# ربض — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%B6/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B6.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ربض

ر ب ض
ربـض الظبـي والشـاة والكلـب وكـل مـا لا يبـرك علـى أربـع ربوضاً‏.‏
وفي مثل ‏"‏ كلب عسٍ خير من كلب ربـضٍ ‏"‏ وهـذه ربيـض فلـان‏:‏ شـاؤه يرعاهـا مجتمعـة فـي مربضهـا والغنـم فـي ربضهـا‏:‏ فـي مأواهـا وفي أرباضها‏.‏
وأتانا بثريد كأنه ربضة أرنب وربضة خروف كما يقال‏:‏ مثل بركة البعير أي ومن المجاز‏:‏ ربض الليل‏.‏
قال‏:‏ والليـل بيـن قنويـن رابض وشربوا حتى أربضهم الشراب‏:‏ أثقلهم من الرّي حتى ربضوا‏.‏
وإناء مربض‏.‏
وفي حديث أم معبـد ‏"‏ دعـا بإنـاء يربـض الرهـط ‏"‏ وأربضـت الشمـس‏:‏ اشتـدّ حرهـا حتـى تركـت الوحش روابض‏.‏
ويقـال للأفطـس‏:‏ أرنبتـه رابضـة علـى وجهـه‏.‏
وفـي الحديـث ‏"‏ فانبعـث له واحد من الرابضة ‏"‏ وهم ملائكة أهبطوا مع آدم عليه وعليهم السلام يهدون الضلال تسمى إقامتهـم فـي الـأرض لذلـك ربوضاً‏.‏
وفي الحديـث ‏"‏ وأن ينطـق الرويبضـة ‏"‏ وهـو التافـه مـن الرجـال القاعـد عـن المساعـي الكريمـة‏.‏
وربـض الكبـش عـن الغنـم‏:‏ تـرك ضرابهـا‏.‏
ويقـال للنعجـة إذا حملت‏:‏ قد ربض عنها‏.‏
وأقامت امرأة العنّين عنده ربضتها بالضم أي قدر ما عليها أن تربض عنده وهي سنة‏.‏
وإنه لربض عن الحاجـات والأسفـار بـوزن جنـب لا ينهـض فيها‏.‏
وقربة ربوض‏:‏ كبيرة لا تكاد تقلّ فهي رابضة أو يربض من يريد إقلالها ثم قالوا‏:‏ قرية ربوض وشجرة ربوض‏.‏
قال يصف ثوراً‏:‏ تجوّف بين أرطاة ربـوض من الدّهنا تفرّعت الحبالا وقال يصف رجلاً مسجوناً‏:‏ تراه ربوض ضخمة في جرانـه وأسمر من جلد الذراعين مقفل يريد السلسلة‏.‏
ويقال‏:‏ صدت أرنبا ربوضاً‏:‏ ضخمة ولبست درعاً ربوضاً‏:‏ ضخمةً ولبست درعـاً ربوضـاً‏.‏
ولفلـان ربـض وربـض يـأوي إليـه وهـو كل ما سكن إليه من امرأة أو قرابة أو بيت‏.‏
قال‏:‏ جاء الشتاء ولمـا اتخـذ ربضـاً يا وريح كفى من حفر القراميص وفـي مثل ‏"‏ منك ربضك وإن كان سمارا ‏"‏ وماله ربض يرببضه‏.‏
وما ربض امرأ مثل أخت أي كان ربضاً له وسكنا كما تقول‏:‏ أبوته وأممته كنت له أباً وأماً‏.‏
ورمى الجزار بالحشوة والربض وهـو مـا تحـوى مـن مصارينـه‏.‏
وشـد الرحـل بأرباضه وهي حباله الواحد ربض‏.‏
ونزلوا في ربض المدينة والقصر وهو ما حولهما من مساكن الجند وغيرهم‏.‏
والزموا ربضكم وهو مسكن القوم على حياله والجمع أرباض‏.‏

### Türkçe

ر ب ض
**ربـض**: ceylanın, koyunun, köpeğin ve dört ayak üzerine çökmeyen her şeyin **ربوضاً** (çökmesi).

Ve şu meselde: “**كلب عسٍ خير من كلب ربـضٍ**”; ve “bu, falanın **ربيـض**’idir”: koyunlarıdır; onları, **مربض**’larında toplu halde güder. Ve “koyun sürüsü **ربض**’unda”: barınağında ve **أرباض**’ında (barınaklarında).

Ve bize, sanki tavşan **ربضة**’si ve kuzu **ربضة**’si gibi bir **ثريد** getirdi; denildiği gibi: “devenin **بركة**’si gibi”; yani. Ve mecazdan: gecenin **ربض**’u.

Dedi ki: “Ve gece, iki **قنوين** arasında **رابض**.” Ve “içtiler; ta ki içki onları **أربضهم** etti”: onları susuzluğu giderme sebebiyle ağırlaştırdı; ta ki çöktüler.

Ve **إناء مربض**.

Ve Ümmü Ma‘bed hadîsinde: “**دعـا بإنـاء يربـض الرهـط**.” Ve “güneş **أربضـت**”: sıcağı şiddetlendi; ta ki vahşî hayvanları **روابض** (çökmüş) bıraktı.

Ve basık burunluya denir: “Onun **أرنبتـه**’si yüzü üzerinde **رابضـة**’dir.”

Ve hadîste: “**فانبعـث له واحد من الرابضة**”; onlar, Âdem aleyhine ve onların üzerine selâm ile birlikte indirilen meleklerdir; sapmışları doğru yola iletirler; onların yeryüzünde ikametlerine bu sebeple **ربوضاً** adı verilir.

Ve hadîste: “**وأن ينطـق الرويبضـة**”; o, erkeklerden değersiz olan, kerîm gayretlerden geri duran (oturan) kimsedir.

Ve “koç, koyunlardan **ربـض** etti”: onların üzerine atlamasını terk etti.

Ve koyun (dişi) hamile kaldığında denir: “Ondan **ربض** etti.”

Ve iktidarsızın karısı, yanında **ربضتها** (ضم ile) kadar ikamet etti; yani onun yanında çökmek/kalmakla yükümlü olduğu miktar; o da bir yıldır.

Ve o, ihtiyaçlardan ve yolculuklardan **ربض**’dur; **جنب** vezninde; onlarda ayağa kalkmaz.

Ve **قربة ربوض**: büyük; neredeyse taşınmaz; o hâlde o **رابضة**’dir; yahut onu hafifletmek isteyen kimse çöker. Sonra dediler: **قرية ربوض** ve **شجرة ربوض**.

Bir boğayı vasfederek dedi: “**تجوّف بين أرطاة ربـوض من الدّهنا تفرّعت الحبالا**.” Ve hapsedilmiş bir adamı vasfederek dedi: “**تراه ربوض ضخمة في جرانـه وأسمر من جلد الذراعين مقفل**”; zinciri kasteder.

Ve denir: “Bir tavşanı **ربوضاً** avladım”: iri. Ve “**درعاً ربوضاً** giydim”: iri; ve “**درعـاً ربوضـاً** giydim.”

Ve falanın, sığındığı bir **ربـض**’u ve **ربـض**’u vardır; o, kadından yahut akrabalıktan yahut evden, kendisine sükûn bulduğu her şeydir.

Dedi ki: “**جاء الشتاء ولمـا اتخـذ ربضـاً يا وريح كفى من حفر القراميص**.” Ve şu meselde: “**منك ربضك وإن كان سمارا**.” Ve onun, kendisini **يرببضه** eden bir **ربض**’u yoktur.

Ve “Bir kimse, kız kardeş gibi bir kadını **ربض** edinmedi”: yani ona **ربض** ve mesken oldu; senin “Onu babaladım ve onu analadım; ona baba ve anne oldum” demen gibi.

Ve kasap, **الحشوة**’yi ve **الربض**’u attı; o, onun bağırsaklarından içine aldığı şeydir.

Ve semeri, **أرباض**’ıyla bağladı; onlar onun ipleridir; teki **ربض**’dur.

Ve şehrin ve sarayın **ربض**’unda indiler; o, ikisinin çevresindeki, askerlerin ve başkalarının meskenleridir.

Ve “**ربضكم**’a yapışın”: o, kavmin, karşısındaki (yanındaki) meskenidir; çoğulu **أرباض**.
