; tekili **رَبُوض**dur. Dedi ki: برُبُضِ الأَرْطَى وحِقْفٍ أعْوَجَا
Ve **الرَّبوض** **الأرْطَى**nın sıfatındandır; ve denir ki: çökmüş ineğin sıfatındandır.
Ve hadiste: **احلُبْ** sütten, kavmi **يُرْبِضُ** edecek (kadar) olanı; yani onları sular.
Ve **قِرْبةٌ رَبُوضٌ**: yani iri, büyük.
Ve **شَجَرةٌ رَبُوضٌ**, ve **دَرْعٌ رَبُوضٌ**.
Ve **الرّوَيْبضَةُ**: meçhul insandır; cem‘i **رُوَيْبِضون** ve **رْوَيْبِضات**.
Ve fitnenin zikrinde: onda **الرُّوَيْبِضةُ** konuşur. Denildi ki: **الرُّوَيْبِضَة** nedir? Dedi ki: **الفُوَيْسِقُ**; umumun işi hakkında konuşur.
Ve bir hadiste: onun için **الرابضةِ**den bir kişi harekete geçti; ve **الرّابضة**: Âdem ile birlikte indirilen meleklerdir; sapmışları doğru yola iletirler.

**ضبر**:
At **ضَبَرَ** eder, **يضبُرُ** **ضَبْراً**; koşusunda sıçradığı zaman.
Ve **الضَّبْرُ**: içinde adamlar bulunan bir tahta üzerine kaplanan bir deridir; kalelerin ehliyle savaşmak için hisarlara yaklaştırılır; cem‘i **الضُّبُور**dur.
Ve **الضَّبْرُ**: kemiklerin birbirine sıkı yapışmasının şiddeti ve etin dolgunlaşmasıdır; ve yaratılışı **مَضْبورُ** bir deve. Dedi ki: مَضْبرُ اللَّحْيَيءنِ بَسْراً مِنهَسا
Ve **الضَّبْرُ**: insanlardan bir topluluktur.
Ve **الإضْبارةُ**: sahifelerden veya oklardan ve benzerinden bir demettir; **الضِّبارةُ** da onda bir dildir (varyanttır).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَبَضُ بالتحريك: واحد الأرباضِ، وهي حبالُ الرَحْلِ، وأمعاءُ البطن. ورَبَضُ المدينةِ أيضاً: ما حولها. ورَبَضُ الغنم أيضاً: مأواها. ورَبَضُ الرجلِ: امرأتُهُ وكلُّ ما يأوي إليه من بيتٍ ونحوه. ومنه قيل لقُوتِ الإنسان الذي يقيمه ويَكفيه من اللبن رَبَضٌ. وفي المثل: مِنْكَ رَبَضُكَ وإنْ كانَ سَماراً، أي منك أَهْلُكَ وخَدَمُكَ ومن تأوي إليه وإن كانوا مقصِّرين. وهذا كقولهم: أنفُك منك وإن كانَ أجدعَ. قال الكسائي: الرُبْضُ بالضم: وسط الشيء. والرَبَضُ بالتحريك: نواحيه. ورُبوضُ الغنم والبقر والفرس، مثل بروكِ الإبلِ، وجثومِ الطيرِ. تقول منه: رَبَضَتِ الغنمُ تَرْبِضُ بالكسر رُبوضاً، وأَرْبَضْتُها أنا. وأَرْبَضَتِ الشمسُ: اشتدَّ حرُّها حتَّى يَرْبِضَ الظبيُ والشاةُ. وقولهم: دَعا بإناءٍ يُرْبِضُ الرهطَ، أي يُرويهم حتَّى يَثقُلوا فَيرْبِضوا. ورَبَضَ الكبشُ عن الغنم رُبوضاً، أي حَسَرَ وترك الضِرابَ وعدل عنه. ولا يقال فيه جَفَرَ. والمَرابَضُ للغنم كالمَعاطِنِ للإبل، واحدها مَرْبَضٌ. والرَبيضُ: الغنمُ برُعاتِها المجتمعة في مَرْبَضِها. يقال: هذا رَبيضُ بني فلان. وشجرةٌ رَبوضٌ، أي عظيمةٌ غليظةٌ. وكذلك سلسلةٌ رَبوضٌ، أي ضخمةٌ. وأنشد الأصمعي:
وقالوا رَبوضٌ ضَخْمَةٌ في جِرانِهِوأَسْمَرُ من جِلْدِ الذِراعَيْنِ مُقْفَلُ
أي يابس. ابن السكيت: يقال: فلان ما تقوم رابِضَتُهُ إذا كان يَرمي فيقتُلُ أو يَعينُ فيقتُل، أي يصيبُ بالعين. قال: وأكثر ما يقال في العين. والرابِضَةُ: بقيّة حَمَلَةِ الحجّة، لا تخلو منهم الأرض.

##### Türkçe

**الرَبَضُ** (harekeli): **الأرباضِ**’ın biridir; o da **الرَحْلِ**’in ipleri ve karın bağırsaklarıdır. **المدينةِ**’nin **رَبَضُ**’u da: onun çevresinde olan şeydir. Koyunun da **رَبَضُ**’u: onun barınağıdır. Adamın **رَبَضُ**’u: karısı ve ev ve benzeri şeylerden kendisine sığındığı her şeydir. Ondandır ki, insanın onu ayakta tutan ve sütten ona yeten gıdasına **رَبَضٌ** denilmiştir. Meselde: **مِنْكَ رَبَضُكَ وإنْ كانَ سَماراً**; yani senden (olan) ehlin, hizmetkârların ve kendisine sığındığın kimseler, eksik bırakanlar olsalar bile. Bu, onların şu sözü gibidir: **أنفُك منك وإن كانَ أجدعَ**. el-Kisâî dedi: **الرُبْضُ** (zammeli): şeyin ortasıdır. **الرَبَضُ** (harekeli): onun taraflarıdır. Koyun, sığır ve atın **رُبوضُ**’u, devenin **بروكِ**’u ve kuşun **جثومِ**’u gibidir. Ondan şöyle dersin: Koyun **رَبَضَتِ**; kesre ile **تَرْبِضُ**; **رُبوضاً** (olarak). Ben de onu **أَرْبَضْتُها**. Güneş **أَرْبَضَتِ**: sıcağı şiddetlendi; öyle ki ceylan ve koyun **يَرْبِضَ**. Onların sözü: **دَعا بإناءٍ يُرْبِضُ الرهطَ**; yani onları sular, ta ki ağırlaşsınlar da **فَيرْبِضوا**. Koç, koyundan **رَبَضَ**; **رُبوضاً**; yani yoruldu, çiftleşmeyi bıraktı ve ondan döndü. Onda **جَفَرَ** denilmez. Koyun için **المَرابَضُ**, deve için **المَعاطِنِ** gibidir; onun teki **مَرْبَضٌ**’dır. **الرَبيضُ**: otlatıcılarıyla birlikte **مَرْبَضِها**’sında toplanmış koyundur. Denilir: Bu, falan oğullarının **رَبيضُ**’udur. **شجرةٌ رَبوضٌ**: yani büyük, kalın. Yine **سلسلةٌ رَبوضٌ**: yani iri. el-Asma‘î inşad etti:
وقالوا **رَبوضٌ** ضَخْمَةٌ في جِرانِهِوأَسْمَرُ من جِلْدِ الذِراعَيْنِ مُقْفَلُ
yani kuru. İbnü’s-Sikkît: Denilir: Falanın **رابِضَتُهُ** kalkmaz; o, atar da öldürür veya yardım eder de öldürür ise; yani gözle isabet ettirir. Dedi: En çok göz hakkında söylenir. **الرابِضَةُ**: hüccet taşıyıcılarının bakiyesidir; yer onlardan boş kalmaz.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ر ب
ضرب ، ضبر ، رضب ، ربض ، برض ، بضر : مستعملة .
ضرب : ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الضَّربُ : الشكْلُ في القَدّ والخَلْق .
الحرّانيّ عن ابن السِّكِّيت قال : الضَّربُ الصِّنف من الأشياء ؛ يقال : هذا من ضَربِ ذاك ، أي : من نحوه ، وجمعُه ضروب . قال : والضَّربُ : الرجلُ الخفيف اللَّحم . وأنشد قَول طرَفة :
أنا الرجلُ الضَّرْب الذي تعرفونه
خَشَاشٌ كرأْسِ الحيَّة المتوقِّدِ
قال : والضربُ : مصدر ضربتُه ضَرْباً . وضربْتُ في الأرض : أَبتغِي الخيرَ من الرِّزق . وقال الله تعالى : ( وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِى الاَرْضِ ) ( النساء : 101 ) ، أي : سافرتُم .
والضرْبُ أيضاً من المطَر : الخفيفُ . وقال الله جلّ وعزّ : ( ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ
الذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً } ( الزخرف : 5 ) ، معناه : أفنضرب القرآنَ عنكم ولا ندعوكم إلى الإيمان به صَفْحاً ، أي : معرضين عنكم . أقامَ ( صفحاً ) وهو مَصدر مقام صافِحين ، وهذا تقريعٌ لهم وإيجابُ الحجة عليهم وإن كان لفظُه لفظَ استفهام .
ويقال : ضرَبْتُ فلاناً عن فلان ، أي : كفَفْتُه عنه ، فأَضرَبَ عنه إضراباً : إذا كفّ والأصل فيه : ضرْبُ الرجل دابّتَه أو راحلتَه عن وجهٍ نَحَاهُ : إذا صرفه عن وجهٍ يريده ، وكذلك قَرَعه وأقْرَعه مثلُه .
وقال الليث : أضرَبَ فلانٌ عن الأمر فهو مُضرِب : إذا كَفَّ . وأنشد :
أصبحتُ عن طلب المعيشةِ مُضرِباً
لمَّا وثِقتُ بأن مالَكَ مالي
قال : والمُضرِب : المقيمُ في البيت ، يقال : أضرَب فلانٌ في بيته ، أي أقام فيه . ويقال : أضرَبَ خُبْزُ المَلَّة فهو مُضْرِب : إذا نَضج وآن له أن يُضرَب بالعصا . ويُنفَض عنه رمادُه وترابُه .
وقال ذو الرُّمة يصف خُبْزةً :
ومضروبةٍ في غير ذنبٍ بريئةٍ
كسرتُ لأصحابي على عَجَلٍ كسراً
ابن السكيت : يقال : أضرب عن الأمر إضراباً . أضرب في بَيْته : إذا أقام ؛ حكاها أبو زيد . قال : وسمعتُها من جماعة من الأعراب .
وقد أَضرب الرجُل الفَحل الناقةَ يُضْرِبها إضراباً ، فضربها الفحلُ يَضربها ضَرْباً وضِراباً وقد ضَرب العِرق يضرب ضرباناً وَضَرب في الأرض ضَرباً .
وقال اللّيث : ضَربتِ المخَاضُ : إذ شالتْ بأَذنابها ، ثم ضَربتْ بها فُروجها ومَشَت ؛ فهي ضَوَارِبُ .
وقال أبو زيد : ناقةٌ ضارب : وهي التي تكون ذَلُولاً ، فإذا لَقِحَتْ ضربَتْ حالِبهَا من قُدّامها ؛ وأنشد :
بأَبْوَالِ المخَاضِ الضَّوَارِبِ
وقال أبو عبيدة : أراد جمع ناقةٍ ضارِب ؛ روَاه ابنُ هانىء .
وقال اللّيث : ضربَ يده إلى عمل كذا ، وضرب على يَدِ فلان : إذا مَنعه عن أمرٍ أَخذ فيه ؛ كقولك : حَجَرَ عليه .
قال : والطَّيْر الضَّوارب : المخترقاتُ في الأرض ؛ الطالباتُ أرزاقَها .
وضرب الدهرُ من ضربَاته ، إن كان كَذَا وكذا .
وضربَ العِرْق ضرباً وضربَاناً : إذا آلمه . وقال : الضَّريبةُ : كلُّ شيء ضربته بسَيْفك من حَي أو ميِّت ؛ وأَنشد لجرير :
وإذا هَزَزْتَ ضريبةً قطَّعتها
فضيْتَ لا كَزِماً ولا مَبْهُوراً
وقال ابن السكيت : الضّريبة : الصُّوف أو الشَّعر يُنفش ثم يُدْرَج ليُغزَل ؛ فهي ضرائبُ والضريبةُ : الخليقة ؛ يقال : خُلق الإنسانُ على ضرائب شتى ، وقولُ الله عزّ وجلّ : ( فَضَرَبْنَا عَلَىءَاذَانِهِمْ فِى الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَدًا ) ( الكهف : 11 ) ، معناه : أَنمنَاهم . والأصل في ذلك : أنَّ النائم لا يسمَع إذا نام ، وفي الحديث ( فَضَرَبَ اللَّهُ عَلَى أَصْمِخَتِهِم ) ، أي : ناموا فلم ينتبهوا . والصِّماخ : ثَقْب الأُذُن .
ويقال : ضرب البعير جهَازه : وذلك إذا نَفَرَ فلم يَزلْ يَلتبط يَنْزُو حتى طَوَّحَ عن ظهره كلَّ ما عليه من أدَاته وحِمْله .
شمر عن ابن الأعرابي : ضُربت الأرض وجُلدت وصُفِعت ، وقد ضرِب البَغْلُ وجَلِدَ وصَقِع .
قال : وأضربَ الناسُ وأُجلدوا وأُصقعوا كلّ هذا من الضّريب والصقيع والجليد الّذي يقعُ بالأرض .
وقال اللّيث : أَضربت السَّمائمُ الماء حتى أنشفته الأرضُ . والرِّيحُ والبَرْد يُضرب النباتَ إضراباً ، وقد ضرب النباتُ ضرباً فهو نباتٌ ضرب ، أضرَّ به البَرْد .
أبو زيد : أرضٌ ضربةٌ : إذا أصابَها الجَليدُ فأحرق نباتهَا . وقد ضَربت الأرضُ ضَرباً ، وأَضربهَا الضّريب إضراباً .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : إذا صُبَّ بعضُ اللّبن على بعض فهو الضريب .
قال : وقال بعض أهل البادية : لا يكون ضريباً إلاّ مِنْ عِدّةٍ من الإبل ، فمنه ما يكون رَقيقاً ، ومنه ما يكون خاثراً .
وقال ابن أحمر :
وما كنتُ أَخشى أن تكونَ منيّتي
ضَريبَ جلاد الشَّوْلِ خَمْطاً وصافِيا
وذكر اللَّحياني أسماءَ قِداح المَيْسر الأوّل والثاني ثمّ قال : والثالث الرَّقيب ، وبعضُهم يسمِّيه الضَّرِيب ؛ وفيه ثلاثة فُروض ، وله غُنْم ثلاثة أنصباءَ إن فازَ ، وعليه غُرْمُ ثلاثة أنصباء إن لم يَفُز .
وقال غيرُه : ضَريبُ القِداح هو الموكَّل بها ، وأَنشدَ للكُمَيت :
وعَدَّ الرَّقيبُ خِصالَ الضريبِ
لا عَنْ أَفَانِينَ وَكْساً قِمارَا
ويقال : فلان ضَريبُ فلان ، أي : نظيرُه .
قال : والضريبُ : الشهيد ؛ وأنشد بعضُهم قَول الجميح يَمدَح قوماً :
يَدِبُّ حُمَيَّا الكأسِ فيهمْ إذا انْتَشَوْا
دَبيبَ الدُّجى وَسْطَ الضريب المُعَسّلِ
وقال ابن السّكيت : الضربُ : العسلُ الأبْيض الغليظ ؛ يقال : قد استضرب العسلُ : إذا غَلُظَ ؛ وأَنشَد :
كأَنَّما رِيقَتُه مِسْكٌ عليه ضربُ
والضرَبُ : يُذكَّر ويؤنَّث ، وقال الهذَلي في تأنيثه :
فما ضَرَبٌ بيضاءُ يأوِي مَلِيكُها
إلى طُنُفٍ أَعيَا بِرَاقٍ ونازِلِ
وقال الليث : الاضطرابُ : تَضرُّبُ الوَلَد في البَطْن . ويقال : اضطَرب الحَبْلُ بين القوم : إذا اختلفتْ كَلِمتُهم .
ورجلٌ مضطربُ الخَلْق : طويلٌ غيرُ شديدِ الأَسر .
والضَّاربُ : السابح في الماء ؛ وقال ذو الرُّمّة :
كأنّني ضاربٌ في غَمْرةٍ لَجِبُ
قال : والضَّرْب يقع على جميع الأعمال إلاّ قليلاً : ضَرْبٌ في التّجارة ، وفي الأرض ، وفي سبيل الله .
والضَّريبةُ : الغَلَّة تُضرَب على العبد ؛ يقال : كم ضريبةُ عبدِك في كلّ شهر . والضَّريبة : الصُّوفُ يُضرَب بالمِطرَق .
والضَّرِيبة : الطبيعة ؛ يقال : إنه لكَريم الضَّرائب .
والضَّرائبُ : ضرائبُ الأَرَضين في وظائف الخَراج عليها .
والضاربُ : الوادِي الكثيرُ الشجَر ؛ يقال : عليك بذلك الضارِب فانْزِلْه ؛ وأَنشَد :
لَعمرُك إنّ البيتَ بالضارِبِ الّذي
رأيتَ وإن لَم آتِهِ ليَ شائِقُ
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : ضَرّبَتْ عَيْنُه وسَدّت وحَجَّلت ، أي : غارت .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الدِّيمةُ : مَطرٌ يدوم مع سكون ؛ والضَرْب فوق ذلك قليلاً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المَضارِبُ : الحَيلُ في الحُروب . قال : والتّضريبُ : تحريضُ الشُّجاع في الحَرْب ؛ يقال : ضرَبَه وحرَّضه .
قال : والمِضْرَبُ : فُسْطاطُ المَلِك . ويقال : ضَربتْ فيه فلانةُ بِعرْقٍ ذِي أَشَبٍ : إذا عَرَّقت فيه عِرْقَ سَوْء .
والمُضارَبَة : أن تعطِيَ إنساناً من مالِك ما يتجّر فيه ، على أن يكون الرِّبْح بينكما ؛ وكأنّه مأخوذٌ من الضَّرْب في الأرض لطَلَب الرِّزق ، قال الله تعالى : ( وَءَاخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِى الاَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ ) ( المزمل : 20 ) ، وعلى قياسِ هذا المعنى . يقال للعامل : ضارِب ؛ لأنّه هو الّذي يَضرِبُ في الأرض .
وجائزٌ أن يكون كلُّ واحد منهما يُضارِبُ صاحبَه ، وكذلك المُقَارِض .
وقال النَّضر : المُضارِبُ : صاحبُ المال والّذي يأخذ المالَ كلاهما مُضارِب ، هذا يُضارِبُه وذاكَ يُضارِبُه . وبساطٌ مُضَرَّبٌ : إذا كان مَخِيطاً وفلانٌ يَضرِب المجدَ ، أي : يَكسِبُه ويَطْلُبه . وقال الكُمَيت :
رَحْبُ الغِناءِ اضطرابُ المَجدِ رَغْبَتُهُ
والمجدُ أنفعُ مضروب لِمُضْطَرِبِ
ويقال للرّجل إذا خاف شيئاً فخَرِق في الأرض جُبْناً : قد ضَرَب بذَقَنه الأرض .
وقال الرّاعي يصف غِرْباناً ، خافتْ صَقْراً :
ضَواربُ بالأَذقان مِن ذي شَكِيمَةٍ
إذا ما هَوَى كالنَّيْزَكِ المتوقِّدِ
أي : مِنْ صَقْر ذي شَكِيمة ، وهو شدّةُ نفسه .
ويقال : رأيتُ ضَرْبَ نِساءٍ ، أي : رأيت نساء . وقال الراعي :
وضَرْبَ نِساءٍ لو رآهنّ ضارِبٌ
له ظُلّةٌ في قُلَّةٍ ظَلَّ رانِيَا
وقال أبو زيد : يقال : ضَرَبتُ له الأرضَ كلَّها ، أي : طَلَبْته في كلّ الأرض . ويقال : جاءَ فلانٌ يَضرِب ، أي : يُسرِع . وقال المُسيّب :
فإنّ الذي كنتُم تَحذَرونْ
أَتَتْنَا عيونٌ به تَضرِبُ
قلتُ : ومِن هذا قولُ عليّ رضي الله عنه حين ذَكَر فِتنةً . وقال : فإذا كان ذلك ضَرَب يَعسوبُ الدِّين بذَنَبه ، أي : أَسرَع الذَّهابَ في الأرضِ فراراً من الفِتَن ؛ وأنشَدني بعضُهم :
ولكنْ يُجابُ المستغيثُ وخَيْلُهمْ
عليها كُمَاةٌ بالمنِيّة تَضرِبُ
أي : تُسرِع . يقال : جاءنا راكبٌ يَضرِب ويُذَبِّب ، أي : يُسرِع .
وقال ابنُ السكّيت : يقال للنّاقة إذا كانت مَهزولةً : ما يُرِمُّ فيها مَضرَبْ . يقول : إذا كُسِر قَصَبُها لَم يُصَبْ فيه مُخّ . ويقال : ما لفِلان مَضْرَبُ عَسَلةٍ ، ولا يُعرَف له مَضرِبُ عَسَلةٍ : إذا لم يكن له نَسَبٌ معروف ، ولا يُعرف إعراقُه في نَسَبه .
وقال أبو عبيدة : ضَرَبَ الدهرُ بيننا ، أي : بَعَّد ما بيننا . وقال ذو الرّمة :
فإن تَضرِب الأيّامُ يا مَيَّ بينَنَا
فلا ناشِرٌ سِرّاً ولا متغيِّرُ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : ضَرْبُ الأَرضِ : البولُ والغائطُ في حُفَرها .
قال : والضارب : المتحرِّك ، والضارِب : الطويل من كلّ شيء ؛ ومنه قوله :
ورابَعَتْني تحتَ ليلٍ ضارِبِ
وفي الحديث : النَّهْيُ عن ضَرْبة الغائص ، وهو أن يقول الغَائِصُ للتاجر : أغُوص غَوْصَةً فما أخرجتُه فهو لك بكذا ؛ فيتَّفقان على ذلك ، ونَهَى عنه لأنّه غَرَر ، وقولُ الله جلّ وعزّ : ( إِمَامٍ مُّبِينٍ وَاضْرِبْ لَهُمْ مَّثَلاً أَصْحَابَ القَرْيَةِ إِذْ جَآءَهَا الْمُرْسَلُونَ ) ( يس : 13 ) . قال أبو إسحاق : معنى قوله : ( وَاضْرِبْ لهُمْ مَّثَلاً ( : اذْكُرْ لهم مَثَلاً .
ويقال : عِنْدي من هذا الضَّرْب ، أي : على هذا المِثال . فمعنى : ( اضرب لهم مثلا : مَثِّل لَهُم مَثَلاً .
قال : و ( مَثَلاً ) منصوبٌ لأنّه مفعولٌ به . ونَصَب قولَه : ( أصحاب القَرْية ) لأنّه بَدَلٌ
من قوله : ( مَثَلاً ) ؛ كأنه قال : اذكرْ لهم أصحابَ القَرْية ، أي : خَبَر أصحابَ القَرْية .
رضب : قال الليث : الرُّضابُ : ما يَرْضُبُ الإِنسانَ مِن رِيقه ؛ كأنّه يمتصّه . وإذا قَبَّل جاريتَه رَضَبَ ريقَتَها .
وقال ابن الأعرابيّ : الرُّضَابُ : فُتاتُ المِسْك . والرَّضْب : الفِعْل . قال : والمَراضِبُ : الأَرْياقُ العَذْبة .
وقال أيضاً : الرُّضابُ : قِطَعُ الثَّلْج والسُّكّر والبَرَد ؛ قاله عُمارة بنُ عَقيل .
والرُّضاب : لُعاب العَسَل ، وهو رَغْوَتُه .
وقال اللّيث : الراضِبُ : ضَرْبٌ من السِّدْر ، والواحدة راضِبَة .
وقال أبو عمرو : رَضَبَت السماءُ وهَضَبَتْ ، ومطرٌ رَاضب ، أي : هاطِل .
قال الأصمعيّ : رُضاب الفَم : ما تَقطَّع من رِيقِه . ورُضاب النَّدَى : ما تَقطَّع منه على الشَّجَر ، ورُضابُ المِسْك : قِطَعُه .
برض : أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : البُهمَى أوّلُ ما يَبدُو منها البارِض ؛ فإذا تَحرَّك قليلاً فهو جَمِيم ، وقال لَبيد :
يَلْمُجُ البارِضَ لَمْجاً فِي النَّدَى
مِن مَرابيعِ رِياضٍ ورِجَلْ
وقال اللّيث : يقال : بَرَض النَّباتُ يبرُض بُرُوضاً ، وهو أوّل ما يُعرَف ويتناوَل منه النَّعَم .
أبو عبيد عن أبي زيد قال : إذا كانت العَطيَّة يسيرةً قلتَ : بَرَضْتُ له أبْرُض بَرْضاً . ويقال : إنّ المال لَيَتَبرَّض النّباتَ تبرُّضاً ، وذلك قبلَ أن يَطول ويكون فيه شِبَع المال ، فإذا غَطَّى الأرضَ ووَفَّى فهو جَميم .
وتَبرَّضْتُ ماءَ الحِسْيِ : إذَا أخذتَه قليلاً قليلاً . وتبرَّضْتُ فلاناً : إذا أصبْتَ منه الشيءَ بعد الشيء وتَبلَّغْتَ به . وأمّا قولُ امرىء القَيْس :
. . . فانتَحَى لليَرِيض
فإن اليَريض بياءيْن والراء بينهما ، وهو وادٍ بعينِه . ومن رَواه : البَريض بالباء قَبْلَ الرّاء فقد صَحَّف . وقولُه :
وقد كنتُ بَرّاضاً لها قبلَ وصْلها
فكيف ولَدَّتْ حَبْلها بحِباليَا
معناه : أنَّه كان يُنيلُها الشيءَ بعد الشيء قبل أن واصَلَتْه ، فكيف وقد عَلِقْتُها الآن وعَلِقَتْني .
والبَرّاضُ بنُ قيس : أحدُ فُتَّاكِ العَرب معروفٌ ، وبفتْكه بعُرْوة الرَّحّال هاجَتْ حربُ الفِجار بين كِنانة وقيسِ غَيْلان .
وقال الليث : التبرُّضُ : التبلُّغُ بالبُلْغة من العَيْش ، والتطلُّبُ له من هُنا وهنا قليلاً قليلاً .
وتَبرّضتُ سَمَلَ الحَوضِ : إذا كان ماؤُه
قليلاً ، فأخذتُه قليلاً قليلاً .
وقال الشاعر :
وفي حِياض المَجْد فامتلأَتْ به
بالرّيّ بعدَ تَبرُّض الأسْمال
قال المبْرِض والبَرَّاض : الذي يأكل كلّ شيء من مالِه ويُفْسِده .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : رجل مَبْروض ، ومَضْفُوهٌ ومَطْفُوهٌ ومَضْيُوفٌ ومَحْدُودٌ : إذا نَفِد ما عندَه من كثرة عَطائه .
ربض : أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : الرَّبْضُ والرُّبْضُ والرَّبَضُ : الزَّوجةُ أو الأم أو الأخْت تُقرِّب ذا قرابَتِها .
قال : ويقال في مَثَل : مِنْك رَبضُك وإن كان سماراً .
قال : والرّبَضُ : قيّم بيته .
والرَّبَضُ : امرأةٌ تُرْبضه ويأْوِي إليها ، وأنشد البيت :
جاء الشّتاءُ ولمّا اتَّخِذْ رَبضاً
يا وَيْحَ كَفِّيَ من حَفْر القَراميصِ
قال : والرّبْضُ والرُّبْض : وسَطُ الشيء . والرَّبَضُ : حَريمُ المسجد ، وقال اللَّحياني نحوه . قال : ويقال : ما ربض امرؤٌ مثلَ أخت .
أبو عبيد عن الأصمعي قال : رَبضُ الرجل ، ورُبضُه امرأته .
وقال اللحياني : يقال : إنه لرُبُضٌ عن الحاجات وعن الأسفار على فُعُل أي : لا يخرج فيها . قال : والرَّبَض فيما قال بعضُهم : أساسُ المدينة والبناء والرّبَض : ما حولَه من خارج .
وقال بعضهم : هما لُغَتان . قال : والرِّبْضَة : الجماعة من الغَنَم والناس ؛ يقال : فبها رِبْضَةٌ مِن الناس ، ويقال : أتانا بتَمْرٍ مثل رُبضَة الخَروف ، أي : قَدْرَ الخَروف الرابض .
وروي عن النبي أنه قال : ( مثل المنافِقَ مَثلُ الشّاة بين الرَّبْضَين ، إذا أتتْ هذه نطحَتْها ) ، وبعضُهم رواه : ( بين الرَّبِيضَيْن ) ، فمن قال : ( بين الربضين ) أراد مربضي غنمين ، إِذا أتت مَربِض هذه الغنم نطحها غنمه ، وإذا أتت مَرْبَض الأخرى نطحها غنمه . ومن رواه : ( بين الربيضين ) فالرَّبَض : الغَنَمُ نفسُها ، ومنه قول الحارث بن حِلِّزة :
عنتا باطِلاً وظُلْماً كما يُعْتَرُ
عن حَجْرة الرَّبِيضِ الظِّباءُ
أراد النبي بهذا المَثَل قولَ الله جلّ ثناؤه : مُّذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذالِكَ لاَ إِلَى هَاؤُلا ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءِ وَلاَ إِلَى هَاؤُلا ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءِ } ( النساء : 143 ) .
وقال الليث : الرَّبيضُ : شاء برُعاتِها اجتَمعتْ في مَربِضها .
قال : والرُّبُوضُ : مَصْدَرُ الشيء الرَّابض ،
وكلّ شيء يَبرُك على أربعةٍ فقد رَبَض رُبُوضاً .
ويقال : ربَضت الغنمُ ، وبَركَت الإبل ، وجَثَمت الطيرُ جُثُوماً . والثَّورُ الوَحْشيّ يَربِض في كِناسه وقول العَجَّاج :
واعتادَ أرباضاً لها آريُّ
أراد بالأرباض جمع رَبَض ، شبّه كِناسَ الثّور بمأوَى الغَنَم .
وقال ابن الأعرابي : الرّبَضُ والمَرْبَضُ والمَرْبِض والرّبِيض : مجتَمَع الحَوايا .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بَعثَ الضَحّاكَ بنَ سُفيانَ إلى قومه وقال : ( إذا أتيتَهمْ فارْبِض في دارِهم ظَبْياً ) ، قال القُتَيْبيّ : رُوِي عن ابن الأعرابي أنه أراد : أَقِمْ في دارِهِم آمِناً لا تَبْرح ، كأنّك ظبيٌ في كِناسه ، قد أَمِن حَيثُ لا يَرَى إنسِيّاً .
قلت : وفيه وجهٌ آخر ، وهو أنه عليه السلام أَمَرَه أن يأتيَهم كالمتوجّس لأنه بين ظَهراني الكَفَرة ، فمتى رَابَه منهم رَيْبٌ نَفر عنهم شارِداً .
وفي حديث أمّ مَعْبَد ( أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لمّا قالَ عندها دَعا بإناء يُرْبِضُ الرَّهْط ) .
قال أبو عبيد : معناه : أنّه يروِيهم حتى يُختِّرهم فيَناموا لكَثْرة اللبن الّذي شَرِبوه .
وقال الرّياشيّ : أربضت الشَّمسُ : إذا اشتدّ حَرُّها حتى تَربِضَ الشاةُ من شدّة الرَّمْضاء .
وقال أبو عبيد : الأَرْباضُ : حِبالُ الرَّحْل ، وقال ذو الرُّمة يذكر إِبِلاً :
إذا غَرَّقَتْ أَرباضُها ثِنْي بَكَرةٍ
يتَيْماءَ لم تُصبِح رءُوماً سَلُوبُها
وقال الليث : ربَضُ البَطْن : ما وَلِيَ الأرض من البَعِير إذا بَرَك ، والجميعُ الأَرْباض ، وأنشد :
أسْلَمَتْها مَعاقِدُ الأَرْباض
قلتُ : غَلط الليثُ في الرَّبَض وفيما احتجّ له به ، فأمّا الرَّبَضُ فهو ما تَحوَّى من مَصارِين البَطْن ، كذلك قال أبو عبيد ، وأمّا مَعاقِدُ الأرْباض فالأرباض ههنا الحِبال ، ومنه قول ذي الرُّمّة :
إذا مَطَوْنا نَسُوعَ الرَّحْل مُصعَدَةً
سَلكْن أخْراتَ أرْباضِ المَدِاريجِ
والأخَرات : حَلَقُ الحِبال .
وقال أبو عُبَيد : الرِّبُوضُ : الشجرة العظيمة ، وقال ذو الرّمّة :
تجوَّفَ كلَّ أرْطَاةٍ رُبُوضٍ
وسِلسِلةٌ رَبوض : ضَخْمة ، ومنه قولُه :
وفالوا رَبُوضٌ ضَخْمَةٌ في جِرانِه
وأسمر من جِلْدِ الذِّراعيْن مُقْفَلُ
أراد بالرَّبوض : سِلسلةً أُوثِق بها ، جعلها ضخمةً ثقيلةً .
وأراد الأسمَر : قِدّاً غُلَّتْ يدُه به فيَبِس عليه .
الليث : أرنَبَةٌ رابِضةٌ : إِذا كانت ملتزِقة بالوَجْه ، هو من أمثالهم في الرّجُل الذي يَتعَيَّنُ الأَشيَاء فيصيبُها بعَيْنه . قولُهم : لا تقومُ لفُلان رابضة ، وذلك إذا قَتَل كلَّ شيء يصيبه بعَيْنِه .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر أشراطَ الساعة ، ومنها يود أن تَنْطِق الرُّوَيْبِضَة في أمور العامّة ، قيل : وما الرُّوَيْبِضَةُ يا رسولَ الله ؟ قال : ( الرجل التّافِه ينطق في أمر العامّة ) .
قال أبو عُبيد : وممّا يُثبت حديثَ الرُّوَيْبِضة الحديثُ الآخَرُ : ( من أشراط الساعة أن يُرَى رِعاءُ الشاءِ رؤُوسَ النّاس ) .
قلتُ : الرُّوَيْبضة تصغيرُ الرابضةُ ، كأنه جَعَل الرابضة راعِيَ الرَّبض ، وأدخَل فيه الهاء مبالغةً في وصفه ، كما يقال : رجل داهِية .
وقيل : إنه قيل للتافه من النّاس : رابِضة ورُوَيْبِضة ، لرُبوضِه في بَيْته ، وقلّة انبعاثِه في الأمور الجسيمة ، ومنه يقال : رجل رُبُض عن الحاجات والأسفار : إذا كان يَنهَض فيها .
وقال أبو زيد : الرَّبَض : سَفِيفٌ يُجعَل مِثلَ البِطَان فيُجعل في حَقْوَيِ الناقة حتى يُحاوِزَ الوَرِكَين من الناحيتين جميعاً ، وفي طرَفيْه حَلَقتان يُعقَد فيهما الأنساع ، ثم يُشَدّ به الرَّحْل ، وجمعُه أرْباض .
أبو عُبيد عن الكسائي : الرُّبْض : وَسَطُ الشيء ، والرُّبض : نواحيه . وأنكَر شَمِر أن يكون الرُّبْضُ وَسَط الشيء ، وقال : الرُّبْض : ما مَسّ الأَرْض منه . ويقال للدّابة هي فَخْمة الرِّبْضة ، أي : فخمة آثار المَرْبض .
ضبر : قال الليث : ضَبَر الفَرسُ يَضْبُر ضَبْراً : إذا عَدَا .
أبو عُبَيد عن الأصمعي وقال : إذا وَثَب الفرسُ فوقعَ مجموعة يداه لذلك الضَّبْر . يقال : ضَبَر يضبُر .
وقال ابن الأعرابي : الضَّبْرُ جماعةٌ من القَوْم يَغْزُون على أرجُلِهم ، يقال : خرج ضَبْرٌ من بني فلان ، ومنه قولُ ساعدَة بن جُؤيّةُ الهُذَليّ :
بينا هُمُ يوماً كذلك رَاعهُمْ
ضَبْرُ لَبُوسُهمُ الحديدُ مُؤلَّبُ
ويقال : فلان ذو ضَبَارة في خَلْقه : إذا كان وثيق الخَلْق ، وبه سُمِّيَ ضُبارَة ، وابنُ ضَبارة كان رَجُلاً من رؤساء أجناد بني أُميّة .
وفي حديث الزُّهْري ( أنّه ذكر بني إسرائيل فقال : جعل الله عِنَبَهم الأراك ، وجَوْزَهُم الضَّبْرَ ورمّانهم المَظَّ ) .
أبو عبيد عن الأصمعي : الضَّبْرُ : جَوْزُ البَرَّ . والمَظّ : رُمّان البَرّ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال :
الضبْر : القَفْزُ . والضَّبْر : الشَّدُّ . والضَّبْر : جمع الأجْزاء . وأنشد :
مضبورةً إلى شبا حدائدا
ضَبَرَ براطيلَ إلى جَلاَمِدا
قال : والضَّبْر الذي يُسمّيه أهلُ الحَضَر جَوزَاً بواو الضَّبْر : الرَّجّالة . والمَضْبُور : المجمّع الخَلْق الأمْلس .
ويقال للمِنْجَل : مَضْبُور .
وقال الليث : الضَّبْرُ : شِدّةُ تَلزيز العظامِ واكتنازِ اللّحم . وجَمَلٌ مضبَّرُ الظَّهر ، وأَنشد :
مُضبَّر اللَّحْيَيْن بَسْراً مِنْهَسَا
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه ذكر قوماً يَخْرجون من النار ضَبائر ) ، كأنَّها جمعُ ضِبَارَة ، مثل : عمارة وعمائر . والضَّبائر : جماعاتُ الناس .
ويقال : رأيتهمْ ضبائر ، أي : جماعاتٍ في تفرقة .
وقال ابن السكِّيت : يقال : جاء فلانٌ بإضبارَةٍ من كُتُب ، وبإضْمامة من كُتب ، وهي الأضابير والأضاميم أو فلان ذُو ضَبارَةٍ : إذا كان مشدّدَ الخَلْق .
وقال الليث : إضبارَةٌ من صحف أو سِهام ، أي : حُزمة . وضِبارةٌ لغةٌ أو ضَبّرتُ الكُتب تضبيراً : جمعتُها .
قلت : وغيرُ الليث لا يجيز ضُبارةً من كُتُب ، ويقول : إنما هي إضبَارَة .
وقال الليث : الضَّبْرُ : جِلْدَةٌ تُغَشَّى خَشَباً تُقَرَّبُ إلى الحصُون لقِتال أهلِها ، والجميع الضُّبُور .
قال ابن الفرج : الضِّبْن والضِّبْر : الإبط ، وأنشد :
ولا يَئوبُ مُضْمَراً قد ضَبْرِي
زادِي وقد شَوَّلَ زادُ السَّفْرِ
أي : لا أَخبأُ طعامي في السَّفَر فأَوب به إلى بَيْتي ، وقد نَفِد زادُ أَصْحابي ، ولكن أُطعِمُهم إياه . ومعنى : شَوَّل : خَفَّ وقلَّ ، كما تُشوِّل المَزَادةُ : إذا بقي فيها جُزَيْعةٌ من ماء .
بضر : قال أبو العبّاس : قال سلمة : قال الفَرّاء : البضْر : نَوْفُ الجاريةِ قبل أن تُخْفَض .
قال : وقال المفضَّل : من العرب من يبدل الظّاءَ ضاداً ، فيقول : قد اشتَكى ضَهْرِي . ومنهم من يُبدل الضّادَ ظاءاً فيقول : قد عَظّت الحرْبُ بني تَميم .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : البُضَيْرة تصغيرُ البَضْرة وهي بُطُولُ الشيء ، ومنه قولُهم : ذهب دمُه بِضْراً مِضْراً خِضْراً ، أي : هَدَراً .
ورَوَى أبو عُبَيد عن الكسائيّ : ذهب دمُه خَضِراً مَضِراً أو ذهب بِطْراً ( بالطاء ) .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والباء وما يثلثهما)
  (ربت)  الراء والباء والتاء ليس أصلاً، لكنَّه من باب الإبدال يقال ربَّتَه تَرْبيتاً، إذا ربَّبَه. قال:
والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1])  (ربث)  الراء والباء والثاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على اختلاطٍ واحتباسٍ. تقول ربّثْْتُ فلاناً أرَبِّثُه عن الأمر، إذا حبَستَه عنه. والرَّبِيثة: الأمر يَحبِسك. وفي الحديث: "إذا كان يوم الجمعة بعثَ إبليسُ جنودَهُ إلى النَّاس فأخَذُوا عليهم بالرّبائث". يريد ذكَّروهم الحاجاتِ* التي تربِّثهم. ويقال اربَثَّ القومُ، إذا اختلطوا. قال:
  * رَمَيناهمُ حتَّى إذا اربَثَّ جَمعُهمْ([2]) *
  (ربج)  الراء والباء والجيم كلمةٌ واحدة، إن صحَّتْ؛ تدلُّ على التحيُّر. قال الخليل: التَّربُّج: التَّحيُّر. قال:
  * أتيْتُ أَبَا لَيْلَى وَلَمْ أَتَرَبَّجِ([3]) *
  ويقال، وهو قريبٌ من ذلك، إن الرَّباجَة الفَدَامة.
  (ربح)  الراء والباء والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على شَِفٍّ في مبايعة([4]). من ذلك رَبِح فلانٌ في بَيعِه يَرْبَح، إذا استشَفَّ. وتجارةٌ رابحة: يُربَح فيها. يقال رِبْح ورَبَح، كما يقال مِثْلٌ ومَثَل. فأمَّا قول الأعشى:
  * مِثْلَ ما مُدَّ نِصاحاتُ الربَحْ([5]) *
  فقال قوم النِّصاحات الخَيوط، وهي الأَرْوِيَةُ([6]). والرَّبَح: الخَيل والإِبلُ تُجلَب للبيع والتربُّح. فأمَّا قولُه:
  * قَرَوْا أضْيافَهُمْ رَبَحاً بِبُحٍّ([7]) *
  فقال ابنُ دريد: ومما شذّ عن الباب الرُّبَّاح، يقال إنّه القِرْد([8]).
  (ربخ)  الراء والباء والخاء أُصَيْلٌ يدلُّ على فترةٍ واسترخاء. قالوا: مَشَى حَتَّى تربّخ، أي استرخَى. ويقولون للكثير اللَّحم: الرَّبِيخ. ويقال إن الرَّبُوخ: المرأةُ يُغْشَى عليها عند البِضاع.
  (ربد)  الراء والباء والدال أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر الإقامة.
  فالأوَّل الرُّبْدة، وهو لونٌ يخالط سوادَه كُدرةٌ غير حَسَنة. والنّعامةُ رَبْداء. ويقال للرَّجُل إذا غَضِب حتى يتغيَّرَ لونُه ويَكْلَفَ: قد تَرَبَّد.وشاةٌ رَبْداء، وهي سوداء ُ منقطَّةٌ بحمرةٍ وبياض. والأَرْبَد: ضربٌ من الحيات خبيثٌ، له رُبْدَةٌ في لونه. وربَّدَتِ الشَّاةُ، وذلك إذا أضرعَتْ، فترى في ضَرْعها لُمَعَ سوادٍ وبياض. ومن الباب قولُهم: السّماء متربِّدة، أي متغيِّمة. فأما رُبَْد السَّيف فهو فِرِنْدُ دِيباجتِه، وهي هُذَليَّة. قال:
وصَارِمٌ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُهُ *** أبْيَضُ مَهْوٌ في متنهِ رُبَدُ([9])  ويمكن ردُّه إلى الأصل الذي ذكرناه. فيقال([10]):
  وأمَّا الأصلُ الآخَر فالمِرْبَد: موقِف الإبل؛ واشتقاقه مِن رَبَدَ، أي أقام. قال ابنُ الأعرابي: رَبَدَه، إذا حبسه. والمِرْبَد: البَيْدَر أيضاً. وناسٌ يقولون: إنَّ المِرْبَد الخشبة أو العصا تُوضَع في باب الحَظيرة تعترض صُدورَ الإِبل فتمنعها من  الخروج. كذا رُوِيَتْ عن أبي زيد. وأحسِبُ هذا غلطاً، وإِنما المِرْبَد مَحبِس النَّعَم. والخشبة هي عصا المِرْبَد. ألا ترى أنَّ الشَّاعرَ أضافَها إلى المِرْبَد، فقال سُوَيد بن كُراع:
عَوَاصِيَ إِلاّ ما جعَلْتُ وراءَها *** عَصَا مِرْبَدٍ تَغْشَى نُحُوراً وأذرُعا([11])  (ربذ)  الراء والباء والذال أصلٌ يدلُّ على خِفّةٍ في شيءٍ. من ذلك الرَّبَذُ، وهو خِفَّة القَوائم. والخفيفُ القوائِمِ رَبِذٌ. ومن الباب الرِّبْذَة، وهي صوفةٌ يُهْنَأ بها البعير. ويقال إِنّ خِرقة الحائض تسمَّى رِبْذَة. وقال بعضُهم: الرِّبْذة الخِرقة التي يَجلُو بها الصائغ الحَلْي. فأمَّا الرَّبذُ فالعُهون التي تعلَّق في أعناق الإبل، الواحدة رَبَذَة. والقياس في كُلّه واحد. وهو يرجع إلى ما ذكرناه من الخِفَّة.
ومما يقرُب من هذا قولُهم: إنّ فلاناً لَذُو رَبِذَاتٍ، أي هو كثير السَّقَط في الكلام. ولا يكونُ ذلك إلا مِن خفَّةٍ وقلَّة تثبُّت.
  (ربس)  الراء والباء والسين أصلٌ واحد ذكره ابن دريد؛ قال([12]): أصل الرَّبْس الضَّرْب باليدين. يقال أصل الرَّبْس الضَّرب؛ يقال ربَسَه بيديه. قال: ويقولون: داهيةٌ رَبْساء. أي شديدة. وهي على الأصل الذي ذكرناه وكأنها تَخْبِط الناسَ بيديها.
  وذكر غيرُه، وهو قريبٌ من الذي أصَّلَه، أنّ الارتباسَ الاكتنازَ في اللحم وغيرِه؛ يقال كبشٌ ربيسٌ* أي مكتنز.
  ومما شذَّ عن ذلك قولُهم: اربسَّ اربِساساً، إذا ذهب في الأرض.
  (ربص)  الراء والباء والصاد أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانتظار. من ذلك التربُّص. يقال تربَّصْت به. وحكى السجِستانيّ: لي بالبصرة رُبْصة، ولي في متاعي رُبْصة، أي لي فيه تربُّص.
  (ربض)  الراء والباء والضاد أصلٌ يدلُّ على سكونٍ واستقرار.
  من ذلك رَبَضَتِ الشاة وغيرها تَرْبِض رَبْضا. والرَّبيض: الجماعةُ من الغَنم الرَّابضة ورَبَض البطنِ: ما ولِيَ الأرضَ من البعيرِ وغيره حين يَرْبِضُ. والرَّبَض: ما حَولَ المدينة؛ ومسكن كلِّ قومٍ رَبَض. والرِّبْضة: مَقتل كلِّ قومٍ قُتلوا في بُقْعَةٍ واحدة.
  فأمّا قولُهم قِرْبَةٌ([13]) رَبوضٌ، للواسعة، فمن الباب، كأنّها تُمْلأُ فتَرْبِضُ، أو تُروِي فتُرْبِض. فأما الرَّبوض فهي الدَّوْحة والشجرةُ العظيمة، وسميت بذلك لأنه يُؤوَى إليها ويُرْبَض تحتها. قال ذو الرمة:
  * تَجَوَّفَ كُلَّ أرطاةٍ ربوضٍ([14]) *
  والأرباض: حِبال الرَّحْل؛ لأنّها يشد بها فيسكن. ومأوى الغنم: رَبَضها؛ لأنّها تربض [فيه]. وقال قوم: أرْبَضَتِ الشمس، إذا اشتدَّ حَرُّها، حتى تُرْبِض الشاةَ والظبي. ورَبْضُ الرّجُل ورُبْضُه([15]): امرأته؛ والقياس مطّرد، لأنها سَكَنُه. والدّليل على صحة هذا القياس أنَّهم يُسَمُّون المسكن كله رَبضاً. وقال الشاعر:
جاء الشِّتاءُ ولَمَّا أتَّخِذْ رَبَضاً *** يا ويحَ كَفِّيَ من حَفْرِ القَرامِيصِ([16])  فأما الرُّوَيْبِضَة، الذي جاء في الحديث: "وتنطِق الرُّوَيْبِضَة" فهو الرجُل التافِه الحقير. وسمِّي بذلك لأنه يَربِض بالأرض؛ لقلّته وحقارته، لا يُؤبه له.
  (ربط)  الراء والباء والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شدٍّ وثَبات. من ذلك رَبَطت الشيء أربِطه ربْطاً؛ والذي يشدُّ به رِباط.
  ومن الباب الرِّباط: ملازمة ثَغْرِ العدوّ، كأنهم قد رُبِطوا هناك فثَبَتوا به ولازَموه. ورجل رابطُ الجأش، أي شديد القَلْب والنَّفْس. قال لبيد:
رابطُ الجأشِ عَلَى فَرْجِهِمُِ *** أعطِفُ الجَوْن بمَرْبُوع مِتلّ([17])وقال ابن أحمر:
أربَط جأشاً عن ذرى قومِهِ *** إِذا قَلَّصَتْ عما تُوَارِي الأُزُرْ  ويقال ارتبطتُ الفَرسَ للرِّباط. ويقال إنّ الرِّباط من الخَيل الخَمْس من الدوابِّ فما فوقَها. ولآلِ فُلانٍ رِباطٌ من الخيل، كما يقال تِلاد([18])، وهو أصل ما يكون عندَه من خَيل. قالت ليلى الأخيليّة:
قومٌ رِباطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيوتِهمْ *** وأسِنّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجومَا   ويقال: قطع الظَّبْيُ رِباطَه، أي حِبالَتَه. وذكر عن الشَّيبانيّ: ماءٌ مترابِط، أي دائمٌ لا يَبرح. قالوا: والرَّبيط: لقب الغَوْث بن مُرّ([19]). فأمّا قولُهم للتّمر رَبِيطٌ، فيقال إنه الذي يَيْبَس فيصبُّ عليه الماء. ولعل هذا من الدَّخيل، وقيل إنه بالدال، الرَّبيد، وليس هو بأصل.
  (ربع)  الراء والباء والعين أصولٌ ثلاثة، أحدها جزءٌ من أربعة أشياء، والآخر الإقامة، والثالث الإشالة والرَّفْع.
  فمَّا الأوَّل فالرُّبْع من الشيء. يقال رَبَعْتُ القومَ أرْبَِعهم، إذا أخَذْتَ رُبْعَ أموالِهم ورَبَعتُهْم أربَُِعهم([20])، إذا كنت لهم رابعاً. والمِرْباع من هذا، وهو شيءٌ كان يأخذه الرئيس، وهو رُبع المَغْنَم. قال عبد الله([21]) بن عَنمة الضّبّي:
لك المِرْباع منها والصفايا *** وحُكمك والنَّشيطة والفضولُ([22])  وفي الحديث: "لَمْ أجْعَلْك تَرْبَُِع"، أي تأخذ المِرْباع. فأما قول لبيد:
  * أعطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([23]) *
  قولان: أحدهما أنه أراد الرُّمح وهو الذي ليس بطويل ولا قصير، كما يقال رجل رَبْعَة من الرِّجال. ومَن قال هذا القولَ ذهب إلى أنّ الباء بمعنى مع، كأنه قال: أعطف الجونَ - وهو فرسه- ومعي مربوعٌ مِتَلٌّ. وقياس الرَّبْعَة* من الباب الثاني. والقولُ الثاني أنّه أراد عِناناً على أربع قُوىً. وهذا أظهرُ الوجهين. ومن الباب رَبَاعِيَاتُ الأسنان ما دون الثَّنايا. والرِّبع في الحمَّى والوِرْدِ ما يكون في اليوم الرابع، وهو أن تَرِد يوماً وتَرعى يومَين ثم تردَ اليومَ الرابع. ويقال: رَبَعت عليه الحُمّى وأرْبَعت. والأربِعاء على أفعِلاء؛ من الأيّام. وقد ذُكر الأرْبَعاء بفتح الباء([24]). ومن الباب الرَّبيع، وهو زمانٌ من أربعة أزمنة والمَرْبَعُ: مَنزِل القَوم في ذلك الزمان. والرُّبَع: الفصيل يُنتَج في الربيع. وناقةٌ مُرْبِع، إذا نُتِجت في الربيع؛ فإن كان ذلك عادتَها فهي مِرباع. ومن الباب أرْبَعَ الرّجُل، إذا وُلد له في الشباب، وولده رِبْعيُّون.
  والأصل الآخر: الإقامة، يقال رَبَعَ يَرْبَع. والرَّبْع: مَحَلَّة القوم. ومن الباب: القومُ على رَبِعَاتهم، أي على أمورهم الأُوَل، كأنه الأمرُ الذي أقامُوا عليه قديماً إلى الأبد. ويقولون: "ارْبَع على ظَلْعك" أي تمكَّثْ وانتظِرْ. ويقال: غَيْثٌ مُرْبِعٌ مُرْتِع. فالمُرْبِع: الذي يَحبِس مَن أصابَه في مَرْبَعِه عن الارتيادِ والنُّجْعة. والمُرْتِع: الذي يُنْبِتُ ما تَرتَعُ فيه الإبل.
  والأصل الثالث: رَبَعْتُ الحجر، إِذا أشَلْتَه([25]). ومنه الحديث: "أنَّه مَرّ بقوم يَربَعُون حَجَراً"، و"يرتبعون". والحجر نفسه رَبِيعةٌ. والمِرْبَعة: العصا التي تُحمَل بها الأحمال حتَّى تُوضَعَ على ظُهور الدوابّ. وأنشد:
أيْنَ الشِّظاظانِ وأيْنَ المِرْبَعة *** وأيْنَ وَسْقُ النّاقةِ المطَبَّعَهْ([26])  الشِّظاظان: العودان اللذان يُجعَلان في عُرَى الجُوالِق. والمطبَّعة: المُثْقَلة.
  والوَسْق: الحِمْل. ويقال الرَّبيعة: البَيضة من السِّلاح. ويقال رابَعَنِي فلانٌ، إذا حمل معك الحِمْل بالمِرْبَعة.
  ومما شذّ عن الأصول الرَّبْعَة، وهي المسافة بين أثافِي القِدر.
  (ربغ)  الراء والباء والغين كلمة واحدة إِنْ صحّت. يقولون ربيعٌ رابغ، أي خَصيب؛ حُكِيَتْ عن أبي زيد. وحُكي عن ابن دُريد([27]): الرَّبْغ التراب المُدَقَّق([28]).
  (ربق)  الراء والباء والقاف أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يدور بشيء. كالقِلادة في العنق، ثم يتفرَّع. فالرِّبْقة: الخيط في العنُق. وفي كلامهم: "ربَّدَتِ([29]) الضَّأن فربِّق رَبّق": إِذا أضرَعَ الشاءُ فهيِّئ الرِّبَق لأولادها، فإنها تُنزِل لبنَها عند الوِلادة([30]). والرَّبيقة: البَهيمة المربوقة في الرِّبْقة. وجاء في الحديث: "لكمُ الوفاءُ بالعَهد مالم تأكلوا الرِّباق"، وهو جمع رِبق، وهو الحَبْل، وأراد العهد. شبّه ما لزِم الأعناقَ بالرِّبْق الذي يجعل في أعناق البَهْم. ويقال: رَبَقْتُ فلاناً في هذا
الأمر، إِذا أوقعتَه فيه([31]) حتّى ارتَبَق. وأمُّ الرُّبَيْق: الداهية، كأنّها تدور بالناس حتّى يرتبِقوا فيها.
  (ربك)  الراء والباء والكاف كلمةٌ تدلُّ على خَلْطٍ واختلاط. فالرَّبْك: إصلاح الثريد وخلطه. ويقال له حين يُفعل به ذلك الرَّبيكة. ويقال ارتبك في الأمر، إذا لم يكد يتخلص منه.
  (ربل)  الراء والباء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تجمُّع وكثرةٍ في انضمام. يقال رَبَل القومُ يَرْبُلون. والرّبيلة: السِّمَن. قال الشاعر([32]):
ولم يَكُ مثلوجَ الفؤادِ مُهبَّجاً *** أضاعَ الشَّبابَ في الرَّبيلةِ والخَفْضِ  ومن الباب الرَّبَْلَة: باطن الفخذ، والجمع الرَّبَلات. وامرأةٌ مُتَرَبِّلة([33]): كثيرة اللحم؛ وقد تربَّلتْ. والاسم الرَّبَالة.
  وممّا يقارب هذا البابَ الرَّبْل، وهو ضروبٌ من الشجر، إذا بَرَدَ الزّمانُ عليها وأدبَرَ الصيف، تفَطَّرَتْ بورقٍ أخضرَ مِن غير مطر. يقال تربَّلت الأرض. ومِن الذي يقارب هذا: الرِّئبال، وهو الأسد؛ سمِّي بذلك لتجمُّع خلقه.
  (ربن)  الراء والباء والنون إن* جُعِلت النونُ فيه أصليّةً فكلمةٌ واحدة، وهي الرُّبَّان. يقال أخَذْتُ الشّيء برُبَّانِهِ، أي بجميعه. وقال آخَرون: رُبّان كُلِّ شيءٍ: حِدْثانُه. وقال ابنُ أحمر:
وإنّما العَيْش برُبّانِهِ *** وأنتَ من أفْنَانِه مُعْتَصِرْ([34])  يريد برُبّانِه: بجِدَّتِه وطَراءَته.
  (ربي/أ)  الراء والباء والحرف المعتل وكذلك المهموز منه يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الزِّيادة والنَّماء والعُلُوّ. تقول مِن ذلك: ربا الشّيءُ يربُو، إذا زاد. وربَا الرّابيةَ يَربُوها، إذا علاها. ورَبَا: أصابه الرَّبْو؛ والرَّبْو: علُوُّ النفَسِ. قال:
حَتَّى عَلاَ رأسَ يَفاعٍ فَرَبَا([35]) *** رفَّهَ عن أنفاسِها وما ربَا  أي رَبَاها وما أصابه الرَّبو.
  والرَّبوة والرُّبْوة ([36]): المكانُ المرتفع. ويقال أرْبَت الحنطة: زَكَتْ، وهي تُرْبِي. والرِّبْوة بمعنى الرَّبْوة أيضاً. ويقال ربَّيْتُهُ وتربَّيْتُه، إذا غذَوْته. وهذا مِمّا([37]) يكون على معنيين: أحدهما مِن الذي ذكرناه، لأنّه إذا رُبِّي نَما وزكا وزاد. والمعنى الآخر مِن ربّيْته من التَّربيب. ويجوز [أن يكون أصل] إحدى الباءات ياءً. والوجهان جيِّدان.
  والرِّبا في المال والمعاملة معروف، وتثنيته رِبَوَان ورِبَيَان([38]). والأُرْبِيَّة من هذا الباب، يقال هو في أُرْبِيَّة قَومِه، إذا كان في عالي نسبِه من أهل بيته. ولا تكون الأُرْبِيّة في غيرهم. وأنشد:
وإني وَسْطَ ثعلبَةَ بنِ غَنْمٍ *** إلى أُرْبِيَّةٍ نبتَتْ فُروعا([39])  والأُرْبِيَّتَانِ: لَحمتان عند أصول الفخذِ من باطن. وسُمِّيتا بذلك لعُلُوّهما على ما دونهما.
  وأما المهموز فالمربَأ والمَرْبَأة من الأرض، وهو المكان العالي يقف عليه عَينُ القَوم. ومَربأة البازِي: المكانُ يقف عليه. قال امرؤ القيس:
وقد أغتدِي ومعي القَانِصانِ *** وكلٌّ بمَرْبَأةٍ مُقْتَفِرْ([40])  وأنا أربأ بك عن هذا الأمر، أي أرتفِع([41]) بك عنه. وذكر ابن دريد: لفُلانٍ على فُلانٍ رَبَاء، ممدود، أي طَوْلٌ([42]). قال أبو زيد: رَابَأْتُ الأمرَ مُرابأةً، أي حَذِرْتُه واتَّقَيْتُه. وهو من الباب، كأنّه يرقُبه. قال ابن السِّكِّيت: ما ربأتُ رَبْأََ فُلانٍ، أي ما علِمتُ به. كأنّه يقول: ما رقَبته. ومنه: فعل فِعلاً ما ربأتُ به، أي ما ظننتُه.
  والله أعلم بالصواب.
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) أنشدهما في اللسان (ربت، رمت)، وقبله في (زمت):
* سميتها إذ ولدت "تموت" *
([2]) البيت لأبي ذؤيب في ديوانه 85 والمجمل واللسان ربث، رصع، نهي). وعجزه:
* وصار الرصيع نهية للحمائل *
([3]) أنشد في اللسان (ربج) لأبي الأسود العجلي:
وقلت لجاري من حنيفة سر بنا *** نبادر أبا ليلى ولم أتربج    والبيت بدون نسبة في المخصص (12: 128)، وعجزه في المجمل كما هنا.
([4]) الشف، بالكسر قد يفتح: الفضل والربح والزيادة.
([5]) صدره كما في ديوان الأعشى 163 واللسان (نصح، ربح):
* فترى الشرب نشاوى كلهم *
    لكن في اللسان: "فترى القوم" وهي رواية المخصص (4: 101).
([6]) الأروية: جمع رواء، ككساء، وهو حبل يشد به المتاع على البعير.
([7]) لخفاف بن ندبة كما سبق في حواشي (بح1: 174). وعجزه:
* يعيش بفضلهن الحي سمر *
([8]) الذي في الجمهرة (1: 220): "والرباح ولد القرد والجمع ربابيح".
([9]) لصخر الغي الهذلي كما في اللسان (مها، ربد). وسيعيده في (مها). وقصيدته في شرح السكري للهذليين (12) ومخطوطة الشنقيطي 55. وقبل البيت:
إني سينهى عني وعيدهم *** ببض رهاب ومجنأ أجد([10]) كذا وردت هذه الكلمة. والظن أنها مقحمة.
([11]) البيت بدون نسبة في اللسان (ربد). وورد في أبيات منسوبة إلى سويد بن كراع. البيان (2: 12) برواية: "جعلت أمامها".
([12]) الجمهرة (1: 255).
([13]) قربة، بالباء، كما في الأصل والمجمل والتفسير بعدها يؤيدها. وفي اللسان (9: 11): "وقرية ربوض" عظيمة مجتمعة. وفي الحديث أن قوماً من بني إسرائيل باتوا بقرية ربوض... وقربة ربوض واسعة". فجعل الوصف للقرية والقربة.
([14]) ديوان ذي الرمة 432 واللسان (ربض). وتمامه:
* من الدهنا تفرغت الحبالا *     وقبله:
وفي الأظعان مثل مها رماح *** علته الشمس فادرع الضلالا([15]) يقال بالفتح والتحريك، وبضم وبضمتين.
([16]) البيت في اللسان (ربض، قرمص)
([17]) ديوان لبيد 14 طبع 1881 واللسان (تلل). وقد سبق في (تل 339).
([18]) التلاد: القديم. وفي الأصل: "بلاد"، صوابه من المجمل واللسان.
([19]) في القاموس (ربط): "لقب الغوث بن مر بن طابخة؛ لأن أمه كانت لا يعيش لها ولد فنذرت لئن عاش لتربطن برأسه صوفة ولتجعلنه ربيط الكعبة".
([20]) يقال فيها بضم ياء المضارع، وفتحها وكسرها.
([21]) في الأصل: "عبيد الله"، تحريف. انظر المفضليات (2: 178).
([22]) البيت من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة (1: 420).
([23]) صدره كما سبق في (ربط):  * رابط الجأش على فرجهم *
([24]) وبضمها أيضاً؛ فهن ثلاث لغات.
([25]) يقال أشلت الحجر، وشلت به، وشاولته.
([26]) رواية اللسان (شظظ، ربع، جلفع): "الناقة الجلفعة". وفي مادة (طبع): "المطبعة" كما هنا.
([27]) الجمهرة (1: 267).
([28]) وكذا في الجمهرة. وفي المجمل: "الدقيق".
([29]) يقال أيضاً "رمدت" بالميم، كما في اللسان (رمد، ربق).
([30]) في المجمل "يقول: إذا أضرعت فهيئ الربق لأولادها؛ فإنها تلد عن قريب".
([31]) في الأصل: "أوقفه فيه"، صوابه من المجمل واللسان.
([32]) هو أبو خراش الهذلي، كما في اللسان (ربل). وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين 75، وحماسة أبي تمام (1: 326).
([33]) في الأصل: "مربلة"، والسياق يأباها، وصوابها من المجمل واللسان.
([34]) في اللسان (ربب): "مفتقر" وقال. "ويروى معتصر". وقد ورد بهذه الرواية في اللسان (عصر). ولم ينشده في (ربن). وسيعيده ابن فارس في (عصر).
([35]) كلمة "حتى" ليست في الأصل، وإثباتها من المجمل.
([36]) اقتصر في المجمل على لغة الفتح، وهنا ضبط في النسخة في هذا الموضع بالفتح ثم الضم. ويقال أيضاً "ربوة" بالكسر، كما سيأتي، فالكلمة مثلثة.
([37]) في الأصل: "ما".
([38]) في اللسان: "وأصله من الواو، وإنما ثني بالياء للإمالة السائغة فيه من أجل الكسرة".
([39]) البيت في المجمل واللسان (ربا).
([40]) ديوان امرئ القيس 10. والمقتفر: المتتبع الآثار.
([41]) في الأصل: "أرفع".
([42]) في الجمهرة (3: 203): "أي طول وعلو". والطول، بالفتح، كما ضبط بالأصل: الفضل. وضبط في المجمل بالضم، وليس بشيء. وزاد في المجمل بعده: "وهو مردود".
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الباء** وما يثلثهما)
  (**ربت**)  **الراء** ve**الباء** ve**التاء** aslî değildir; fakat o, ibdâl باب’ındandır. Denir: **ربَّتَه تَرْبيتاً**, **ربَّبَه** ettiği zaman. Dedi:
والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1])  (**ربث**)  **الراء** ve**الباء** ve**الثاء** tek bir asıldır; karışmaya ve tutulup kalmaya delâlet eder. Dersin: **ربّثْْتُ** falancayı, **أرَبِّثُه** onu işten, onu ondan alıkoyduğun zaman. Ve **الرَّبِيثة**: seni alıkoyan iştir. Hadiste: “Cuma günü olunca İblîs askerlerini insanlara gönderir de onlara **بالرّبائث** ile tutunurlar.” Yani: onları, kendilerini alıkoyan ihtiyaçları hatırlattılar. Ve denir: **اربَثَّ القومُ**, karıştıkları zaman. Dedi:
  * رَمَيناهمُ حتَّى إذا اربَثَّ جَمعُهمْ([2]) *
  (**ربج**)  **الراء** ve**الباء** ve**الجيم** tek bir kelimedir, eğer sahihse; şaşırıp kalmaya delâlet eder. Halîl dedi: **التَّربُّج**: **التَّحيُّر**. Dedi:
  * أتيْتُ أَبَا لَيْلَى وَلَمْ أَتَرَبَّجِ([3]) *
  Ve denir—bu ona yakındır—**الرَّباجَة**’nin **الفَدَامة** olduğu.
  (**ربح**)  **الراء** ve**الباء** ve**الحاء** tek bir asıldır; bir alışverişte **شَِفٍّ**’e delâlet eder([4]). Bundan: Falanca satışında **رَبِح** eder, **يَرْبَح**, **استشَفَّ** ettiği zaman. Ve kârlı ticaret: onda kâr edilir. Denir: **رِبْح** ve**رَبَح**, denildiği gibi: **مِثْلٌ** ve**مَثَل**. Ama A‘şâ’nın sözü:
  * مِثْلَ ما مُدَّ نِصاحاتُ الربَحْ([5]) *
  Kavim dedi: **النِّصاحات** iplerdir; onlar **الأَرْوِيَةُ**’dir([6]). Ve **الرَّبَح**: atlar ve develer, satış ve kâr elde etmek için getirtilir. Ama onun sözü:
  * قَرَوْا أضْيافَهُمْ رَبَحاً بِبُحٍّ([7]) *
  İbn Düreyd dedi: باب’dan şâz olanlardan: **الرُّبَّاح**, denir ki o **القِرْد**’dir([8]).
  (**ربخ**)  **الراء** ve**الباء** ve**الخاء** bir küçük asıldır; gevşeklik ve salıvermişliğe delâlet eder. Dediler: “Yürüdü, ta ki **تربّخ** etti”; yani gevşedi. Ve çok etli olana derler: **الرَّبِيخ**. Ve denir ki **الرَّبُوخ**: **البِضاع** sırasında üzerine baygınlık gelen kadındır.
  (**ربد**)  **الراء** ve**الباء** ve**الدال** iki asıldır: biri renklerden bir renktir, diğeri ikamettir.
  Birincisi **الرُّبْدة**’dir; o, siyahlığına güzel olmayan bir bulanıklığın karıştığı bir renktir. Ve devekuşu **رَبْداء**’dır. Ve erkeğe, öfkelenip rengi değişince ve yüzü lekelenince denir: **تَرَبَّد** etti. Ve bir koyun **رَبْداء**: o, kızıllık ve beyazlıkla benekli siyah olandır. Ve **الأَرْبَد**: yılanlardan kötü bir türdür; renginde bir **رُبْدَة** vardır. Ve koyun **ربَّدَت**; bu, sütü çoğaldığı zaman olur; o vakit memesinin içinde siyah ve beyaz parıltılar görürsün. Ve باب’dan onların sözü: gök **متربِّدة**’dir; yani bulutlanmıştır. Ama kılıcın **رُبَْد**’i, onun **فِرِنْدُ دِيباجتِه**’dir; o **هُذَليَّة**’dir. Dedi:
وصَارِمٌ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُهُ *** أبْيَضُ مَهْوٌ في متنهِ رُبَدُ([9])  Ve onu, zikrettiğimiz asla döndürmek mümkündür. Denir([10]):
  Ama diğer asıl: **المِرْبَد**: develerin durduğu yer; iştikakı **رَبَدَ**’dendir, yani ikamet etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَبَدَه**; onu hapsettiği zaman. Ve **المِرْبَد**: harman yeri de. Ve insanlar derler: **المِرْبَد**, ağıl kapısına konulan, develerin göğüslerine enlemesine gelen ve onları çıkmaktan men eden tahta yahut sopadır. Böylece Ebû Zeyd’den rivayet edilmiştir. Ben bunu hata sayarım; ancak **المِرْبَد** hayvanların hapsedildiği yerdir. Tahta ise **عصا المِرْبَد**’dir. Görmez misin ki şair onu **المِرْبَد**’e izafe etti de şöyle dedi; Süveyd b. Kurâ‘:
عَوَاصِيَ إِلاّ ما جعَلْتُ وراءَها *** عَصَا مِرْبَدٍ تَغْشَى نُحُوراً وأذرُعا([11])  (**ربذ**)  **الراء** ve**الباء** ve**الذال** bir şeye dair hafifliğe delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الرَّبَذُ**; o, ayakların hafifliğidir. Ayakları hafif olan **رَبِذٌ**’dir. Ve باب’dan **الرِّبْذَة**: deveye onunla katran sürülen bir yün parçasıdır. Ve denir ki hayızlı kadının bezi **رِبْذَة** diye adlandırılır. Bazıları dedi: **الرِّبْذة**, kuyumcunun ziyneti parlatıp temizlediği bezdir. Ama **الرَّبذُ**: develerin boyunlarına asılan yünlerdir; bir tanesi **رَبَذَة**. Kıyas hepsinde birdir. Ve o, zikrettiğimiz hafifliğe döner.
Ve buna yakın olanlardan onların sözü: falanca **لَذُو رَبِذَاتٍ**’tır; yani sözde düşüklüğü çoktur. Bu da ancak hafiflik ve az sebat yüzündendir.
  (**ربس**)  **الراء** ve**الباء** ve**السين** tek bir asıldır; onu İbn Düreyd zikretti; dedi([12]): **الرَّبْس**’in aslı iki elle vurmaktır. Denir: **الرَّبْس**’in aslı vurmaktır; denir: onu iki eliyle **ربَسَه**. Dedi: Ve derler: **داهيةٌ رَبْساء**; yani şiddetli. O, zikrettiğimiz asıl üzeredir; sanki insanları iki eliyle çarpıp durur.
  Başkası zikretti—o, onun asılladığına yakındır—ki **الارتباس** et ve başkasında dolgunlaşmadır; denir: **كبشٌ ربيسٌ** yani dolgun.
  Ve bundan şâz olan: **اربسَّ اربِساساً**, yere gidip kaybolduğu zaman.
  (**ربص**)  **الراء** ve**الباء** ve**الصاد** tek bir asıldır; beklemeye delâlet eder. Bundan **التربُّص**. Denir: onunla **تربَّصْت**. Sicistânî nakletti: “Basra’da benim için bir **رُبْصة** var; eşyamda benim için bir **رُبْصة** var”; yani onda benim için bir bekleyiş vardır.
  (**ربض**)  **الراء** ve**الباء** ve**الضاد** sükûna ve yerleşmeye delâlet eden bir asıldır.
  Bundan: koyun ve başkası **رَبَضَت**; **تَرْبِض** **رَبْضا**. Ve **الرَّبيض**: yatan koyun sürüsüdür. Ve **رَبَض البطنِ**: deve ve başkasının, yattığı zaman yere bitişen kısmıdır. Ve **الرَّبَض**: şehrin çevresidir; her kavmin meskeni **رَبَض**’dır. Ve **الرِّبْضة**: bir tek yerde öldürülmüş her kavmin öldürüldüğü yeridir.
  Ama onların “geniş olan için **قِرْبَةٌ رَبوضٌ**” sözü, باب’dandır; sanki o doldurulur da yatar, yahut sulanır da yatar. Ama **الرَّبوض**: büyük gölgelik ağaç ve büyük ağaçtır; ona sığınılıp altında yatıldığı için böyle adlandırılmıştır. Zü’r-Rumme dedi:
  * تَجَوَّفَ كُلَّ أرطاةٍ ربوضٍ([14]) *
  Ve **الأرباض**: semer ipleridir; çünkü onunla bağlanır da sakinleşir. Ve koyunların barınağı: onların **رَبَض**’ıdır; çünkü onda yatarlar. Bir kavim dedi: güneş **أرْبَضَت**; sıcağı şiddetlendiği zaman; ta ki koyunu ve ceylanı yatırır. Ve erkeğin **رَبْضُه** ve**رُبْضُه**([15]): karısıdır; kıyas düzenlidir; çünkü o onun sükûnudur. Bu kıyasın sıhhatine delil: onların bütün meskene **رَبضاً** adını vermeleridir. Şair dedi:
جاء الشِّتاءُ ولَمَّا أتَّخِذْ رَبَضاً *** يا ويحَ كَفِّيَ من حَفْرِ القَرامِيصِ([16])  Ama hadiste gelen **الرُّوَيْبِضَة**: “Ve **الرُّوَيْبِضَة** konuşur” sözü, değersiz hakir adamdır. Böyle adlandırıldı; çünkü o yerde yatar; azlığı ve hakirliği sebebiyle; ona aldırış edilmez.
  (**ربط**)  **الراء** ve**الباء** ve**الطاء** tek bir asıldır; bağlamaya ve sebat etmeye delâlet eder. Bundan: şeyi **رَبَطت**; onu **أربِطه** **ربْطاً**; ve onunla bağlanan şey **رِباط**’tır.
  Ve باب’dan **الرِّباط**: düşman sınırını gözetip orada kalmaktır; sanki oraya bağlanmışlar da orada sebat etmişler ve ona devam etmişlerdir. Ve **رجل رابطُ الجأش**: yani kalbi ve nefsi kuvvetli. Lebîd dedi:
رابطُ الجأشِ عَلَى فَرْجِهِمُِ *** أعطِفُ الجَوْن بمَرْبُوع مِتلّ([17])وقال ابن أحمر:
أربَط جأشاً عن ذرى قومِهِ *** إِذا قَلَّصَتْ عما تُوَارِي الأُزُرْ  Ve denir: atı **ارتبطتُ** **للرِّباط**. Ve denir ki **الرِّباط** atlardan, beş binek ve üstüdür. Ve falancanın âline atlardan bir **رِباط** vardır; denildiği gibi: **تِلاد**([18]); o, yanında bulunan atın aslıdır. Leylâ el-Ahîliyye dedi:
قومٌ رِباطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيوتِهمْ *** وأسِنّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجومَا   Ve denir: ceylan **رِباطَه**’ını kesti; yani tuzağını. Şeybânî’den nakledildi: **ماءٌ مترابِط**; yani daimîdir, ayrılmaz. Dediler: ve **الرَّبيط**: **الغَوْث بن مُرّ**’un lakabıdır([19]). Ama hurmaya **رَبِيطٌ** demeleri: denir ki o, kuruyup üzerine su dökülen şeydir. Belki bu, دخيل’dendir; ve denildi ki o **بالدال**’dır: **الرَّبيد**; aslî değildir.
  (**ربع**)  **الراء** ve**الباء** ve**العين** üç asıldır: biri dört şeyden bir parçadır; diğeri ikamettir; üçüncüsü kaldırma ve yükseltmedir.
  Birincisi: şeyin **الرُّبْع**’ı. Denir: kavmin mallarının dörtte birini aldığın zaman **رَبَعْتُ القومَ أرْبَِعهم**; ve onlara dördüncü olduğun zaman **رَبَعتُهْم أربَُِعهم**([20]). Ve **المِرْباع** bundandır; o, reis’in aldığı bir şeydi; ganimetin dörtte biri. Abdullah([21]) b. ‘Aneme ed-Dabbî dedi:
لك المِرْباع منها والصفايا *** وحُكمك والنَّشيطة والفضولُ([22])  Hadiste: “Seni **تَرْبَُِع** kılmadım”; yani **المِرْباع**’ı alırsın. Ama Lebîd’in sözü:
  * أعطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([23]) *
  İki görüştür: biri, onun mızrağı kastetmesidir; o, ne uzun ne kısa olandır; denildiği gibi: erkeklerden bir adam **رَبْعَة**. Bunu söyleyen, **الباء**’nın “ile” manasında olduğuna gitti; sanki dedi: **الجون**’u—o onun atıdır—eğip çeviririm ve yanımda **مربوعٌ مِتَلٌّ** vardır. Ve **الرَّبْعَة** adı, ikinci باب’dandır. İkinci görüş: onun dört kuvvet üzerine bir dizgin kastetmesidir. Bu, iki vechin daha zahir olanıdır. Ve باب’dan: dişlerin **رَبَاعِيَاتُ**’ı, **الثَّنايا**’dan aşağı olanlardır. Ve sıtmada ve suya gelişte **الرِّبع**, dördüncü günde olan şeydir; o, bir gün suya gelip iki gün otlayıp sonra dördüncü gün suya gelmendir. Ve denir: sıtma ona **رَبَعت** ve**أرْبَعت**. Ve **الأربِعاء** günlerdendir; **أفعِلاء** veznindedir. **الأرْبَعاء**’ın **فتح الباء** ile olduğu zikredilmiştir([24]). Ve باب’dan **الرَّبيع**: dört zamandan bir zamandır; ve **المَرْبَعُ**: o zamanda kavmin konakladığı yerdir. Ve **الرُّبَع**: ilkbaharda doğan deve yavrusudur. Ve **ناقةٌ مُرْبِع**: ilkbaharda doğurduğu zaman; eğer bu onun âdetiyse o **مِرباع**’dır. Ve باب’dan: adam **أرْبَعَ**, gençlikte çocuğu doğduğu zaman; ve onun çocukları **رِبْعيُّون**’dur.
  Diğer asıl: ikamet. Denir: **رَبَعَ يَرْبَع**. Ve **الرَّبْع**: kavmin mahallesidir. Ve باب’dan: kavim **على رَبِعَاتهم**’dir; yani ilk işleri üzeredir; sanki o, eskiden ebediyen üzerinde ikamet ettikleri iştir. Ve derler: “**ارْبَع على ظَلْعك**”; yani ağır davran ve bekle. Ve denir: **غَيْثٌ مُرْبِعٌ مُرْتِع**. **المُرْبِع**: isabet edeni, otlak arama ve göç etmeden, kendi **مَرْبَع**’ında alıkoyandır. **المُرْتِع**: develerin içinde otladığı şeyi bitirendir.
  Üçüncü asıl: taşı kaldırdığın zaman **رَبَعْتُ الحجر**. Bundan hadiste: “O, bir kavme uğradı; bir taşı **يَربَعُون**”, ve “**يرتبعون**.” Taşın kendisi **رَبِيعةٌ**’dır. Ve **المِرْبَعة**: yüklerin onunla taşınıp bineklerin sırtlarına konulduğu sopadır. Ve şu beyit okundu:
أيْنَ الشِّظاظانِ وأيْنَ المِرْبَعة *** وأيْنَ وَسْقُ النّاقةِ المطَبَّعَهْ([26])  **الشِّظاظان**: çuvalın halkalarına konulan iki çubuktur. **المطبَّعة**: ağırlaştırılmış olandır.
  Ve **الوَسْق**: yüktür. Ve denir: **الرَّبيعة**: silahtan yumurtadır. Ve denir: falanca beni **رابَعَنِي**, **المِرْبَعة** ile yükü seninle birlikte taşıdığı zaman.
  Asıllardan şâz olanlardan: **الرَّبْعَة**; o, tencerenin üç ayağı arasındaki mesafedir.
  (**ربغ**)  **الراء** ve**الباء** ve**الغين** tek bir kelimedir, eğer sahihse. Derler: **ربيعٌ رابغ**; yani bereketli. Ebû Zeyd’den nakledilmiştir. İbn Düreyd’den nakledildi([27]): **الرَّبْغ** ince dövülmüş topraktır([28]).
  (**ربق**)  **الراء** ve**الباء** ve**القاف** tek bir asıldır; o, bir şeyin bir şeyle dönüp dolaşmasıdır. Boyundaki gerdanlık gibi; sonra dallanır. **الرِّبْقة**: boyundaki iptir. Ve onların sözünde: “**ربَّدَتِ**([29]) koyunlar; o hâlde **فربِّق رَبّق**”: koyunlar sütü çoğalttığı zaman, yavruları için **الرِّبَق**’ı hazırla; çünkü o, doğum sırasında sütünü indirir([30]). Ve **الرَّبيقة**: **الرِّبْقة** içinde bağlanmış hayvandır. Hadiste geldi: “Ahde vefa size aittir; **الرِّباق**’ı yemediğiniz müddetçe.” O, **رِبق**’ın cem‘idir; o da iptir; ve ahdi kastetti. Boyunlara lâzım olanı, küçükbaşların boyunlarına konulan **الرِّبْق**’a benzetti. Ve denir: falancayı bu işte **رَبَقْتُ**, onu ona düşürdüğün zaman([31]); ta ki **ارتَبَق** etti. Ve **أمُّ الرُّبَيْق**: musibettir; sanki insanlarla döner dolaşır da onlar onun içinde **يرتبِقوا** ederler.
  (**ربك**)  **الراء** ve**الباء** ve**الكاف** karıştırmaya ve karışmaya delâlet eden bir kelimedir. **الرَّبْك**: tiridi düzeltmek ve karıştırmaktır. Ona bu yapıldığı zaman **الرَّبيكة** denir. Ve denir: işte **ارتبك**, ondan neredeyse kurtulamadığı zaman.
  (**ربل**)  **الراء** ve**الباء** ve**اللام** tek bir asıldır; birleşmede toplanmaya ve çokluğa delâlet eder. Denir: kavim **رَبَل** etti; **يَرْبُلون**. Ve **الرّبيلة**: semizliktir. Şair dedi([32]):
ولم يَكُ مثلوجَ الفؤادِ مُهبَّجاً *** أضاعَ الشَّبابَ في الرَّبيلةِ والخَفْضِ  Ve باب’dan **الرَّبَْلَة**: uyluğun iç kısmıdır; cem‘i **الرَّبَلات**. Ve **امرأةٌ مُتَرَبِّلة**([33]): eti çok; ve **تربَّلتْ**. Adı **الرَّبَالة**’dir.
  Bu باب’a yakın olanlardan: **الرَّبْل**; o, ağaçtan türlerdir; zaman soğuyup yaz geçince, yağmursuz yeşil yaprakla çatlar. Denir: yer **تربَّلت**. Ve buna yakın olanlardan: **الرِّئبال**; o aslandır; yaratılışının toplanıklığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır.
  (**ربن**)  **الراء** ve**الباء** ve**النون**; eğer **النون** onda aslî kılınırsa tek bir kelimedir; o da **الرُّبَّان**’dır. Denir: şeyi onun **برُبَّانِهِ** ile aldım; yani tamamıyla. Başkaları dedi: her şeyin **رُبّان**’ı: onun yeniliğidir. İbn Ahmer dedi:
وإنّما العَيْش برُبّانِهِ *** وأنتَ من أفْنَانِه مُعْتَصِرْ([34])  **برُبّانِه** ile kasteder: onun tazeliği ve yeniliğiyle.
  (**ربي/أ**)  **الراء** ve**الباء** ve illetli harf; bunun hemzeli olanı da; tek bir asla delâlet eder: o da artma, büyüme ve yükselmedir. Bundan dersin: şey **ربا** eder, **يربُو**, arttığı zaman. Ve tepeye **ربَا** eder, **يَربُوها**, ona yükseldiği zaman. Ve **رَبَا**: ona **الرَّبْو** isabet etti; **الرَّبْو**: nefesin yükselmesidir. Dedi:
حَتَّى عَلاَ رأسَ يَفاعٍ فَرَبَا([35]) *** رفَّهَ عن أنفاسِها وما ربَا  yani: ona yükseldi ve ona **الرَّبو** isabet etmedi.
  Ve **الرَّبوة** ve**الرُّبْوة**([36]): yüksek yerdir. Ve denir: buğday **أرْبَت**; yani gelişti; o **تُرْبِي** eder. Ve **الرِّبْوة** de **الرَّبْوة** manasındadır. Ve denir: onu **ربَّيْتُهُ** ve**تربَّيْتُه**, onu beslediğin zaman. Bu, iki manaya gelen şeylerdendir([37]): biri, zikrettiğimizdendir; çünkü o, yetiştirilince büyür, gelişir ve artar. Diğer mana, **التَّربيب**’den “onu **ربّيْته**”dendir. Ve caizdir ki [asıl olarak] iki **الباء**’dan biri **ياء** olsun. İki vecih de iyidir.
  Ve malda ve muamelede **الرِّبا** mâlûmdur; tesniyesi **رِبَوَان** ve**رِبَيَان**’dır([38]). Ve **الأُرْبِيَّة** bu باب’dandır; denir: o, kavminin **أُرْبِيَّة**’sindedir; yani ev halkından nesebinin yükseğinde olduğu zaman. **الأُرْبِيّة** başkalarında olmaz. Ve şu beyit okundu:
وإني وَسْطَ ثعلبَةَ بنِ غَنْمٍ *** إلى أُرْبِيَّةٍ نبتَتْ فُروعا([39])  Ve **الأُرْبِيَّتَانِ**: uyluğun iç tarafından kökleri yanında iki et parçasıdır. Altındakilere göre yükseklikleri sebebiyle böyle adlandırıldılar.
  Hemzeli olana gelince: **المربَأ** ve**المَرْبَأة** yerden; o, kavmin gözcüsünün üzerinde durduğu yüksek yerdir. Ve doğanın **مَربأة**’si: üzerinde durduğu yerdir. İmru’ul-Kays dedi:
وقد أغتدِي ومعي القَانِصانِ *** وكلٌّ بمَرْبَأةٍ مُقْتَفِرْ([40])  Ve seni bu işten **أربأ** ederim; yani seni ondan yükseltirim([41]). İbn Düreyd zikretti: falancanın falanca üzerinde **رَبَاء**’ı vardır; medli; yani üstünlük([42]). Ebû Zeyd dedi: işi **رَابَأْتُ**; **مُرابأةً**; yani ondan sakındım ve çekindim. O, باب’dandır; sanki onu gözetler. İbnü’s-Sikkît dedi: falancanın **رَبْأَ**’sini **ما ربأتُ**; yani onu bilmedim. Sanki der: onu gözetlemedim. Bundan: bir fiil yaptı; onunla ilgili **ما ربأتُ**; yani onu zannetmedim.
  Allah doğruyu daha iyi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ب ض
ربـض الظبـي والشـاة والكلـب وكـل مـا لا يبـرك علـى أربـع ربوضاً‏.‏
وفي مثل ‏"‏ كلب عسٍ خير من كلب ربـضٍ ‏"‏ وهـذه ربيـض فلـان‏:‏ شـاؤه يرعاهـا مجتمعـة فـي مربضهـا والغنـم فـي ربضهـا‏:‏ فـي مأواهـا وفي أرباضها‏.‏
وأتانا بثريد كأنه ربضة أرنب وربضة خروف كما يقال‏:‏ مثل بركة البعير أي ومن المجاز‏:‏ ربض الليل‏.‏
قال‏:‏ والليـل بيـن قنويـن رابض وشربوا حتى أربضهم الشراب‏:‏ أثقلهم من الرّي حتى ربضوا‏.‏
وإناء مربض‏.‏
وفي حديث أم معبـد ‏"‏ دعـا بإنـاء يربـض الرهـط ‏"‏ وأربضـت الشمـس‏:‏ اشتـدّ حرهـا حتـى تركـت الوحش روابض‏.‏
ويقـال للأفطـس‏:‏ أرنبتـه رابضـة علـى وجهـه‏.‏
وفـي الحديـث ‏"‏ فانبعـث له واحد من الرابضة ‏"‏ وهم ملائكة أهبطوا مع آدم عليه وعليهم السلام يهدون الضلال تسمى إقامتهـم فـي الـأرض لذلـك ربوضاً‏.‏
وفي الحديـث ‏"‏ وأن ينطـق الرويبضـة ‏"‏ وهـو التافـه مـن الرجـال القاعـد عـن المساعـي الكريمـة‏.‏
وربـض الكبـش عـن الغنـم‏:‏ تـرك ضرابهـا‏.‏
ويقـال للنعجـة إذا حملت‏:‏ قد ربض عنها‏.‏
وأقامت امرأة العنّين عنده ربضتها بالضم أي قدر ما عليها أن تربض عنده وهي سنة‏.‏
وإنه لربض عن الحاجـات والأسفـار بـوزن جنـب لا ينهـض فيها‏.‏
وقربة ربوض‏:‏ كبيرة لا تكاد تقلّ فهي رابضة أو يربض من يريد إقلالها ثم قالوا‏:‏ قرية ربوض وشجرة ربوض‏.‏
قال يصف ثوراً‏:‏ تجوّف بين أرطاة ربـوض من الدّهنا تفرّعت الحبالا وقال يصف رجلاً مسجوناً‏:‏ تراه ربوض ضخمة في جرانـه وأسمر من جلد الذراعين مقفل يريد السلسلة‏.‏
ويقال‏:‏ صدت أرنبا ربوضاً‏:‏ ضخمة ولبست درعاً ربوضاً‏:‏ ضخمةً ولبست درعـاً ربوضـاً‏.‏
ولفلـان ربـض وربـض يـأوي إليـه وهـو كل ما سكن إليه من امرأة أو قرابة أو بيت‏.‏
قال‏:‏ جاء الشتاء ولمـا اتخـذ ربضـاً يا وريح كفى من حفر القراميص وفـي مثل ‏"‏ منك ربضك وإن كان سمارا ‏"‏ وماله ربض يرببضه‏.‏
وما ربض امرأ مثل أخت أي كان ربضاً له وسكنا كما تقول‏:‏ أبوته وأممته كنت له أباً وأماً‏.‏
ورمى الجزار بالحشوة والربض وهـو مـا تحـوى مـن مصارينـه‏.‏
وشـد الرحـل بأرباضه وهي حباله الواحد ربض‏.‏
ونزلوا في ربض المدينة والقصر وهو ما حولهما من مساكن الجند وغيرهم‏.‏
والزموا ربضكم وهو مسكن القوم على حياله والجمع أرباض‏.‏

##### Türkçe

ر ب ض
**ربـض**: ceylanın, koyunun, köpeğin ve dört ayak üzerine çökmeyen her şeyin **ربوضاً** (çökmesi).

Ve şu meselde: “**كلب عسٍ خير من كلب ربـضٍ**”; ve “bu, falanın **ربيـض**’idir”: koyunlarıdır; onları, **مربض**’larında toplu halde güder. Ve “koyun sürüsü **ربض**’unda”: barınağında ve **أرباض**’ında (barınaklarında).

Ve bize, sanki tavşan **ربضة**’si ve kuzu **ربضة**’si gibi bir **ثريد** getirdi; denildiği gibi: “devenin **بركة**’si gibi”; yani. Ve mecazdan: gecenin **ربض**’u.

Dedi ki: “Ve gece, iki **قنوين** arasında **رابض**.” Ve “içtiler; ta ki içki onları **أربضهم** etti”: onları susuzluğu giderme sebebiyle ağırlaştırdı; ta ki çöktüler.

Ve **إناء مربض**.

Ve Ümmü Ma‘bed hadîsinde: “**دعـا بإنـاء يربـض الرهـط**.” Ve “güneş **أربضـت**”: sıcağı şiddetlendi; ta ki vahşî hayvanları **روابض** (çökmüş) bıraktı.

Ve basık burunluya denir: “Onun **أرنبتـه**’si yüzü üzerinde **رابضـة**’dir.”

Ve hadîste: “**فانبعـث له واحد من الرابضة**”; onlar, Âdem aleyhine ve onların üzerine selâm ile birlikte indirilen meleklerdir; sapmışları doğru yola iletirler; onların yeryüzünde ikametlerine bu sebeple **ربوضاً** adı verilir.

Ve hadîste: “**وأن ينطـق الرويبضـة**”; o, erkeklerden değersiz olan, kerîm gayretlerden geri duran (oturan) kimsedir.

Ve “koç, koyunlardan **ربـض** etti”: onların üzerine atlamasını terk etti.

Ve koyun (dişi) hamile kaldığında denir: “Ondan **ربض** etti.”

Ve iktidarsızın karısı, yanında **ربضتها** (ضم ile) kadar ikamet etti; yani onun yanında çökmek/kalmakla yükümlü olduğu miktar; o da bir yıldır.

Ve o, ihtiyaçlardan ve yolculuklardan **ربض**’dur; **جنب** vezninde; onlarda ayağa kalkmaz.

Ve **قربة ربوض**: büyük; neredeyse taşınmaz; o hâlde o **رابضة**’dir; yahut onu hafifletmek isteyen kimse çöker. Sonra dediler: **قرية ربوض** ve **شجرة ربوض**.

Bir boğayı vasfederek dedi: “**تجوّف بين أرطاة ربـوض من الدّهنا تفرّعت الحبالا**.” Ve hapsedilmiş bir adamı vasfederek dedi: “**تراه ربوض ضخمة في جرانـه وأسمر من جلد الذراعين مقفل**”; zinciri kasteder.

Ve denir: “Bir tavşanı **ربوضاً** avladım”: iri. Ve “**درعاً ربوضاً** giydim”: iri; ve “**درعـاً ربوضـاً** giydim.”

Ve falanın, sığındığı bir **ربـض**’u ve **ربـض**’u vardır; o, kadından yahut akrabalıktan yahut evden, kendisine sükûn bulduğu her şeydir.

Dedi ki: “**جاء الشتاء ولمـا اتخـذ ربضـاً يا وريح كفى من حفر القراميص**.” Ve şu meselde: “**منك ربضك وإن كان سمارا**.” Ve onun, kendisini **يرببضه** eden bir **ربض**’u yoktur.

Ve “Bir kimse, kız kardeş gibi bir kadını **ربض** edinmedi”: yani ona **ربض** ve mesken oldu; senin “Onu babaladım ve onu analadım; ona baba ve anne oldum” demen gibi.

Ve kasap, **الحشوة**’yi ve **الربض**’u attı; o, onun bağırsaklarından içine aldığı şeydir.

Ve semeri, **أرباض**’ıyla bağladı; onlar onun ipleridir; teki **ربض**’dur.

Ve şehrin ve sarayın **ربض**’unda indiler; o, ikisinin çevresindeki, askerlerin ve başkalarının meskenleridir.

Ve “**ربضكم**’a yapışın”: o, kavmin, karşısındaki (yanındaki) meskenidir; çoğulu **أرباض**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَبَضَتِ الدابَّةُ والشاة والخَرُوفُ تَرْبِضُ رَبْضاً ورُبُوضاً وربْضةً حَسَنَة، وهو كالبُروك للإِبل، وأَرْبَضَها هو وربَّضَها. ويقال للدابة: هي ضَخْمَةُ الرِّبْضةِ أَي ضَخْمَةُ آثارِ المرْبض؛ ورَبَضَ الأَسَد على فَرِيسته والقِرْنُ على قِرْنِه، وأَسَدٌ رابِضٌ ورَبّاضٌ؛ قال:لَيْثٍ على أَقْرانِه رَبّاضِ
ورجلٌ رابِضٌ: مَرِيضٌ، وهو من ذلك.
والرَّبِيضُ: الغنم في مرابِضِها كأَنه اسم للجمع؛ قال امرؤ القيس: ذَعَرْتُ به سِرْباً نَقِيّاً جُلودُه،
كما ذَعَرَ السِّرْحانُ جَنْبَ الرَّبِيضِ
والرَّبِيضُ: الغنم برُعاتها المجتمعة في مَرْبِضها. يقال: هذا رَبِيضُ بني فلان. وفي حديث معاوية: لا تبعثوا الرابِضَينِ التُّركَ والحبَشةَ أَي المِقيمَيْن الساكِنَينِ، يريد لا تُهَيِّجوهم عليكم ما داموا لا يَقْصِدُونكم. والرَّبِيضُ والرِّبْضةُ: شاء بِرُعاتِها اجتمعت في مَرْبِضٍ واحد.
والرِّبْضةُ: الجماعة من الغنم والناس وفيها رِبْضَةٌ من الناس، والأَصل للغنم.
والرَّبَضُ: مَرابِض البقر. ورَبَضُ الغنم: مأْواها؛ قال العجاج يصف الثور الوحشيّ:
واعْتادَ أَرْباضاً لها آرِيُّ،
مِنْ مَعْدِنِ الصِّيرانِ، عُدْمُلِيُّ
العُدْمُلِيُّ: القديم. وأَراد بالأَرْباض جمع رَبَض، شبَّه كِناسَ الثور بمأْوَى الغنم.
والرُّبوضُ: مصدر الشيء الرابِضِ. وقوله، صلّى اللّه عليه وسلّم، للضحاك بن سفيان حين بعثه إِلى قومه: إِذا أَتيتَهُم فارْبِضْ في دارِهم ظَبْياً؛ قال ابن سيده: قيل في تفسيره قولان: أَحدهما، وهو قول ابن قتيبة عن ابن الأَعرابي، أَنه أَراد أَقِمْ في دارهم آمِناً لا تَبْرَحْ كما يُقِيم الظَّبْي الآمِنُ في كِناسِه قد أَمِنَ حيث لا يرى أَنيساً، والآخر، وهو قول الأَزهري: أَنه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَمره أَن يأْتيهم مُسْتَوْفِزاً مُسْتَوْحِشاً لأَنهم كفَرةٌ لا يَأْمَنُهم، فإِذا رابَه منهم رَيْبٌ نَفَرَ عنهم شارِداً كما يَنْفِرُ الظبي، وظَبْياً في القولين منتصب على الحال، وأَوقع الاسم موقع اسم الفاعل كأَنه قدّره متظبياً؛ قال: حكاه الهرويّ في الغريبين. وفي الحديث: أَن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، قال: مثَلُ المنافِقِ مثلُ الشاة بين الرَّبَضَينِ إِذا أَتتْ هذه نَطَحَتْها، ورواه بعضهم: بين الرَّبِيضَينِ، فمن قال بين الرَّبَضَينِ أَراد مَرْبِضَيْ غَنَمَين، إِذا أَتتْ مَرْبِضَ هذه الغنم نطحها غنمه، ومن رواه بين الرَّبِيضَينِ فالربِيضُ الغنم نفسها، والرَّبَضُ موضِعها الذي تَرْبِضُ فيه، أَراد أَنه مُذَبْذَبٌ كالشاة الواحدة بين قطيعين من الغنم أَو بين مَرْبِضَيْهِما؛ ومنه قوله:
عَنَتاً باطِلاً وظُلْماً، كما يُعْـ
ـتَرُ عن حَجْرَةِ الرَّبِيضِ الظِّباءُ
وأَراد النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، بهذا المثل قول اللّه عزّ وجلّ: مذبذبين بين ذلك لا إِلى هؤُلاء ولا إِلى هؤُلاء. قالوا: رَبَضُ الغنم مأْواها، سُمِّيَ رَبَضاً لأَنها تَرْبِضُ فيه، وكذلك رَبَضُ الوَحْش مأْواهُ وكِناسُه.
ورجل رُبْضَة ومُتَرَبِّضٌ: مُقِيمٌ عاجز. ورَبَضَ الكبشُ: عَجز عن الضِّرابِ، وهو من ذلك؛ غيره: رَبَضَ الكبشُ رُبُوضاً أَي حَسَرَ وتَرَكَ الضِّرابَ وعَدَلَ عنه ولا يقال فيه جَفَرَ. وأَرْنَبةٌ رابِضةٌ: ملتزقة بالوجه. وربض الليل: أَلقى بنفسه، وهذا على المثل؛ قال:
كأَنَّها، وقد بَدَا عُوارِضُ،
والليلُ بَينَ قَنَوَيْنِ رابِضُ،
بِجَلْهَةِ الوادِي، قَطاً رَوابِضُ
وقيل: هو الدُّوّارةُ من بطن الشاء. ورَبَضُ الناقة: بطنها، أُراه إِنما سمي بذلك لأَن حِشْوَتَها في بطنها، والجمع أَرْباض. قال أَبو حاتم: الذي يكون في بطون البهائم مُتَثَنِّياً المَرْبِضُ، والذي أَكبر منها الأَمْغالُ، واحدها مُغْل
(* قوله «الامغال واحدها مغل» كذا بالأصل مضبوطاً.)
، والذي مثل الأَثْناء حَفِثٌ وفَحِثٌ، والجمع أَحفاثٌ وأَفحاثٌ. وربَّضْتُه بالمكان: ثَبَّتُّه. اللحياني: يقال إِنه لرُبُضٌ عن الحاجات وعن الأَسفار على فُعُل أَي لا يخرج فيها.
والرَّبَضُ والرُّبُضُ والرُّبَضُ: امرأَة الرجل لأَنها تُرَبِّضُه أَي تُثَبِّتُه فلا يبرح. ورَبَضُ الرجل ورُبْضُه: امرأَته. وفي حديث نَجَبةَ: زوَّج ابنتَه من رجل وجَهَّزَها وقال لا يَبِيتُ عَزَباً وله عندنا رَبَضٌ؛ رَبَضُ الرجل: امرأَتُه التي تقوم بشأْنه، وقيل: هو كل من اسْتَرَحْتَ إِليه كالأُمّ والبنت والأُخت وكالغنم والمَعيشةِ والقُوت. ابن الأَعرابي: الرَّبْضُ والرُّبْضُ والرَّبَضُ الزوجة أَو الأُم أَو الأُخت تُعَزّبُ ذا قَرابَتِها. ويقال: ما رَبَضَ امْرأً مِثْلُ أُخْت. والرُّبُضُ: جماعة الشجر المُلْتَفّ. ودَوْحَةٌ رَبُوضٌ: عظيمة واحدة. والرَّبُوضُ: الشجرة العظيمة. الجوهري: شجرة رَبُوضٌ أَي عظيمة غليظة؛ قال ذو الرمة:
تَجَوَّفَ كلَّ أَرْطاةٍ رَبُوضٍ،
من الدَّهْنا تَفَرَّعَتِ الحِبالا
رَبُوضٌ: ضَخْمة، والحِبالُ: جمع حبل وهو رمل مستطيل، وفي تَفَرَّعت ضمير يعود على الأَرْطاة، وتَجَوَّفَ: دخل جَوْفها، والجمع من رَبُوض رُبُضٌ؛ ومنه قول الشاعر:
وقالوا: رَبُوضٌ ضَخْمةٌ في جِرانِه،
وأَسْمَرُ مِنْ جِلْدِ الذِّراعَينِ مُقْفَلُ
أَراد بالرَّبُوضِ سِلْسلةً رَبُوضاً أُوثِقَ بها، جعلها ضخمة ثقيلة، وأَراد بالأَسْمَرِ قِدّاً غُلَّ به فَيَبِسَ عليه. وفي حديث أَبي لُبابة: أَنه ارْتَبَط بسلسلة رَبُوض إِلى أَن تاب اللّه عليه، وهي الضخمة الثقيلة اللاَّزِقة بصاحبها. وفَعُولٌ من أَبنية المبالغة يستوي فيه المذكر والمؤنث. وقَرْيَةٌ رَبُوضٌ: عظيمة مجتمعة. وفي الحديث: أَن قوماً من بني إِسرائيل باتوا بقَرْيةٍ رَبوضٍ. ودِرْعٌ رَبُوضٌ: واسِعَة. وقِرْبةٌ رَبُوضٌ: واسعة.
وحَلَبَ من اللبنِ ما يُرْبِضُ القوم أَي يسَعُهم. وفي حديث أُمّ مَعْبد: أَن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، لما قال عندها دعا بإِناءٍ يُرْبِضُ الرَّهْطَ؛ قال أَبو عبيد: معناه أَنه يُرْوِيهم حتى يُثْقِلَهم فَيَرْبِضُوا فينانُوا لكثرة اللبن الذي شربوه ويمتدُّوا على الأَرض، من رَبَضَ بالمكان يَرْبِضُ إِذا لَصِقَ به وأَقامَ مُلازماً له، ومن قال يُريضُ الرهط فهو من أَراض الوادي.
والرَّبَضُ: ما وَلِيَ الأَرض من بطن البعير وغيره. والرَّبَضُ: ما تحَوَّى من مَصارِين البطن. الليث: الرَّبَضُ ما وَلِيَ الأَرض من البعير إِذا بَرَك، والجمع الأَرْباضُ؛ وأَنشد:
أَسْلَمَتْها مَعاقِدُ الأَرْباضِ
قال أَبو منصور: غلط الليث في الرَّبَضِ وفيما احتج به له، فأَما الرَّبَضُ فهو ما تحَوَّى من مَصارِين البطن، كذلك قال أَبو عبيد، قال: وأَما مَعاقِدُ الأَرْباض فالأَرْباضُ الحبال؛ ومنه قول ذي الرمة: إِذا مَطَوْنا نُسُوعَ الرَّحْلِ مُصْعِدةً،
يَسْلُكْنَ أَخْراتَ أَرْباضِ المَدارِيج
فالأَخْراتُ: خَلَقُ الحِبال، وقد فسر أَبو عبيدة الأَرْباضَ بأَنها جِبال الرحْل. ابن الأَعرابي: الرَّبَضُ والمَرْبَضُ والمَرْبِضُ والرَّبِيضُ مجتَمَعُ الحَوايا. والرَّبَضُ: أَسفلُ من السرّة. والمَرْبض: تحت السرة وفوق العانة. والرَّبَضُ: كل امرأَة قيِّمةِ بيت. ورَبَضُ الرجل: كل شيءٍ أَوَى إِليه من امرأَة أَو غيرها؛ قال:
جاءَ الشِّتاءُ، ولَمّا أَتَّخِذْ رَبَضاً،
يا وَيْحَ كَفِّي من خَفْرِ القَرامِيصِ
ورُبْضُه كَرَبَضِه. ورَبَضَتْه تَرْبِضُه: قامت بأُموره وآوَتْه. وقال ابن الأَعرابي: تُرْبِضُه، ثم رجع عن ذلك؛ ومنه قيل لقُوت الإِنسان الذي يُقِيمُه ويَكْفِيه من اللبن: رَبَضٌ. والرَّبَضُ: قَيِّمُ البيت. الرِّياشي: أَرْبَضَتِ الشمس إِذا اشتدَّ حَرُّها حتى تَرْبِضَ الشاةُ والظبْيُ من شدَّة الرمضاء.
وفي المثل: رَبَضُك منك وإِن كان سَماراً؛ السَّمار: الكثير الماء، يقول: قيِّمُكَ منك لأَنه مُهْتَمٌّ بك وإِن لم يكن حسَنَ القِيام عليك، وذلك أَن السَّمارَ هو اللبن المخلوط بالماء، والصَّرِيحُ لا مَحالة أَفضلُ منه، والجمع أَرباضٌ؛ وفي الصحاح: معنى المثل أَي منك أَهلك وخَدَمُك ومن تأْوِي إِليه وإِن كانوا مُقَصِّرِين؛ قال: وهذا كقولهم أَنْفُك منك وإِن كان أَجْدَعَ. والرَّبَضُ: ما حول المدينة، وقيل: هو الفَضاءُ حَوْلَ المدينة؛ قال بعضهم: الرّبضُ والرُّبْضُ، بالضم
(* قوله «والربض بالضم إلخ»
لم يعلم ضبط ما قبله فيحتمل أَن يكون بضمتين أو بضم ففتح أو بغير ذلك.)، وسَط الشيء، والرَّبَضُ، بالتحريك، نواحيه، وجمعها أَرْباضٌ، والرَّبَضُ حَرِيم المسجد. قال ابن خالويه: رُبُض المدينة، بضم الراء والباء، أَساسها، وبفتحهما: ما حولها. وفي الحديث: أَنا زَعِيمٌ يبيت في رَبَضِ الجنة؛ هو بفتح الباء، ما حولها خارجاً عنها تشبيهاً بالأَبنية التي تكون حول المدن وتحت القِلاع؛ ومنه حديث ابن الزبير وبناء الكعبة: فأَخذ ابن مُطِيعٍ العَتَلةَ من شقِّ الرُّبْضِ الذي يلي دارَ بني حُمَيد؛ الرُّبْض، بضم الراء وسكون الباء: أَساسُ البناء، وقيل وسطه، وقيل هو والرَّبَضُ سواءٌ كسُقْم وسَقَم.
والأَرْباضُ: أَمعاء البطن وحِبال الرَّحْل؛ قال ذو الرمة: إِذا غَرَّقَتْ أَرباضُها ثِنْيَ بَكْرةٍ
بِتَيْماءَ، لم تُصْبحْ رَؤُوماً سَلُوبُها
وعمّ ابن حنيفة بالأَرْباض الحِبال، وفسر ابن الأَعرابي قول ذي الرمة: يَسْلُكْنَ أَخْراتَ أَرْباضِ المَداريجِ
بأَنها بطون الإِبل، والواحد من كل ذلك رَبَضٌ. أَبو زيد: الرَّبَضُ سَفِيفٌ يُجْعَلُ مِثْلَ النِّطاقِ فيجعل في حَقْوَي الناقةِ حتى يُجاوِزَ الوَرِكَينِ من الناحيتين جميعاً، وفي طرفيه حلقتان يعقد فيهما الأَنْساع ثم يشد به الرحل، وجمعه أَرْباض. التهذيب: أَنكر شمر أَن يكون الرُّبْضُ وسَط الشيء، قال: والرُّبْضُ ما مَسَّ الأَرض، وقال ابن شميل: رُبْض الأَرض، بتسكين الباء، ما مَسَّ الأَرض منه. والرُّبْضُ، فيما قال بعضهم: أَساسُ المدينة والبناء، والرَّبَضُ: ما حَوْله من خارج، وقال بعضهم: هما لغتان.
وفلان ما تقوم رابِضَتُه وما تقوم له رابضة أَي أَنه إِذا رمى فأَصابَ أَو نظر فعانَ قَتَلَ مكانَه
(* قتل مكانه: هكذا في الأصل، ولعله أراد أنه
قتل المصاب أو المعين في مكانه.). ومن أَمثالهم في الرجل الذي يتعين الأَشياء فيصيبها بعينه قولهم: لا تقومُ لفلان رابضةٌ، وذلك إِذا قتل كل شيءٍ يصيبه بعينه، قال: وأَكثر ما يقال في العين.
وفي الحديث: أَنه رأَى قُبَّةً حولها غنم رُيُوضٌ، جمع رابض. ومنه حديث عائشة: رأَيت كأَني على ضَرْبٍ وحَوْلي بقر رُبُوضٌ. وكل شيءٍ يبرك على أَربعة، فقد رَبَضَ رُبُوضاً.
ويقال: رَبَضَتِ الغنم، وبركت الإِبل، وجَثَمَتِ الطير، والثور الوحشي يَرْبِضُ في كِناسِه. الجوهري: ورُبُوضُ البَقَرِ والغَنمِ والفَرسِ والكلب مثلُ بُروكِ الإِبل وجُثُومِ الطير، تقول منه: رَبَضَتِ الغنمُ تَرْبِضُ، بالكسر، رُبُوضاً. والمَرابِضُ للغنم: كالمَعاطِنِ للإِبل، واحدها مَرْبِض مثال مَجْلِس. والرِّبْضةُ: مَقْتَلُ قوم قُتِلُوا في بُقْعَةٍ واحدة. والرُّبْضُ: جماعة الطَّلْحِ والسَّمُرِ. وفي الحديث: الرَّابِضةُ ملائكة أُهْبِطُوا مع آدم، عليه السلام، يَهْدُونَ الضُّلاَّلَ؛ قال: ولعله من الإِقامة. قال الجوهري: الرابِضةُ بَقِيَّةُ حَمَلَةِ الحجة لا تخلو منهم الأَرضُ، وهو في الحديث.
وفي حديث في الفتن: روي عن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم: أَنه ذكرَ من أَشراط الساعة أَنْ تَنْطقَ الرُّوَيْبِضَةُ في أَمْرِ العامّةِ، قيل: وما الرويبضة يا رسول اللّه؟ قال: الرجل التافه الحقير ينطق في أَمْرِ العامّةِ؛ قال أَبو عبيد: ومما يثبت حديث الرُّوَيْبِضَة الحديثُ الآخرُ: من أَشراطِ الساعة أَن تُرَى رعاءُ الشاءِ رُؤوسَ الناسِ. قال أَبو منصور: الرُّبَيْضةُ تصغير رابضةٍ وهو الذي يرعى الغنم، وقيل: هو العاجز الذي رَبَضَ عن معَالي الأُمور وقَعَد عن طَلبها، وزيادة الهاء للمبالغة في وصفه، جعل الرابِضَة راعِيَ الرَّبِيض كما يقال داهية، قال: والغالب أَنه قيل للتافه من الناس رابضة ورويبضة لربوضه في بيته وقلة انبعاثه في الأُمور الجسيمة، قال: ومنه يقال رجل رُبُضٌ عن الحاجات والأَسْفار إِذا كان لا يَنْهَضُ فيها.
والرُّبْضةُ: القِطْعةُ العظيمة من الثَّريدِ. وجاء بثريد كأَنه رُبْضةُ أَرْنب أَي جُثَّتُها؛ قال ابن سيده: ولم أَسمع به إِلا في هذا الموضع. ويقال: أَتانا بتمر مثل رُبْضةِ الخَرُوفِ أَي قدر الخروف الرابض. وفي حديث عمر: ففتح الباب فإِذا شبه الفَصِيل الرابض أَي الجالس المقيم؛ ومنه الحديث: كَرُبْضةِ العَنْزِ، ويروى بكسر الراء، أَي جثتها إِذا بركت. وفي حديث علي، رضي اللّه عنه: والناسُ حَوْلي كَرَبِيضةِ الغنم أَي كالغنم الرُّبَّضِ. وفي حديث القُرّاءِ الذين قُتِلُوا يومَ الجماجِم: كانوا رِبْضة؛ الرِّبْضةُ: مَقْتَلُ قوم قتلوا في بقعة واحدة. وصبّ اللّه عليه حُمَّى رَبِيضاً أَي من يَهْزَأُ به.
ورِباضٌ ومُرَبِّضٌ ورَبَّاضٌ: أَسماءٌ.

##### Türkçe

**رَبَضَتِ الدابَّةُ والشاة والخَرُوفُ** **تَرْبِضُ** **رَبْضاً** ve **رُبُوضاً**
ve **ربْضةً** güzel; o, develer için **البُروك** gibidir; ve onu **أَرْبَضَ** eden o(dur) ve onu **ربَّضَ** eden o(dur). Ve denir
bineğe: o **ضَخْمَةُ الرِّبْضةِ**’dir; yani **آثارِ المرْبض**’in iri(olanı); ve **رَبَضَ**
aslan avının üzerine ve **القِرْنُ** boynuzunun üzerine; ve **أَسَدٌ رابِضٌ** ve **رَبّاضٌ**;
dedi ki: **لَيْثٍ على أَقْرانِه رَبّاضِ**
ve **رجلٌ رابِضٌ**: hasta; ve o, bundandır.
Ve **الرَّبِيضُ**: koyunlar, **مرابِضِها**’larında; sanki cem‘ için bir isimdir; dedi **امرؤ القيس**:
ذَعَرْتُ به سِرْباً نَقِيّاً جُلودُه،
كما ذَعَرَ السِّرْحانُ جَنْبَ الرَّبِيضِ
Ve **الرَّبِيضُ**: çobanlarıyla birlikte, **مَرْبِضها**’sında toplanmış koyunlar. Denir: bu, **رَبِيضُ**
falanca oğullarının. Ve **حديث معاوية**’de: **لا تبعثوا الرابِضَينِ التُّركَ والحبَشةَ**
yani iki yerleşik, iki sakin (olanı); demek ister: size kastetmedikleri müddetçe onları üzerinize kışkırtmayın. Ve **الرَّبِيضُ** ve **الرِّبْضةُ**: çobanlarıyla birlikte, tek bir **مَرْبِضٍ**’de toplanmış koyun.
Ve **الرِّبْضةُ**: koyunlardan ve insanlardan cemaat; ve onda insanlardan bir **رِبْضَةٌ** vardır; asıl (kullanım) koyun içindir.
Ve **الرَّبَضُ**: sığırın yatak yerleri. Ve **رَبَضُ الغنم**: barınağı; dedi **العجاج** yaban öküzünü vasfederek:
واعْتادَ أَرْباضاً لها آرِيُّ،
مِنْ مَعْدِنِ الصِّيرانِ، عُدْمُلِيُّ
**العُدْمُلِيُّ**: eski. Ve **الأَرْباض** ile **رَبَض**’ın çoğulunu kastetti; yaban öküzünün inini koyunun barınağına benzetti.
Ve **الرُّبوضُ**: **الشيء الرابِضِ**’in mastarı. Ve onun sözü, sallallahu aleyhi ve sellem’in, **الضحاك
بن سفيان**’a, onu kavmine gönderdiği vakit: **إِذا أَتيتَهُم فارْبِضْ في دارِهم
ظَبْياً**; dedi **ابن سيده**: tefsirinde iki söz denildi: birincisi, ki o **ابن قتيبة**’nin **ابن الأَعرابي**’den sözüdür, onun kastettiği: onların yurdunda emin olarak ikamet et, ayrılma; nasıl ki emin **الظَّبْي** ininde ikamet eder, insan görmediği yerde emniyete ermiştir; ikincisi, ki **الأَزهري**’nin sözüdür: onun, sallallahu aleyhi ve sellem’in, ona emrettiği: onlara tetikte, ürkek olarak gelsin; çünkü onlar kâfirlerdir, onlardan emin olmaz; onlardan bir **رَيْبٌ** onu şüphelendirirse, onlardan ürküp kaçak olarak kaçar; nasıl ki **الظبي** ürküp kaçar. Ve **ظَبْياً** iki sözde de hâl üzere mansuptur; ve ismi ism-i fâil yerine koydu; sanki onu **متظبياً** takdir etti; dedi: bunu **الهرويّ** **الغريبين**’de hikâye etti. Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: **مثَلُ المنافِقِ مثلُ الشاة بين الرَّبَضَينِ**; şu (tarafa) geldiğinde bu onu boynuzlar; ve bazıları onu şöyle rivayet etti: **بين الرَّبِيضَينِ**. Kim **بين الرَّبَضَينِ** derse, iki koyun sürüsünün iki **مَرْبِض**’ini kastetmiştir: bu koyunların **مَرْبِض**’ine geldiğinde onun koyunları onu boynuzlar; kim onu **بين الرَّبِيضَينِ** diye rivayet ederse, **الربِيضُ** koyunların kendisidir; **الرَّبَضُ** ise içinde **تَرْبِضُ** ettiği yeridir; kastetti: o, tek bir koyun gibi iki koyun sürüsü arasında yahut ikisinin iki **مَرْبِض**’i arasında bocalayıcıdır; ve ondandır onun sözü:
عَنَتاً باطِلاً وظُلْماً، كما يُعْـ
ـتَرُ عن حَجْرَةِ الرَّبِيضِ الظِّباءُ
Ve Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bu misalle, Allah azze ve celle’nin sözünü kastetti: **مذبذبين بين ذلك لا إِلى هؤُلاء ولا إِلى هؤُلاء**. Dediler: **رَبَضُ الغنم**
barınağıdır; ona **رَبَضاً** adı verildi, çünkü onda **تَرْبِضُ** eder; ve aynı şekilde **رَبَضُ الوَحْش**
barınağı ve inidir.
Ve **رجل رُبْضَة** ve **مُتَرَبِّضٌ**: ikamet eden, âciz. Ve **رَبَضَ الكبشُ**: çiftleşmeden âciz kaldı; ve o bundandır; başkası: **رَبَضَ الكبشُ رُبُوضاً** yani yoruldu ve çiftleşmeyi bıraktı ve ondan döndü; onda **جَفَرَ** denmez. Ve **أَرْنَبةٌ رابِضةٌ**: yüze yapışık. Ve **ربض الليل**: kendini bıraktı; bu, mesel üzerinedir; dedi:
كأَنَّها، وقد بَدَا عُوارِضُ،
والليلُ بَينَ قَنَوَيْنِ رابِضُ،
بِجَلْهَةِ الوادِي، قَطاً رَوابِضُ
Ve denildi: o, koyunun karnından **الدُّوّارةُ**’dır. Ve **رَبَضُ الناقة**: karnıdır; zannederim ancak buna o ad verildi, çünkü onun iç doluluğu karnındadır; çoğulu **أَرْباض**. Dedi **أَبو حاتم**:
behâim karınlarında bükülmüş olarak bulunan şey **المَرْبِضُ**’dür; ondan daha büyük olan **الأَمْغالُ**’dır, tekili **مُغْل**
(* «**الامغال واحدها مغل**» asılda böyle ضبط edilmiştir.)
; ve **الأَثْناء** gibi olan **حَفِثٌ** ve **فَحِثٌ**’tir; çoğulu **أَحفاثٌ** ve **أَفحاثٌ**.
Ve onu mekânda **ربَّضْتُه**: onu sabitledim. **اللحياني**: denir: o, ihtiyaçlardan ve seferlerden **لَرُبُضٌ**’dur, **فُعُل** üzere; yani onlarda dışarı çıkmaz.
Ve **الرَّبَضُ** ve **الرُّبُضُ** ve **الرُّبَضُ**: erkeğin karısı; çünkü onu **تُرَبِّضُه** yani onu sabitler, ayrılmaz. Ve **رَبَضُ الرجل** ve **رُبْضُه**: karısı. Ve **حديث
نَجَبةَ**’de: kızını bir adamla evlendirdi ve onu donattı ve dedi: yanında bizde bir **رَبَضٌ** varken bekâr gecelemeyecek; **رَبَضُ الرجل**: işini gören karısıdır; ve denildi: o, kendisine dayandığın her şeydir; anne ve kız ve kız kardeş gibi; ve koyun ve geçim ve azık gibi. **ابن
الأَعرابي**: **الرَّبْضُ** ve **الرُّبْضُ** ve **الرَّبَضُ** eş yahut anne yahut kız kardeştir; akrabasını bekâr bırakır. Ve denir: bir erkeği kız kardeş gibi **رَبَضَ** eden yoktur.
Ve **الرُّبُضُ**: birbirine dolanmış ağaç topluluğu. Ve **دَوْحَةٌ رَبُوضٌ**: tek, büyük. Ve **الرَّبُوضُ**: büyük ağaç. **الجوهري**: **شجرة رَبُوضٌ** yani büyük, kalın; dedi **ذو الرمة**:
تَجَوَّفَ كلَّ أَرْطاةٍ رَبُوضٍ،
من الدَّهْنا تَفَرَّعَتِ الحِبالا
**رَبُوضٌ**: iri; ve **الحِبالُ**: **حبل**’in çoğuludur; o, uzun kumdur. Ve **تَفَرَّعت**’te zamir **الأَرْطاة**’ya döner. Ve **تَجَوَّفَ**: onun içine girdi. Ve **رَبُوض**’un çoğulu **رُبُضٌ**’dur; ve ondandır şairin sözü:
وقالوا: رَبُوضٌ ضَخْمةٌ في جِرانِه،
وأَسْمَرُ مِنْ جِلْدِ الذِّراعَينِ مُقْفَلُ
**الرَّبُوضِ** ile, onunla bağlanmış **سِلْسلةً رَبُوضاً** kastetti; onu iri, ağır yaptı. Ve **الأَسْمَرِ** ile, onunla bağlanıp üzerinde kuruyan bir **قِدّاً** kastetti. Ve **حديث أَبي لُبابة**’de:
Allah ona tevbe edinceye kadar, **سلسلة رَبُوض** ile bağlandı; o, sahibine yapışık iri ağır (zincir)dir. Ve **فَعُولٌ** mübalağa kalıplarındandır; onda müzekker ve müennes eşit olur. Ve **قَرْيَةٌ رَبُوضٌ**: büyük, toplanmış. Ve hadiste: بني
إِسرائيل’den bir kavim, **قَرْيةٍ رَبوضٍ**’da gecelediler. Ve **دِرْعٌ رَبُوضٌ**: geniş. Ve **قِرْبةٌ
رَبُوضٌ**: geniş.
Ve sütten, kavmi **يُرْبِضُ** edecek kadar sağdı; yani onlara yeter. Ve **حديث أُمّ
مَعْبد**’de: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onun yanında söylediği vakit, bir kap çağırdı: **يُرْبِضُ
الرَّهْطَ**; dedi **أَبو عبيد**: manası, onları doyurup ağırlaştırmasıdır; böylece içtikleri sütün çokluğundan **فَيَرْبِضُوا** (çöksünler) ve uyuklasınlar ve yere uzansınlar; **رَبَضَ
بالمكان يَرْبِضُ**’dan: ona yapıştığı ve ona bitişik olarak ikamet ettiği vakit; kim **يُريضُ
الرهط** derse, o **أَراض الوادي**’dandır.
Ve **الرَّبَضُ**: devenin ve başkasının karnından yere bitişik olan şey. Ve **الرَّبَضُ**: karın bağırsaklarından toplanıp büzülen şey. **الليث**: **الرَّبَضُ** devenin, çöktüğü vakit, yerle temas eden kısmıdır; çoğulu **الأَرْباضُ**; ve inşad etti:
أَسْلَمَتْها مَعاقِدُ الأَرْباضِ
Dedi **أَبو منصور**: **الليث**, **الرَّبَضِ**’de ve onunla delil getirdiğinde yanıldı. **الرَّبَضُ** ise karın bağırsaklarından toplanıp büzülen şeydir; böyle dedi **أَبو عبيد**. Dedi: **مَعاقِدُ
الأَرْباض** ise, **الأَرْباضُ** iplerdir; ve ondandır **ذو الرمة**’nin sözü:
إِذا مَطَوْنا نُسُوعَ الرَّحْلِ مُصْعِدةً،
يَسْلُكْنَ أَخْراتَ أَرْباضِ المَدارِيج
**الأَخْراتُ**: iplerin eskisi. Ve **أَبو عبيدة**, **الأَرْباضَ**’ı, onların **جِبال الرحْل** olduğu şeklinde tefsir etti. **ابن الأَعرابي**: **الرَّبَضُ** ve **المَرْبَضُ** ve **المَرْبِضُ**
ve **الرَّبِيضُ**: **الحَوايا**’nın toplanma yeridir. Ve **الرَّبَضُ**: göbekten aşağı olan. Ve **المَرْبض**: göbeğin altı ve kasığın üstü. Ve **الرَّبَضُ**: her ev idarecisi kadın. Ve **رَبَضُ الرجل**: kadından yahut başkasından kendisine sığındığı her şey; dedi:
جاءَ الشِّتاءُ، ولَمّا أَتَّخِذْ رَبَضاً،
يا وَيْحَ كَفِّي من خَفْرِ القَرامِيصِ
Ve onun **رُبْضُه**, onun **رَبَضِه** gibidir. Ve onu **رَبَضَتْه تَرْبِضُه**: işlerini gördü ve onu barındırdı. Ve dedi **ابن الأَعرابي**: **تُرْبِضُه**, sonra bundan döndü. Ve ondandır: insanın onu ayakta tutan ve ona yeten süt azığına **رَبَضٌ** denilmesi. Ve **الرَّبَضُ**: evin idarecisi.
**الرِّياشي**: güneş **أَرْبَضَتِ**; yani harareti şiddetlendi de koyun ve **الظبْيُ** kızgın kumun şiddetinden çöker.
Ve meselde: **رَبَضُك منك وإِن كان سَماراً**; **السَّمار**: suyu çok (olan). Der ki: senin idarecin sendendir; çünkü seninle ilgilenicidir, her ne kadar sana iyi bakmasa da. Bu, **السَّمار**’ın suyla karıştırılmış süt olması sebebiyledir; **الصَّرِيحُ** ise kaçınılmaz olarak ondan daha faziletlidir. Çoğulu **أَرباضٌ**. Ve **الصحاح**’ta: meselin manası: yani senden, ehlin ve hizmetçin ve kendisine sığındığın kimseler; her ne kadar kusurlu olsalar da. Dedi: bu, onların “**أَنْفُك منك وإِن
كان أَجْدَعَ**” sözü gibidir. Ve **الرَّبَضُ**: şehrin çevresi; ve denildi: o, şehrin etrafındaki boşluktur. Bazıları dedi: **الرّبضُ** ve **الرُّبْضُ** (ضم ile)
(* «**والربض بالضم إلخ**» kendisinden öncekinin ضبطı bilinmedi; iki ضم ile yahut ضم-فتح ile yahut başka türlü olması muhtemeldir.)
şeyin ortasıdır; ve **الرَّبَضُ**, harekeli, onun kenarlarıdır; çoğulu **أَرْباضٌ**. Ve **الرَّبَضُ** mescidin harimidir. Dedi **ابن خالويه**: **رُبُض المدينة** (ر ve ب’nin ضم’ıyla) onun temelleridir; ikisini فتح ile: onun çevresidir. Ve hadiste: **أَنا زَعِيمٌ يبيت في رَبَضِ الجنة**; o, ب’nin فتح’ıyladır: onun dışındaki çevresi; şehirlerin etrafında ve kalelerin altında bulunan binalara benzetme olarak. Ve ondandır **حديث ابن الزبير** ve Kâbe’nin inşası: **فأَخذ ابن
مُطِيعٍ العَتَلةَ من شقِّ الرُّبْضِ الذي يلي دارَ بني حُمَيد**; **الرُّبْض** (ر’nin ضm’ı ve ب’nin sükûnu ile): binanın temeli; ve denildi: onun ortası; ve denildi: o ve **الرَّبَضُ** birdir; **سُقْم** ve **سَقَم** gibi.
Ve **الأَرْباضُ**: karın bağırsakları ve semerin ipleri; dedi **ذو الرمة**:
إِذا غَرَّقَتْ أَرباضُها ثِنْيَ بَكْرةٍ
بِتَيْماءَ، لم تُصْبحْ رَؤُوماً سَلُوبُها
Ve **عمّ ابن حنيفة** **الأَرْباض** ile ipleri kastetti. Ve **ابن الأَعرابي**, **ذو الرمة**’nin sözünü:
**يَسْلُكْنَ أَخْراتَ أَرْباضِ المَداريجِ**
onların develerin karınları olduğu şeklinde tefsir etti. Bunların her birinin tekili **رَبَضٌ**’dur. **أَبو زيد**: **الرَّبَضُ**
bir dokumadır; kuşak gibi yapılır; sonra devenin iki böğrüne konur; iki taraftan da iki kalçayı aşıncaya kadar; iki ucunda iki halka vardır; onlarda **الأَنْساع** bağlanır; sonra onunla semer sıkılır; çoğulu **أَرْباض**. **التهذيب**: **شمر**, **الرُّبْضُ**’un şeyin ortası olmasını inkâr etti; dedi: **الرُّبْضُ** yerle temas eden şeydir. Ve dedi **ابن شميل**: **رُبْض
الأَرض** (ب’nin تسكين’iyle) ondan yerle temas eden şeydir. Ve **الرُّبْضُ**, bazılarınca söylendiğine göre: şehrin ve binanın temeli; ve **الرَّبَضُ**: dışarıdan onun çevresinde olan şey. Ve bazıları dedi: ikisi iki lehçedir.
Ve falanca, onun **رابِضَتُه** ayakta durmaz; ve onun için bir **رابضة** ayakta durmaz; yani o attığında isabet eder yahut baktığında göz değdirir, yerinde öldürür
(* **قتل مكانه**: asılda böyle; belki kastı, isabet edeni yahut göz değeni yerinde öldürmesidir.). Ve eşyayı gözle seçip gözüyle isabet ettiren adam hakkında darbımesellerinden sözleri: **لا تقومُ لفلان رابضةٌ**; bu, gözüyle isabet ettirdiği her şeyi öldürdüğü vakittir. Dedi: en çok göz hakkında söylenir.
Ve hadiste: onun, etrafında **غنم رُيُوضٌ** olan bir kubbe gördüğü; **رابض**’ın cem‘idir. Ve ondandır **حديث
عائشة**: “Sanki ben bir **ضَرْبٍ** üzerindeyim ve çevremde **بقر رُبُوضٌ** var gördüm.” Ve her şey ki dört ayak üzerine çöker, muhakkak **رَبَضَ رُبُوضاً** etmiştir.
Ve denir: **رَبَضَتِ الغنم**; ve develer çöktü; ve kuşlar **جَثَمَتِ**; ve yaban öküzü ininde **يَرْبِضُ** eder. **الجوهري**: ve sığırın ve koyunun ve atın ve köpeğin **رُبُوضُ**’u, develerin **بُروك**’u ve kuşların **جُثُوم**’u gibidir; ondan dersin: **رَبَضَتِ الغنمُ تَرْبِضُ** (kesre ile) **رُبُوضاً**. Ve koyunlar için **المَرابِضُ**: develer için **المَعاطِنِ** gibidir; tekili **مَرْبِض** (misl **مَجْلِس**). Ve **الرِّبْضةُ**: tek bir yerde öldürülmüş bir kavmin öldürüldüğü yer. Ve **الرُّبْضُ**: **الطَّلْحِ** ve **السَّمُرِ** topluluğu. Ve hadiste: **الرَّابِضةُ** Âdem’le, عليه السلام, birlikte indirilen meleklerdir; sapıkları hidayet ederler; dedi: belki ikametten (türetilmiştir). Dedi **الجوهري**: **الرابِضةُ** hüccet taşıyıcılarının bakiyesidir; yer onlardan boş kalmaz; ve o, hadistedir.
Ve fitneler hakkında bir hadiste: Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet olundu: kıyamet alâmetlerinden, **أَنْ تَنْطقَ الرُّوَيْبِضَةُ في أَمْرِ العامّةِ**; denildi: **وما الرويبضة يا رسول اللّه؟** dedi: **الرجل التافه الحقير** umûmun işinde konuşur. Dedi **أَبو عبيد**: **الرُّوَيْبِضَة** hadisini sabitleyen şeylerdendir diğer hadis: kıyamet alâmetlerinden, koyun çobanlarının insanların başları olarak görülmesidir. Dedi **أَبو منصور**: **الرُّبَيْضةُ** **رابضةٍ**’nin küçültmesidir; o, koyun güdendir. Ve denildi: o, yüce işlerden **رَبَضَ** edip aciz kalan ve onları talep etmekten oturan kimsedir. Ve onun vasfında mübalağa için **الهاء**’nın ziyadesi (vardır); **الرابِضَة**’yi, **راعِيَ الرَّبِيض** yaptı; nasıl ki **داهية** denir. Dedi: galip olan, insanlardan değersize **رابضة** ve **رويبضة** denilmesidir; evinde **ربوضه** ve büyük işlerde az harekete geçmesi sebebiyle. Dedi: ve ondandır: denir **رجل رُبُضٌ عن الحاجات والأَسْفار**; ihtiyaçlarda ve seferlerde kalkışmayan olduğu vakit.
Ve **الرُّبْضةُ**: **الثَّريدِ**’den büyük parça. Ve bir **ثريد** getirdi; sanki o, **رُبْضةُ
أَرْنب**’dir; yani onun cesedi; dedi **ابن سيده**: onu ancak bu yerde işittim. Ve denir: bize, **رُبْضةِ الخَرُوفِ** gibi hurma getirdi; yani çöken **الخروف**’un miktarı kadar. Ve **حديث عمر**’da: kapıyı açtı; bir de bakarsa, çöken **الفَصِيل**’e benzer; yani oturan, yerleşik. Ve ondandır hadis: **كَرُبْضةِ العَنْزِ**; ve ر’nin kesriyle rivayet olunur; yani çöktüğü vakit onun cesedi. Ve **حديث علي**’de, رضي اللّه عنه: “İnsanlar çevremde **كَرَبِيضةِ الغنم** gibidir”; yani **الرُّبَّضِ** koyunlar gibi. Ve **حديث القُرّاءِ** ki **يومَ الجماجِم**’de öldürüldüler: onlar **رِبْضة** idiler; **الرِّبْضةُ**: tek bir yerde öldürülmüş bir kavmin öldürüldüğü yer. Ve Allah onun üzerine, **حُمَّى رَبِيضاً** döktü; yani onunla alay eden (kimseye).
Ve **رِباضٌ** ve **مُرَبِّضٌ** ve **رَبَّاضٌ**: isimlerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ب ض * * رَبَضُ * المدينة بفتحتين ما حولها و * رُبُوضُ * الغنم والبقر والفرس والكلب مثل بروك الإبل وجثوم الطير وبابه جلس و * أرْبَضَها * غيرها و * المَرَابِضُ * للغنم كالمعاطن للإبل واحدها * مَرْبِضٌ * بوزن مجلس و * الرُّوَبِيضَةُ * الذي في الحديث الرجل التافه الحقير و * الرابِضَةُ * بقية حملة الحجة لا تخلو منهم الأرض وهو في الحديث قلت لم أجد الرابضة في التهذيب ولا في شرح الغريبين بهذا المعنى

##### Türkçe

* ر ب ض * **رَبَضُ** şehrin, iki fetha ile, onun çevresinde olan şeydir; ve koyunun, sığırın, atın ve köpeğin **رُبُوضُ**’u, devenin çökmesi ve kuşun çömelmesi gibidir; ve onun babı **جلس**’tir. Ve onu başkası **أرْبَضَها** yaptı. Ve koyun için **المَرَابِضُ**, deve için olan ağıllar gibidir; onun bir teki **مَرْبِضٌ**’dür, **مجلس** vezninde. Ve **الرُّوَبِيضَةُ**, hadiste olan, değersiz aşağılık adamdır. Ve **الرابِضَةُ**, hüccet taşıyıcılarının bakiyesidir; yer onlardan boş kalmaz; ve o hadistedir. Dedim: Bu mânâ ile **الرابِضَةُ**’yi **التهذيب**’de de **شرح الغريبين**’de de bulmadım.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الربض، محركة: الأمعاء  ، كما في الصحاح.  أو  هو كل  ما في البطن  من المصارين وغيرها،  سوى القلب  والرئة. ويقال: رمى الجزار بالحشو والربض: ويقال: اشتريت منه ربض شاته وهو مجاز. وقال الليث: الربض: ما تحوى من مصارين البطن، ومثله قول أبي عبيد. وقال أبو حاتم: الذي يكون في بطون البهائم متثنيا: المربض، والذي أكبر منها: الأمغال. واحدها مغل. والذي مثل الأثناء: حفث وفحث. والجمع أحفاث وأفحاث. من المجاز: الربض:  سور المدينة  وما حولها. ومنه الحديث  أنا زعيم لمن آمن بي وأسلم وهاجر ببيت في ربض الجنة  وقيل: الربض: الفضاء حول المدينة. ويقال: نزلوا في ربض المدينة والقصر أي ما حولها من المساكن. الربض:  مأوى الغنم  ، نقله الجوهري، وأنشد للعجاج يصف الثور الوحشي:
  واعتاد أرباضا لهـا آري
  من معدن الصيران عدملي

  العدملي: القديم. وأراد بالأرباض جمع ربض. شبه كناس الثور بمأوى الغنم. وفي الحديث:  مثل المنافق كالشاة بين الربضين، إذا أتت هذه نطحتها، وإذا أتت هذه نطحتها  كما في العباب. قلت: ويروى: بين الربيضين. والربيض: الغنم نفسها، كما يأتي. فالمعنى على هذا أنه مذبذب كالشاة الواحدة بين قطيعين من الغنم. وإنما سمي مأوى الغنم ربضا لأنها تربض فيه. وكذلك ربض الوحش: مأواه وكناسه. من المجاز: الربض:  حبل الرحل  الذي يشد به،  أو ما يلي الأرض منه  ، أي من حبل الرحل،  لا ما فوق الرحل  . وقال الليث: الربض: ما ولي الأرض من البعير إذا برك، والجمع الأرباض. وأنشد:
  أسلمتها معاقد الأرباض أي معاقد الحبال على أرباض البطون. وقال الطرماح:
  وأوت بلة الكظوم إلى الفظ                      وجالت معاقد الأربـاض وإنما تجول الأرباض من الضمر، هكذا قاله الليث: وغلطه الأزهري. وقال: إنما الأرباض الحبال. وبه فسر أبو عبيدة قول ذي الرمة:
  إذا مطونا نسوع الرحل مصعـدة                      يسلكن أخرات أرباض المداريج قال: والأخرات: حلق الحبال. قلت: وفسر ابن الأعرابي الأرباض في البيت ببطون الإبل، كما ذهب إليه الليث. من المجاز: الربض:  قوتك الذي  يقيمك و  يكفيك من اللبن  ، نقله الجوهري. قال: ومنه المثل:  منك ربضك وإن كان سمارا  أي منك أهلك وخدمك  ومن تأوي إليه  وإن كانوا مقصرين  . قال: وهذا كقولهم: أنفك منك ولو كان أجدع  . وزاد في العباب: وكذا  منك عيصك وإن كان أشبا  . وفي اللسان: السمار: اللبن الكثير الماء. والمعنى: قيمك منك لأنه مهتم بك، وإن لم يكن حسن القيام عليك. ثم إن قوله في المثل: ربضك، محركة كما يقتضيه سياق المصنف وهكذا وجد بخط الجوهري. ورأيت في هامش الصحاح ما نصه: وجدت في كتاب المعزى لأبي زيد نسخة مقرؤة على أبي سعيد السيرافي ويقال:  منك ربضك وإن كان سمارا  هكذا بضمتين صورة لا مقيدا، يقول: منك فصيلتك، وهم بنو أبيه، وإن كانوا قوم سوء لا خير فيهم. قال: ووجدت في التهذيب للأزهري بخطه ما نصه: ثعلب عن ابن الأعرابي:  منك ربضك  هكذا بضم الراء غير مقيد بوزن، قال: والربض: قيم بيته. وهكذا وجدت أيضا في كتاب الأمثال للأصمعي. الربض:  الناحية  من الشيء، نقله الجوهري عن الكسائي. قال أبو زيد: الربض:  سقيف كالنطاق يجعل في حقوى الناقة حتى يجاوز الوركين  من الناحيتين جميعا وفي طرفيه حلقتان يعقد فيهما الأنساع ويشد به الرحل. من المجاز: الربض:  كل ما يؤوى إليه ويستراح لديه، من أهل، وقريب، ومال، وبيت، ونحوه  ، كالغنم، والمعيشة، والقوت، ومنه قول الشاعر:
  جاء الشتاء ولما أتخـذ ربـضـا                      يا ويح كفي من حفر القراميص

  قال الجوهري: ومنه أخذ الربض لما يكفي الإنسان من اللبن، كما تقدم. وقوله:  من أهل  يشمل المرأة وغيرها، فقد قالوا أيضا: الربض: كل امرأة قيمة بيت، وقد ربضته تربضه، من حد ضرب: قامت في أموره وأوته، ونقل عن ابن الأعرابي: تربضه أيضا، أي من حد نصر، ثم رجع عن ذلك،  ج  الكل  أرباض  ، كسبب وأسباب. الربض،  بالكسر، من البقر: جماعته حيث تربض  أي تأوي وتسكن. نقل ذلك  عن صاحب  كتاب  المزدوج  من اللغات  فقط  . ونقله صاحب اللسان أيضا، ونصه: الربض: مرابض البقر، وأصل الربض والربضة للغنم، ثم استعمل في البقر والناس. الربض،  بالضم: وسط الشيء  ، نقله الجوهري عن الكسائي. قال الصاغاني: وكذلك قول الأصمعي، وأنكره شمر، كما في التهذيب. قال بعضهم: الربض:  أساس البناء  والمدينة، وضبطه ابن خالويه  بضمتين  وقيل: هو والربض بالتحريك سواء، مثل سقم وسقم. قال شمر: الربض:  ما مس الأرض من الشيء  . وقال ابن شميل: ربض الأرض: ما مس الأرض منه. قال ابن الأعرابي: الربض:  الزوجة، و  كذلك الربض،  بضمتين، ويفتح ويحرك  ، فهي أربع لغات، وليس في نص الصاغاني في كتابيه الربض، بضمتين عن ابن الأعرابي، وإنما ذكر ثلاث لغات فقط، وهكذا في اللسان أيضا قال  لأنها تربض زوجها  ، أي تقوم في أموره وتؤويه. قال:  أو الأم أو الأخت تعزب ذا قرابتها  ، أي تقوم عليه. ومن ذلك قولهم: ماله ربض يربضه. وفي الأساس: ومن المجاز: ما ربض امرأة أمثل من أخت، أي كانت ربضا لها ومسكنا، كما تقول أبوته وأممته، أي كنت له أبا وأما. الربض:  عين ماء  الربض:  جماعة الطلح والسمر  ، وقيل: جماعة الشجر الملتف.  والربضة بالضم: القطعة  العظيمة  من الثريد  ، عن ابن دريد. الربضة:  الرجل المتربض  ، أي المقيم العاجز،  كالربضة، كهمزة  ، وهو مجاز. قال الليث: الربضة،  بالكسر: مقتل كل قوم قتلوا في بقعة واحدة  ، وضبطه الصاغاني في التكملة  بالتحريك  فوهم، وهو في العباب على الصحة. قال إبراهيم الحربي: قال بعضهم: رأيت القراء يوم الجماجم ربضة. الربضة:  الجثة  . قال ابن دريد:  ومنه  قولهم:  ثريد كأنه ربضة أرنب، أي جثته  . هكذا في النسخ، والصواب جثتها، بدليل قوله فيما بعد:  جاثمة: باركة. قال ابن سيده: ولم أسمع به إلا في هذا الموضع. ويقال: أتانا بتمر مثل ربضة الخروف، أي قدر الخروف الرابض. ومنه أيضا: كربضة العنز، بالضم والكسر، أي جثتها إذا بركت. الربضة  من الناس: الجماعة  منهم، وكذا من الغنم. يقال: فيها ربضة من الناس، والأصل للغنم، كما في اللسان. قال ابن دريد:  ربضت الشاة  وغيرها من الدواب، كالبقر والفرس والكلب  تربض  ، من حد ضرب،  ربضا وربضة  ، بفتحهما،  وربوضا  ، بالضم،  وربضة حسنة، بالكسر، كبركت، في الإبل  ، وجثمت، في الطير.  ومواضعها مرابض  ، كالمعاطن للإبل.  وأربضها غيرها  ، كذا في النسخ. ولو قال:  هو  ، بدل  غيرها  كان أخصر. أما  قوله صلى الله عليه وسلم للضحاك  ابن سفيان بن عون العامري أبي سعيد  وقد بعثه إلى قومه  بني عامر بن صعصعة بن

  كلاب   إذا أتيتهم فاربض في دارهم ظبيا   . قال ابن سيده: قيل في تفسيره قولان: أحدهما:  أي أقم  في ديارهم  آمنا كالظبي  الآمن  في كناسه  ، قد أمن حيث لا يرى إنسيا، وهو قول ابن قتيبة عن ابن الأعرابي.  أو  المعنى:  لا تأمنهم، بل كن يقظا متوحشا  مستوفزا،  فإنك بينض أظهر الكفرة  ، فإذا رابك منهم ريب، نفرت عنهم شاردا، كما ينفر الظبي، وهو قول الأزهري: و  ظبيا  في القولين منتصب على الحال، وأوقع الاسم موقع اسم الفاعل، كأنه قدره متظبيا كما حكاه الهروي في الغريبين. قلت: والذي صرح به الحافظ الذهبي وغيره أن النبي صلى الله عليه وسلم إنما أرسله إلى من أسلم من قومه، وكتب إليه أن يورث امرأة أشيم الضبابي من دية زوجها، فالوجه الأول هو المناسب للمقام، ولأنه كان أحد الأبطال معدودا بمائة فارس، كما روي ذلك، وكان مستوحشا منهم، فطمنه صلى الله عليه وسلم، وأزال عنه الوحشة والخوف، وأمره بأن يقر في بيوتهم قرار الظبي في كناسه، ولا يخشى من بأسهم، فتأمل. في حديث الفتن روي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه ذكر  من أشراط الساعة أن ينطق  الرويبضة  في أمور العامة  وهو  تصغير الرابضة، وهو  الذي يرعى الربيض، كما نقله الأزهري. وبقية الحديث:  قيل: وما الرويبضة يا رسول الله? قال:  الرجل التافه -أي الحقير- ينطق في أمر العامة  . وهذا تفسير النبي صلى الله عليه وسلم للكلمة  . بأبي وأمي، وليس في نصه كلمة  أي  ، بين التافه والحقير. قلت: وقرأت في الكامل لابن عدي في ترجمة محمد بن إسحاق عن عبد الله بن دينار عن أنس،  قيل: يا رسول الله، ما الرويبضة? قال: الفاسق يتكلم في أمر العامة  انتهى. وقال أبو عبيد: ومما يثبت حديث الرويبضة الحديث الآخر من أشراط الساعة  أن يرى رعاء الشاء رؤوس الناس  . وقال الأزهري: الرويبضة هو الذي يرعى الغنم، وقيل: هو العاجز الذي ربض عن معالي الأمور وقعد عن طلبها: وزيادة الهاء في الرابضة للمبالغة. كما يقال داهية -قال: والغالب عندي أنه قيل للتافه من الناس: رابضة ورويبضة، لربوضه في بيته وقلة انبعاثه في الأمور الجسيمة. قال: منه قيل:  رجل ربض على  ، هكذا في النسخ، وصوابه عن  الحاجات  والأسفار،  بضمتين  ، إذا كان  لا ينهض فيها  ، وهو مجاز. وقال اللحياني: أي لا يخرج فيها. من المجاز: قال الليث: فانبعث له واحد من الرابضة، قال:  الرابضة: ملائكة أهبطوا مع آدم عليه السلام  يهدون الضلال. قال ولعله من الإقامة. في الصحاح: الرابضة  بقية حملة الحجة، لا تخلو الأرض منهم  . وهو في الحديث ونص الصحاح: منه الأرض. من المجاز: الربوض،  كصبور: الشجرة العظيمة  ، قاله أبو عبيد، زاد الجوهري: الغليظة، وزاد غيره: الضخمة. وقوله:  الواسعة  . ما رأيت أحدا من الأئمة وصف الشجرة بها، وإنما وصفوا بها الدرع والقربة، كما سيأتي. وأنشد الجوهري قول ذي الرمة:لاب   إذا أتيتهم فاربض في دارهم ظبيا   . قال ابن سيده: قيل في تفسيره قولان: أحدهما:  أي أقم  في ديارهم  آمنا كالظبي  الآمن  في كناسه  ، قد أمن حيث لا يرى إنسيا، وهو قول ابن قتيبة عن ابن الأعرابي.  أو  المعنى:  لا تأمنهم، بل كن يقظا متوحشا  مستوفزا،  فإنك بينض أظهر الكفرة  ، فإذا رابك منهم ريب، نفرت عنهم شاردا، كما ينفر الظبي، وهو قول الأزهري: و  ظبيا  في القولين منتصب على الحال، وأوقع الاسم موقع اسم الفاعل، كأنه قدره متظبيا كما حكاه الهروي في الغريبين. قلت: والذي صرح به الحافظ الذهبي وغيره أن النبي صلى الله عليه وسلم إنما أرسله إلى من أسلم من قومه، وكتب إليه أن يورث امرأة أشيم الضبابي من دية زوجها، فالوجه الأول هو المناسب للمقام، ولأنه كان أحد الأبطال معدودا بمائة فارس، كما روي ذلك، وكان مستوحشا منهم، فطمنه صلى الله عليه وسلم، وأزال عنه الوحشة والخوف، وأمره بأن يقر في بيوتهم قرار الظبي في كناسه، ولا يخشى من بأسهم، فتأمل. في حديث الفتن روي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه ذكر  من أشراط الساعة أن ينطق  الرويبضة  في أمور العامة  وهو  تصغير الرابضة، وهو  الذي يرعى الربيض، كما نقله الأزهري. وبقية الحديث:  قيل: وما الرويبضة يا رسول الله? قال:  الرجل التافه -أي الحقير- ينطق في أمر العامة  . وهذا تفسير النبي صلى الله عليه وسلم للكلمة  . بأبي وأمي، وليس في نصه كلمة  أي  ، بين التافه والحقير. قلت: وقرأت في الكامل لابن عدي في ترجمة محمد بن إسحاق عن عبد الله بن دينار عن أنس،  قيل: يا رسول الله، ما الرويبضة? قال: الفاسق يتكلم في أمر العامة  انتهى. وقال أبو عبيد: ومما يثبت حديث الرويبضة الحديث الآخر من أشراط الساعة  أن يرى رعاء الشاء رؤوس الناس  . وقال الأزهري: الرويبضة هو الذي يرعى الغنم، وقيل: هو العاجز الذي ربض عن معالي الأمور وقعد عن طلبها: وزيادة الهاء في الرابضة للمبالغة. كما يقال داهية -قال: والغالب عندي أنه قيل للتافه من الناس: رابضة ورويبضة، لربوضه في بيته وقلة انبعاثه في الأمور الجسيمة. قال: منه قيل:  رجل ربض على  ، هكذا في النسخ، وصوابه عن  الحاجات  والأسفار،  بضمتين  ، إذا كان  لا ينهض فيها  ، وهو مجاز. وقال اللحياني: أي لا يخرج فيها. من المجاز: قال الليث: فانبعث له واحد من الرابضة، قال:  الرابضة: ملائكة أهبطوا مع آدم عليه السلام  يهدون الضلال. قال ولعله من الإقامة. في الصحاح: الرابضة  بقية حملة الحجة، لا تخلو الأرض منهم  . وهو في الحديث ونص الصحاح: منه الأرض. من المجاز: الربوض،  كصبور: الشجرة العظيمة  ، قاله أبو عبيد، زاد الجوهري: الغليظة، وزاد غيره: الضخمة. وقوله:  الواسعة  . ما رأيت أحدا من الأئمة وصف الشجرة بها، وإنما وصفوا بها الدرع والقربة، كما سيأتي. وأنشد الجوهري قول ذي الرمة:

  تجوف كل أرطاة ربوض                      من الدهنا تفرعت الحبالا والحبال: الرمال المستطيلة.  ج: ربض  ، بضمتين. ومنه قول العجاج يصف النيران:
  فهن يعكفن به حجا
  بربض الأرطى وحقف أعوجا
  عكف النبيط يلعبون الفنزجا الربوض:  الكثيرة الأهل من القرى  ، نقله الصاغاني. ويقال: قرية ربوض: عظيمة مجتمعة. ومنه الحديث:  إن قوما من بني إسرائيل باتوا بقرية ربوض  . من المجاز: الربوض:  الضخمة من السلاسل  ، وأنشد الأصمعي:
  وقالوا ربوض ضخمة في جرانه                      وأسمر من جلد الذراعين مقفل أراد بالربوض سلسلة ربوضا أوثق بها، جعلها ضخمة ثقيلة. وأراد بالأسمر قدا غل به فيبس عليه. ومنه حديث أبي لبابة رضي الله عنه  أنه ارتبط بسلسلة ربوض إلى أن تاب الله عليه  قال القتيبي: هي الضخمة الثقيلة، زاد غيره: اللازقة بصاحبها، وفعول من أبنية المبالغة يستوي فيه المذكر والمؤنث. من المجاز: الربوض:  الواسعة من الدروع  ، ويقال هي الضخمة، كما في الأساس. قلت: وقد روى الصاغاني حديث أبي لبابة بتمامه بسند له متصل، وذكر فيه أن النبي صلى الله عليه وسلم هو الذي حله. وقرأت في الروض للسهيلي أن الذي حله فاطمة، رضي الله عنها، ولما أبى لأجل قسمه، قال صلى الله عليه وسلم:  إنما فاطمة بضعة مني  فحلته. فانظره. في حديث معاوية:  لا تبعثوا الرابضين   الرابضان: الترك والحبشة  ، أي المقيمين الساكنين، يريد: لا تهيجوهم عليكم ما داموا لا يقصدونكم. قلت: وهو مثل الحديث الآخر اتركوا الترك ما تركوكم، ودعوا الحبشة ما ودعوكم  .  والربيض  ، كأمير:  الغنم برعاتها المجتمعة في مرابضها  ، كأنه اسم للجمع، كالربضة، بالكسر. يقال: هذا ربيض بني فلان وربضتهم. قال امرؤ القيس.

  ذعرت به سربا نـقـيا جـلـوده                      كما ذعر السرحان جنب الربيض الربيض:  مجتمع الحوايا، كالمربض، كمجلس ومقعد  ، والربض، محركة أيضا، كل ذلك عن ابن الأعرابي. الرباض، ككتان: الأسد  الذي يربض على فريسته. قال رؤبة:
  كم جاوزت من حية نضناض
  وأسد في غيله قضـقـاض ليث على أقرانه رباض قال ابن الأعرابي:  ربضه يربضه ويربضه: أوى إليه  كذا في العباب، وقد سبق أن ابن الأعرابي رجع عن اللغة الثانية. من المجاز: ربض  الكبش عن الغنم يربض  ربوضا:  ترك سفادها  . وفي الأساس: ضرابها، ومثله في الصحاح. حسر و  عدل  عنها،  أو عجز عنها  ، ولا يقال فيه: جفر. وقال ابن عباد والزمخشري: يقال للغنم إذا أفضت وحملت: قد ربض عنها. ربض  الأسد على فريسته، ربض :  القرن على قرنه  ، إذا  برك  عليه، وهو رباض، فيهما. من المجاز: ربض  الليل: ألقى بنفسه  ، وليل رابض على المثل، قال:
  كأنها وقد بـدا عـوارض
  والليل بين قنوين رابـض
  بجلهة الوادي قطا روابض

   والترباض، بالكسر: العصفر  ، عن ابن الأعرابي. قال ابن عباد:  أربض أهله  وأصحابه، إذا  قام بنفقتهم  . كما في العباب. في الصحاح: أربضت  الشمس  ، إذا  اشتد حرها  حتى يربض الظبي والشاة، أي من شدة الرمضاء، وهو قول الرياشي. وفي العباب: أربضت الشمس: أقامت كما تربض الدابة، فبلغت غاية ارتفاعها، ولم تبدأ للنزول، وبه فسر حديث الأنصارية. وهو مجاز. من المجاز: أربض :  الإناء القوم: أرواهم  . يقال: شربوا حتى أربضهم الشراب. أي أثقلهم من الري  حتى  ربضوا، أي  ثقلوا، وناموا ممتدين على الأرض  . وإناء مربض. وفي حديث أم معبد  أن النبي صلى الله عليه وسلم لما قال عندها دعا بإناء يربض الرهط  . قال أبو عبيد: معناه يرويهم حتى يثقلهم فيربضوا فيناموا، لكثرة اللبن الذي شربوه، ويمتدوا على الأرض. ومن قال: يريض الرهط فهو من أراض الوادي. وقد ذكر الجوهري الوجهين. وقال: وقولهم: دعا بإناء، إلى آخره. والصحيح أنه حديث، كما عرفت، وقد نبه عليه الصاغاني في التكملة.  وتربيض السقاء  بالماء:  أن تجعل فيه ما يغمر قعره  ، نقله الصاغاني عن ابن عباد، وقد ربضه تربيضا. ومما يستدرك عليه: ربض الدابة تربيضا كأربضها ويقال للدابة: هي ضخمة الربضة، أي ضخمة آثار المربط. وأسد رابض، كرباض، ومنه المثل:  كلب جوال خير من أسد رابض. وفي رواية: من أسد ربض. ورجل رابض: مريض، وهو مجاز. والربوض، بالضم، مصدر الشيء الرابض، وأيضا جمع رابض. ومنه حديث عوف بن مالك رضي الله عنه  أنه رأى في المنام قبة من أدم حولها غنم ربوض  أي رابضة. والربضة، بالكسر: الربيض. ويقال للأفطس: أرنبته رابضة على وجهه، أي ملتزقة، وهو مجاز، قاله الليث. والربض، بالتحريك: الدوارة من بطن الشاة، وقيل: الربض: أسفل من السرة. والمربض: تحت السرة وفوق العانة. وربض الناقة: بطنها، قاله الليث، وقد تقدم عن الأزهري إنكاره، وقيل: إنما سمي بذلك لأن حشوتها في بطنها. وربضته بالمكان تربيضا: ثبته. قيل: ومنه الربض: امرأة الرجل، لأنها تثبته فلا يبرح. وتركت الوحش روابض. وهو مجاز. وحلب من اللبن ما يربض القوم، أي يسعهم. وهو مجاز. وقربة ربوض: كبيرة لا تكاد تقل، فهي رابضة أو يربض من يريد إقلالها وهو مجاز. ونقل الجوهري عن ابن السكيت: يقال: فلان ما تقوم رابضته، إذا كان يرمي فيقتل، أو يعين فيقتل، أي يصيب بالعين. قال: وأكثر ما يقال في العين. انتهى. وكذلك: ما تقوم له رابضة  ، وهو مثل، وعجيب من المصنف تركه. والرابضة: العاجز عن معالي الأمور. وفي الحديث  كربيضة الغنم  أي كالغنم الربض. وصب الله عليه حمى ربيضا.  أي من يهزأ به  . ويقال: أقامت امرأة العنين عنده ربضتها، بالضم، أي قدر ما عليها أن تربض عنده، وهي سنة، وهو مجاز. ويقال: صدت أرنبا ربوضا أي باركة. ويقال: الزموا ربضكم، وهو مسكن القوم على حياله، وهو مجاز. ورباض ومربض ورباض، ككتاب ومحدث وشداد: أسماء. والربض، محركة: موضع قبل قرطبة. وموضع آخر

  متصل بقصر قرطبة، منه يوسف بن مطروح الربضي، تفقه على أصحاب مالك. وقال ابن الأثير: الربض: حي من مذحج. والربض: اسم ما حول الرقة. منه الحسن بن عبد الرحمن الربضي الرقي البزاز، نقله السمعاني. ومن ربض أصبهان أبو بكر محمد بن أحمد بن علي الربضي. ومن ربض مرو: أبو بكر، أحمد ابن بكر بن يونس الربضي المروزي. ومن ربض بغداد، أبو أيوب سليمان الضرير.صل بقصر قرطبة، منه يوسف بن مطروح الربضي، تفقه على أصحاب مالك. وقال ابن الأثير: الربض: حي من مذحج. والربض: اسم ما حول الرقة. منه الحسن بن عبد الرحمن الربضي الرقي البزاز، نقله السمعاني. ومن ربض أصبهان أبو بكر محمد بن أحمد بن علي الربضي. ومن ربض مرو: أبو بكر، أحمد ابن بكر بن يونس الربضي المروزي. ومن ربض بغداد، أبو أيوب سليمان الضرير.

##### Türkçe

**الربض**، harekeli: bağırsaklar; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Yahut o, kalp ve akciğer dışında, karındaki bağırsaklar ve başkaları olmak üzere karında olan her şeydir. Ve denilir: kasap **بالحشو والربض**’u attı; ve denilir: ondan koyununun **ربض**’unu satın aldım; bu mecazdır. **الليث** dedi: **الربض**: karın bağırsaklarından içine aldığı şey; **أبو عبيد**’in sözü de bunun gibidir. **أبو حاتم** dedi: hayvanların karınlarında ikişer ikişer olan: **المربض**; ondan daha büyük olan: **الأمغال**. Onun teki **مغل**’dür. Ve iki dişler gibi olan: **حفث** ve **فحث**. Çoğulu **أحفاث** ve **أفحاث**. Mecazdan: **الربض**: şehrin suru ve onun çevresi. Ondan hadis: “Ben, bana iman eden, Müslüman olan ve hicret eden kimse için cennetin **ربض**’unda bir ev ile kefilim.” Ve denildi: **الربض**: şehrin çevresindeki boşluk. Ve denilir: şehrin ve kasrın **ربض**’unda indiler; yani onun çevresindeki meskenlerde. **الربض**: koyunun barınağı; onu **الجوهري** nakletti; ve **العجاج**’dan, yaban öküzünü vasfederken, şu beyit okundu:

  واعتاد أرباضا لهـا آري
  من معدن الصيران عدملي

**العدملي**: eski. **الأرباض** ile **ربض**’un çoğulunu kastetti. Öküzün inini koyunun barınağına benzetti. Ve hadiste: “Münafığın misali, iki **ربض** arasında olan koyun gibidir; buna geldiğinde onu boynuzlar, buna geldiğinde onu boynuzlar”; **العباب**’da olduğu gibi. Dedim: “iki **الربيض** arasında” diye de rivayet olunur. **الربيض**: bizzat koyunun kendisi; geleceği üzere. Buna göre mana: iki koyun sürüsü arasında tek bir koyun gibi bocalayıcıdır. Koyunun barınağına **ربض** denilmesi ancak onda **تربض** etmesindendir. Yabanın **ربض**’u da böyledir: onun barınağı ve ini.

Mecazdan: **الربض**: semerin bağı, onunla bağlanan; yahut ondan yere bitişik olanı; yani semer bağından; semerin üstündeki değil. **الليث** dedi: **الربض**: deve çöktüğünde ondan yere bitişik olan; çoğulu **الأرباض**. Ve şu beyit okundu:

  أسلمتها معاقد الأرباض
yani karınların **أرباض**’ı üzerindeki iplerin bağlandığı yerler. **الطرماح** dedi:

  وأوت بلة الكظوم إلى الفظ
                      وجالت معاقد الأربـاض
Oysa **الأرباض** ancak zayıflıktan dolaşır; **الليث** bunu böyle söyledi; **الأزهري** onu hatalı saydı. Ve dedi: **الأرباض** ancak iplerdir. Ve **أبو عبيدة** bununla **ذي الرمة**’nin şu sözünü tefsir etti:

  إذا مطونا نسوع الرحل مصعـدة
                      يسلكن أخرات أرباض المداريج
Dedi: **الأخرات**: ip halkalarıdır. Dedim: **ابن الأعرابي** beyitteki **الأرباض**’ı develerin karınlarıyla tefsir etti; **الليث**’in gittiği gibi.

Mecazdan: **الربض**: seni ayakta tutan ve sütten sana yeten kuvvetin; **الجوهري** onu nakletti. Dedi: ve ondan mesel: “Senden **ربض**’un; isterse **سمارا** olsun”; yani senden ehlin ve hizmetçilerin ve sığındığın kimseler; isterse kusurlu olsunlar. Dedi: bu, onların “Senden burnun; isterse kesik olsun” sözleri gibidir. Ve **العباب**’da artırdı: ve yine “Senden **عيص**’un; isterse **أشبا** olsun.” **اللسان**’da: **السمار**: suyu çok süt. Mana: senin **قيم**’in sendendir; çünkü o seninle ilgilidir; her ne kadar sana iyi bakış olmasa da. Sonra meseldeki “**ربضك**” sözü, harekeli; musannifin siyakı bunu gerektirir; ve **الجوهري**’nin hattıyla böyle bulundu. **الصحاح**’ın kenarında şu metni gördüm: **أبو زيد**’in **كتاب المعزى**’sında **أبو سعيد السيرافي**’ye okunmuş bir nüsha buldum ve denilir: “Senden **ربضك**; isterse **سمارا** olsun”; iki damme ile, suret olarak, kayıtlı değil; der ki: senden **فصيلتك**; onlar baba bir oğullarıdır; isterse hayır olmayan kötü bir kavim olsunlar. Dedi: **الأزهري**’nin **التهذيب**’inde kendi hattıyla şu metni buldum: **ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den: “Senden **ربضك**”; **الراء**’ın dammesiyle, vezinle kayıtlı değil; dedi: **الربض**: evinin **قيم**’i. Ve bunu **الأصمعي**’nin **كتاب الأمثال**’inde de böyle buldum.

**الربض**: bir şeyin tarafı; **الجوهري** onu **الكسائي**’den nakletti. **أبو زيد** dedi: **الربض**: kuşak gibi bir saçak; devenin beline, iki taraftan da kalçaları geçinceye kadar yapılır; ve iki ucunda iki halka vardır; **الأنساع** onlarda bağlanır ve onunla semer sıkılır.

Mecazdan: **الربض**: kendisine sığınılan ve yanında rahat edilen her şey; ehl, akraba, mal, ev ve benzeri; koyun, geçim ve azık gibi. Ondan şairin sözü:

  جاء الشتاء ولما أتخـذ ربـضـا
                      يا ويح كفي من حفر القراميص

**الجوهري** dedi: ve ondan, insana sütten yeten şeye **الربض** denilmesi alınmıştır; daha önce geçtiği gibi. Ve “**من أهل**” sözü kadını ve başkasını kapsar; çünkü onlar ayrıca dediler: **الربض**: evin **قيمة**’si olan her kadın; ve onu **ربضته تربضه**; **ضرب** haddi üzere: onun işlerinde durdu ve onu barındırdı; **ابن الأعرابي**’den “**تربضه**” de nakledildi; yani **نصر** haddi üzere; sonra bundan döndü. **ج**: hepsinin çoğulu **أرباض**; **سبب** ve **أسباب** gibi.

**الربض** (kesre ile), sığırdan: onun topluluğu; **تربض** ettiği yer; yani sığındığı ve sakinleştiği. Bu, yalnızca dillerden **كتاب المزدوج** sahibinden nakledildi. **اللسان** sahibi de onu nakletti; ve metni: **الربض**: sığırın yatakları; aslında **الربض** ve **الربضة** koyun içindir; sonra sığırda ve insanlarda kullanıldı.

**الربض** (damme ile): şeyin ortası; **الجوهري** onu **الكسائي**’den nakletti. **الصاغاني** dedi: **الأصمعي**’nin sözü de böyledir; **شمر** onu inkâr etti; **التهذيب**’te olduğu gibi. Bazıları dedi: **الربض**: bina ve şehrin temeli; **ابن خالويه** onu iki damme ile ضبط etti. Ve denildi: o ve harekeli **الربض** birdir; **سقم** ve **سقم** gibi. **شمر** dedi: **الربض**: şeyden yere değen kısım. **ابن شميل** dedi: yerin **ربض**’u: ondan yere değen kısım. **ابن الأعرابي** dedi: **الربض**: eş; ve yine **الربض** (iki damme ile); ve fetha ile ve hareke ile de gelir; böylece dört lugattır. **الصاغاني**’nin iki kitabındaki metinde **ابن الأعرابي**’den iki dammeli **الربض** yoktur; yalnızca üç lugat zikretti; **اللسان**’da da böyledir. Dedi: çünkü o, kocasını **تربض** eder; yani onun işlerinde durur ve onu barındırır. Dedi: yahut anne yahut kız kardeş, akrabasını **تعزب** eder; yani ona bakar. Bundan: “Onun, onu **يربضه** bir **ربض**’u yoktur” sözleri. **الأساس**’ta: ve mecazdan: “Bir kadın, kız kardeşten daha uygun bir **ربض** olmadı”; yani ona bir **ربض** ve bir mesken oldu; “**أبوته** ve **أممته**” dediğin gibi; yani ona baba ve anne oldum.

**الربض**: su gözü.

**الربض**: **الطلح** ve **السمر** topluluğu; ve denildi: birbirine girmiş ağaç topluluğu.

**الربضة** (damme ile): **الثريد**’den büyük parça; **ابن دريد**’den.

**الربضة**: **الرجل المتربض**; yani aciz, yerleşik kimse; **الربضة** gibi; **همزة** gibi; ve bu mecazdır.

**الليث** dedi: **الربضة** (kesre ile): bir yerde öldürülmüş her kavmin öldürüldüğü yer; **الصاغاني** onu **التكملة**’de hareke ile ضبط etti de yanıldı; **العباب**’da doğru üzere olan budur. **إبراهيم الحربي** dedi: bazıları dedi: **يوم الجماجم** günü kurrâyı bir **ربضة** gördüm.

**الربضة**: ceset. **ابن دريد** dedi: ve ondan onların sözleri: “**ثريد** sanki **ربضة أرنب**”; yani onun cesedi. Nüshalarda böyle; doğrusu “onun cesedi”dir; daha sonra söylediği “**جاثمة**: çökmüş” sözü delilidir. **ابن سيده** dedi: onu ancak bu yerde işittim. Ve denilir: bize, koçun **ربضة**’si gibi hurma getirdi; yani çökmüş koç miktarı. Ondan da: keçinin **ربضة**’si gibi; damme ve kesre ile; yani çöktüğünde onun cesedi.

**الربضة** insanlardan: onlardan bir topluluk; koyundan da böyledir. Denilir: onda insanlardan bir **ربضة** vardır; aslı koyun içindir; **اللسان**’da olduğu gibi.

**ابن دريد** dedi: **ربضت الشاة** ve bineklerden başkası; sığır, at ve köpek gibi; **تربض**; **ضرب** haddi üzere; **ربضا** ve **ربضة**; ikisinin fethasıyla; ve **ربوضا**; damme ile; ve **ربضة حسنة**; kesre ile; develerde **بركت** gibi; kuşlarda **جثمت** gibi. Ve yerleri **مرابض**’dır; develer için **المعاطن** gibi. Ve **أربضها** başkası; nüshalarda böyle. “**هو**” deseydi, “**غيرها**” yerine, daha kısa olurdu.

أما onun, **صلى الله عليه وسلم**’in, **الضحاك ابن سفيان بن عون العامري أبي سعيد**’e sözü; onu kavmine göndermişti; **بني عامر بن صعصعة بن**…

**كلاب**: “Onlar(a) geldiğinde, onların evlerinde bir ceylan olarak çömel/otur.”

İbn Sîde dedi: Onun tefsirinde iki söz söylenmiştir: Birincisi: yani onların diyarlarında, ininde emniyette olan emniyetli ceylan gibi, emniyet içinde ikamet et; insan görmediği yerde emniyete ermiştir; bu, İbn Kuteybe’nin İbnü’l-A‘râbî’den (naklettiği) sözüdür. Veya mânâ: Onlara güvenme; bilakis uyanık, ürkek, sıçramaya hazır ol; çünkü sen kâfirlerin sırtlarının arasındasın; onlardan sana bir şüphe ilişirse, ceylanın ürkmesi gibi, onlardan kaçıp uzaklaşarak ürkersin; bu, Ezherî’nin sözüdür. Ve iki sözde de **ظبيا** hâl üzere mansuptur; ismi, ism-i fâilin yerine koydu; sanki onu **متظبيا** takdir etti; Herevî’nin **الغريبين**’de hikâye ettiği gibi.

Dedim: Hâfız Zehebî ve başkalarının açıkça belirttiği şudur ki, Peygamber صلى الله عليه وسلم onu ancak kavminden Müslüman olanlara gönderdi; ve ona, Eşîm ed-Dabbâbî’nin karısına kocasının diyetinden miras verilmesini yazdı; bu sebeple birinci vecih makam için uygun olandır; ve çünkü o, rivayet edildiği üzere, yüz süvariyle sayılan kahramanlardan biriydi; ve onlardan ürkekti; Peygamber صلى الله عليه وسلم onu emniyete kavuşturdu, ondan ürkekliği ve korkuyu giderdi; ve ona, evlerinde, ininde ceylanın kararı gibi karar kılmasını emretti; ve onların şiddetinden korkmamasını; öyleyse düşün.

Fitneler hadîsinde, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet olundu ki, kıyamet alâmetlerinden olarak, **الرويبضة**’nin umumun işlerinde konuşmasını zikretti; o, **الرابضة**’nin küçültmesidir; ve o, **الربيض**’i güden kimsedir; Ezherî’nin naklettiği gibi. Hadîsin geri kalanı: “Denildi: Ey Allah’ın Resûlü, **الرويبضة** nedir?” Dedi: “Umumun işinde konuşan değersiz adam—yani hakir—.” Bu, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in kelimeye tefsiridir. Babam ve annem ona feda olsun; ve onun nassında, değersiz ile hakir arasında **أي** kelimesi yoktur.

Dedim: İbn Adî’nin **الكامل**’inde, Muhammed b. İshâk’ın tercemesinde, Abdullah b. Dînâr’dan, Enes’ten (rivayetle) okudum: “Denildi: Ey Allah’ın Resûlü, **الرويبضة** nedir?” Dedi: “Fâsık, umumun işinde konuşur.” Bitti. Ebû Ubeyd dedi: **الرويبضة** hadîsini sabitleyen şeylerden biri de, kıyamet alâmetlerinden olan diğer hadîstir: “Koyun çobanlarının insanların başlarını görmesi.” Ezherî dedi: **الرويبضة**, koyunu güden kimsedir; ve denildi: O, yüce işlerden **ربض** eden ve onları talep etmekten oturan âcizdir; ve **الرابضة**’deki **الهاء**’nın ziyadesi mübalağa içindir; nasıl ki “**داهية**” denilir. Dedi: Ve bende galip olan şudur ki, insanlardan değersize **رابضة** ve **رويبضة** denilmiştir; evinde **ربوض** etmesi ve büyük işlerde az harekete geçmesi sebebiyle. Dedi: Ondandır ki “**رجل ربض على**” denildi; nüshalarda böyle; doğrusu: **عن الحاجات والأسفار**; iki damme ile; eğer onda **لا ينهض فيها** ise; ve bu mecazdır. Lihyânî dedi: yani onda dışarı çıkmaz.

Mecazdan: Leys dedi: “Ona, **الرابضة**’den bir kişi gönderildi.” Dedi: **الرابضة**: Âdem عليه السلام ile birlikte indirilen meleklerdir; sapmışa hidayet ederler. Dedi: Belki ikametten (gelmiştir).

**الصحاح**’ta: **الرابضة**: hüccet taşıyıcılarının bakiyesidir; yer onlardan boş kalmaz. Ve o, hadîste ve **الصحاح**’ın nassında: “Ondan yer.”

Mecazdan: **الربوض**—**كصبور**: büyük ağaçtır; Ebû Ubeyd söyledi. Cevherî artırdı: kalın. Başkası artırdı: iri. Ve onun sözü: **الواسعة**. İmamlardan hiç kimseyi ağacı onunla vasfederken görmedim; ancak onunla zırhı ve kırbayı vasfettiler; ileride geleceği üzere. Cevherî, Zü’r-Rumme’nin sözünü şâhid getirdi:

**لاب   إذا أتيتهم فاربض في دارهم ظبيا   .**

İbn Sîde dedi: Onun tefsirinde iki söz söylenmiştir: Birincisi: yani onların diyarlarında, ininde emniyette olan emniyetli ceylan gibi, emniyet içinde ikamet et; insan görmediği yerde emniyete ermiştir; bu, İbn Kuteybe’nin İbnü’l-A‘râbî’den (naklettiği) sözüdür. Veya mânâ: Onlara güvenme; bilakis uyanık, ürkek, sıçramaya hazır ol; çünkü sen kâfirlerin sırtlarının arasındasın; onlardan sana bir şüphe ilişirse, ceylanın ürkmesi gibi, onlardan kaçıp uzaklaşarak ürkersin; bu, Ezherî’nin sözüdür. Ve iki sözde de **ظبيا** hâl üzere mansuptur; ismi, ism-i fâilin yerine koydu; sanki onu **متظبيا** takdir etti; Herevî’nin **الغريبين**’de hikâye ettiği gibi.

Dedim: Hâfız Zehebî ve başkalarının açıkça belirttiği şudur ki, Peygamber صلى الله عليه وسلم onu ancak kavminden Müslüman olanlara gönderdi; ve ona, Eşîm ed-Dabbâbî’nin karısına kocasının diyetinden miras verilmesini yazdı; bu sebeple birinci vecih makam için uygun olandır; ve çünkü o, rivayet edildiği üzere, yüz süvariyle sayılan kahramanlardan biriydi; ve onlardan ürkekti; Peygamber صلى الله عليه وسلم onu emniyete kavuşturdu, ondan ürkekliği ve korkuyu giderdi; ve ona, evlerinde, ininde ceylanın kararı gibi karar kılmasını emretti; ve onların şiddetinden korkmamasını; öyleyse düşün.

Fitneler hadîsinde, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet olundu ki, kıyamet alâmetlerinden olarak, **الرويبضة**’nin umumun işlerinde konuşmasını zikretti; o, **الرابضة**’nin küçültmesidir; ve o, **الربيض**’i güden kimsedir; Ezherî’nin naklettiği gibi. Hadîsin geri kalanı: “Denildi: Ey Allah’ın Resûlü, **الرويبضة** nedir?” Dedi: “Umumun işinde konuşan değersiz adam—yani hakir—.” Bu, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in kelimeye tefsiridir. Babam ve annem ona feda olsun; ve onun nassında, değersiz ile hakir arasında **أي** kelimesi yoktur.

Dedim: İbn Adî’nin **الكامل**’inde, Muhammed b. İshâk’ın tercemesinde, Abdullah b. Dînâr’dan, Enes’ten (rivayetle) okudum: “Denildi: Ey Allah’ın Resûlü, **الرويبضة** nedir?” Dedi: “Fâsık, umumun işinde konuşur.” Bitti. Ebû Ubeyd dedi: **الرويبضة** hadîsini sabitleyen şeylerden biri de, kıyamet alâmetlerinden olan diğer hadîstir: “Koyun çobanlarının insanların başlarını görmesi.” Ezherî dedi: **الرويبضة**, koyunu güden kimsedir; ve denildi: O, yüce işlerden **ربض** eden ve onları talep etmekten oturan âcizdir; ve **الرابضة**’deki **الهاء**’nın ziyadesi mübalağa içindir; nasıl ki “**داهية**” denilir. Dedi: Ve bende galip olan şudur ki, insanlardan değersize **رابضة** ve **رويبضة** denilmiştir; evinde **ربوض** etmesi ve büyük işlerde az harekete geçmesi sebebiyle. Dedi: Ondandır ki “**رجل ربض على**” denildi; nüshalarda böyle; doğrusu: **عن الحاجات والأسفار**; iki damme ile; eğer onda **لا ينهض فيها** ise; ve bu mecazdır. Lihyânî dedi: yani onda dışarı çıkmaz.

Mecazdan: Leys dedi: “Ona, **الرابضة**’den bir kişi gönderildi.” Dedi: **الرابضة**: Âdem عليه السلام ile birlikte indirilen meleklerdir; sapmışa hidayet ederler. Dedi: Belki ikametten (gelmiştir).

**الصحاح**’ta: **الرابضة**: hüccet taşıyıcılarının bakiyesidir; yer onlardan boş kalmaz. Ve o, hadîste ve **الصحاح**’ın nassında: “Ondan yer.”

Mecazdan: **الربوض**—**كصبور**: büyük ağaçtır; Ebû Ubeyd söyledi. Cevherî artırdı: kalın. Başkası artırdı: iri. Ve onun sözü: **الواسعة**. İmamlardan hiç kimseyi ağacı onunla vasfederken görmedim; ancak onunla zırhı ve kırbayı vasfettiler; ileride geleceği üzere. Cevherî, Zü’r-Rumme’nin sözünü şâhid getirdi:

تجوف كل أرطاة **ربوض**                      من الدهنا تفرعت الحبالا

Ve **الحبال**: uzayıp giden kumlardır. Çoğulu: **ربض**; iki damme ile.

Ve ondan, Accâc’ın ateşleri vasfederken sözü:

فهن يعكفن به حجا
بربض الأرطى وحقف أعوجا
عكف النبيط يلعبون الفنزجا

**الربوض**: köylerden ahalisi çok olan(lar)dır; Sâğânî nakletti. Ve denilir: **قرية ربوض**: büyük, toplanmış. Ve ondan hadîs: “İsrâiloğullarından bir kavim, **بقرية ربوض**’da geceledi.”

Mecazdan: **الربوض**: zincirlerden iri olan(lar)dır. Asma‘î şâhid getirdi:

وقالوا **ربوض** ضخمة في جرانه                      وأسمر من جلد الذراعين مقفل

**الربوض** ile, onunla bağlandığı için, **ربوضا** bir zincir kastetti; onu iri ağır yaptı. Ve **الأسمر** ile, onunla bağlandığı bir kayışı kastetti; kurudu da ona yapıştı. Ve ondan, Ebû Lübâbe رضي الله عنه hadîsi: “Allah ona tevbe edinceye kadar, **بسلسلة ربوض** ile bağlandı.” Kuteybî dedi: O, iri ağırdır. Başkası artırdı: sahibine yapışık. Ve **فعول** mübalağa kalıplarındandır; onda müzekker ve müennes eşit olur.

Mecazdan: **الربوض**: zırhlardan geniş olan(lar)dır; ve denilir: o, iri olandır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Dedim: Sâğânî, Ebû Lübâbe hadîsini, kendisine muttasıl bir senedle, tamamıyla rivayet etti; ve onda, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in onu çözdüğünü zikretti. Ve Süheylî’nin **الروض**’unda okudum ki, onu çözen Fâtıma’dır, رضي الله عنها; ve (o) yemini sebebiyle (çözmeyi) reddedince, Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi: “**إنما فاطمة بضعة مني**”; böylece onu çözdü. Ona bak.

Muâviye hadîsinde: “**لا تبعثوا الرابضين**.” **الرابضان**: **الترك** ve **الحبشة**’dir; yani ikamet eden, sakin olan(lar); muradı: size kastetmedikleri müddetçe onları üzerinize kışkırtmayın. Dedim: Bu, diğer hadîsin mislidir: “Türkleri, sizi terk ettikleri müddetçe terk edin; Habeşleri de, sizi bıraktıkları müddetçe bırakın.”

Ve **الربيض**—**كأمير**: merâbızlarında toplanmış, çobanlarıyla birlikte otlayan koyunlardır; sanki cem‘ için bir isimdir; **الربضة** gibi; kesre ile. Denilir: “Bu, falan oğullarının **ربيض**’idir ve onların **ربضتهم**’dir.” İmru’ul-Kays dedi:

ذعرت به سربا نـقـيا جـلـوده                      كما ذعر السرحان جنب **الربيض**

**الربيض**: **الحوايا**’nın topluluğudur; **المربض** gibi; **كمجلس ومقعد**. Ve **الربض**—harekeli—da; bunların hepsi İbnü’l-A‘râbî’dendir.

**الرباض**—**ككتان**: avının üzerine çömelip yatan aslandır. Ru’be dedi:

كم جاوزت من حية نضناض
وأسد في غيله قضـقـاض ليث على أقرانه **رباض**

İbnü’l-A‘râbî dedi: “**ربضه يربضه ويربضه**: ona sığındı.” **العباب**’da böyle; ve daha önce, İbnü’l-A‘râbî’nin ikinci lugatten döndüğü geçti.

Mecazdan: Koçun koyunlardan **ربض** etmesi; **يربض**; **ربوضا**: onların çiftleşmesini terk etmesidir. **الأساس**’ta: onların koçlamasını; ve benzeri **الصحاح**’tadır. (Yani) ondan geri kaldı ve ondan **عدل** etti; veya ona güç yetiremedi; ve onda “**جفر**” denilmez. İbn Abbâd ve Zemahşerî dedi: Koyunlara, doğurup gebe kaldıklarında, “Ondan **ربض** etti” denilir.

Aslanın avının üzerine **ربض** etmesi; **ربض**: boynuzun boynuz üzerine (çökmesi); eğer onun üzerine **برك** ederse; ve o, ikisinde de **رباض**’dır.

Mecazdan: **ربض الليل**: kendini attı. Ve mesel olarak: “Üzerine çömelmiş gece.” Dedi:

كأنها وقد بـدا عـوارض
والليل بين قنوين **رابـض**
بجلهة الوادي قطا روابض

**والترباض**، kesre ile: **العصفر**; İbnü’l-A‘râbî’den. İbn ‘Abbâd dedi: **أربض** ehli ve ashabı; onların nafakalarıyla ayağa kalktığı zaman. **العباب**’da olduğu gibi. **الصحاح**’ta: **أربضت الشمس**; harareti şiddetlendiği zaman, ta ki **الظبي** ve **الشاة** çöksün; yani **الرمضاء** şiddetinden; bu, er-Riyâşî’nin sözüdür. **العباب**’da: **أربضت الشمس**: binek hayvanı çöktüğü gibi ikamet etti; böylece yükselişinin nihayetine ulaştı ve inişe başlamadı; bununla **حديث الأنصارية** tefsir edilmiştir. Bu, mecazdır.

Mecazdan: **أربض**: kab, kavmi: onları kandırdı. Denir: **شربوا حتى أربضهم الشراب**; yani onları kanmışlıktan ağırlaştırdı, ta ki **ربضوا**; yani ağırlaştılar ve yere uzanmış olarak uyudular. Ve **إناء مربض**. **حديث أم معبد**’de: Peygamber صلى الله عليه وسلم onun yanında söylediği vakit, **بإناء يربض الرهط** diye bir kap çağırdı. Ebû ‘Ubeyd dedi: Manası: onları kandırır, ta ki onları ağırlaştırsın; böylece çökerler de uyurlar; içtikleri sütün çokluğundan; ve yere uzanırlar. “**يريض الرهط**” diyen ise, o, **أراض الوادي**’dendir. el-Cevherî iki vechi de zikretti. Ve dedi: “Onların sözü: **دعا بإناء** … ilâ âhirihî.” Doğrusu, onun bir hadis olduğudur; bildiğin gibi; ve Sâgânî **التكملة**’de buna dikkat çekmiştir.

Ve **تربيض السقاء بالماء**: onun içinde dibini örtecek şeyi yapmandır; Sâgânî bunu İbn ‘Abbâd’dan nakletti; ve onu **تربيضا** ile **ربضه**.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **ربض الدابة تربيضا**; **أربضها** gibi. Ve bineğe denir: o, **ضخمة الربضة**’dir; yani bağ yerinin izleri iri. Ve **أسد رابض**; **كرباض** gibi. Ve ondan mesel: **كلب جوال خير من أسد رابض**. Bir rivayette: **من أسد ربض**. Ve **رجل رابض**: hasta; bu mecazdır. Ve **الربوض** damme ile: çöken şeyin masdarı; ayrıca **رابض**’ın cem‘i. Ondan, ‘Avf b. Mâlik رضي الله عنه hadisi: rüyada bir **قبة من أدم** gördü; etrafında **غنم ربوض**; yani çökmüş. Ve **الربضة** kesre ile: **الربيض**. Ve **الأفطس** için denir: **أرنبته رابضة على وجهه**; yani yapışık; bu mecazdır; el-Leys söyledi.

Ve **الربض** hareke ile: koyunun karnından **الدوارة**; ve denildi: **الربض**: göbekten aşağı. Ve **المربض**: göbeğin altı ve **العانة**’nın üstü. Ve **ربض الناقة**: onun karnı; el-Leys söyledi; daha önce el-Ezherî’den onun inkârı geçti. Ve denildi: ancak bu adla adlandırıldı; çünkü onun iç organları karnındadır. Ve **ربضته بالمكان تربيضا**: onu sabitledin. Denildi: ve ondan **الربض**: erkeğin karısı; çünkü onu sabitler, böylece ayrılmaz. Ve **وتركت الوحش روابض**; bu mecazdır. Ve sütten, kavmi **يربض** edecek kadar sağdı; yani onlara yeter. Bu mecazdır. Ve **قربة ربوض**: büyük; neredeyse taşınmaz; o halde o **رابضة**’dir; yahut onu azaltmak isteyen çöker; bu mecazdır.

el-Cevherî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti: denir: “Falanın **ما تقوم رابضته**”; o, atar da öldürürse, yahut gözle işaret eder de öldürürse; yani gözle isabet ettirir. Dedi: en çok göz hakkında söylenir. Bitti. Ve aynı şekilde: **ما تقوم له رابضة**; bu bir meseldir; ve musannifin onu terk etmesi şaşırtıcıdır. Ve **الرابضة**: yüce işlerin mertebelerinden aciz olan. Ve hadiste: **كربيضة الغنم**; yani çöken koyun gibi. Ve Allah onun üzerine **حمى ربيضا** döktü; yani onunla alay edilen kimse. Ve denir: iktidarsızın karısı onun yanında **ربضتها** (damme ile) kadar ikamet etti; yani onun yanında çökmesi gereken miktar; o da bir senedir; bu mecazdır. Ve denir: **صدت أرنبا ربوضا**; yani çökmüş. Ve denir: **الزموا ربضكم**; o, kavmin karşısındaki meskenidir; bu mecazdır.

Ve **رباض** ve **مربض** ve **رباض**; **ككتاب ومحدث وشداد** gibi: isimlerdir. Ve **الربض** harekeli: Kurtuba’dan önce bir yer. Ve başka bir yer,

Kurtuba sarayına bitişik; ondan Yûsuf b. Matrûh **الربضي**; Mâlik’in ashabı üzerine fıkıh öğrendi. İbnü’l-Esîr dedi: **الربض**: Mezḥic’ten bir mahalle. Ve **الربض**: er-Rakka’nın çevresinin adıdır. Ondan el-Hasen b. ‘Abdirrahmân **الربضي** er-Rakkî **البزاز**; es-Sem‘ânî nakletti. Ve İsfahân’ın **ربض**’undan: Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed b. ‘Alî **الربضي**. Ve Merv’in **ربض**’undan: Ebû Bekr, Ahmed b. Bekr b. Yûnus **الربضي** el-Mervezî. Ve Bağdat’ın **ربض**’undan: Ebû Eyyûb Süleymân **الضرير**. Kurtuba sarayına bitişik; ondan Yûsuf b. Matrûh **الربضي**; Mâlik’in ashabı üzerine fıkıh öğrendi. İbnü’l-Esîr dedi: **الربض**: Mezḥic’ten bir mahalle. Ve **الربض**: er-Rakka’nın çevresinin adıdır. Ondan el-Hasen b. ‘Abdirrahmân **الربضي** er-Rakkî **البزاز**; es-Sem‘ânî nakletti. Ve İsfahân’ın **ربض**’undan: Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed b. ‘Alî **الربضي**. Ve Merv’in **ربض**’undan: Ebû Bekr, Ahmed b. Bekr b. Yûnus **الربضي** el-Mervezî. Ve Bağdat’ın **ربض**’undan: Ebû Eyyûb Süleymân **الضرير**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَبَضَ
1 رَبَضَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. رَبِضَ , (S, Msb, K,) inf. n. رُبُوضٌ (S, A, Mgh, Msb, K) and رَبْضٌ (Msb, K) and رَبْضَةٌ, (K,) [the last an inf. n. of un.,] said of the sheep and goat, (S, A, Mgh, K,) and of the gazelle, (S, A,) and of the ox-kind, and the horse, (S,) or beast, (Msb,) and of the dog, (S, A,) [signifying He lay down, or laid himself down, upon his breast,] is like بَرَكَ said of a camel, (S, Msb, K,) and جَثَمَ said of a bird, (S, TA,) or جَلَسَ said of a man. (Mgh.) Said of a man, it means [(assumed tropical:) He lay down: and he sat: or] he sat upon his knees: and it may also mean he sat upon his thighs and his buttocks. (Har p. 172.) [And hence, (assumed tropical:) He remained fixed, or stationary, like an animal lying upon its breast; as is shown by what here follows: whence a signification of رَبَّضَ, q. v.] The saying of Mohammad to Ed- Dahhák, when he sent him to his people, اـِذَا أَتَيْتَهُمْ فَارْبِضْ فِى دَارِهِمْ ظَبْيًا, means When thou comest to them, remain in their abode in security, or without fear, like the gazelle in his covert: (IAar, ISd, K:) or trust them not, but be vigilant, like a wild animal, ready to spring up, for thou wilt be in the midst of the unbelievers; (Az, ISd, K; *) so, if anything induce in thee suspicion, thou mayest flee from them like the gazelle: (Az, ISd, TA:) accord. to each interpretation, ظبيا is in the accus. case as a denotative of state; the subst. being put in the place of the act. part. n., as though for مَتَظَبِّيًا: the former of the two explanations is said to be the more agreeable with the circumstances of the case. (TA.) You say also, رَبَضَ الأَسَدُ عَلَى فَرِيسَتِهِ, and القِرْنُ عَلَى قِرْنِهِ, The lion laid himself down upon his breast (بَرَكَ) on his prey, and the adversary on his adversary. (K.) ― -b2- He (a beast) lodged, and abode, in a place. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) He (a man) became heavy, and slept, stretched upon the ground. (TA.) ― -b4- رَبَضَ عَنِ الغَنَمِ, (S, A, K,) inf. n. رُبُوضٌ, (S,) (tropical:) He (a ram) abstained from tupping, or covering the ewes, and avoided it, (S, A, * K, *) or them, (TA,) being fatigued: (S:) or was unable to cover them: (K:) one does not say, of a ram, جَفَرَ. (S.) You say also of a ewe when she is pregnant, قَدْ رُبِضَ عَنْهَا. (Ibn- 'Abbád, A.) And you say of a man, رَبَضَ عَنْ مَعَالِى الأُمُورِ (assumed tropical:) He abstained, or held back, from seeking the means of acquiring eminence, or nobility. (TA.) ― -b5- رَبَضَ اللَّيْلُ (A, K) (tropical:) The night cast its darkness [lit. itself (expl. by أَلْقَى بنَفْسِهِ) upon the earth]. (K.) -A2- رَبَضَهُ, aor. رَبِضَ and رَبُضَ , (IAar, O, K,) but the latter aor. was afterwards rejected by IAar, (TA,) He betook himself, or repaired, to him for lodging, covert, or refuge. (IAar, O, K.) -A3- رَبَضَتْهُ, aor. رَبِضَ , and IAar is related to have said رَبُضَ also, but afterwards to have retracted it, (tropical:) She (a wife, or sister, or other woman,) undertook, or managed, his affairs, and gave him lodging, or refuge: (TA:) she was to him [as though she were] a رَبَض, or place of abode: like أَبَوْتُهُ “ I was to him a father, ” and أَمَمْتُهُ “ I was to him a mother. ” (A, TA.) [The aor. occurs in the K, in the phrase تَرْبِضُ زَوْجَهَا: thus in the TA: in the CK, تُرَبِّضُ: in the L, تَرْبُضُ; and thus also the aor. is written in a copy of the A.]

2 رَبَّضَ see 4. ― -b2- رَبَّضْتُهُ بِالمَكَانِ, inf. n. تَرْبِيضٌ, (assumed tropical:) I fixed him, or made him to remain fixed, in the place. (TA.) ― -b3- ربّض السِّقَآءَ بِالمَآءِ, (TA,) inf. n. as above, (K, TA,) [He made the skin to cleave to the ground with water; i. e.] he put into the skin as much water as covered and concealed its bottom: (K, * TA:) mentioned by Sgh, from Ibn- 'Abbád. (TA.)

اربض
4 اربض ذ He made a sheep, or goat, [&c., (see 1,)] to lie down upon his breast; (S, K;) as also ↓ ربّض, inf. n. تَرْبِيضٌ. (TA.) ― -b2- أَرْبَضَهُمْ (tropical:) It (a vessel, S, A, K, and beverage, or wine, A, TA) satisfied their thirst so that they became heavy, and slept, stretched upon the ground: (S, * A, * K:) (tropical:) it (milk) satiated them. (TA.) ― -b3- اربضت الشَّمْسُ (tropical:) The sun became vehemently hot, (S, A, K,) so as to make the gazelle and the sheep or goat, (S,) or the wild animals, (A,) to lie down upon their breasts: (S, A:) or became still, like a beast lying upon its breast, having attained its utmost height and not begun to descend. (O.) ― -b4- اربض أَهْلَهُ, (O, K,) and أَصْحَابَهُ, (O,) (assumed tropical:) He undertook, or managed, the expenses of his family, (O, K,) and of his companions; (O;) syn. قَامَ بنَفَقَتِهِمْ: (O, K:) so says Ibn- 'Abbád. (TA.)

رَبْضٌ
رَبْضٌ ذ : see رَبَضٌ.

رُبْضٌ
رُبْضٌ ذ : see رَبَضٌ, in five places. ― -b2- Also, accord. to Ks, (S,) and As, (Sgh, TA,) The middle of a thing: (S, Sgh, K:) but this is disapproved by Sh. (T, TA.) ― -b3- And A collection of trees of the kinds called طَلْح and سَمُر: (K:) or a collection of abundant and dense trees. (TA.)

رِبْضٌ
رِبْضٌ ذ : see رَبِيضٌ: in three places.

رَبَضٌ
رَبَضٌ ذ The lodging-place of sheep or goats; (S, A, * K;) because they lie therein upon their breasts; and in like manner of wild animals: (TA:) the nightly lodging-place of sheep or goats: (Msb:) and ↓ مَرْبِضٌ signifies the same: (S, * A, Mgh, Msb:) pl. of the former أَرْبَاضٌ: (S, A, * TA:) and of the latter مَرَابِضُ: (S, K: *) the مرابض of sheep or goats are like the مَعَاطِن of camels. (S.) ― -b2- (tropical:) A place of abode: a place of abode of a people by itself: (A, TA:) pl. as above. (A.) ― -b3- (tropical:) Anything to which a man betakes himself, or repairs, for lodging, covert, or refuge, (ISk, S, A, * Msb, K,) and at which, or with which, he finds rest, or ease; (K;) such as a house or tent, (S, A, K,) and the like, (S, K,) and a wife, (ISk, S, A, Msb,) or relations, (ISk, A, Msb,) or a family, and a relation, and property, (K,) and sheep or goats, and means of subsistence, and food; (TA;) and hence, (S,) milk which sustains a man, and suffices him for food: (S, K: *) pl. as above: (K:) رَبَضٌ and ↓ رَبْضٌ and ↓ رُبْضٌ (IAar, Sgh, K) and ↓ رُبُضٌ (K) are applied to a wife لِأَنَّهَا تَرْبِضُ زَوْجَهَا, (so in copies of the K and in the TA, but in the CK تُرَبِّضُ,) i. e. because she undertakes, or manages, the affairs of her husband, and gives him lodging, or refuge; (TA;) or because she fixes him, (تُرَبِّضُهُ, i. e. تُثَبِّتُهُ,) so that he does not quit his place: (L, TA:) or to the mother; or the sister; who undertakes, or manages, the affairs of (تُعَزِّبُ [so in copies of the K and in the TA, in the latter of which it is thus explained, but in the CK تُقَرِّبُ,]) her relation. (K.) A poet says,
جَآءَ الشِّتَآءُ وَلَمَّا أَتَّخِذْ رَبَضًا
يَا وَيْحَ كَفَّىَّ مِنْ حَفْرِ القَرَامِيصِ
(S, Mgh) i. e. [The winter has come, and I have not yet made for myself] a lodging: [O, wo to my two-hands, in consequence of digging] hollows in which to sit for protection from the cold. (Mgh.) And from رَبَضٌ applied to “ milk which sustains a man, and suffices him for food, ” originated the prov., (K, TA,) مِنْكَ رَبَضُكَ وَاـِنْ كَانَ سَمَارًا, meaning (tropical:) Thy family and thy servants (S, K) and those to whom thou betakest thyself for lodging or refuge, (S,) are appertenances of thine, though they be persons falling short [of their duty]: (S, K:) or thy manager of affairs, &c., though he be not a good manager of thine affairs: (L, TA:) and رَبَضٌ also signifies any woman who undertakes, or manages, the affairs of a house: but in the T we find ↓ رُبْضُكَ, thus written, as by Th, on the authority of IAar, but not restricted by a measure, and explained as meaning the person who undertakes, or manages, the affairs of thy house; and so in the book of proverbs by As: and in the margin of a copy of the S, we find the above-cited prov. thus written, وَاـِنْ كَانَ سَمَارًا ↓ مِنْكَ رُبُضُكَ, as from the “ Book on Goats ” by Ibn-Zeyd, and expl. as meaning the sons of thy father are appertenances of thine, though they be evil persons, in whom is no good. (TA.) ― -b4- (tropical:) The wall of a city: (K, TA:) the environs of a city, (S, A, Mgh,) and of a قَصْر [or palace &c.], (A,) consisting of houses or dwellings, (A, Mgh,) or of open country: (TA:) and ↓ رُبْضٌ signifies the same: (TA:) or this latter signifies the foundation, or basis, of a building; and of a city also: (K:) IKh writes it ↓ رُبُضٌ: and some say that ↓ رُبْضٌ and رَبَضٌ signify the same: (TA:) the former of these two signifies also the part, of a thing, that touches the ground: (K, TA:) so says Sh: accord. to ISh, الأَرْضِ ↓ رُبْضُ signifies what touches the ground, of a thing: (TA:) and رَبَضٌ also signifies a lateral, or an outward or adjacent, part: (K:) or lateral, or outward or adjacent, parts of a thing: (Ks, S:) also the space immediately pertaining to a mosque: and [the pl.] أَرْبَاضٌ is explained by El-Karkhee as applied to the quarters, or districts, of a town, or city. (Mgh.) ― -b5- رَبَضٌ also signifies (tropical:) The rope of the [camel's saddle called] رَحْل, (A, K,) with which the رحل is bound; (A, TA;) one of the أَرْبَاض, or ropes of the رَحْل: (S, A:) or the part that is next the ground thereof; (K;) i. e., of the rope of the رحل; (TA;) not what is above the رحل: (K:) accord. to Lth, the part [of the belly] of the camel that is next the ground when he lies down; (L, TA; *) and the belly of the she-camel; and in like manner IAar explains the pl. أَرْبَاضٌ as meaning the bellies of camels; but Az says that this is a mistake. (TA.) And (assumed tropical:) A girth of a رَحْل, like the نِطَاق [q. v.], which is put upon the flanks of the she-camel, so as to have the haunches behind it, (K, TA,) on either side, having at its two ends two rings, to which are tied the [woven, or plaited, thongs called] أَنْسَاع: the رحل is bound with it. (TA.) ― -b6- Also (tropical:) The مَصَارِين [or guts, or intestines,] of the belly, that have a winding, or coiled, form; (Lth, A, TA;) such as are in the belly of a sheep or goat: (Lth, TA:) or the folding intestines of beasts: (AHat, TA:) or the guts, bowels, or intestines, into which the food passes from the stomach; syn. أَمْعَآءٌ: (S, K:) or the contents of the belly, (K, TA,) consisting of the مَصَارِين &c., (TA,) except the heart (K, TA) and the lungs. (TA.) (assumed tropical:) The part that comprises the حَوَايَا [or winding, circling, or coiled, guts or intestines]; (IAar, TA;) as also ↓ رَبِيضٌ and ↓ مَرْبِضٌ and ↓ مَرْبَضٌ: (IAar, K, TA:) some describe the رَبَض as below the navel; and the ↓ مَرْبَض, as beneath the navel and above the pubes. (TA.)

رُبُضٌ
رُبُضٌ ذ [(tropical:) Holding back, through indolence]. رُبُضٌ عَنِ الحَاجَاتِ, (A, K,) in [some of] the copies of the K, erroneously, عَلَى الحاجات, (TA,) and الأَسْفَارِ, (A, TA,) means (tropical:) A man who does not rise to perform needful affairs, (A, K,) and journeys: (A, TA:) or who does not go forth to undertake them. (Lh, TA.) -A2- See also رَبَضٌ, in three places.

رُبْضَةٌ
رُبْضَةٌ ذ , applied to a man, i q. ↓ مُتَرَبِّضٌ; (K;) i. e. (tropical:) Remaining stationary, and impotent; (TA;) as also ↓ رُبَضَةٌ. (K.) -A2- See also رِبْضَةٌ. ― -b2- Also (assumed tropical:) A portion, (K,) or large portion, (IDrd,) of ثَرِيد [i. e. crumbled bread moistened with broth]. (IDrd, K.) -A3- See also رُبْصَةٌ, with the unpointed ص.

رِبْضَةٌ
رِبْضَةٌ ذ A mode, or manner, of lying upon the breast: (K, and Har p. 382: [see 1, first signification:]) this is the primary meaning. (Har.) ― -b2- And A place thereof. (Har ibid. [See again رَبَضٌ, first signification.]) ― -b3- See also رَبِيضٌ, in three places. ― -b4- Also (assumed tropical:) A place of slaughter (مَقْتَل) of any party, or company of men, slain in one plot of ground: (Lth, Sgh, K:) erroneously written by Sgh in the TS رَبَضَة; but in the O correctly. (TA.) [And accord. to the TA, it seems to be also applied to (assumed tropical:) The party so slain.] -A2- Also The body [of an animal] when lying upon the breast; particularly, of a hare, (A, K,) and of a lamb, (A, TA,) and of a she-goat; and so ↓ رُبْضَةٌ. (TA.) Hence the saying, أَتَانَا بِثَرِيدٍ كَأَنَّهُ رِبْضَةُ أَرْنَبٍ [He brought us crumbled bread moistened with broth resembling in size and shape the body of a hare lying upon its breast]. (A, K. *)

دَابَّةٌ ضَخْمَةُ الرَّبَضَةِ
دَابَّةٌ ضَخْمَةُ الرَّبَضَةِ ذ A beast of which the traces of the place where it has been tied [and app. where it has lain] are large, or wide. (TA.)

رُبَضَةٌ
رُبَضَةٌ ذ : see رُبْضَةٌ.

رَبُوضٌ
رَبُوضٌ ذ : see رَابِضٌ. ― -b2- Applied to a [skin such as is termed] قِرْبَة, (tropical:) Great, or large; hardly, or not at all, to be lifted; so that it remains fixed; or so that it causes him who desires to lift it to remain fixed. (A, TA.) ― -b3- Then, (A,) applied to a tree (شَجَرَة), meaning (tropical:) Great, or large, (A 'Obeyd, S, A, * K,) and thick, (S,) and, accord. to the K, wide, but [SM says,] I have not seen that any of the leading authorities applies it in this last sense to a tree: (TA:) pl. رُبَضٌ. (K.) ― -b4- Applied to a chain (سِلْسِلَة), (tropical:) Large, or big, (S, K, TA,) and heavy, cleaving to him upon whom it is put: it is of a measure having an intensive signification, and qualifying alike a masc. and a fem. n. (TA.) ― -b5- Applied to a coat of mail (دِرْع), (tropical:) Large, or big: (A, TA:) or wide. (K.) ― -b6- And, applied to a town (قَرْيَة), (assumed tropical:) Populous, (Sgh, K, TA,) and large. (TA.)

رَبِيضٌ
رَبِيضٌ ذ Sheep, or goats, with their pastors, collected together in their lodging-places; (S, A, K;) as though it were a quasi-pl. n.; as also ↓ رِبْضَةٌ and ↓ رِبْضٌ: (TA:) and hence, (L, TA,) ↓ the former of these two, (assumed tropical:) a company of men: (L, K:) and ↓ the latter of them, [accord. to the K,] a herd of bulls, or cows, in their lodgingplace; from the author of the book entitled كِتَابُ المُزْدَوِجِ مِنَ اللُّغَاتِ, only: (K, * TA:) but what this author says is, that ↓ رِبْضٌ signifies the lodging-places of bulls or cows [app. with the beasts in them]: and that the primary application of this word (رِبْضٌ) and ↓ رِبْضَةٌ is to sheep or goats; and that by a subsequent usage they have been applied to bulls or cows and to men. (TA.) See also رَابِضٌ. ― -b2- One says also, صَبَّ اللّٰهُ عَلَيْهِ حُمَّى رَبِيضًا [app. meaning (assumed tropical:) May God send (lit. pour) upon him a fever that shall cleave to him like as an animal lying upon its breast cleaves to the ground]. (TA.) -A2- See also رَبَضٌ, last sentence.

رَبَّاضٌ
رَبَّاضٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

رَابِضٌ
رَابِضٌ ذ Lying upon his breast; applied to a sheep or goat [&c.]; and so ↓ رَبُوضٌ applied to a hare; so too ↓ رَبَّاضٌ [but app. in an intensive or a frequentative sense] applied to a lion, as is also رَابِضٌ, and to a man lying on his adversary: (TA:) and [hence] ↓ الرَّبَّاضُ is an appellation of the lion: (K:) the pl. [of رَابِضٌ] is رُبَّضٌ and رُبُوضٌ: and the phrase الغَنَمِ ↓ كَرَبِيضَةِ, occurring in a trad., means كَالغَنَمِ الرُّبَّضِ [Like the sheep, or goats, that are lying upon their breasts]. (TA.) It is said in a prov., كَلْبٌ جَوَّالٌ خَيْرٌ مِنْ أَسَدٍ رَابِضٍ or رَبَضَ [A dog that roams about is better than a lion lying upon his breast or that has laid himself down upon his breast]. (TA.) ― -b2- [Hence, because of his cleaving to the ground,] (tropical:) A sick man. (TA.) ― -b3- [Hence also the phrase,] أَرْنَبَتُهُ رَابِضَةٌ عَلَى وَجْهِهِ (tropical:) The end of his nose is flat, and spreading upon his face. (A.) ― -b4- الرَّابِضَانِ is an appellation applied to The Turks and the Abyssinians. (K, TA.) These are meant in the trad. of Mo'áwiyeh, لَا تَبْعَثُوا الرَّابِضَيْنِ, i. e. Rouse not ye against you the two [peoples] that are remaining quiet as long as they do not pursue you: it is like another trad., in which it is said, اُتْرُكُوا التُّرْكَ مَا تَرَكُوكُمْ وَدَعُوا الحَبَشَةَ مَا وَدَعُوكُمْ [Leave ye alone the Turks as long as they leave you alone, and let ye alone the Abyssinians as long as they let you alone]. (TA.)

رَابِضَةٌ
رَابِضَةٌ ذ [as a subst. from رَابِضٌ, made so by the affix ة, An animal lying upon its breast]. One says of a man who kills when he shoots, and more commonly of him who kills when he smites with the [evil] eye, فُلَانٌ مَا تَقُومُ رَابِضَتُهُ [Such a one is so effective in his aim that his animal lying upon its breast does not rise]: (ISk, S, TA:) and in like manner, مَا تَقُومُ لَهُ رَابِضَةٌ: it is a prov. (TA.) ― -b2- It is said in a trad., فَانْبَعَثَ لَهُ وَاحِدٌ مِنَ الرَّابِضَةِ [And there rose and went to him one of the رَابضة]: (Lth, A, TA:) الرَّابِضَةُ means (tropical:) certain angels who were sent down [from Paradise] with Adam, (Lth, A, K, TA,) who direct those that err from the right way: (Lth, A, TA:) perhaps (Lth, TA) so called from their remaining upon the earth: (Lth, * A, TA: *) and [so in the K, but correctly “ or, ”] the remainder of the Bearers of Evidence (حَمَلَةِ الحُجَّةِ [meaning those angels whereof every individual of mankind has two appointed to attend him constantly for the purpose of their bearing evidence of his good and evil deeds, which two are termed in the Kur l. 16 المُتَلَقِّيَانِ,]) whereof the earth will never be destitute. (S, K.) ― -b3- And in another trad., respecting the signs of the coming of the resurrection, the Prophet is related to have said that one of those signs will be, that the ↓ رُوَيْبِضَة will speak respecting the affairs of the community: (T, TA:) الرُّوَيْبِضَةُ is the dim. of الرَّابِضَةُ (T, K, TA) signifying The pastor of رَبِيض [q. v.]; (T, TA;) and means (assumed tropical:) the mean, contemptible man, (S, K,) who speaks respecting the affairs of the community: thus expl. by the Prophet himself: (K: [in the CK, النّاقِهُ is erroneously put for التَّافِهُ:]) or he explained it as meaning (assumed tropical:) the vitious, or wicked, who speaks respecting the affairs of the community: A 'Obeyd compares this trad. with another, in which it is said that one of the signs above mentioned will be, that the pastors of sheep or goats will be the heads of the people: and Az says that الرويبضة means the pastor of sheep or goats: some say that it means (assumed tropical:) he who abstains, or holds back, from seeking the means of acquiring eminence, or nobility; and الرَّابِضَةُ signifies [the same, or] impotent to attain eminence: in this latter, the ة is added to give intensiveness to the signification: and Az thinks it most probable that each of these is applied to the mean man because of his remaining in his house, or tent, and seldom rising and going forth to occupy himself in great affairs. (TA.)

رُوَيْبِضَةٌ
رُوَيْبِضَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

تِرْبَاضٌ
تِرْبَاضٌ ذ i. q. عُصْفُرٌ [Safflower, or bastard saffron]. (IAar, K.)

مَرْبَضٌ
مَرْبَضٌ ذ : see رَبَضٌ, last sentence, in two places.

مَرْبِضٌ
مَرْبِضٌ ذ : see رَبَضٌ, first sentence: ― -b2- and the same in the last sentence.

مُتَرَبِّضْ
مُتَرَبِّضْ ذ : see رُبْضَةٌ.

##### Türkçe

رَبَضَ
1 **رَبَضَ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **رَبِضَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi **رُبُوضٌ** (S, A, Mgh, Msb, K) ve **رَبْضٌ** (Msb, K) ve **رَبْضَةٌ**, (K,) [sonuncusu bir “birlik” mastar ismidir,] koyun ve keçe hakkında söylenir, (S, A, Mgh, K,) ve ceylan hakkında, (S, A,) ve sığır cinsi ve at hakkında, (S,) yahut binek hayvanı hakkında, (Msb,) ve köpek hakkında, (S, A,) [“göğsü üzerine yattı, yahut kendini göğsü üzerine yatırdı” mânâsında,] deve hakkında söylenen **بَرَكَ** gibidir, (S, Msb, K,) ve kuş hakkında söylenen **جَثَمَ** gibidir, (S, TA,) yahut insan hakkında söylenen **جَلَسَ** gibidir. (Mgh.) İnsan hakkında söylenince, mânâsı: [mecazen:] yattı; ve oturdu; yahut dizleri üzerine oturdu: ve ayrıca uylukları ve kalçaları üzerine oturdu mânâsına da gelebilir. (Har s. 172.) [Ve buradan, (mecazen:) göğsü üzerine yatan hayvan gibi sabit kaldı, yahut yerinde durdu; aşağıda gelenin gösterdiği üzere: buradan **رَبَّضَ**’ın bir mânâsı (bkz.)]. Muhammed’in, onu kavmine gönderdiği vakit Ed- Dahhák’a sözü: **اـِذَا أَتَيْتَهُمْ فَارْبِضْ فِى دَارِهِمْ ظَبْيًا**, mânâsı: Onlara geldiğinde, onların barınağında emniyet içinde, yahut korkusuz olarak, ceylanın sığınağındaki hâli gibi kal; (IAar, ISd, K:) yahut onlara güvenme; bilakis uyanık ol, sıçramaya hazır yabanî hayvan gibi; çünkü kâfirlerin ortasında olacaksın; (Az, ISd, K; *) böylece, eğer sende bir şey şüphe doğurursa, ceylan gibi onlardan kaçabilirsin: (Az, ISd, TA:) her iki yoruma göre de **ظبيا** hâl bildiren olarak mansuptur; isim, ism-i fâilin yerine konmuştur; sanki **مَتَظَبِّيًا** yerine: bu iki açıklamadan birincisinin, hâlin şartlarına daha uygun olduğu söylenmiştir. (TA.) Sen ayrıca dersin: **رَبَضَ الأَسَدُ عَلَى فَرِيسَتِهِ**, ve **القِرْنُ عَلَى قِرْنِهِ**, Aslan avının üzerine göğsü üzerine yattı (**بَرَكَ**); ve hasım, hasmının üzerine. (K.) ― -b2- O (bir hayvan) bir yerde konakladı ve ikamet etti. (TA.) ― -b3- (mecazen:) O (bir adam) ağırlaştı ve yerde uzanmış olarak uyudu. (TA.) ― -b4- **رَبَضَ عَنِ الغَنَمِ**, (S, A, K,) mastar ismi **رُبُوضٌ**, (S,) (mecazen:) O (koç) koyunları aşmaktan, yahut dişileri örtmekten geri durdu ve bundan kaçındı, (S, A, * K, *) yahut onlardan, (TA,) yorgun olarak: (S:) yahut onları örtmeye güç yetiremedi: (K:) koç hakkında **جَفَرَ** denmez. (S.) Gebe olduğunda koyun hakkında da dersin: **قَدْ رُبِضَ عَنْهَا**. (Ibn- 'Abbád, A.) Ve insan hakkında dersin: **رَبَضَ عَنْ مَعَالِى الأُمُورِ** (mecazen:) Yücelik yahut soyluluk kazanma vasıtalarını aramaktan geri durdu, yahut geri kaldı. (TA.) ― -b5- **رَبَضَ اللَّيْلُ** (A, K) (mecazen:) Gece karanlığını [lafzen: kendisini ( **أَلْقَى بنَفْسِهِ** ile açıklanır) yeryüzünün üzerine] attı. (K.) -A2- **رَبَضَهُ**, muzâri‘i **رَبِضَ** ve **رَبُضَ**, (IAar, O, K,) fakat ikinci muzâri‘ sonra IAar tarafından reddedilmiştir, (TA,) O, onda konaklamak, saklanmak yahut sığınmak için ona yöneldi, yahut ona gitti. (IAar, O, K.) -A3- **رَبَضَتْهُ**, muzâri‘i **رَبِضَ** , ve IAar’ın **رَبُضَ** da dediği rivayet olunur, fakat sonra bundan rücû ettiği, (mecazen:) O (bir eş, yahut kız kardeş, yahut başka bir kadın) onun işlerini üstlendi yahut yürüttü ve ona konak yeri yahut sığınak verdi: (TA:) ona [sanki o] bir **رَبَض** idi, yahut ikamet yeri: **أَبَوْتُهُ** “ona bir baba oldum” ve **أَمَمْتُهُ** “ona bir anne oldum” gibidir. (A, TA.) [Muzâri‘ K’da **تَرْبِضُ زَوْجَهَا** ibaresinde geçer: TA’da böyledir: CK’da **تُرَبِّضُ**: L’de **تَرْبُضُ**; ve böylece muzâri‘ A’nın bir nüshasında da yazılmıştır.]

2 **رَبَّضَ**: 4’e bak. ― -b2- **رَبَّضْتُهُ بِالمَكَانِ**, mastar ismi **تَرْبِيضٌ**, (mecazen:) Onu yerde sabitledim, yahut onu o yerde sabit kalır kıldım. (TA.) ― -b3- **ربّض السِّقَآءَ بِالمَآءِ**, (TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K, TA,) [tulumun su ile yere yapışmasını sağladı; yani] tuluma, altını örtecek ve gizleyecek kadar su koydu: (K, * TA:) Sgh tarafından, Ibn- 'Abbád’dan naklen zikredilmiştir. (TA.)

**اربض**
4 **اربض** ذ O, bir koyunu yahut keçiyi, [&c., (1’e bak,)] göğsü üzerine yatırdı; (S, K;) ve ayrıca ↓ **ربّض**, mastar ismi **تَرْبِيضٌ**. (TA.) ― -b2- **أَرْبَضَهُمْ** (mecazen:) O (bir kap, S, A, K, ve içecek yahut şarap, A, TA) onların susuzluğunu giderdi; öyle ki ağırlaştılar ve yerde uzanmış olarak uyudular: (S, * A, * K:) (mecazen:) o (süt) onları doyurdu. (TA.) ― -b3- **اربضت الشَّمْسُ** (mecazen:) Güneş şiddetle ısındı, (S, A, K,) öyle ki ceylanı ve koyun yahut keçiyi, (S,) yahut yabanî hayvanları, (A,) göğüsleri üzerine yatıracak derecede: (S, A:) yahut göğsü üzerine yatan hayvan gibi durgunlaştı; en yüksek noktasına ulaşıp henüz inmeye başlamamış olarak. (O.) ― -b4- **اربض أَهْلَهُ**, (O, K,) ve **أَصْحَابَهُ**, (O,) (mecazen:) Ailesinin masraflarını, (O, K,) ve arkadaşlarının masraflarını üstlendi yahut yürüttü; (O;) eş anlamlısı **قَامَ بنَفَقَتِهِمْ**: (O, K:) böyle der Ibn- 'Abbád. (TA.)

**رَبْضٌ**
**رَبْضٌ** ذ : **رَبَضٌ**’a bak.

**رُبْضٌ**
**رُبْضٌ** ذ : beş yerde **رَبَضٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca Ks’ye göre, (S,) ve As’a göre, (Sgh, TA,) Bir şeyin ortası: (S, Sgh, K:) fakat bu Sh tarafından hoş görülmez. (T, TA.) ― -b3- Ve **طَلْح** ve **سَمُر** denilen türlerden ağaçların bir topluluğu: (K:) yahut bol ve sık ağaçlardan bir topluluk. (TA.)

**رِبْضٌ**
**رِبْضٌ** ذ : üç yerde **رَبِيضٌ**’a bak.

**رَبَضٌ**
**رَبَضٌ** ذ Koyunların yahut keçilerin konak yeri; (S, A, * K;) çünkü orada göğüsleri üzerine yatarlar; ve aynı şekilde yabanî hayvanlarınki: (TA:) koyunların yahut keçilerin geceleyin konak yeri: (Msb:) ve ↓ **مَرْبِضٌ** aynı mânâyı ifade eder: (S, * A, Mgh, Msb:) ilkinin çoğulu **أَرْبَاضٌ**: (S, A, * TA:) ve ikincinin çoğulu **مَرَابِضُ**: (S, K: *) koyunların yahut keçilerin **مرابض**’i, develerin **مَعَاطِن**’i gibidir. (S.) ― -b2- (mecazen:) Bir ikamet yeri: bir kavmin, tek başına, ikamet yeri: (A, TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (A.) ― -b3- (mecazen:) Bir adamın konaklamak, saklanmak yahut sığınmak için yöneldiği yahut gittiği her şey, (ISk, S, A, * Msb, K,) ve yanında yahut onunla rahatlık yahut kolaylık bulduğu; (K;) ev yahut çadır gibi, (S, A, K,) ve benzerleri, (S, K,) ve bir eş, (ISk, S, A, Msb,) yahut akrabalar, (ISk, A, Msb,) yahut bir aile, ve bir akraba, ve mal, (K,) ve koyunlar yahut keçiler, ve geçim vasıtaları, ve yiyecek; (TA;) ve buradan, (S,) bir adamı ayakta tutan ve ona yiyecek olarak yeten süt: (S, K: *) çoğulu yukarıdaki gibidir: (K:) **رَبَضٌ** ve ↓ **رَبْضٌ** ve ↓ **رُبْضٌ** (IAar, Sgh, K) ve ↓ **رُبُضٌ** (K) bir eşe uygulanır; **لِأَنَّهَا تَرْبِضُ زَوْجَهَا**, (K’nın nüshalarında ve TA’da böyledir; fakat CK’da **تُرَبِّضُ**,) yani çünkü kocasının işlerini üstlenir yahut yürütür ve ona konak yeri yahut sığınak verir; (TA;) yahut çünkü onu sabitler, (**تُرَبِّضُهُ**, yani **تُثَبِّتُهُ**,) öyle ki yerini terk etmez: (L, TA:) yahut anneye; yahut kız kardeşe; ki o, akrabasının işlerini üstlenir yahut yürütür (**تُعَزِّبُ** [K’nın nüshalarında ve TA’da böyledir; TA’da böyle açıklanmıştır; fakat CK’da **تُقَرِّبُ**]) . (K.) Bir şair der ki,
**جَآءَ الشِّتَآءُ وَلَمَّا أَتَّخِذْ رَبَضًا
يَا وَيْحَ كَفَّىَّ مِنْ حَفْرِ القَرَامِيصِ**
(S, Mgh) yani: [Kış geldi ve ben kendime henüz] bir konak edinmedim: [soğuktan korunmak için oturulacak] çukurlar kazmaktan dolayı [iki elime yazık]. (Mgh.) Ve “bir adamı ayakta tutan ve ona yiyecek olarak yeten süt”e uygulanan **رَبَضٌ**’dan şu darbımesel doğmuştur, (K, TA,) **مِنْكَ رَبَضُكَ وَاـِنْ كَانَ سَمَارًا**, mânâsı (mecazen:) Ailen ve hizmetkârların (S, K) ve konaklamak yahut sığınmak için yöneldiğin kimseler, (S,) senin eklentilerindir; her ne kadar görevlerinde kusurlu kimseler olsalar da: (S, K:) yahut işlerini yürütenin, vb., her ne kadar işlerini iyi yürütür olmasa da: (L, TA:) ve **رَبَضٌ** ayrıca bir evin işlerini üstlenen yahut yürüten her kadın mânâsına da gelir: fakat T’de ↓ **رُبْضُكَ** bulunur; Th’nin IAar’dan rivayetiyle böyle yazılmıştır; fakat bir vezinle kayıtlanmamış, ve “evinin işlerini üstlenen yahut yürüten kimse” diye açıklanmıştır; ve As’ın darbımeseller kitabında da böyledir: ve S’nin bir nüshasının kenarında, yukarıda zikredilen darbımesel şu şekilde yazılmış bulunur: **وَاـِنْ كَانَ سَمَارًا ↓ مِنْكَ رُبُضُكَ**, Ibn-Zeyd’in “Keçiler Kitabı”ndan olarak; ve “babanın oğulları senin eklentilerindir; her ne kadar içinde hayır bulunmayan kötü kimseler olsalar da” diye açıklanmıştır. (TA.) ― -b4- (mecazen:) Bir şehrin suru: (K, TA:) bir şehrin çevresi, (S, A, Mgh,) ve bir **قَصْر**’ın [yahut sarayın vb.] çevresi, (A,) evlerden yahut meskenlerden oluşan, (A, Mgh,) yahut açık araziden oluşan: (TA:) ve ↓ **رُبْضٌ** aynı mânâyı ifade eder: (TA:) yahut bu sonuncusu bir binanın temeli yahut esası mânâsınadır; ve bir şehrin de: (K:) IKh bunu ↓ **رُبُضٌ** yazar: ve bazıları ↓ **رُبْضٌ** ile **رَبَضٌ**’un aynı mânâya geldiğini söyler: (TA:) bu ikisinden birincisi ayrıca bir şeyin yere temas eden kısmı mânâsınadır: (K, TA:) böyle der Sh: ISh’ye göre, **الأَرْضِ ↓ رُبْضُ** bir şeyin yere temas eden kısmı demektir: (TA:) ve **رَبَضٌ** ayrıca yan taraf, yahut dış/bitşik taraf mânâsınadır: (K:) yahut bir şeyin yan/dış/bitşik tarafları: (Ks, S:) ayrıca bir mescidin hemen bitişiğindeki alan: ve [çoğul] **أَرْبَاضٌ**, El-Karkhee tarafından bir kasabanın yahut şehrin mahalleleri yahut semtleri için kullanılır diye açıklanmıştır. (Mgh.) ― -b5- **رَبَضٌ** ayrıca (mecazen:) **رَحْل** denilen [deve semeri]nin ipi; (A, K,) ki onunla **رحل** bağlanır; (A, TA;) **رَحْل**’in **أَرْبَاض**’ından, yani iplerinden biri: (S, A:) yahut onun yere yakın olan kısmı; (K;) yani **رحل**’in ipinin; (TA;) **رحل**’in üstünde olan değil: (K:) Lth’ye göre, deve yattığında yere en yakın olan [karın] kısmı; (L, TA; *) ve dişi devenin karnı; ve aynı şekilde IAar, çoğul **أَرْبَاضٌ**’ı develerin karınları diye açıklar; fakat Az bunun bir hata olduğunu söyler. (TA.) Ve (mecazen:) **نِطَاق** gibi bir **رَحْل** kuşağı; (K, TA,) dişi devenin böğürlerine konur; kalçalar onun arkasında kalacak şekilde, (K, TA,) iki yanında; iki ucunda iki halka bulunur; bunlara **أَنْسَاع** denilen [örgülü yahut örme kayışlar] bağlanır: **رحل** onunla bağlanır. (TA.) ― -b6- Ayrıca (mecazen:) karındaki, kıvrımlı yahut dolanık şekli olan **مَصَارِين** [yahut bağırsaklar]; (Lth, A, TA;) koyun yahut keçinin karnında bulunanlar gibi: (Lth, TA:) yahut hayvanların kıvrımlı bağırsakları: (AHat, TA:) yahut mideden yemeğin geçtiği bağırsaklar; eş anlamlısı **أَمْعَآءٌ**: (S, K:) yahut kalp (K, TA) ve akciğerler dışında, (TA,) **مَصَارِين** vb.’den oluşan, (TA,) karın içeriği: (K, TA.) (mecazen:) **حَوَايَا** [yahut dolanık, çevrimli, kıvrımlı bağırsaklar]ı kapsayan kısım; (IAar, TA;) ve ayrıca ↓ **رَبِيضٌ** ve ↓ **مَرْبِضٌ** ve ↓ **مَرْبَضٌ**: (IAar, K, TA:) bazıları **رَبَض**’ı göbek altı diye niteler; ve ↓ **مَرْبَض**’ı, göbek altında ve kasık üstünde diye. (TA.)

**رُبُضٌ**
**رُبُضٌ** ذ [(mecazen:) tembellikten geri durma]. **رُبُضٌ عَنِ الحَاجَاتِ**, (A, K,) K’nın [bazı] nüshalarında hatalı olarak **عَلَى الحاجات**, (TA,) ve **الأَسْفَارِ**, (A, TA,) mânâsı: (mecazen:) gerekli işleri, (A, K,) ve yolculukları yerine getirmek için kalkmayan adam: (A, TA:) yahut onları üstlenmek için dışarı çıkmayan. (Lh, TA.) -A2- Üç yerde ayrıca **رَبَضٌ**’a bak.

**رُبْضَةٌ**
**رُبْضَةٌ** ذ , bir adama nispetle, i. q. ↓ **مُتَرَبِّضٌ**; (K;) yani (mecazen:) yerinde duran ve âciz; (TA;) ve ayrıca ↓ **رُبَضَةٌ**. (K.) -A2- Ayrıca **رِبْضَةٌ**’ya bak. ― -b2- Ayrıca (mecazen:) bir pay, (K,) yahut büyük bir pay, (IDrd,) **ثَرِيد**’den [yani et suyuyla ıslatılmış ufalanmış ekmekten]. (IDrd, K.) -A3- Noktasız **ص** ile **رُبْصَةٌ**’ya da bak.

**رِبْضَةٌ**
**رِبْضَةٌ** ذ Göğüs üzerine yatmanın bir tarzı yahut biçimi: (K, ve Har s. 382: [1’in ilk mânâsına bak:]) bu, aslî mânâdır. (Har.) ― -b2- Ve onun yeri. (Har, aynı yer. [Yine **رَبَضٌ**’un ilk mânâsına bak.]) ― -b3- Üç yerde ayrıca **رَبِيضٌ**’a bak. ― -b4- Ayrıca (mecazen:) bir topluluk yahut cemaatten, bir arsa parçasında bir defada öldürülmüş kimselerin öldürüldüğü yer (**مَقْتَل**): (Lth, Sgh, K:) Sgh tarafından TS’de hatalı olarak **رَبَضَة** yazılmıştır; fakat O’da doğru olarak. (TA.) [Ve TA’ya göre, sanki (mecazen:) böyle öldürülmüş topluluğa da uygulanır.] -A2- Ayrıca göğsü üzerine yatarken [hayvanın] gövdesi; özellikle tavşanın, (A, K,) ve kuzunun, (A, TA,) ve dişi keçinin; ve aynı şekilde ↓ **رُبْضَةٌ**. (TA.) Buradan şu söz: **أَتَانَا بِثَرِيدٍ كَأَنَّهُ رِبْضَةُ أَرْنَبٍ** [Bize, göğsü üzerine yatan tavşanın gövdesi gibi (boyut ve şekilce) olan et suyuyla ıslatılmış ufalanmış ekmek getirdi]. (A, K. *)

**دَابَّةٌ ضَخْمَةُ الرَّبَضَةِ**
**دَابَّةٌ ضَخْمَةُ الرَّبَضَةِ** ذ Bağlandığı yerin izleri [ve görünüşe göre yattığı yerin izleri] büyük yahut geniş olan bir hayvan. (TA.)

**رُبَضَةٌ**
**رُبَضَةٌ** ذ : **رُبْضَةٌ**’ya bak.

**رَبُوضٌ**
**رَبُوضٌ** ذ : **رَابِضٌ**’e bak. ― -b2- **قِرْبَة** denilen [tulum gibi] bir deriye nispetle, (mecazen:) büyük yahut iri; güçlükle, yahut hiç, kaldırılamayan; öyle ki sabit kalır; yahut onu kaldırmak isteyen kimseyi sabit bırakacak derecede. (A, TA.) ― -b3- Sonra, (A,) bir ağaç (**شَجَرَة**) hakkında kullanılarak, mânâsı (mecazen:) büyük yahut iri, (A 'Obeyd, S, A, * K,) ve kalın, (S,) ve K’ya göre geniş; fakat [SM der ki,] önde gelen otoritelerden hiçbirinin bunu ağaç hakkında bu son mânâda kullandığını görmedim: (TA:) çoğulu **رُبَضٌ**. (K.) ― -b4- Bir zincire (**سِلْسِلَة**) nispetle, (mecazen:) büyük yahut iri, (S, K, TA,) ve ağır; takıldığı kimseye yapışır: şiddet bildiren bir vezindedir; müzekker ve müennes ismi eşit şekilde niteleyebilir. (TA.) ― -b5- Bir zırha (**دِرْع**) nispetle, (mecazen:) büyük yahut iri: (A, TA:) yahut geniş. (K.) ― -b6- Ve bir kasabaya (**قَرْيَة**) nispetle, (mecazen:) nüfuslu, (Sgh, K, TA,) ve büyük. (TA.)

**رَبِيضٌ**
**رَبِيضٌ** ذ Çobanlarıyla birlikte, konak yerlerinde toplanmış koyunlar yahut keçiler; (S, A, K;) sanki bir tür çoğul isimmiş gibi; ve ayrıca ↓ **رِبْضَةٌ** ve ↓ **رِبْضٌ**: (TA:) ve buradan, (L, TA,) ↓ bu ikisinden birincisi, (mecazen:) bir adam topluluğu: (L, K:) ve ↓ ikincisi, [K’ya göre,] konak yerlerinde boğalar yahut inekler sürüsü; yalnızca **كِتَابُ المُزْدَوِجِ مِنَ اللُّغَاتِ** adlı kitabın müellifinden: (K, * TA:) fakat bu müellifin dediği şudur: ↓ **رِبْضٌ**, boğaların yahut ineklerin konak yerleri demektir [görünüşe göre hayvanlarla birlikte]; ve bu kelimenin (**رِبْضٌ**) ve ↓ **رِبْضَةٌ**’nın ilk kullanımı koyunlar yahut keçiler içindir; sonra bir kullanım ile boğalara yahut ineklere ve insanlara uygulanmıştır. (TA.) Ayrıca **رَابِضٌ**’e bak. ― -b2- Şöyle de denir: **صَبَّ اللّٰهُ عَلَيْهِ حُمَّى رَبِيضًا** [görünüşe göre mânâsı (mecazen:) Allah onun üzerine, göğsü üzerine yatan hayvanın yere yapışması gibi ona yapışacak bir hummayı göndersin (lafzen: döksün)]. (TA.) -A2- Son cümlede ayrıca **رَبَضٌ**’a bak.

**رَبَّاضٌ**
**رَبَّاضٌ** ذ : iki yerde, bir sonraki paragrafa bak.

**رَابِضٌ**
**رَابِضٌ** ذ Göğsü üzerine yatan; koyun yahut keçiye nispetle; ve aynı şekilde ↓ **رَبُوضٌ** tavşana nispetle; ve yine ↓ **رَبَّاضٌ** [fakat görünüşe göre şiddet yahut çokluk mânâsıyla] aslana nispetle; ve **رَابِضٌ** da aslana nispetle; ve hasmının üzerine yatan adama nispetle: (TA:) ve [buradan] ↓ **الرَّبَّاضُ** aslanın lakabıdır: (K:) [**رَابِضٌ**’un] çoğulu **رُبَّضٌ** ve **رُبُوضٌ**’dur: ve bir rivayette geçen **الغَنَمِ ↓ كَرَبِيضَةِ** ibaresi, **كَالغَنَمِ الرُّبَّضِ** demektir [Göğüsleri üzerine yatan koyunlar yahut keçiler gibi]. (TA.) Bir darbımeselde şöyle denir: **كَلْبٌ جَوَّالٌ خَيْرٌ مِنْ أَسَدٍ رَابِضٍ** yahut **رَبَضَ** [Dolaşan bir köpek, göğsü üzerine yatan yahut göğsü üzerine yatmış bir aslandan hayırlıdır]. (TA.) ― -b2- [Yere yapışmasından dolayı,] (mecazen:) hasta adam. (TA.) ― -b3- [Yine buradan şu ibare,] **أَرْنَبَتُهُ رَابِضَةٌ عَلَى وَجْهِهِ** (mecazen:) burnunun ucu yassıdır ve yüzüne yayılmıştır. (A.) ― -b4- **الرَّابِضَانِ** Türkler ve Habeşliler için kullanılan bir lakaptır. (K, TA.) Mu‘âwiye’nin rivayetinde geçen **لَا تَبْعَثُوا الرَّابِضَيْنِ** sözünde bunlar kastedilir; yani: Siz, sizi takip etmedikleri sürece sakin duran iki [kavmi] aleyhinize kışkırtmayın: bu, başka bir rivayet gibidir; onda şöyle denir: **اُتْرُكُوا التُّرْكَ مَا تَرَكُوكُمْ وَدَعُوا الحَبَشَةَ مَا وَدَعُوكُمْ** [Türkleri, sizi bıraktıkları sürece siz de bırakın; Habeşlileri de, sizi bıraktıkları sürece siz de bırakın]. (TA.)

**رَابِضَةٌ**
**رَابِضَةٌ** ذ [**رَابِضٌ**’dan, ة ekiyle isim yapılmış olarak, göğsü üzerine yatan bir hayvan]. Bir adam hakkında, ok attığında öldüren; ve daha yaygın olarak, [kötü] gözle vurduğunda öldüren kimse hakkında şöyle denir: **فُلَانٌ مَا تَقُومُ رَابِضَتُهُ** [Falanca öyledir ki, onun göğsü üzerine yatan hayvanı kalkmaz]: (ISk, S, TA:) ve aynı şekilde: **مَا تَقُومُ لَهُ رَابِضَةٌ**: bu bir darbımeseldir. (TA.) ― -b2- Bir rivayette şöyle denir: **فَانْبَعَثَ لَهُ وَاحِدٌ مِنَ الرَّابِضَةِ** [Bunun üzerine, **الرَّابِضَة**’den biri onun için kalktı ve gitti]: (Lth, A, TA:) **الرَّابِضَةُ** mânâsı (mecazen:) Âdem ile birlikte [cennetten] indirilen birtakım meleklerdir, (Lth, A, K, TA,) doğru yoldan sapanları yönlendirirler: (Lth, A, TA:) belki (Lth, TA) yeryüzünde kalmalarından dolayı böyle adlandırılmışlardır: (Lth, * A, TA: *) ve [K’da böyle; fakat doğrusu “yahut”tur] Delil Taşıyıcılarının (**حَمَلَةِ الحُجَّةِ** [yani her insanın iyi ve kötü amellerine şahitlik etmeleri için sürekli yanında bulunmak üzere tayin edilmiş iki melek; Kur’ân l. 16’da **المُتَلَقِّيَانِ** diye adlandırılır]) geri kalan kısmı; yeryüzü onlardan asla boş kalmayacaktır. (S, K.) ― -b3- Ve kıyametin yaklaşmasının alâmetleri hakkında başka bir rivayette, Peygamber’in şöyle dediği rivayet olunur: o alâmetlerden biri, ↓ **رُوَيْبِضَة**’nin ümmetin işleri hakkında konuşması olacaktır: (T, TA:) **الرُّوَيْبِضَةُ**, **الرَّابِضَةُ**’nin küçültmesidir (T, K, TA) ve **رَبِيض**’in çobanı demektir [bkz.]; (T, TA;) ve mânâsı (mecazen:) ümmetin işleri hakkında konuşan aşağılık, değersiz adamdır, (S, K,) Peygamber’in kendisi böyle açıklamıştır: (K: [CK’da **النّاقِهُ**, hatalı olarak **التَّافِهُ** yerine konmuştur:]) yahut onu, ümmetin işleri hakkında konuşan (mecazen:) fâsık yahut kötü diye açıklamıştır: A 'Obeyd bu rivayeti, yukarıda zikredilen alâmetlerden birinin “koyun yahut keçi çobanlarının halkın başları olması” olacağını söyleyen başka bir rivayetle karşılaştırır: ve Az der ki **الرويبضة**, koyun yahut keçi çobanı demektir: bazıları onun (mecazen:) yücelik yahut soyluluk kazanma vasıtalarını aramaktan geri duran yahut geri kalan kimse demek olduğunu söyler; ve **الرَّابِضَةُ**, yüceliğe erişmekten âciz demektir: bu sonuncuda, mânâyı şiddetlendirmek için ة eklenmiştir: ve Az, bunların her birinin aşağı adama uygulanmasının en muhtemel sebebinin, onun evinde yahut çadırında kalması ve büyük işlerle meşgul olmak için nadiren kalkıp dışarı çıkması olduğunu düşünür. (TA.)

**رُوَيْبِضَةٌ**
**رُوَيْبِضَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**تِرْبَاضٌ**
**تِرْبَاضٌ** ذ i. q. **عُصْفُرٌ** [aspir, yahut yalancı safran]. (IAar, K.)

**مَرْبَضٌ**
**مَرْبَضٌ** ذ : iki yerde, son cümlede **رَبَضٌ**’a bak.

**مَرْبِضٌ**
**مَرْبِضٌ** ذ : **رَبَضٌ**’un ilk cümlesine bak: ― -b2- ve son cümlede de aynı.

**مُتَرَبِّضْ**
**مُتَرَبِّضْ** ذ : **رُبْضَةٌ**’ya bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَبَضَ
رَبَضَ I ( n. ac. رَبْض 1 ,  رَبْضَة 1t ,  رُبُوْض 27 ),
a.  Lay down ( animal ).

b.  I ,  U ( n. ac. رَبْض 1 ,  رُبُوْض 27 ), Lodged, took up his quarters with, in.

رَبَّضَ
رَبَّضَ II ,
a.  Made to lie down.

أَرْبَضَ
أَرْبَضَ IV ,
a.  Housed ( cattle ).

b.  Was burning hot ( sun ).

تَرَبَّضَ
تَرَبَّضَ V ,
a.  Remained, was detained in a place through indisposition.

رَبْض
رَبْض 1 ,
a.  Wife; mother; sister.

رِبْض
رِبْض 2 ,
a.  see 25 .

رِبْضَة
رِبْضَة 2t ,
a.  Heap of corpses.

b.  Body.

c.  see 25 .

رَبَض
رَبَض 4 , ( pl. أَرْبَاْض 38 ),
a.  Resting-place; lodging; covert; enclosure for cattle, fold, pen.

b.  Environs, suburbs.

c.  Intestines.

d.  see 1 .

مَرْبِض
مَرْبِض 18 , ( pl. مَرَاْبِضُ 44 ),
a.  Enclosure for cattle; fold, pen.

رَبِيْض
رَبِيْض 25 ,
a.  Flocks or herds ( when penned up ).

رَبُوْض
رَبُوْض 26 , ( pl. رُبُض 10 ),
a.  Great, big, large.

b.  Populous, thriving ( village ).

##### Türkçe

**رَبَضَ**
**رَبَضَ** I ( mastar **رَبْض** 1, **رَبْضَة** 1t, **رُبُوْض** 27 ),
a. (hayvan) yattı.

b. I, U ( mastar **رَبْض** 1, **رُبُوْض** 27 ), içinde/ile konakladı, ikametgâh edindi.

**رَبَّضَ**
**رَبَّضَ** II ,
a. Yatırdı.

**أَرْبَضَ**
**أَرْبَضَ** IV ,
a. (sığırları) barındırdı.

b. (güneş) yakıcı derecede sıcak oldu.

**تَرَبَّضَ**
**تَرَبَّضَ** V ,
a. Rahatsızlık sebebiyle bir yerde kaldı, bir yerde alıkonuldu.

**رَبْض**
**رَبْض** 1 ,
a. Eş; anne; kız kardeş.

**رِبْض**
**رِبْض** 2 ,
a. 25’e bak.

**رِبْضَة**
**رِبْضَة** 2t ,
a. Ceset yığını.

b. Beden.

c. 25’e bak.

**رَبَض**
**رَبَض** 4 , (çoğulu **أَرْبَاْض** 38 ),
a. Dinlenme yeri; konaklama yeri; siper; sığırlar için çevrilmiş yer, ağıl, ağılımsı yer.

b. Çevreler, varoşlar.

c. Bağırsaklar.

d. 1’e bak.

**مَرْبِض**
**مَرْبِض** 18 , (çoğulu **مَرَاْبِضُ** 44 ),
a. Sığırlar için çevrilmiş yer; ağıl, ağılımsı yer.

**رَبِيْض**
**رَبِيْض** 25 ,
a. (ağıla kapatıldıklarında) sürüler veya davarlar.

**رَبُوْض**
**رَبُوْض** 26 , (çoğulu **رُبُض** 10 ),
a. Büyük, iri, geniş.

b. Nüfuslu, mamur (köy).
