# ربط (ر-ب-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Rabat bağ, halka demektir

- Harfler: ر - ب - ط
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَبَطْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Sağlamlaştırdık | 1 | 1 | [28:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/28:10.md) |
| [رِبَاطِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/siga/%D8%B1%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%90.md) | فِعَالِ | Sağlamlaştırmak | 1 | 1 | [8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/8:60.md) |
| [وَرَابِطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَاعِلُوا | Ve karşılıklı sağlamlaştırın | 1 | 1 | [3:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/3:200.md) |
| [وَرَبَطْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلْنَا | Ve sağlamlaştırdık | 1 | 1 | [18:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/18:14.md) |
| [وَلِيَرْبِطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%A8%D9%90%D8%B7%D9%8E.md) | وَلِيَفْعِلَ | Ve sağlamlaştırması için | 1 | 1 | [8:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/8:11.md) |

## Mücavir kökler — 45 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
2. [نعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Uyuklamak
3. [شطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Saf, dizilmek demektir
4. [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
5. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Dane, inek yavrusuna denir
6. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Heyl (hı) : At demektir
7. [رجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Pislik demektir
8. [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Cübbe demektir
9. [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
10. [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sibat(Te) kayış demektir
11. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
12. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Neredeyse o
13. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Akar temiz sudur
14. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Örter
15. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Açığa çıkarırsınız
16. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
17. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kuvvet
18. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
19. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tan demektir
20. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Kudüm” ön demektir
21. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
22. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
23. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su
24. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
25. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
26. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İki yüzlüler
27. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
28. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Granit taş demektir
29. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Emam ön demektir
30. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
31. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Musa
32. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
33. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
34. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
35. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
36. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uhur ense demektir
37. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
38. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zalimler
39. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
40. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
41. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
42. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
43. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir
44. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
45. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ربط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md), [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md), [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi bir yere veya iki şeyi birbirine iple bağlayıp sabitlemek, dağılmasını önlemek |
| Çekirdek Özet 2 | Korku veya sarsıntı anında kalbe sebat ve sükûnet vermek; sınır hattında nöbet tutarak teyakkuzda kalmak |
| Çekirdek Özet 3 | İçsel çözülmeye karşı psikolojik bütünlüğü, dışsal tehdide karşı toplumsal ve askeri savunma düzenini sürekli kılma |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel iple bağlama ya da salt askeri nöbet olarak daraltılıp kalbin metaneti ve zihinsel teyakkuz boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رب | Yetiştirmek, geliştirmek, bir araya toplayıp çoğaltmak ve himaye altında tutmak (ör. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md), [ربح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AD.md), [ربص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B5.md), [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md), [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md)) | ط | Çevreleyen, kuşatan ve hareketi kısıtlayan sert bir bağ ekleyerek nesneyi veya durumu sabit bir noktaya raptetme, kaçıp dağılmayı kesin olarak engelleme |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin merkezinde yer alan iradeyi, yönlendirici başı ve hayati çekirdeği temsil eder. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korumaya alınan bir iç mekânı, bünyeyi veya sınırları belirlenmiş güvenli alanı ifade eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bir unsuru çepeçevre sarıp sıkıştıran, dağılmasını önleyen kuşatıcı bağı simgeler. |
| ربط | İrade ve merkezî gücü bir alanın içinde kuşatıcı bir bağla sabitleme | Dağılma eğiliminde olan unsurları belirli bir merkez etrafında sıkıca sararak yerinde tutma ve dış etkilerden koruma hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanı (özellikle at veya deveyi) bir yere bağlayıp kaçmasını önlemek; bağlamak için kullanılan ip, bukağı veya bağlama yeri. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa korku ve tehlike karşısında kalbi sarsılmayan metanetli kimseyi tanımlarken bu kökü kullanır: رَابِطُ الجَأْشِ عَلَى فَرْجِهِمُ / أَعْطِفُ الجَوْنَ بِمَرْبُوعٍ مِتَلّ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairi Leylâ el-Ahyeliyye, sınırda ve ordugâhta savaşa hazır bekletilen atları anlatırken şöyle der: قَوْمٌ رِبَاطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيُوتِهِمْ / وَأَسِنَّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجُومَا |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça ربط kökü, merkezi Sami dillerinde bir şeyi bağlamak, düğümlemek, sarmak ve bir nesneyi bulunduğu yere raptetmek anlamlarıyla geniş bir alana yayılır. İbranice rabat kökünde bağlama ve kuşatma izleri görülürken, klasik Süryanicede r-b-t kökü bağlama, ekleme ve düğümleme semantik dairesinde yer alır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği, dağılmaya veya kaçmaya meyilli canlı bir nesneyi esnek bir bağ vasıtasıyla kontrol altında tutma eylemidir. Arapçada bu kök yalnızca fiziksel bir ip bağı ile sınırlı kalmamış; insanın korku anında sarsılan göğsünü ve kalbini metanetle tutması (rabtu'l-ce'ş), askerin stratejik bir sınır boyunu terk etmeyip nöbette kalması (murâbata) ve teçhizatın her an harekete hazır biçimde muhafaza edilmesi gibi kurumsal ve manevi bir içerik genişlemesi kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İple bağlama, düğümleme, hayvanı bağlayıp bekletme | Somut bağlama eyleminden kalbi sebatkâr kılma ve sınır hattında nöbetleşe bekleme soyutlamalarına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice r-b-t bağlama ve sarma biçimleri | Canlı veya nesneyi kontrol altında tutmak için bağ vurma temel anlamında ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan ses denklikleri sınırlıdır | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ربط | Anlamlı | Bağlamak, sabitlemek | Bir nesneyi veya kalbi dağılmaktan koruyup sabit tutmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [رطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8.md) | Anlamlı | Yaş ve taze olmak | Nemli, yumuşak ve esnek olma durumu | Kur'an'da geçer; zıt karakterde esneklik |
| [برط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B7.md) | Anlamlı | Rüşvet vermek, kesmek | Gizli yoldan bağ kurmak veya balta ile yarmak | Kur'an'da geçmez |
| [بطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md) | Anlamlı | Şımarmak, haddi aşmak | Nimetin hakkını vermeyip taşkınlık ve şımarıklık göstermek | Kur'an'da geçer; nefsi bağlayamamanın zıddı |
| [طرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A8.md) | Anlamlı | Coşmak, heyecanlanmak | Sevinç veya hüzün etkisiyle iç dengenin sarsılması, hareketlenme | Kur'an'da geçmez; sebatın duygusal dalgalanması |
| [طبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B1.md) | Anlamlı | Sıçramak, gizlenmek | Bir yerden fırlayıp gitmek veya teber baltasıyla vurmak | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ربط | Merkez | Sabitleme ve bağlama | Bir nesneyi kaçıp dağılmayacak şekilde bir noktaya tutturmak ve teyakkuzda kalmak | Hem somut bağlamayı hem psikolojik sebatı hem de savunma nöbetini kapsar |
| [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Düğümleme ve ahit | İki ucu birbirine bağlayıp kilitli bir hüküm ve kalıcı bir sözleşme oluşturmak | [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) hukuki ve iradi kilitlenmeye, ربط ise dağılmayı önleyici tutuş ve bekleyişe odaklanır |
| [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Güçlendirme ve sıkma | Bir bağı gevşeklikten kurtararak gergin ve dirençli kılmak | [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) kuvvet ve gerilimi ifade ederken, ربط nesneyi bir yere veya göreve bitiştirmeyi vurgular |
| [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) | Komşu | Sağlamlaştırma ve güvence | Çözülmesi zor ve güven veren sağlam bir iple veya taahhütle bağlamak | [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) güvenlik ve sarsılmazlık sonucuna, ربط ise sürekli kontrol ve hazır bulunuşluğa bakar |
| [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) | Zıt | Çözme ve serbest bırakma | Bağlanmış bir bağı gevşetip açmak, serbest bırakmak | Bağın tamamen ortadan kaldırılıp nesnenin dağılmasına imkân verilmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ربط | Bağlamak, sabitlemek, nöbet tutmak | Hem fiziksel ip bağını hem nefsin ve ordunun teyakkuzunu içerir | Kesin |
| Latince | ligare, vincire | Bağlamak, raptetmek | Fiziksel bağlama ve mecazi yükümlülüğü karşılar; nöbet ve kalp metaneti anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to bind, to tether, to garrison | Bağlamak, raptetmek, nöbette durmak | Fiziksel ve kurumsal alanları karşılar; kalbi tahkim etme derinliği eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | binden, befestigen, verknüpfen | Bağlamak, pekiştirmek, iliştirmek | Sabitleme boyutunu iyi verir ancak murâbata kavramındaki sınır teyakkuzunu tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | lier, attacher, consolider | Bağlamak, tutturmak, pekiştirmek | İlişki ve sağlamlaştırmayı ifade eder; psikolojik sebat nüansı bağlamla tamamlanır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَبَطْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ / وَلِيَرْبِطَ عَلَىٰ قُلُوبِكُمْ | Kalbe sükûnet, sabır ve direnç vermek | Ağır imtihan, baskı ve korku anında müminlerin içine sebat ve metanet indirilmesi (Kehf [18:14](https://lisan.digital/tr/ayet/18:14.md), Enfâl [8:11](https://lisan.digital/tr/ayet/8:11.md), Kasas [28:10](https://lisan.digital/tr/ayet/28:10.md)) |
| رِبَاطِ الْخَيْلِ | Savaşa hazır bekletilen atlar ve teçhizat | Düşmana karşı caydırıcılık oluşturmak üzere sınırda ve ordugâhta hazır tutulan askeri güç (Enfâl [8:60](https://lisan.digital/tr/ayet/8:60.md)) |
| رَابِطُوا | Görev yerinde sebat etmek, teyakkuzda bulunmak | Düşman saldırılarına karşı sınır hattını ve mevzileri terk etmeme, davada devamlılık gösterme (Âl-i İmrân [3:200](https://lisan.digital/tr/ayet/3:200.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kalbin hidayet ve sebatı | İmandaki sebat ve metanetin kulun iradesi ile Allah'ın kalbe sekinet ve rabt bahşetmesi arasındaki ilişkisi | İlahî lütufla kalbin şüphe ve korkudan korunması |
| Fıkıh | Murâbata ve sınır nöbeti | Düşman tehlikesi altındaki sınırlarda nöbet tutmanın (ribât) süresi, hükmü ve cihat fıkhındaki yeri | Vatan savunması ve sınır boylarını koruma görevi |
| Tefsir | Âl-i İmrân [3:200](https://lisan.digital/tr/ayet/3:200.md) ve Enfâl [8:60](https://lisan.digital/tr/ayet/8:60.md) tefsiri | Ayetlerde geçen murâbata emrinin salt sınır nöbeti mi yoksa namazı beklemek ve nefisle mücadele mi olduğu | Dış güvenlik ile içsel nefis teyakkuzunun bütünlüğü |
| Hadis | Faziletli ameller rivayetleri | Namazdan sonra diğer namazı beklemenin ve meşakkat anında abdesti tam almanın ribât sayılması | Nefsi itaate bağlayıp sürekli uyanık tutma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve toplumsal kulluk bilinci | İbadette devamlılık ve murâkabe | Zihni ve kalbi ilahî emre bağlama | Müminin şüphe ve günahlara karşı iç kalesini daima koruma altında tutması | Güçlü |
| İlmi | Metodolojik süreklilik | Fikir ve deliller arası irtibat | Bilgi parçalarını dağılmaktan koruma | Verilerin ve önermelerin mantıksal bir bağlam içinde birbirine raptedilmesi | Muhtemel |
| Siyasi | Savunma ve sınır güvenliği | Caydırıcılık ve sınır boyu teyakkuzu | Toplumu dış tehditlere karşı koruma | Ordunun ve stratejik noktaların zafiyete meydan vermeyecek şekilde tahkim edilmesi | Kesin |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve rezerv | İhtiyat ve hazır sermaye | Kriz anlarına karşı kaynak bağlama | Üretim ve savunma araçlarının piyasa dalgalanmalarına karşı güvencede tutulması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik sistemlerde kararlılık ve sınırlayıcı bağ | Serbest hareket eden parçacıkların belirli bir potansiyel kuyusunda veya kısıt altında dağılmadan dengede kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal sermaye ve kurumsal teyakkuz | Bir toplumun üyelerini bir arada tutan ortak değer bağları ve kriz anlarında kurumların hazır bulunuşluğu | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca tarihsel bir askeri at besleme ve sınır nöbeti kalesine (ribat mimarisi) indirgenerek ele alınması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bireyin en derin kriz anında kalbini koruyan psikolojik tahkimattan, toplumun bağımsızlığını sağlayan caydırıcı savunma gücüne kadar uzanan bütüncül bir teyakkuz halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kalbî ve ahlaki sebat boyutu ihmal edilir; hazırlık ve caydırıcılık emri yalnızca geçmiş dönemin süvari güçlerine hasredilerek güncel savunma doktrinlerinden koparılır |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem bireysel iç dünyayı (kalp) hem de kolektif dış dünyayı (toplum ve sınır) aynı sebat ve teyakkuz mekanizmasıyla nasıl inşa ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmtihan ve korku anında peygamberlerin ve müminlerin psikolojik durumunu anlatan ayetlerde (Kehf, Kasas) ve savunma doktrini kuran ayetlerde (Enfâl, Âl-i İmrân). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sabrın pasif bir bekleyiş olduğu yanılgısını düzeltir; sabrın (ısbirû) ancak aktif bir dayanışma (sâbirû) ve sürekli teyakkuz (râbitû) ile koruyucu bir zırha dönüştüğünü ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağılmaya meyilli bir nesneyi sağlam bir bağla belirli bir yere sabitlemek ve kaçmasını önlemek.
- Soyut anlam: Ağır baskı altında kalbin dağılmasını ilahî sekinetle önlemek; zihinsel, ahlaki ve toplumsal sınırları sürekli uyanık tutarak savunmak.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin içsel çözülmesini engelleyen sabitleyici bağ ile dış tehditleri püskürten caydırıcı hazır bulunuşluk mekanizması.
- LaTeX modeli: $$S(t) = C(t) \cdot \mathbb{I}_{[\nabla \Phi(t) \le \epsilon]} \implies \lim_{t \to \infty} \|\mathbf{x}(t) - \mathbf{x}_0\| < \delta$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$, sistemin belirli bir andaki sebat ve teyakkuz durumunu; $C(t)$, unsurları bir arada tutan sınırlayıcı bağı; $\mathbb{I}$, dış tehdit veya içsel sarsıntı gradyanının ($\nabla \Phi$) kritik bir sınırın ($\epsilon$) altında tutulduğunu gösteren koruyucu durumu temsil eder. Bu durum sağlandığında, sistemin merkezî konumu ($\mathbf{x}$), kriz anındaki başlangıç noktasından ($\mathbf{x}_0$) belirli bir tolerans payından ($\delta$) fazla uzaklaşmaz, yani dağılmadan yerinde sabit kalır.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/3:200.md) — وَرَابِطُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sabredin, sebat gösterin, düşmana karşı durun ve Allah’tan sakının ki, felah bulasınız.

### [Enfal 8:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/8:11.md) — وَلِيَرْبِطَ

إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ

Meal (IK): Hani O, size kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya daldırıyordu. Sizi tertemiz yapmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalblerinizi pekiştirmek ve ayaklarınıza sebat vermek için gökten üstünüze bir su indiriyordu.

### [Enfal 8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/8:60.md) — رِبَاطِ

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Siz de onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve bağlanıp beslenen atlar hazırlayın ki bununla Allah’ın düşmanı, sizin düşmanınız ve bunlardan başka sizin bilmeyip te Allah’ın bildiği diğerlerini korkutasınız. Allah yolunda ne harcarsanız, size ödenir ve siz asla zulmolunmazsınız.

### [Kehf 18:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/18:14.md) — وَرَبَطْنَا

وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا

Meal (IK): Kalkıp da; Bizim Rabbımız göklerin ve yerin Rabbıdır; biz O’ndan başkasına tanrı demeyiz, yoksa andolsun ki; batıl söz söylemiş oluruz, dedikleri zaman kalblerini pekiştirmiştik.

### [Kasas 28:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/ayet/28:10.md) — رَبَطْنَا

وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَى فَارِغًا إِنْ كَادَتْ لَتُبْدِي بِهِ لَوْلَا أَنْ رَبَطْنَا عَلَى قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa’nın annesi, yüreği bomboş sabah etti. Şayet inananlardan olması için kalbini pekiştirmemiş olsaydık; neredeyse onu açığa vuracaktı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Rabat bağ, halka demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء والباء ومعهما
ط ر ب، ر ط ب، ب ط ر، ر ب ط مستعملات
طرب:
الطَّرَب: الشَّوْق. والطَّرَب: ذَهابُ الحُزن، وحُلولُ الفَرَح طَرِب يَطْربُ طَرَباً فهو طَرِبٌ.
وطَرَّب في غِنائه تطريباً، إذا رَجَّع صَوْتَه، وأَطْرَبَني هذا الشَّيءُ.
والأَطْرابُ: نُقاوةُ الرَّياحينِ، وأذكاؤها.
واستعمل الطّربُ في الإبل في قوله: كالإبل الطِّراب أي: طَرِبَتْ للحُداء.
واسْتَطْرَبَ القَوْمُ، أي: طَرِبوا للَّهوِ طَرَباً شَديداً.
رطب:
الرُّطَبُ، والواحدةُ: رُطْبَةٌ: النَّضيجُ من البُسر قبل إتمارِهِ. وقد أَرْطبتِ النَّخلةُ، وأطرب البُسْرُ: صار رُطَباً، وأرطب القَوْمُ: أرطب نَخْلُهم.
ورَطَّبْتُ القوم ترطيباً: أطعمتهم رُطَباً.
والرُّطْبُ: الرِّعي الأَخضر من البُقول والشَّجَر، اسمٌ جامع لا يُفْرَدُ.
وأرضٌ مُرْطبة، مُعْشِبة: ذاتُ رُطَبٍ وعُشب.
والرُّطْبُ: النّاعمُ. وجاريةٌ رَطْبةٌ: رَخصة. والرَّطْبُ: الشّيء المبتلّ بالماء، والشّيء الرَّخْص في المِمضَغة. والرَّطْبةُ: روضةُ الفِسْفِسة ما دامتْ خضراء، والجميعُ: الرِّطاب.
والرَّطابةُ: مصدرُ الرَّطب، وقد رَطُبَ يَرْطُبُ رَطابة، وقد يقال للغُلام الذي فيه لِينٌ: إنّه لَرَطبٌ.
بطر:
البَطَرُ، في معنىً، كالحَيرة والدَّهَش، يُقالُ: لا يُبْطِرنّ جهلُ فلان حِلْمك، أي: لا يُدْهِشك. وفي معنىً: كالأَشَر وغَمْط النّعمة، يقال: بَطَر فلانٌ نِعْمةَ الله، أي: كأنّه مَرِح حتّى جاوز الشُّكْرَ فتركه وراءه.
والبَيطَرةُ: مُعالجةُ البَيْطار الدّوابّ من الدّاء، قال:
شكَّ الفَرِيصةَ بالمِدْرَى فأَنْفذهـا		شَكَّ المُبَيطِرِ إذ يَشْفي من العَضَدِ
وقال الطِّرمّاح:
يَساقِطَها تَتْـرَى بـكـلّ خـمـيلةٍ		كبَزْغِ البِيطَرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ
وهو يُبَيطِرُ الدَّوابَّ، أي: يُعالجها.
ورجلٌ بِطْريرٌ، وامرأة بِطْرِيرةٌ، وأكثرُ ما يُقالُ للمرأة. قال أبو الدُّقَيش: هي التّي قد بَطِرت حتى تمادت في الغَيّ.
ربط:
ربط يربِطُ رَبطاً.
والرِّباط: هو الشَّيءُ الذّي يُرْبَطُ به، وجَمْعُه: رُبُط.
والرِّباط: ملازمة ثغر العدو، والرَّجُلُ مُرابِط.
والمرابطات: الخيول التي رابطت، وفي الدّعاء: "اللّهمّ انْصُرْ جيوشَ المسلمين، وسَراياهُم ومرابطاتهم"، يريد: خيلهم المرابطة، وقوله جلّ وعزّ: "اصبروا ورابطوا"، يريد: رباط الجهاد، ويقال: هو المواظبة على الصّلواتِ الخَمس في مَواقيتها. والرِّباطُ: المُداومةُ على الشّيء.
ورجلٌ رابط الجأش، ورَبَطَ جَأْشُه، أي: اشتدّ قلبُه وحَزُم فلا يَفِرُّ عندَ الرَّوْع، كما قال لبيد:
رابِطُ الجأش على فَرْجِهِـمُ		أَعْطِفُ الجَوْنَ بمَرْبُوعٍ مِتَلّ
وارتبطتُ فرساً، أي: اتّخذته للرِّباط.
ويقال: ربط الله بالصبر على قلبه.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve**الراء** ve**الباء** ve onlarla birlikte
**ط ر ب**، **ر ط ب**، **ب ط ر**، **ر ب ط** kullanılagelenler

**طرب**:
**الطَّرَب**: özlem. Ve **الطَّرَب**: hüznün gitmesi ve sevincin yerleşmesi; **طَرِب** **يَطْربُ** **طَرَباً**; o hâlde o **طَرِب**’dir.
Ve **طَرَّب** onun şarkısında **تطريباً**; sesi geri çevirdiği zaman. Ve “Bu şey beni **أَطْرَبَ** etti.”
Ve **الأَطْراب**: reyhanların saflığı ve onların daha güzel kokulusu.
Ve **الطّرب** develerde şu sözünde kullanıldı: “**كالإبل الطِّراب**” yani: **طَرِبَتْ** **للحُداء**.
Ve **اسْتَطْرَبَ** kavim; yani: eğlence için şiddetli bir **طَرَباً** ile **طَرِبوا**.

**رطب**:
**الرُّطَب**; tekili: **رُطْبَةٌ**: **البُسر**’den, **إتمارِهِ**nden önceki olgun olan. Ve hurma ağacı **أَرْطبتِ**; ve **البُسْرُ** **أطرب**: **رُطَباً** oldu. Ve kavim **أرطب**: onların hurmaları **أرطب** etti.
Ve “Kavmi **رَطَّبْتُ** **ترطيباً**”: onlara **رُطَباً** yedirdim.
Ve **الرُّطْب**: baklagillerden ve ağaçtan yeşil otlak; tekil yapılmayan, toplayıcı bir isimdir.
Ve **أرضٌ مُرْطبة**، **مُعْشِبة**: **رُطَبٍ** ve ot sahibi.
Ve **الرُّطْب**: yumuşak olan. Ve **جاريةٌ رَطْبةٌ**: yumuşak huylu. Ve **الرَّطْب**: su ile ıslanmış şey ve çiğnemede yumuşak olan şey. Ve **الرَّطْبةُ**: yeşil kaldığı müddetçe **الفِسْفِسة**’nin çayırı; hepsi: **الرِّطاب**.
Ve **الرَّطابةُ**: **الرَّطب**’un mastarıdır. Ve **رَطُبَ** **يَرْطُبُ** **رَطابة**; ve içinde yumuşaklık bulunan oğlan için de denilir: “O, elbette **لَرَطبٌ**.”

**بطر**:
**البَطَرُ**, bir mânada, şaşkınlık ve hayret gibi; denilir: “Falanın cehaleti senin hilm’ini sakın **يُبْطِرنّ** etmesin”; yani: seni şaşırtmasın. Ve bir mânada: azgın sevinç ve nimeti küçümseme gibi; denilir: “Falan, Allah’ın nimetini **بَطَر** etti”; yani: sanki şenlenip şükrü aşıncaya kadar vardı da onu arkasında bırakıp terk etti.
Ve **البَيطَرةُ**: **البَيْطار**’ın hayvanları hastalıktan tedavi etmesi. Dedi ki:
شكَّ الفَرِيصةَ بالمِدْرَى فأَنْفذهـا		شَكَّ المُبَيطِرِ إذ يَشْفي من العَضَدِ
Ve **الطِّرمّاح** dedi:
يَساقِطَها تَتْـرَى بـكـلّ خـمـيلةٍ		كبَزْغِ البِيطَرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ
Ve o, hayvanları **يُبَيطِرُ**; yani: onları tedavi eder.
Ve bir adam **بِطْريرٌ**, bir kadın **بِطْرِيرةٌ**; ve daha çok kadına denilir. **أبو الدُّقَيش** dedi: O, **بَطِرت** edinceye kadar, sonra da sapkınlıkta uzayıp gidinceye kadar devam eden kadındır.

**ربط**:
**ربط** **يربِطُ** **رَبطاً**.
Ve **الرِّباط**: onunla bağlanılan şeydir; çoğulu: **رُبُط**.
Ve **الرِّباط**: düşman sınırında kalıp beklemek; adam **مُرابِط**tır.
Ve **المرابطات**: ribat yapan atlar. Ve duada: “اللّهمّ انْصُرْ جيوشَ المسلمين، وسَراياهُم ومرابطاتهم”; yani: ribat hâlindeki atlarını kasteder. Ve O’nun (aziz ve celil) sözü: “اصبروا ورابطوا”; yani: cihad ribatını kasteder. Ve denilir: O, beş vakit namaza vakitlerinde devam etmektir. Ve **الرِّباطُ**: bir şeye devam etmektir.
Ve bir adam **رابط الجأش**; ve onun **جَأْشُه** **رَبَطَ**; yani: kalbi şiddetlendi ve metinleşti de korku anında kaçmaz; **لبيد**’in dediği gibi:
رابِطُ الجأش على فَرْجِهِـمُ		أَعْطِفُ الجَوْنَ بمَرْبُوعٍ مِتَلّ
Ve “Bir atı **ارتبطتُ**”; yani: onu **الرِّباط** için edindim.
Ve denilir: Allah, sabır ile onun kalbi üzerine bağladı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَبَطْتُ الشيءَ أَرْبِطُهُ، وأَرْبُطُهُ أيضاً عن الأخفش، أي شددته. والموضع مَرْبَطٌ ومَرْبِطٌ. يقال: ليس له مَرْبِطُ عنزٍ. وفلان يَرْتَبِطُ كذا رأساً من الدواب. ويقال: نِعْمَ الرَبيطُ هذا، لما يُرْتَبطُ من الخيل. والرَبيطُ: البسرُ المَوْدونُ. والرِباطُ: ما تُشَدُّ به القربةُ والدابةُ وغيرهما والجمعُ رُبُطٌ. قال الأخطل:
تموت طَوْراً وتحيا في أًسِرَّتِهاكما تُقَلَّبُ في الرُبْطِ المَراويدُ
وقطَع الظبي رِباطَهُ، أي حِبالَتَه. ويقال: جاء فلان وقد قرض رِباطَهُ، إذا انصرف مجهوداً. والرِباطُ: المُرابَطَةُ، وهو ملازمة ثَغْرِ العدوِّ. والرِباطُ: واحد الرِباطاتِ المبنية. ورِباطُ الخيل: مُرابَطَتها. ويقال: الرِباطُ من الخيل: الخَمْسُ فما فَوْقَها. قال الشاعر:
وإنَّ الرِباطَ النُكْدَ من آلِ داحِسٍأَبَيْنَ فما يُفْلِحْـنَ يومَ رِهـانِ
ويقال: لفلان رِباطٌ من الخيل، كما تقول: تِلادٌ، وهو أصلُ خيله. وفلانٌ رابِطُ الجأشِ، ورَبيط الجأشِ، أي شديدُ القَلْب، كأنه يَرْبُطُ نفسَه عن الفِرار. وقد خلَّف فلانٌ بالثغر جيشاً رابِطَةً. وببلد كَذا رابِطَةٌ من الخيل. وماءٌ مُترابِطٌ، أي دائمٌ لا يُنْزَحُ.

##### Türkçe

**رَبَطْتُ** şeyi **أَرْبِطُهُ** ve ayrıca el-Ahfeş’ten **أَرْبُطُهُ** (diye de gelir); yani onu sımsıkı bağladım. Yer ise **مَرْبَطٌ** ve **مَرْبِطٌ**dur. Denir ki: Onun için bir **مَرْبِطُ عنزٍ** yoktur. Ve falan kimse, binek hayvanlarından şu kadar başı **يَرْتَبِطُ** (bağlayıp alıkoyar). Ve denir ki: Bu, atlardan bağlanıp alıkonulan şey için, ne güzel **الرَبيطُ**tur. Ve **الرَبيطُ**: yumuşatılmış **البسرُ**dur. Ve **الرِباطُ**: kırba ve binek hayvanı ve başkaları onunla bağlanan şeydir; çoğulu **رُبُطٌ**dur. el-Ahtal dedi ki:
تموت طَوْراً وتحيا في أًسِرَّتِهاكما تُقَلَّبُ في الرُبْطِ المَراويدُ

Ve ceylan **رِباطَهُ**nu kesti; yani onun **حِبالَتَه**sini. Ve denir ki: Falan kimse geldi, hâlbuki **رِباطَهُ**nu kemirmişti; güçten düşmüş olarak dönüp geldiği zaman (böyledir). Ve **الرِباطُ**: **المُرابَطَةُ**dır; o da düşman sınır boyunu sürekli tutmaktır. Ve **الرِباطُ**: yapılmış **الرِباطاتِ**in bir tanesidir. Ve **رِباطُ الخيل**: onların **مُرابَطَتها**sıdır. Ve denir ki: Atlardan **الرِباطُ**: beş ve daha yukarısıdır. Şair dedi ki:
وإنَّ الرِباطَ النُكْدَ من آلِ داحِسٍأَبَيْنَ فما يُفْلِحْـنَ يومَ رِهـانِ

Ve denir ki: Falanın atlardan bir **رِباطٌ**u vardır; senin “**تِلادٌ**” dediğin gibi; o, onun atlarının aslıdır. Ve falan kimse **رابِطُ الجأشِ**tir ve **رَبيط الجأشِ**tir; yani kalbi kuvvetlidir; sanki kendisini kaçmaktan **يَرْبُطُ** (bağlayıp alıkoyar). Ve falan kimse sınır boyunda **رابِطَةً** bir ordu bıraktı. Ve filan beldede atlardan bir **رابِطَةٌ** vardır. Ve **ماءٌ مُترابِطٌ**: yani sürekli olup çekilip tükenmeyendir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ر ب
طرب ، طبر ، رطب ، ربط ، برط ، بطر : مستعملات .
طرب : قال الليث : الطَّربُ : الشوق . والطَّربُ : ذهاب الحزن وحلول الفرح .
وقال الأصمعي : الطَّربُ : خفّةٌ يجدها الرجلُ لشوقٍ أو فرح أو هَمّ ، وقال النابغة الجَعْدِيّ في الهَمّ :
وأراني طرِباً في أثرهم
طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ
ويقال : طَرّب فلانٌ في عنائه تطريباً : إذا رَجّع صوتَه وزيّنه ، وقال امرؤ القيس :
كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر
إذا رجّع صوته وقت السحر .
وقال الليث : الأطرابُ : نقاوة الرّياحين وأذكاؤها .
وقال غيره : واستطرب الحدأة الإبلَ : إذا خفت في سيرها من أجل حدأتهم ، وقال الطِّرِمّاح :
واستطْرَبت ظُعْنهمُ لمّا احْزَألّ بهمْ
آلُ الضُّحى ناشطاً من داعِيات دَدِ
يقول : حملهم على الطَّرَب شوقٌ نازع . وقيل : أراد بالناشط غناء الحادي .
أبو عُبَيد : المَطارِبُ : طرقٌ ضيّقة واحدتها مَطْرَبة ؛ وقال أبو ذؤيب :
ومَتْلَفٍ مثلِ فَرْق الرأس تَخْجِلُه
مَطارِبٌ زَقَبٌ أميَالُها فِيحُ
وقال اللّيث : الطَّرْطُبُّ الباء مثقلة : الثَّدْيُ الضخمُ المسترخِي ؛ يقال : أخزى الله طُرْطُبَّيْها . قال : ومنهم من يقول طُرْطُبّة للواحدة فيمن يؤنث الثدي .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : طَرْطَبْتُ بالغنم طَرْطَبة : إذا دعوتَها . والطرطبة بالشفتين ؛ قال ابن حَبْناء :
فإن استَك الكَوْماء عَيْبٌ وعورةٌ
يُطَرْطبُ فيها ضاغطانِ وناكثُ
وإبلٌ طِرَابٌ : إذا طَرِبتْ لحُداتها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المَطْرَبُ والمَقْرَب : الطريق الواضح .
طبر : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : طَبَرَ الرجلُ : إذا قَفَز . وطَبر : إذا اختَبَأ .
أبو الحَسن اللَّحياني : وَقَع فلانٌ في بنات طَبَارٍ وطَمار : إذا وقع في داهية .
ابن الأعرابيّ قال : من غريب شجر الضَّرِف الطبّارُ وهو على صورة التين إلا أنه أَرقّ .
بطر : قال الله عز وجل : ( لاَ يَعْلَمُونَ وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّن بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلِيلاً وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ ) ( القصص : 58 ) .
قال أبو إسحاق : نصب معيشتها . قال : والبَطَرُ : الطُّغيان في النعمة .
وروى الفراء عن الكسائي أنه قال : يقال : رَشِدْتَ أمرَك ، وبَطِرْتَ عيْشَك ، وغَنيْتَ رأْيكَ .
قال : أوقعت العرب هذه الأفعال على هذه المعارف التي خرجت مفسّرةً لتحويل الفعل عنها وهو لها ، وإنما المعنى : بَطِرت معيشتُها وكذلك أخواتها .
أبو عُبيد عن الأصمعي : بَطِر الرّجلُ وبَهِت بمعنًى واحد .
وقال الليث : البَطَرُ كالحَيْرة والدَّهَش . والبَطَرُ : كالأشَر وغَمْط النعمة .
ويقال : لا يُبْطِرنّ جهْلُ فلانٍ حلْمكَ ، أي : لا يُدْهشك . قال : ورجلٌ بطريرٌ ، وامرأة بطريرة ، وأكثرُ ما يقال للمرأة .
وقال أبو الدُّقَيْش : إذا بَطِرت وتمادَت في الغَيّ .
ويقال للبعير القَطُوف إذا جارَى بعيراً وسَاعَ الْخَطْو فقصُرت خُطاه عن مباراته قد أبطره ذَرعَه ، أي : حمّله على أكثر من طَوْقه . والهُبَعَ إذا ماشى الرُّبَعَ أبطرَه ذَرْعَه فهَبع ، أي : استعان بعُنُقه ليَلْحَقه .
ويقال لكلّ من أرهق إنساناً فحمّله ما لا يطيقه : قد أَبطره ذَرْعَه .
شَمر : يقال للبَيْطار : مُبَيْطِر وبِيَطر .
وقال الطرماح :
كبَزْغ البَيْطرِ الثقْفِ رَهْصَ الكَوادن
قال : وقال سلمة بن عاصم : البِيَطْرُ : الخَياط في قول الراجز :
باتتْ تَجِيبُ أدْعَج الظّلام
جَيْبَ البِيَطْرِ مِدْرَعَ الهُمَامِ
قال شَمِر : صيَّرَ البيطار خيّاطاً كما صَيّروا الرجلَ الحاذِقَ إسكافاً .
وقال غيرُه : البَطْرُ : الشقُّ وبه سُمّيَ البَيْطار بَيْطاراً .
وقال الليث : هو يُبيطر الدوابَّ ، أي : يعالجها .
أبو عبيد عن الكسائي : ذهب دمه خَضِراً مَضراً ، وذهب بِطْراً ، أي : هدَراً .
وقال أبو سعيد : أصله أن يكون طُلاّبه حُرّاصاً باقتدار وبَطَر فيحرموا إدراك الثّأر .
وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( الكِبْرُ بطرُ الحقّ وغمضُ الناس ) ، وبَطرُ الحقِّ : ألا يراه حقّاً ، ويتكبّر عن قبوله ، من قولهم : بَطِر فلانٌ هِدْيَة أمرِه : إذا لم يهتد له ، وجهله ولم يقبله . والبَطَرُ : الطغيان عند النّعمة ؛ وعلى هذا بطرُ الحقّ : أن يطغى عند الحق ؛ أي : يتكبر عند قبوله .
وقال الكسائي : ذهب دمُه بطراً : إذا ذهب باطلاً ، وعلى هذا المعنى : بطرُ الحقِّ أن يراه باطلاً .
ويقال : بطر فلان : إذا تحيّر ودَهِش ، وعلى هذا المعنى : أن يتحيّر في الحق فلا يراه حقّاً .
ربط : حدثنا عبدُ الله بنُ محمد بن هاجك قال : حدثنا علي بن محمد بن حجر عن إسماعيل بن جعفر قال : أنبأنا العلاء بن عبد الرحمن عن أبيه عن أبي هريرة أنّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( ألا أدلُّكم على ما يمْحُو اللَّهُ به الخطايا وترفع به الدرجات ) قالوا : بلى يا رسول الله ، قال : ( إسباغُ الوضوء على المكاره وكثرةُ الخُطَا إلى المساجد وانتظارُ الصلاة بعدَ الصلاة فذلكم الرِّباط ) .
قلتُ : أراد النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) بقوله : ( فذلكم
الرباط ) قولَ الله جل وعز : ( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ ) ( آل عمران : 200 ) .
جاء في تفسير الآية : ومصدر رابطت رباطاً ، واصبروا على دِينكم ، وصابروا عدوَّكم . ورابِطُوا ، أي : أقيموا على جهاده بالحرب .
قلت : وأَصلُ الرِّباط من مُرابطة الخيل ، أي : ارتباطها بإزاء العدوّ في بعض الثغور .
والعربُ تسمِّي الخيلَ إذا رُبطت بالأفنِية وعُلِفت : رُبُطاً ، واحدها رَبيط ، وتجمع الرَّبُطُ رِباطاً ، وهو جمع الجمع .
قال الله تعالى : ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ ) ( الأنفال : 60 ) .
وقال الفَرّاء في قول الله جل وعز : ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ ( . قال : يريد الإناثَ من الخيل .
وقال الليث : الرِّباطُ : مرابطةُ العدو ، وملازمةُ الثغْر ، والرجل مُرابطِ .
قال : والمُرَابطاتُ : جماعاتُ الخيول الذين رابطُوا .
أبو عُبيد عن الأصمعي قال : الرابطُ الجأشِ : الذي يَربُط نفسَه عن الفرار ، يكفُّها لجرأته وشجاعته .
ويقال : رَبط الله على قلبه بالصّبر .
أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الرابط : الراهب .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : إذا بلغ الرُّطبُ اليُبْس فوُضع في الجِرار وصُبَّ عليه الماءُ فذلك الرَّبيط ؛ فإن صُبّ عليه الدِّبس فهو المُصفَّر .
رطب : قال الليثُ : الرُّطبُ الواحدة رُطبة ، وهو النَّضيج من البُسْر قبل إثماره . وقد أرطبتِ النخلةُ ، وأرطَب القومُ : أرطب نخلُهم ، فهم مرطبون . ورَطبتُ القومَ ، أي : أطعمتُهم الرُّطب .
والرُّطْبُ : الرِّعْيُ الأخضر من بقول الرّبيع ، اسمٌ جامع . وأرضٌ مرْطبة ، أي : مُعشبة ؛ ذاتُ رطب وعشب . والرطب : المبتلُّ بالماءِ . والرَّطْبُ : الناعم . وجاريةٌ رَطبةٌ : رَخْصةٌ ناعمةٌ .
والرَّطْبةُ : رَوْضةُ الفِسْفِسة ما دامت خضراء ، والجميع الرِّطاب .
ويقال : رَطُب الشيء يَرْطُب رُطوبةً ورَطابةً .
ويقال للغلام الذي فيه لين النساء ورَخاوتُهن : إنه لَرَطب . والرطب : كلُّ عود رَطب ، هو جمعُ رَطْب .
ومنه قول ذي الرمة :
بأجةٍ نشَّ عنها الماءُ والرُّطْب
أراد هَيْجَ كل عودٍ رَطْب أيام الربيع ، والرُّطْبُ جمعُ الرَّطب . أراد : ذَوَى كلُّ عود رَطْب فهاج . ويقال : رَطّب فلان ثوبه : إذا بلّه .
برط : أبو العباس عن ابن الأعرابي : بَرط الرجلُ : إذا اشتغل عن الحقّ باللهْو .
قلت : هذا حرفٌ لم أسمعه لغيره .

##### Türkçe

ط ر ب
**طرب** ، **طبر** ، **رطب** ، **ربط** ، **برط** ، **بطر** : kullanılagelenlerdir.

**طرب** : **الليث** dedi: **الطَّربُ** : özlem. Ve **الطَّربُ** : hüznün gitmesi ve sevincin yerleşmesi.
Ve **الأصمعي** dedi: **الطَّربُ** : bir erkeğin özlem veya sevinç yahut keder sebebiyle bulduğu bir hafifliktir; ve **النابغة الجَعْدِيّ** keder hakkında dedi:
وأراني طرِباً في أثرهم
طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ
Ve denir: falan kimse, sıkıntısında **طَرّب** etti, **تطريباً**: sesini tekrar tekrar döndürdüğü ve onu süslediği zaman; ve **امرؤ القيس** dedi:
كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر
إذا رجّع صوته وقت السحر .
Ve **الليث** dedi: **الأطرابُ** : reyhanların saflığı ve en güzel kokulu oluşları.
Ve başkası dedi: **واستطرب الحدأة الإبلَ** : onların yürüyüşünde, onların **حدأة**’leri yüzünden hafiflediği zaman; ve **الطِّرِمّاح** dedi:
واستطْرَبت ظُعْنهمُ لمّا احْزَألّ بهمْ
آلُ الضُّحى ناشطاً من داعِيات دَدِ
Der ki: onları **الطَّرَب**’a taşıyan, çekişen bir özlemdir. Ve denildi: **الناشط** ile kastettiği, **الحادي**’nin şarkısıdır.
**أبو عُبَيد** : **المَطارِبُ** : dar yollardır; tekili **مَطْرَبة**’dir; ve **أبو ذؤيب** dedi:
ومَتْلَفٍ مثلِ فَرْق الرأس تَخْجِلُه
مَطارِبٌ زَقَبٌ أميَالُها فِيحُ
Ve **اللّيث** dedi: **الطَّرْطُبُّ** ( **الباء** ağırlaştırılmıştır): sarkık iri meme; denir: Allah onun iki **طُرْطُبّ**’unu rezil etsin. Dedi: Onlardan kimi de, memeyi dişil yapan kimselerde tekil için **طُرْطُبّة** der.
**أبو عُبَيد**’in **أبي زيد**’den rivayeti: koyunla **طَرْطَبْتُ** ettim, **طَرْطَبة**: onu çağırdığın zaman. Ve **الطرطبة** dudaklarla olur; **ابن حَبْناء** dedi:
فإن استَك الكَوْماء عَيْبٌ وعورةٌ
يُطَرْطبُ فيها ضاغطانِ وناكثُ
Ve **إبلٌ طِرَابٌ** : **حُداتها**’larına **طَرِبتْ** ettiği zaman.
**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayeti: **المَطْرَبُ** ve **المَقْرَب** : açık yol.

**طبر** : **أبو العباس**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: adam **طَبَرَ** etti: sıçradığı zaman. Ve **طَبر** : gizlendiği zaman.
**أبو الحَسن اللَّحياني** : falan kimse **بنات طَبَارٍ** ve **طَمار** içine düştü: bir felakete düştüğü zaman.
**ابن الأعرابيّ** dedi: **الضَّرِف** ağacının gariplerinden **الطبّارُ**’dır; incir sureti üzeredir, ancak daha incedir.

**بطر** : Aziz ve yüce Allah dedi: ( لاَ يَعْلَمُونَ وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّن بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلِيلاً وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ ) ( القصص : 58 ) .
**أبو إسحاق** dedi: **معيشتها**’nın nasbı. Dedi: ve **البَطَرُ** : nimette azgınlıktır.
Ve **الفراء** **الكسائي**’den rivayet etti ki o dedi: denir: **رَشِدْتَ** işini, ve **بَطِرْتَ** yaşayışını, ve **غَنيْتَ** görüşünü.
Dedi: Araplar bu fiilleri, fiilin onlardan çevrilmesi için açıklanmış olarak çıkan bu marifelere düşürdüler; hâlbuki fiil onundur ve ona aittir; ancak mana: **بَطِرت** onun geçimi; ve aynı şekilde kardeşleri.
**أبو عُبيد**’in **الأصمعي**’den rivayeti: adam **بَطِر** etti ve **بَهِت** etti; tek bir mana ile.
Ve **الليث** dedi: **البَطَرُ** , **الحَيْرة** ve **الدَّهَش** gibidir. Ve **البَطَرُ** : **الأشَر** ve nimeti küçümseme gibidir.
Ve denir: falanın cehaleti senin hilm’ini sakın **يُبْطِرنّ** etmesin; yani: seni şaşırtmasın. Dedi: ve bir adam **بطريرٌ** , bir kadın **بطريرة**; ve en çok kadına söylenir.
Ve **أبو الدُّقَيْش** dedi: **بَطِرت** edip sapkınlıkta uzayıp gittiği zaman.
Ve deve için, **القَطُوف** olan (yavaş yürüyen) deve, bir deveyle yarıştığında ve adımı genişletip de adımları onunla yarışmaktan kısa kaldığında: onun ölçüsü onu **أبطره** etmiştir; yani: onu gücünden fazlasına yüklemiştir. Ve **الهُبَعَ** , **الرُّبَعَ** ile yürüdüğünde, ölçüsü onu **أبطرَه** etti de **هَبع** etti; yani: ona yetişmek için boynuyla yardım aldı.
Ve bir insanı yoran ve ona gücünün yetmediğini yükleyen herkes için denir: onun ölçüsü onu **أَبطره** etmiştir.
**شَمر** : **البَيْطار** için denir: **مُبَيْطِر** ve **بِيَطر**.
Ve **الطرماح** dedi:
كبَزْغ البَيْطرِ الثقْفِ رَهْصَ الكَوادن
Dedi: ve **سلمة بن عاصم** dedi: **البِيَطْرُ** : terzidir; **الراجز**’in sözünde:
باتتْ تَجِيبُ أدْعَج الظّلام
جَيْبَ البِيَطْرِ مِدْرَعَ الهُمَامِ
**شَمِر** dedi: **البيطار**’ı terzi yaptı; tıpkı mahir adamı **إسكافاً** yaptıkları gibi.
Ve başkası dedi: **البَطْرُ** : yarmadır; ve onunla **البَيْطار**’a **بَيْطاراً** adı verildi.
Ve **الليث** dedi: o, binek hayvanlarını **يُبيطر** eder; yani: onları tedavi eder.
**أبو عبيد**’in **الكسائي**’den rivayeti: kanı **خَضِراً مَضراً** gitti, ve **بِطْراً** gitti; yani: heder olarak.
Ve **أبو سعيد** dedi: aslı, onu isteyenlerin, kudretle ve **بَطَر** ile gözetleyiciler olmalarıdır; böylece öcün alınmasına erişmeyi engellerler.
Ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde dedi: ( الكِبْرُ بطرُ الحقّ وغمضُ الناس ) ; ve **بَطرُ الحقِّ** : onu hak olarak görmemektir; ve onu kabul etmekten kibirlenmektir; onların sözünden: falan kimse, işinin yol göstericisini **بَطِر** etti: ona hidayet bulmadığı zaman; ve onu bilmedi ve kabul etmedi. Ve **البَطَرُ** : nimette azgınlıktır; ve buna göre **بطرُ الحقّ** : hak yanında azmasıdır; yani: onu kabul ederken kibirlenmesidir.
Ve **الكسائي** dedi: kanı **بطراً** gitti: bâtıl olarak gittiği zaman; ve bu manaya göre: **بطرُ الحقِّ** onu bâtıl görmesidir.
Ve denir: falan kimse **بطر** etti: şaşırıp hayrete düştüğü zaman; ve bu manaya göre: hakta şaşırıp onu hak olarak görmemesidir.

**ربط** : bize **عبدُ الله بنُ محمد بن هاجك** haber verdi, dedi: bize **علي بن محمد بن حجر** **إسماعيل بن جعفر**’den haber verdi, dedi: bize **العلاء بن عبد الرحمن** babasından, **أبي هريرة**’den haber verdi ki Allah’ın Elçisi ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( ألا أدلُّكم على ما يمْحُو اللَّهُ به الخطايا وترفع به الدرجات ) dediler: evet, ey Allah’ın Elçisi; dedi: ( إسباغُ الوضوء على المكاره وكثرةُ الخُطَا إلى المساجد وانتظارُ الصلاة بعدَ الصلاة فذلكم الرِّباط ) .
Dedim: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) şu sözüyle: ( فذلكم
الرباط ) , Aziz ve yüce Allah’ın şu sözünü kastetti: ( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ ) ( آل عمران : 200 ) .
Ayetin tefsirinde geldi: **رابطت**’ın masdarı **رباطاً**’dır; ve dininiz üzere sabredin; ve düşmanınıza karşı sabır yarışına girin. Ve **رابِطُوا** : yani, savaşla onun cihadı üzerinde ikamet edin.
Dedim: ve **الرِّباط**’ın aslı, atların **مُرابطة**’sındandır; yani, düşmana karşı bazı sınır yerlerinde onların bağlanmasıdır.
Ve Araplar, avlulara bağlanıp yemlenen atlara **رُبُطاً** der; tekili **رَبيط**’tir; ve **الرَّبُطُ** , **رِباطاً** olarak toplanır; ve o, cem’in cem’idir.
Allah تعالى dedi: ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ ) ( الأنفال : 60 ) .
Ve **الفَرّاء** , Aziz ve yüce Allah’ın şu sözü hakkında: ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ ( dedi. Dedi: atların dişilerini kasteder.
Ve **الليث** dedi: **الرِّباطُ** : düşmanı gözetleme; ve sınır yerini bırakmama; ve adam **مُرابطِ**’tir.
Dedi: ve **المُرَابطاتُ** : **رابطُوا** eden at topluluklarıdır.
**أبو عُبَيد**’in **الأصمعي**’den rivayeti, dedi: **الرابطُ الجأشِ** : kaçmaktan nefsini bağlayan kimsedir; cesareti ve yiğitliği sebebiyle onu tutar.
Ve denir: Allah sabırla onun kalbi üzerine **رَبط** etti.
**أبو العباس**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayeti: o dedi: **الرابط** : rahiptir.
**أبو عُبَيد**’in **أبي عمرو**’dan rivayeti: **الرُّطبُ** kuruluğa ulaştığında, küplere konulup üzerine su döküldüğünde, işte o **الرَّبيط**’tir; eğer üzerine **الدِّبس** dökülürse o **المُصفَّر**’dir.

**رطب** : **الليثُ** dedi: **الرُّطبُ**’un tekili **رُطبة**’dir; ve o, meyve vermesinden önce **البُسْر**’dan olgunlaşmış olandır. Ve hurma ağacı **أرطبتِ** etti; ve kavim **أرطَب** etti: onların hurmaları **أرطب** etti; böylece onlar **مرطبون**’dur. Ve ben kavmi **رَطبتُ** ettim; yani: onlara **الرُّطب** yedirdim.
Ve **الرُّطْبُ** : bahar otlarından yeşil otlaktır; toplayıcı bir isimdir. Ve **أرضٌ مرْطبة** : yani, otlu; **رطب** ve ot sahibi. Ve **الرطب** : suyla ıslanmış olandır. Ve **الرَّطْبُ** : yumuşak olandır. Ve **جاريةٌ رَطبةٌ** : yumuşak, narin.
Ve **الرَّطْبةُ** : yeşil kaldığı müddetçe **الفِسْفِسة**’nin çayırıdır; hepsi **الرِّطاب**’dır.
Ve denir: şey **رَطُب** eder, **يَرْطُب** eder; **رُطوبةً** ve **رَطابةً**.
Ve içinde kadınların yumuşaklığı ve gevşekliği bulunan oğlana denir: o elbette **لَرَطب**’tur. Ve **الرطب** : her taze dal; o, **رَطْب**’un cem’idir.
Ve ondan, **ذي الرمة**’nin sözü:
بأجةٍ نشَّ عنها الماءُ والرُّطْب
Kastetti: bahar günlerinde her taze dalın coşması; ve **الرُّطْبُ** , **الرَّطب**’un cem’idir. Kastetti: her taze dal kurudu da coştu. Ve denir: falan kimse elbisesini **رَطّب** etti: onu ıslattığı zaman.

**برط** : **أبو العباس**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayeti: adam **بَرط** etti: haktan oyunla meşgul olduğu zaman.
Dedim: bu, ondan başkasına işitmediğim bir harftir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والباء وما يثلثهما)
  (ربت)  الراء والباء والتاء ليس أصلاً، لكنَّه من باب الإبدال يقال ربَّتَه تَرْبيتاً، إذا ربَّبَه. قال:
والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1])  (ربث)  الراء والباء والثاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على اختلاطٍ واحتباسٍ. تقول ربّثْْتُ فلاناً أرَبِّثُه عن الأمر، إذا حبَستَه عنه. والرَّبِيثة: الأمر يَحبِسك. وفي الحديث: "إذا كان يوم الجمعة بعثَ إبليسُ جنودَهُ إلى النَّاس فأخَذُوا عليهم بالرّبائث". يريد ذكَّروهم الحاجاتِ* التي تربِّثهم. ويقال اربَثَّ القومُ، إذا اختلطوا. قال:
  * رَمَيناهمُ حتَّى إذا اربَثَّ جَمعُهمْ([2]) *
  (ربج)  الراء والباء والجيم كلمةٌ واحدة، إن صحَّتْ؛ تدلُّ على التحيُّر. قال الخليل: التَّربُّج: التَّحيُّر. قال:
  * أتيْتُ أَبَا لَيْلَى وَلَمْ أَتَرَبَّجِ([3]) *
  ويقال، وهو قريبٌ من ذلك، إن الرَّباجَة الفَدَامة.
  (ربح)  الراء والباء والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على شَِفٍّ في مبايعة([4]). من ذلك رَبِح فلانٌ في بَيعِه يَرْبَح، إذا استشَفَّ. وتجارةٌ رابحة: يُربَح فيها. يقال رِبْح ورَبَح، كما يقال مِثْلٌ ومَثَل. فأمَّا قول الأعشى:
  * مِثْلَ ما مُدَّ نِصاحاتُ الربَحْ([5]) *
  فقال قوم النِّصاحات الخَيوط، وهي الأَرْوِيَةُ([6]). والرَّبَح: الخَيل والإِبلُ تُجلَب للبيع والتربُّح. فأمَّا قولُه:
  * قَرَوْا أضْيافَهُمْ رَبَحاً بِبُحٍّ([7]) *
  فقال ابنُ دريد: ومما شذّ عن الباب الرُّبَّاح، يقال إنّه القِرْد([8]).
  (ربخ)  الراء والباء والخاء أُصَيْلٌ يدلُّ على فترةٍ واسترخاء. قالوا: مَشَى حَتَّى تربّخ، أي استرخَى. ويقولون للكثير اللَّحم: الرَّبِيخ. ويقال إن الرَّبُوخ: المرأةُ يُغْشَى عليها عند البِضاع.
  (ربد)  الراء والباء والدال أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر الإقامة.
  فالأوَّل الرُّبْدة، وهو لونٌ يخالط سوادَه كُدرةٌ غير حَسَنة. والنّعامةُ رَبْداء. ويقال للرَّجُل إذا غَضِب حتى يتغيَّرَ لونُه ويَكْلَفَ: قد تَرَبَّد.وشاةٌ رَبْداء، وهي سوداء ُ منقطَّةٌ بحمرةٍ وبياض. والأَرْبَد: ضربٌ من الحيات خبيثٌ، له رُبْدَةٌ في لونه. وربَّدَتِ الشَّاةُ، وذلك إذا أضرعَتْ، فترى في ضَرْعها لُمَعَ سوادٍ وبياض. ومن الباب قولُهم: السّماء متربِّدة، أي متغيِّمة. فأما رُبَْد السَّيف فهو فِرِنْدُ دِيباجتِه، وهي هُذَليَّة. قال:
وصَارِمٌ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُهُ *** أبْيَضُ مَهْوٌ في متنهِ رُبَدُ([9])  ويمكن ردُّه إلى الأصل الذي ذكرناه. فيقال([10]):
  وأمَّا الأصلُ الآخَر فالمِرْبَد: موقِف الإبل؛ واشتقاقه مِن رَبَدَ، أي أقام. قال ابنُ الأعرابي: رَبَدَه، إذا حبسه. والمِرْبَد: البَيْدَر أيضاً. وناسٌ يقولون: إنَّ المِرْبَد الخشبة أو العصا تُوضَع في باب الحَظيرة تعترض صُدورَ الإِبل فتمنعها من  الخروج. كذا رُوِيَتْ عن أبي زيد. وأحسِبُ هذا غلطاً، وإِنما المِرْبَد مَحبِس النَّعَم. والخشبة هي عصا المِرْبَد. ألا ترى أنَّ الشَّاعرَ أضافَها إلى المِرْبَد، فقال سُوَيد بن كُراع:
عَوَاصِيَ إِلاّ ما جعَلْتُ وراءَها *** عَصَا مِرْبَدٍ تَغْشَى نُحُوراً وأذرُعا([11])  (ربذ)  الراء والباء والذال أصلٌ يدلُّ على خِفّةٍ في شيءٍ. من ذلك الرَّبَذُ، وهو خِفَّة القَوائم. والخفيفُ القوائِمِ رَبِذٌ. ومن الباب الرِّبْذَة، وهي صوفةٌ يُهْنَأ بها البعير. ويقال إِنّ خِرقة الحائض تسمَّى رِبْذَة. وقال بعضُهم: الرِّبْذة الخِرقة التي يَجلُو بها الصائغ الحَلْي. فأمَّا الرَّبذُ فالعُهون التي تعلَّق في أعناق الإبل، الواحدة رَبَذَة. والقياس في كُلّه واحد. وهو يرجع إلى ما ذكرناه من الخِفَّة.
ومما يقرُب من هذا قولُهم: إنّ فلاناً لَذُو رَبِذَاتٍ، أي هو كثير السَّقَط في الكلام. ولا يكونُ ذلك إلا مِن خفَّةٍ وقلَّة تثبُّت.
  (ربس)  الراء والباء والسين أصلٌ واحد ذكره ابن دريد؛ قال([12]): أصل الرَّبْس الضَّرْب باليدين. يقال أصل الرَّبْس الضَّرب؛ يقال ربَسَه بيديه. قال: ويقولون: داهيةٌ رَبْساء. أي شديدة. وهي على الأصل الذي ذكرناه وكأنها تَخْبِط الناسَ بيديها.
  وذكر غيرُه، وهو قريبٌ من الذي أصَّلَه، أنّ الارتباسَ الاكتنازَ في اللحم وغيرِه؛ يقال كبشٌ ربيسٌ* أي مكتنز.
  ومما شذَّ عن ذلك قولُهم: اربسَّ اربِساساً، إذا ذهب في الأرض.
  (ربص)  الراء والباء والصاد أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانتظار. من ذلك التربُّص. يقال تربَّصْت به. وحكى السجِستانيّ: لي بالبصرة رُبْصة، ولي في متاعي رُبْصة، أي لي فيه تربُّص.
  (ربض)  الراء والباء والضاد أصلٌ يدلُّ على سكونٍ واستقرار.
  من ذلك رَبَضَتِ الشاة وغيرها تَرْبِض رَبْضا. والرَّبيض: الجماعةُ من الغَنم الرَّابضة ورَبَض البطنِ: ما ولِيَ الأرضَ من البعيرِ وغيره حين يَرْبِضُ. والرَّبَض: ما حَولَ المدينة؛ ومسكن كلِّ قومٍ رَبَض. والرِّبْضة: مَقتل كلِّ قومٍ قُتلوا في بُقْعَةٍ واحدة.
  فأمّا قولُهم قِرْبَةٌ([13]) رَبوضٌ، للواسعة، فمن الباب، كأنّها تُمْلأُ فتَرْبِضُ، أو تُروِي فتُرْبِض. فأما الرَّبوض فهي الدَّوْحة والشجرةُ العظيمة، وسميت بذلك لأنه يُؤوَى إليها ويُرْبَض تحتها. قال ذو الرمة:
  * تَجَوَّفَ كُلَّ أرطاةٍ ربوضٍ([14]) *
  والأرباض: حِبال الرَّحْل؛ لأنّها يشد بها فيسكن. ومأوى الغنم: رَبَضها؛ لأنّها تربض [فيه]. وقال قوم: أرْبَضَتِ الشمس، إذا اشتدَّ حَرُّها، حتى تُرْبِض الشاةَ والظبي. ورَبْضُ الرّجُل ورُبْضُه([15]): امرأته؛ والقياس مطّرد، لأنها سَكَنُه. والدّليل على صحة هذا القياس أنَّهم يُسَمُّون المسكن كله رَبضاً. وقال الشاعر:
جاء الشِّتاءُ ولَمَّا أتَّخِذْ رَبَضاً *** يا ويحَ كَفِّيَ من حَفْرِ القَرامِيصِ([16])  فأما الرُّوَيْبِضَة، الذي جاء في الحديث: "وتنطِق الرُّوَيْبِضَة" فهو الرجُل التافِه الحقير. وسمِّي بذلك لأنه يَربِض بالأرض؛ لقلّته وحقارته، لا يُؤبه له.
  (ربط)  الراء والباء والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شدٍّ وثَبات. من ذلك رَبَطت الشيء أربِطه ربْطاً؛ والذي يشدُّ به رِباط.
  ومن الباب الرِّباط: ملازمة ثَغْرِ العدوّ، كأنهم قد رُبِطوا هناك فثَبَتوا به ولازَموه. ورجل رابطُ الجأش، أي شديد القَلْب والنَّفْس. قال لبيد:
رابطُ الجأشِ عَلَى فَرْجِهِمُِ *** أعطِفُ الجَوْن بمَرْبُوع مِتلّ([17])وقال ابن أحمر:
أربَط جأشاً عن ذرى قومِهِ *** إِذا قَلَّصَتْ عما تُوَارِي الأُزُرْ  ويقال ارتبطتُ الفَرسَ للرِّباط. ويقال إنّ الرِّباط من الخَيل الخَمْس من الدوابِّ فما فوقَها. ولآلِ فُلانٍ رِباطٌ من الخيل، كما يقال تِلاد([18])، وهو أصل ما يكون عندَه من خَيل. قالت ليلى الأخيليّة:
قومٌ رِباطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيوتِهمْ *** وأسِنّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجومَا   ويقال: قطع الظَّبْيُ رِباطَه، أي حِبالَتَه. وذكر عن الشَّيبانيّ: ماءٌ مترابِط، أي دائمٌ لا يَبرح. قالوا: والرَّبيط: لقب الغَوْث بن مُرّ([19]). فأمّا قولُهم للتّمر رَبِيطٌ، فيقال إنه الذي يَيْبَس فيصبُّ عليه الماء. ولعل هذا من الدَّخيل، وقيل إنه بالدال، الرَّبيد، وليس هو بأصل.
  (ربع)  الراء والباء والعين أصولٌ ثلاثة، أحدها جزءٌ من أربعة أشياء، والآخر الإقامة، والثالث الإشالة والرَّفْع.
  فمَّا الأوَّل فالرُّبْع من الشيء. يقال رَبَعْتُ القومَ أرْبَِعهم، إذا أخَذْتَ رُبْعَ أموالِهم ورَبَعتُهْم أربَُِعهم([20])، إذا كنت لهم رابعاً. والمِرْباع من هذا، وهو شيءٌ كان يأخذه الرئيس، وهو رُبع المَغْنَم. قال عبد الله([21]) بن عَنمة الضّبّي:
لك المِرْباع منها والصفايا *** وحُكمك والنَّشيطة والفضولُ([22])  وفي الحديث: "لَمْ أجْعَلْك تَرْبَُِع"، أي تأخذ المِرْباع. فأما قول لبيد:
  * أعطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([23]) *
  قولان: أحدهما أنه أراد الرُّمح وهو الذي ليس بطويل ولا قصير، كما يقال رجل رَبْعَة من الرِّجال. ومَن قال هذا القولَ ذهب إلى أنّ الباء بمعنى مع، كأنه قال: أعطف الجونَ - وهو فرسه- ومعي مربوعٌ مِتَلٌّ. وقياس الرَّبْعَة* من الباب الثاني. والقولُ الثاني أنّه أراد عِناناً على أربع قُوىً. وهذا أظهرُ الوجهين. ومن الباب رَبَاعِيَاتُ الأسنان ما دون الثَّنايا. والرِّبع في الحمَّى والوِرْدِ ما يكون في اليوم الرابع، وهو أن تَرِد يوماً وتَرعى يومَين ثم تردَ اليومَ الرابع. ويقال: رَبَعت عليه الحُمّى وأرْبَعت. والأربِعاء على أفعِلاء؛ من الأيّام. وقد ذُكر الأرْبَعاء بفتح الباء([24]). ومن الباب الرَّبيع، وهو زمانٌ من أربعة أزمنة والمَرْبَعُ: مَنزِل القَوم في ذلك الزمان. والرُّبَع: الفصيل يُنتَج في الربيع. وناقةٌ مُرْبِع، إذا نُتِجت في الربيع؛ فإن كان ذلك عادتَها فهي مِرباع. ومن الباب أرْبَعَ الرّجُل، إذا وُلد له في الشباب، وولده رِبْعيُّون.
  والأصل الآخر: الإقامة، يقال رَبَعَ يَرْبَع. والرَّبْع: مَحَلَّة القوم. ومن الباب: القومُ على رَبِعَاتهم، أي على أمورهم الأُوَل، كأنه الأمرُ الذي أقامُوا عليه قديماً إلى الأبد. ويقولون: "ارْبَع على ظَلْعك" أي تمكَّثْ وانتظِرْ. ويقال: غَيْثٌ مُرْبِعٌ مُرْتِع. فالمُرْبِع: الذي يَحبِس مَن أصابَه في مَرْبَعِه عن الارتيادِ والنُّجْعة. والمُرْتِع: الذي يُنْبِتُ ما تَرتَعُ فيه الإبل.
  والأصل الثالث: رَبَعْتُ الحجر، إِذا أشَلْتَه([25]). ومنه الحديث: "أنَّه مَرّ بقوم يَربَعُون حَجَراً"، و"يرتبعون". والحجر نفسه رَبِيعةٌ. والمِرْبَعة: العصا التي تُحمَل بها الأحمال حتَّى تُوضَعَ على ظُهور الدوابّ. وأنشد:
أيْنَ الشِّظاظانِ وأيْنَ المِرْبَعة *** وأيْنَ وَسْقُ النّاقةِ المطَبَّعَهْ([26])  الشِّظاظان: العودان اللذان يُجعَلان في عُرَى الجُوالِق. والمطبَّعة: المُثْقَلة.
  والوَسْق: الحِمْل. ويقال الرَّبيعة: البَيضة من السِّلاح. ويقال رابَعَنِي فلانٌ، إذا حمل معك الحِمْل بالمِرْبَعة.
  ومما شذّ عن الأصول الرَّبْعَة، وهي المسافة بين أثافِي القِدر.
  (ربغ)  الراء والباء والغين كلمة واحدة إِنْ صحّت. يقولون ربيعٌ رابغ، أي خَصيب؛ حُكِيَتْ عن أبي زيد. وحُكي عن ابن دُريد([27]): الرَّبْغ التراب المُدَقَّق([28]).
  (ربق)  الراء والباء والقاف أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يدور بشيء. كالقِلادة في العنق، ثم يتفرَّع. فالرِّبْقة: الخيط في العنُق. وفي كلامهم: "ربَّدَتِ([29]) الضَّأن فربِّق رَبّق": إِذا أضرَعَ الشاءُ فهيِّئ الرِّبَق لأولادها، فإنها تُنزِل لبنَها عند الوِلادة([30]). والرَّبيقة: البَهيمة المربوقة في الرِّبْقة. وجاء في الحديث: "لكمُ الوفاءُ بالعَهد مالم تأكلوا الرِّباق"، وهو جمع رِبق، وهو الحَبْل، وأراد العهد. شبّه ما لزِم الأعناقَ بالرِّبْق الذي يجعل في أعناق البَهْم. ويقال: رَبَقْتُ فلاناً في هذا
الأمر، إِذا أوقعتَه فيه([31]) حتّى ارتَبَق. وأمُّ الرُّبَيْق: الداهية، كأنّها تدور بالناس حتّى يرتبِقوا فيها.
  (ربك)  الراء والباء والكاف كلمةٌ تدلُّ على خَلْطٍ واختلاط. فالرَّبْك: إصلاح الثريد وخلطه. ويقال له حين يُفعل به ذلك الرَّبيكة. ويقال ارتبك في الأمر، إذا لم يكد يتخلص منه.
  (ربل)  الراء والباء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تجمُّع وكثرةٍ في انضمام. يقال رَبَل القومُ يَرْبُلون. والرّبيلة: السِّمَن. قال الشاعر([32]):
ولم يَكُ مثلوجَ الفؤادِ مُهبَّجاً *** أضاعَ الشَّبابَ في الرَّبيلةِ والخَفْضِ  ومن الباب الرَّبَْلَة: باطن الفخذ، والجمع الرَّبَلات. وامرأةٌ مُتَرَبِّلة([33]): كثيرة اللحم؛ وقد تربَّلتْ. والاسم الرَّبَالة.
  وممّا يقارب هذا البابَ الرَّبْل، وهو ضروبٌ من الشجر، إذا بَرَدَ الزّمانُ عليها وأدبَرَ الصيف، تفَطَّرَتْ بورقٍ أخضرَ مِن غير مطر. يقال تربَّلت الأرض. ومِن الذي يقارب هذا: الرِّئبال، وهو الأسد؛ سمِّي بذلك لتجمُّع خلقه.
  (ربن)  الراء والباء والنون إن* جُعِلت النونُ فيه أصليّةً فكلمةٌ واحدة، وهي الرُّبَّان. يقال أخَذْتُ الشّيء برُبَّانِهِ، أي بجميعه. وقال آخَرون: رُبّان كُلِّ شيءٍ: حِدْثانُه. وقال ابنُ أحمر:
وإنّما العَيْش برُبّانِهِ *** وأنتَ من أفْنَانِه مُعْتَصِرْ([34])  يريد برُبّانِه: بجِدَّتِه وطَراءَته.
  (ربي/أ)  الراء والباء والحرف المعتل وكذلك المهموز منه يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الزِّيادة والنَّماء والعُلُوّ. تقول مِن ذلك: ربا الشّيءُ يربُو، إذا زاد. وربَا الرّابيةَ يَربُوها، إذا علاها. ورَبَا: أصابه الرَّبْو؛ والرَّبْو: علُوُّ النفَسِ. قال:
حَتَّى عَلاَ رأسَ يَفاعٍ فَرَبَا([35]) *** رفَّهَ عن أنفاسِها وما ربَا  أي رَبَاها وما أصابه الرَّبو.
  والرَّبوة والرُّبْوة ([36]): المكانُ المرتفع. ويقال أرْبَت الحنطة: زَكَتْ، وهي تُرْبِي. والرِّبْوة بمعنى الرَّبْوة أيضاً. ويقال ربَّيْتُهُ وتربَّيْتُه، إذا غذَوْته. وهذا مِمّا([37]) يكون على معنيين: أحدهما مِن الذي ذكرناه، لأنّه إذا رُبِّي نَما وزكا وزاد. والمعنى الآخر مِن ربّيْته من التَّربيب. ويجوز [أن يكون أصل] إحدى الباءات ياءً. والوجهان جيِّدان.
  والرِّبا في المال والمعاملة معروف، وتثنيته رِبَوَان ورِبَيَان([38]). والأُرْبِيَّة من هذا الباب، يقال هو في أُرْبِيَّة قَومِه، إذا كان في عالي نسبِه من أهل بيته. ولا تكون الأُرْبِيّة في غيرهم. وأنشد:
وإني وَسْطَ ثعلبَةَ بنِ غَنْمٍ *** إلى أُرْبِيَّةٍ نبتَتْ فُروعا([39])  والأُرْبِيَّتَانِ: لَحمتان عند أصول الفخذِ من باطن. وسُمِّيتا بذلك لعُلُوّهما على ما دونهما.
  وأما المهموز فالمربَأ والمَرْبَأة من الأرض، وهو المكان العالي يقف عليه عَينُ القَوم. ومَربأة البازِي: المكانُ يقف عليه. قال امرؤ القيس:
وقد أغتدِي ومعي القَانِصانِ *** وكلٌّ بمَرْبَأةٍ مُقْتَفِرْ([40])  وأنا أربأ بك عن هذا الأمر، أي أرتفِع([41]) بك عنه. وذكر ابن دريد: لفُلانٍ على فُلانٍ رَبَاء، ممدود، أي طَوْلٌ([42]). قال أبو زيد: رَابَأْتُ الأمرَ مُرابأةً، أي حَذِرْتُه واتَّقَيْتُه. وهو من الباب، كأنّه يرقُبه. قال ابن السِّكِّيت: ما ربأتُ رَبْأََ فُلانٍ، أي ما علِمتُ به. كأنّه يقول: ما رقَبته. ومنه: فعل فِعلاً ما ربأتُ به، أي ما ظننتُه.
  والله أعلم بالصواب.
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) أنشدهما في اللسان (ربت، رمت)، وقبله في (زمت):
* سميتها إذ ولدت "تموت" *
([2]) البيت لأبي ذؤيب في ديوانه 85 والمجمل واللسان ربث، رصع، نهي). وعجزه:
* وصار الرصيع نهية للحمائل *
([3]) أنشد في اللسان (ربج) لأبي الأسود العجلي:
وقلت لجاري من حنيفة سر بنا *** نبادر أبا ليلى ولم أتربج    والبيت بدون نسبة في المخصص (12: 128)، وعجزه في المجمل كما هنا.
([4]) الشف، بالكسر قد يفتح: الفضل والربح والزيادة.
([5]) صدره كما في ديوان الأعشى 163 واللسان (نصح، ربح):
* فترى الشرب نشاوى كلهم *
    لكن في اللسان: "فترى القوم" وهي رواية المخصص (4: 101).
([6]) الأروية: جمع رواء، ككساء، وهو حبل يشد به المتاع على البعير.
([7]) لخفاف بن ندبة كما سبق في حواشي (بح1: 174). وعجزه:
* يعيش بفضلهن الحي سمر *
([8]) الذي في الجمهرة (1: 220): "والرباح ولد القرد والجمع ربابيح".
([9]) لصخر الغي الهذلي كما في اللسان (مها، ربد). وسيعيده في (مها). وقصيدته في شرح السكري للهذليين (12) ومخطوطة الشنقيطي 55. وقبل البيت:
إني سينهى عني وعيدهم *** ببض رهاب ومجنأ أجد([10]) كذا وردت هذه الكلمة. والظن أنها مقحمة.
([11]) البيت بدون نسبة في اللسان (ربد). وورد في أبيات منسوبة إلى سويد بن كراع. البيان (2: 12) برواية: "جعلت أمامها".
([12]) الجمهرة (1: 255).
([13]) قربة، بالباء، كما في الأصل والمجمل والتفسير بعدها يؤيدها. وفي اللسان (9: 11): "وقرية ربوض" عظيمة مجتمعة. وفي الحديث أن قوماً من بني إسرائيل باتوا بقرية ربوض... وقربة ربوض واسعة". فجعل الوصف للقرية والقربة.
([14]) ديوان ذي الرمة 432 واللسان (ربض). وتمامه:
* من الدهنا تفرغت الحبالا *     وقبله:
وفي الأظعان مثل مها رماح *** علته الشمس فادرع الضلالا([15]) يقال بالفتح والتحريك، وبضم وبضمتين.
([16]) البيت في اللسان (ربض، قرمص)
([17]) ديوان لبيد 14 طبع 1881 واللسان (تلل). وقد سبق في (تل 339).
([18]) التلاد: القديم. وفي الأصل: "بلاد"، صوابه من المجمل واللسان.
([19]) في القاموس (ربط): "لقب الغوث بن مر بن طابخة؛ لأن أمه كانت لا يعيش لها ولد فنذرت لئن عاش لتربطن برأسه صوفة ولتجعلنه ربيط الكعبة".
([20]) يقال فيها بضم ياء المضارع، وفتحها وكسرها.
([21]) في الأصل: "عبيد الله"، تحريف. انظر المفضليات (2: 178).
([22]) البيت من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة (1: 420).
([23]) صدره كما سبق في (ربط):  * رابط الجأش على فرجهم *
([24]) وبضمها أيضاً؛ فهن ثلاث لغات.
([25]) يقال أشلت الحجر، وشلت به، وشاولته.
([26]) رواية اللسان (شظظ، ربع، جلفع): "الناقة الجلفعة". وفي مادة (طبع): "المطبعة" كما هنا.
([27]) الجمهرة (1: 267).
([28]) وكذا في الجمهرة. وفي المجمل: "الدقيق".
([29]) يقال أيضاً "رمدت" بالميم، كما في اللسان (رمد، ربق).
([30]) في المجمل "يقول: إذا أضرعت فهيئ الربق لأولادها؛ فإنها تلد عن قريب".
([31]) في الأصل: "أوقفه فيه"، صوابه من المجمل واللسان.
([32]) هو أبو خراش الهذلي، كما في اللسان (ربل). وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين 75، وحماسة أبي تمام (1: 326).
([33]) في الأصل: "مربلة"، والسياق يأباها، وصوابها من المجمل واللسان.
([34]) في اللسان (ربب): "مفتقر" وقال. "ويروى معتصر". وقد ورد بهذه الرواية في اللسان (عصر). ولم ينشده في (ربن). وسيعيده ابن فارس في (عصر).
([35]) كلمة "حتى" ليست في الأصل، وإثباتها من المجمل.
([36]) اقتصر في المجمل على لغة الفتح، وهنا ضبط في النسخة في هذا الموضع بالفتح ثم الضم. ويقال أيضاً "ربوة" بالكسر، كما سيأتي، فالكلمة مثلثة.
([37]) في الأصل: "ما".
([38]) في اللسان: "وأصله من الواو، وإنما ثني بالياء للإمالة السائغة فيه من أجل الكسرة".
([39]) البيت في المجمل واللسان (ربا).
([40]) ديوان امرئ القيس 10. والمقتفر: المتتبع الآثار.
([41]) في الأصل: "أرفع".
([42]) في الجمهرة (3: 203): "أي طول وعلو". والطول، بالفتح، كما ضبط بالأصل: الفضل. وضبط في المجمل بالضم، وليس بشيء. وزاد في المجمل بعده: "وهو مردود".
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الباء** ve ikisini üçlü yapan şeyler)

  (**ربت**)  **الراء** ve **الباء** ve **التاء** aslî bir kök değildir; fakat o, ibdâl باب’ındandır. Denir: **ربَّتَه تَرْبيتاً**; **ربَّبَه** olduğu zaman. Dedi:
والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1])

  (**ربث**)  **الراء** ve **الباء** ve **الثاء** tek bir asıldır; karışmaya ve tutulup kalmaya delâlet eder. Dersin: **ربّثْتُ** falanı, **أرَبِّثُه** onu işten (uzak) tutarım; onu ondan alıkoyduğun zaman. Ve **الرَّبِيثة**: seni alıkoyan iş. Hadiste: “Cuma günü olunca İblîs askerlerini insanlara gönderir; onlar da üzerlerine **بالرّبائث** ile (tutarlar).” İster: onları, kendilerini alıkoyan ihtiyaçları hatırlattılar. Ve denir: **اربَثَّ** kavim, karıştıkları zaman. Dedi:
  * رَمَيناهمُ حتَّى إذا اربَثَّ جَمعُهمْ([2]) *

  (**ربج**)  **الراء** ve **الباء** ve **الجيم** tek bir kelimedir, eğer sahihse; şaşkınlığa delâlet eder. Halîl dedi: **التَّربُّج**: şaşkınlık. Dedi:
  * أتيْتُ أَبَا لَيْلَى وَلَمْ أَتَرَبَّجِ([3]) *
  Ve denir—ki o buna yakındır—: **الرَّباجَة** **الفَدَامة**’dir.

  (**ربح**)  **الراء** ve **الباء** ve **الحاء** tek bir asıldır; bir alışverişte **شَِفّ**’e delâlet eder([4]). Bundan: falan, satışında **رَبِح** **يَرْبَح**; **استشَفَّ** olduğu zaman. Ve kârlı ticaret: onda kâr edilir. Denir **رِبْح** ve **رَبَح**, denildiği gibi **مِثْلٌ** ve **مَثَل**. Ama A‘şâ’nın sözü:
  * مِثْلَ ما مُدَّ نِصاحاتُ الربَحْ([5]) *
  Kavim dedi: **النِّصاحات** iplerdir; onlar **الأَرْوِيَةُ**’dir([6]). Ve **الرَّبَح**: atlar ve develer, satış ve kâr elde etmek için getirtilir. Ama onun sözü:
  * قَرَوْا أضْيافَهُمْ رَبَحاً بِبُحٍّ([7]) *
  İbn Düreyd dedi: باب’dan şâz olanlardan **الرُّبَّاح**; denir ki o maymundur([8]).

  (**ربخ**)  **الراء** ve **الباء** ve **الخاء** bir küçük asıldır; gevşekliğe ve salıverişliğe delâlet eder. Dediler: yürüdü, ta ki **تربّخ**; yani gevşedi. Ve çok etliye derler: **الرَّبِيخ**. Ve denir ki **الرَّبُوخ**: cima sırasında üzerine baygınlık gelen kadındır.

  (**ربد**)  **الراء** ve **الباء** ve **الدال** iki asıldır: birisi renklerden bir renk, diğeri ikamet.
  Birincisi **الرُّبْدة**’dir; siyahlığına güzel olmayan bir bulanıklık karışan bir renktir. Devekuşu **رَبْداء**’dır. Ve erkeğe, öfkelenip rengi değişince ve yüzü lekelenince: “**تَرَبَّد** oldu” denir. Ve koyun **رَبْداء**; o, kızıllık ve beyazlıkla benekli siyah olandır. Ve **الأَرْبَد**: kötü bir yılan türüdür; renginde bir **رُبْدَة** vardır. Ve koyun **ربَّدَت**; bu, sütü çoğaldığı zaman olur; memesinin içinde siyah ve beyaz parıltılar görürsün. باب’dan onların sözü: gök **متربِّدة**; yani bulutlanmış. Ama kılıcın **رُبَْد**’i, onun **فِرِنْدُ دِيباجتِه**’idir; o Hüzeylîcedir. Dedi:
وصَارِمٌ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُهُ *** أبْيَضُ مَهْوٌ في متنهِ رُبَدُ([9])
  Ve onu, zikrettiğimiz asla döndürmek mümkündür. Denir([10]):
  Ve ama diğer asıl: **المِرْبَد**: develerin durduğu yer; iştikakı **رَبَدَ**’dendir, yani ikamet etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَبَدَه**; onu hapsettiği zaman. Ve **المِرْبَد**: harman yeri de. Ve insanlar derler: **المِرْبَد**; ağıla kapısına konulan, develerin göğüslerine enlemesine gelip onları çıkmaktan men eden tahta yahut sopadır. Böylece Ebû Zeyd’den rivayet edildi. Ve ben bunun bir yanlış olduğunu sanırım; ancak **المِرْبَد** davarın hapsedildiği yerdir. Tahta ise **عصا المِرْبَد**’dir. Görmez misin ki şair onu **المِرْبَد**’e izafe etti; Süveyd b. Kurâ‘ dedi:
عَوَاصِيَ إِلاّ ما جعَلْتُ وراءَها *** عَصَا مِرْبَدٍ تَغْشَى نُحُوراً وأذرُعا([11])

  (**ربذ**)  **الراء** ve **الباء** ve **الذال** bir asıldır; bir şeyde hafifliğe delâlet eder. Bundan **الرَّبَذ**; o, ayakların hafifliğidir. Ayakları hafif olan **رَبِذ**’dir. Ve باب’dan **الرِّبْذَة**; o, deveye onunla katran sürülen bir yün parçasıdır. Ve denir ki hayızlı kadının bezi **رِبْذَة** diye adlandırılır. Bazıları dedi: **الرِّبْذة** kuyumcunun ziyneti parlatmakla cilaladığı bezdir. Ama **الرَّبذ**: develerin boyunlarına asılan yünlerdir; teki **رَبَذَة**. Ve kıyas hepsinde birdir; ve zikrettiğimiz hafifliğe döner.
  Ve bundan yakın olanlardan onların sözü: falan **لَذُو رَبِذَاتٍ**; yani sözde düşüklüğü çoktur. Bu ancak hafiflikten ve az sebatlılıktandır.

  (**ربس**)  **الراء** ve **الباء** ve **السين** tek bir asıldır; onu İbn Düreyd zikretti; dedi([12]): **الرَّبْس**’in aslı iki elle vurmaktır. Denir: **الرَّبْس**’in aslı vuruştur; denir: onu iki eliyle **ربَسَه**. Dedi: ve derler: **داهيةٌ رَبْساء**; yani şiddetli. O, zikrettiğimiz asıl üzerinedir; sanki insanları iki eliyle çarpıp durur.
  Başkası zikretti—ki onun asılladığına yakındır—: **الارتباس** et ve başkasında dolgunlaşmaktır; denir: koç **ربيـسٌ**; yani dolgun.
  Ve bundan şâz olanlardan onların sözü: **اربسَّ اربِساساً**; yere gidip kaybolduğu zaman.

  (**ربص**)  **الراء** ve **الباء** ve **الصاد** tek bir asıldır; beklemeye delâlet eder. Bundan **التربُّص**. Denir: onunla **تربَّصْت**. Sicistânî nakletti: Basra’da benim için bir **رُبْصة** var; eşyamda benim için bir **رُبْصة** var; yani onda benim için bir bekleyiş vardır.

  (**ربض**)  **الراء** ve **الباء** ve **الضاد** bir asıldır; sükûna ve yerleşmeye delâlet eder.
  Bundan: koyun ve başkası **رَبَضَت**; **تَرْبِض رَبْضا**. Ve **الرَّبيض**: yatan koyunlardan topluluk. Ve **رَبَض البطنِ**: deve ve başkasından, yattığı zaman yere bitişen kısmı. Ve **الرَّبَض**: şehrin çevresi; her kavmin meskeni **رَبَض**’dır. Ve **الرِّبْضة**: bir tek yerde öldürülmüş her kavmin öldürüldüğü yer.
  Ama onların sözü: geniş olan için **قِرْبَةٌ رَبوضٌ**([13]); باب’dandır; sanki o doldurulur da yatar, yahut sulanır da yatar. Ama **الرَّبوض**: büyük gölgelik ağaç ve büyük ağaçtır; ona sığınılıp altında yatıldığı için böyle adlandırıldı. Zü’r-Rumme dedi:
  * تَجَوَّفَ كُلَّ أرطاةٍ ربوضٍ([14]) *
  Ve **الأرباض**: semer ipleridir; çünkü onunla bağlanır da sakinleşir. Ve koyunun barınağı: onun **رَبَض**’ı; çünkü onda yatar. Bir kavim dedi: güneş **أرْبَضَت**; sıcağı şiddetlendiği zaman, ta ki koyunu ve ceylanı yatırır. Ve erkeğin **رَبْضُه** ve **رُبْضُه**([15]): karısıdır; kıyas düzenlidir; çünkü o onun sükûnudur. Bu kıyasın doğruluğuna delil: onların bütün meskene **رَبضاً** adını vermeleridir. Şair dedi:
جاء الشِّتاءُ ولَمَّا أتَّخِذْ رَبَضاً *** يا ويحَ كَفِّيَ من حَفْرِ القَرامِيصِ([16])
  Ama hadiste gelen **الرُّوَيْبِضَة**: “**وتنطِق الرُّوَيْبِضَة**” o, değersiz hakir adamdır. Böyle adlandırıldı; çünkü yere çöker; azlığı ve hakirliği sebebiyle, ona aldırış edilmez.

  (**ربط**)  **الراء** ve **الباء** ve **الطاء** tek bir asıldır; bağlamaya ve sebat etmeye delâlet eder. Bundan: şeyi **رَبَطت**; onu **أربِطه ربْطاً**; ve onunla bağlanan şey **رِباط**’tır.
  Ve باب’dan **الرِّباط**: düşman sınırını gözetip orada kalmak; sanki oraya bağlanmışlar da onunla sebat etmişler ve ona devam etmişlerdir. Ve adam **رابطُ الجأش**; yani kalbi ve nefsi kuvvetli. Lebîd dedi:
رابطُ الجأشِ عَلَى فَرْجِهِمُِ *** أعطِفُ الجَوْن بمَرْبُوع مِتلّ([17])
  İbn Ahmer dedi:
أربَط جأشاً عن ذرى قومِهِ *** إِذا قَلَّصَتْ عما تُوَارِي الأُزُرْ
  Ve denir: atı ribât için **ارتبطتُ**. Ve denir ki **الرِّباط**: bineklerden beş at ve daha fazlasıdır. Ve falan ailesinin atlardan bir **رِباط**’ı vardır; denildiği gibi **تِلاد**([18]); o, yanında bulunan atın aslıdır. Leylâ el-Ahîliyye dedi:
قومٌ رِباطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيوتِهمْ *** وأسِنّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجومَا
  Ve denir: ceylan **رِباطَه**’ını kesti; yani tuzağını. Şeybânî’den nakledildi: **ماءٌ مترابِط**; yani daimî, ayrılıp gitmeyen. Dediler: ve **الرَّبيط**: **الغَوْث بن مُرّ**’un lakabıdır([19]). Ama hurmaya **رَبِيطٌ** demeleri: denir ki o, kuruyup üzerine su dökülen şeydir. Belki bu dâhildir; ve denildi ki o **بالدال** ile **الرَّبيد**’dir; aslî değildir.

  (**ربع**)  **الراء** ve **الباء** ve **العين** üç asıldır: birisi dört şeyin bir parçası, diğeri ikamet, üçüncüsü kaldırma ve yükseltme.
  Birincisi: şeyin **الرُّبْع**’ı. Denir: kavmin mallarının dörtte birini aldığın zaman **رَبَعْتُ القومَ أرْبَِعهم**; ve onlara dördüncü olduğun zaman **رَبَعتُهْم أربَُِعهم**([20]). Ve **المِرْباع** bundandır; o, reisın aldığı bir şeydi; ganimetin dörtte biri. Abdullâh([21]) b. ‘Aneme ed-Dabbî dedi:
لك المِرْباع منها والصفايا *** وحُكمك والنَّشيطة والفضولُ([22])
  Hadiste: “Seni **تَرْبَُِع** kılmadım”; yani **المِرْباع**’ı alasın. Ama Lebîd’in sözü:
  * أعطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([23]) *
  iki sözdür: birincisi, onun mızrağı kastetmesidir; o, ne uzun ne kısa olandır; denildiği gibi: adam erkeklerden **رَبْعَة**. Bunu söyleyen, **الباء**’ın “ile” manasında olduğuna gitti; sanki dedi: **الجون**’u—o onun atıdır—eğip çeviririm ve yanımda **مربوعٌ مِتَلٌّ** vardır. Ve **الرَّبْعَة**’nin kıyası ikinci باب’dandır. İkinci söz: onun dört kuvvet üzerine bir dizgin kastetmesidir. Bu iki vechin daha açık olanıdır. Ve باب’dan dişlerin **رَبَاعِيَاتُ**’ı: ön kesicilerden aşağı olanlar. Ve sıtmada ve suya gelişte **الرِّبع**: dördüncü günde olan şeydir; o, bir gün suya gelir, iki gün otlar, sonra dördüncü gün suya gelir. Ve denir: sıtma ona **رَبَعت** ve **أرْبَعت**. Ve **الأربِعاء** “أفعِلاء” veznindedir; günlerdendir. **الأرْبَعاء**’ın **الباء**’sı fethalı olarak da zikredildi([24]). Ve باب’dan **الرَّبيع**; o, dört zamandan bir zamandır; ve **المَرْبَعُ**: o zamanda kavmin konak yeri. Ve **الرُّبَع**: ilkbaharda doğan deve yavrusu. Ve deve **مُرْبِع**; ilkbaharda doğurduğu zaman; eğer bu onun âdetiyse o **مِرباع**’dır. Ve باب’dan: adam **أرْبَعَ**; gençlikte çocuğu doğduğu zaman; ve çocukları **رِبْعيُّون**’dur.
  Diğer asıl: ikamet. Denir: **رَبَعَ يَرْبَع**. Ve **الرَّبْع**: kavmin mahallesi. Ve باب’dan: kavim **على رَبِعَاتهم**; yani ilk işleri üzerinedir; sanki o, eskiden ebediyen üzerinde ikamet ettikleri iştir. Ve derler: “**ارْبَع على ظَلْعك**”; yani ağır davran ve bekle. Ve denir: **غَيْثٌ مُرْبِعٌ مُرْتِع**. **المُرْبِع**: isabet edeni, otlak arama ve göçme işinden, kendi **مَرْبَع**’ında alıkoyandır. **المُرْتِع**: develerin içinde otladığı şeyi bitirendir.
  Üçüncü asıl: taşı kaldırdığın zaman **رَبَعْتُ الحجر**([25]). Ondan hadiste: “O, bir kavme uğradı; onlar **يَربَعُون حَجَراً**” ve “**يرتبعون**.” Taşın kendisi **رَبِيعةٌ**’dır. Ve **المِرْبَعة**: yüklerin onunla taşınıp bineklerin sırtlarına konulduğu sopadır. Şu beyit okundu:
أيْنَ الشِّظاظانِ وأيْنَ المِرْبَعة *** وأيْنَ وَسْقُ النّاقةِ المطَبَّعَهْ([26])
  **الشِّظاظان**: çuvalın halkalarına konulan iki çubuktur. **المطبَّعة**: ağırlaştırılmış olan.
  Ve **الوَسْق**: yüktür. Ve denir: **الرَّبيعة**: silahtan yumurta (miğfer). Ve denir: falan beni **رابَعَنِي**; seninle birlikte **المِرْبَعة** ile yükü taşıdığı zaman.
  Ve asıllardan şâz olanlardan: **الرَّبْعَة**; o, tencere ayağı taşları arasındaki mesafedir.

  (**ربغ**)  **الراء** ve **الباء** ve **الغين** tek bir kelimedir, eğer sahihse. Derler: **ربيعٌ رابغ**; yani verimli; Ebû Zeyd’den nakledildi. İbn Düreyd’den nakledildi([27]): **الرَّبْغ** ince dövülmüş topraktır([28]).

  (**ربق**)  **الراء** ve **الباء** ve **القاف** tek bir asıldır; o, bir şeyin bir şeyle dönüp dolaşmasıdır; boyundaki gerdanlık gibi; sonra dallanır. **الرِّبْقة**: boyundaki iptir. Ve onların sözünde: “**ربَّدَتِ**([29]) koyunlar; o hâlde **فربِّق رَبّق**”: koyunlar sütü çoğalttığı zaman, yavruları için **الرِّبَق**’ı hazırla; çünkü o, doğum sırasında sütünü indirir([30]). Ve **الرَّبيقة**: **الرِّبْقة** içinde bağlanmış hayvandır. Hadiste geldi: “Ahde vefa size gerekir; **الرِّباق**’ı yemediğiniz müddetçe”; o, **رِبق**’ın cem‘idir; o da iptir; ve ahdi kastetti. Boyunlara lâzım olanı, hayvanların boyunlarına konulan **الرِّبْق**’a benzetti. Ve denir: falanı bu işte **رَبَقْتُ**; onu içine düşürdüğün zaman([31]), ta ki **ارتَبَق**. Ve **أمُّ الرُّبَيْق**: musibet; sanki insanlarla döner dolaşır, ta ki onun içinde **يرتبِقوا**.

  (**ربك**)  **الراء** ve **الباء** ve **الكاف** karıştırmaya ve karışmaya delâlet eden bir kelimedir. **الرَّبْك**: tiridi düzeltmek ve karıştırmaktır. Ve o, bununla yapıldığı zaman ona **الرَّبيكة** denir. Ve denir: işte **ارتبك**; ondan neredeyse kurtulamadığı zaman.

  (**ربل**)  **الراء** ve **الباء** ve **اللام** tek bir asıldır; birleşmede toplanmaya ve çokluğa delâlet eder. Denir: kavim **رَبَل**; **يَرْبُلون**. Ve **الرّبيلة**: şişmanlıktır. Şair dedi([32]):
ولم يَكُ مثلوجَ الفؤادِ مُهبَّجاً *** أضاعَ الشَّبابَ في الرَّبيلةِ والخَفْضِ
  Ve باب’dan **الرَّبَْلَة**: uyluğun iç kısmı; cem‘i **الرَّبَلات**. Ve kadın **مُتَرَبِّلة**([33]): eti çok; ve **تربَّلتْ**. İsim **الرَّبَالة**’dir.
  Ve bu باب’a yakın olanlardan **الرَّبْل**: ağaç türleridir; zaman soğuyup yaz geçince, yağmursuz yeşil yaprakla çatlar. Denir: yer **تربَّلت**. Ve buna yakın olanlardan: **الرِّئبال**; o aslandır; yaratılışının toplanıklığı sebebiyle böyle adlandırıldı.

  (**ربن**)  **الراء** ve **الباء** ve **النون**; eğer **النون** onda aslî kılınırsa tek bir kelimedir; o da **الرُّبَّان**’dır. Denir: şeyi onun **برُبَّانِهِ** ile aldım; yani tamamıyla. Başkaları dedi: her şeyin **رُبّان**’ı: onun yeniliğidir. İbn Ahmer dedi:
وإنّما العَيْش برُبّانِهِ *** وأنتَ من أفْنَانِه مُعْتَصِرْ([34])
  **برُبّانِه** ile kasteder: onun tazeliği ve körpeliği.

  (**ربي/أ**)  **الراء** ve **الباء** ve illetli harf; aynı şekilde onun hemzeli olanı, tek bir asla delâlet eder; o da artma, büyüme ve yükselmedir. Bundan dersin: şey **ربا** **يربُو**; arttığı zaman. Ve **ربَا** tepeye **يَربُوها**; ona yükseldiği zaman. Ve **رَبَا**: ona **الرَّبْو** isabet etti; **الرَّبْو**: nefesin yükselmesidir. Dedi:
حَتَّى عَلاَ رأسَ يَفاعٍ فَرَبَا([35]) *** رفَّهَ عن أنفاسِها وما ربَا
  yani ona yükseldi ve ona **الرَّبو** isabet etmedi.
  Ve **الرَّبوة** ve **الرُّبْوة**([36]): yüksek yer. Ve denir: buğday **أرْبَت**; geliştiği zaman; o **تُرْبِي**’dir. Ve **الرِّبْوة** da **الرَّبْوة** manasındadır. Ve denir: onu **ربَّيْتُهُ** ve onu **تربَّيْتُه**; onu beslediğin zaman. Bu, iki manaya gelen şeylerdendir([37]): birisi zikrettiğimizdendir; çünkü o, terbiye edilince büyür, gelişir ve artar. Diğer mana: onu **التَّربيب**’den **ربّيْته**’dir. Ve caizdir ki iki **الباء**’dan birinin aslı **ياء** olsun. İki vech de iyidir.
  Ve malda ve muamelede **الرِّبا** mâruftur; tesniyesi **رِبَوَان** ve **رِبَيَان**’dır([38]). Ve **الأُرْبِيَّة** bu باب’dandır; denir: o, kavminin **أُرْبِيَّة**’sindedir; ehl-i beytinden nesebinin yükseğinde olduğu zaman. **الأُرْبِيّة** başkalarında olmaz. Şu beyit okundu:
وإني وَسْطَ ثعلبَةَ بنِ غَنْمٍ *** إلى أُرْبِيَّةٍ نبتَتْ فُروعا([39])
  Ve **الأُرْبِيَّتَانِ**: uyluğun iç tarafından kökleri yanında iki et parçasıdır. Altındakilere göre yükseklikleri sebebiyle böyle adlandırıldılar.
  Ama hemzeli olan: yerden **المربَأ** ve **المَرْبَأة**; o, kavmin gözcüsünün üzerinde durduğu yüksek yerdir. Ve doğanın **مَربأة**’si: üzerinde durduğu yerdir. İmru’ul-Kays dedi:
وقد أغتدِي ومعي القَانِصانِ *** وكلٌّ بمَرْبَأةٍ مُقْتَفِرْ([40])
  Ve seni bu işten **أربأ** ederim; yani seni ondan yükseltirim([41]). İbn Düreyd zikretti: falanın falan üzerinde **رَبَاء**’ı vardır; medli; yani uzunluk([42]). Ebû Zeyd dedi: işi **رَابَأْتُ** **مُرابأةً**; yani ondan sakındım ve çekindim. O, باب’dandır; sanki onu gözetler. İbnü’s-Sikkît dedi: falanın **رَبْأَ**’sini **ما ربأتُ**; yani onu bilmedim. Sanki der: onu gözetlemedim. Ondan: bir fiil yaptı; onunla **ما ربأتُ**; yani onu zannetmedim.
  Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- ربط الفرس: شدة بالمكان للحفظ، ومنه: رباط الخيل (في نسختي عارف حكمت: ومنه: ربط الجيش)، وسمي المكان الذي يخص بإقامة حفظة فيه: رباطا، والرباط مصدر ربطت ورابطت، والمرابطة كالمحافظة، قال الله تعالى: ﴿ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم﴾ [الأنفال/60]، وقال: ﴿يا أيها الذين آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا﴾ [آل عمران/200]، فالمرابطة ضربان: مرابطة في ثغور المسلمين، وهي كمرابطة النفس البدن، فإنها كمن أقيم في ثغر وفوض إليه مراعاته، فيحتاج أن يراعيه غير مخل به، وذلك كالمجاهدة وقد قال عليه السلام: (من الرباط انتظار الصلاة بعد الصلاة) (الحديث عن أبي هريرة أن رسول الله قال: (ألا أدلكم على ما يمحو الله به الخطايا، ويرفع به الدرجات) ؟ قالوا: بلى يا رسول الله، قال: (إسباغ الوضوء على المكاره، وكثرة الخطا إلى المساجد، وانتظار الصلاة بعد الصلاة، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط). أخرجه مالك 1/326؛ ومسلم؛ والنسائي 1/90؛ وانظر: الترغيب والترهيب 1/97)، وفلان رابط الجأش: إذا قوي قلبه، وقوله تعالى: ﴿وربطنا على قلوبهم﴾ [الكهف/14]، وقوله: ﴿لولا أن ربطنا على قلبها﴾ [القصص/10]، ﴿وليربط على قلوبكم﴾ [الأنفال/11]، فذلك إشارة إلى نحو قوله: ﴿هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين﴾ [الفتح/4]، ﴿وأيدهم بروح منه﴾ [المجادلة/22]، فإنه لم تكن أفئدتهم كما قال: ﴿وأفئدتهم هواء﴾ [إبراهيم/43]، وبنحو هذا النظر قيل: فلان رابط الجأش.

##### Türkçe

- **ربط الفرس**: muhafaza için onu mekâna sıkıca bağladı; bundan: **رباط الخيل** (Ârif Hikmet nüshamda: bundan: **ربط الجيش**), ve içinde muhafızların ikametine tahsis olunan yere: **رباطا** adı verildi; **الرباط** ise **ربطت** ve **رابطت**’in mastarıdır; **المرابطة** da muhafaza etmek gibidir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ومن **رباط الخيل** ترهبون به عدو الله وعدوكم﴾ [الأنفال/60], ve dedi ki: ﴿يا أيها الذين آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا﴾ [آل عمران/200]. Şu hâlde **المرابطة** iki kısımdır: Müslümanların sınır bölgelerinde **مرابطة**; bu, nefsin beden üzerindeki **مرابطة**sı gibidir; çünkü o, bir sınırda ikame edilmiş ve onun gözetimi kendisine havale edilmiş kimse gibidir; böylece onu, onda kusur etmeksizin gözetmesi gerekir; bu da mücâhede gibidir. Nitekim -aleyhi’s-selâm- dedi ki: (**من الرباط انتظار الصلاة بعد الصلاة**) (Ebû Hureyre’den rivayet edilen hadiste Resûlullah dedi ki: (**ألا أدلكم على ما يمحو الله به الخطايا، ويرفع به الدرجات**) ؟ Dediler ki: Evet, ey Allah’ın Resûlü. Dedi ki: (**إسباغ الوضوء على المكاره، وكثرة الخطا إلى المساجد، وانتظار الصلاة بعد الصلاة، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط**). Mâlik 1/326; Müslim; Nesâî 1/90 tahric etti; ve bak: **الترغيب والترهيب** 1/97). Ve falan **رابط الجأش**: kalbi kuvvetli olduğu zaman. Ve O’nun sözü, Teâlâ: ﴿وربطنا على قلوبهم﴾ [الكهف/14], ve O’nun sözü: ﴿لولا أن ربطنا على قلبها﴾ [القصص/10], ﴿وليربط على قلوبكم﴾ [الأنفال/11]. Bu ise, O’nun sözüne benzer bir şeye işarettir: ﴿هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين﴾ [الفتح/4], ﴿وأيدهم بروح منه﴾ [المجادلة/22]; çünkü onların gönülleri, O’nun dediği gibi değildi: ﴿وأفئدتهم هواء﴾ [إبراهيم/43]. Ve bu nazara benzer bir şekilde denildi: falan **رابط الجأش**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ب ط
ربط الدابة‏:‏ شدّها بالرّباط والمربط وهو الحبل وقطعت الدابة رباطها ومربطها والخيل ربطها ومرابطهـا‏.‏
والفـرس فـي مربطـه والخيـل فـي مرابطهـا‏.‏
وفـرس ربيط‏:‏ مربوط لا يرود‏.‏
وارتبط فلان فرساً‏.‏
وفي مثل ‏"‏ استكرمت فارتبط ‏"‏ وفيهم رباط الخيل‏:‏ حبسها واقتناؤها‏.‏
قال‏:‏ وأعـدوا ربـاط الخيـل وهـي مـا يرتبـط منهـا‏.‏
ورابـط الجيـش‏:‏ أقـام فـي الثغـر والأصل أن يربط هؤلاء وهـؤلاء خيلهـم ثـم سمـي الإقامـة فـي الثغر مرابطةً ورباطاً‏.‏
والغزاة في مرابطهم ومرابطاتهم وهي مواضـع المرابطـة‏.‏
ووقـف ماله على المرابطة وهي الجماعة التي رابطت ومنه اللهم انصر جيوش المسلمين ومرابطاتهم‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ربـط اللـه علـى قلبـه‏:‏ صبـره ‏"‏ لـولا أن ربطنـا علـى قلبهـا ‏"‏ ورجل رابط الجأش وربيط الجـأش‏.‏
وقـد ربـط رباطـة‏.‏
ولـولا رجاحـة رأيـه ورباطـة جأشـه لمـا طمـع الجـدّ العاثر في انتعاشه‏.‏
وفـرض فلـان رباطـه إذا مـات وبـلّ مـن مرضـه‏.‏
وأصبـح قـد ربـط اللـه عنـه وجعه‏.‏
وترابط الماء في مكان كذا إذا لم يخرج من مجتمعه وركد فيه وماء مترابط‏.‏
قال يصف سحاباً‏:‏ تـرى المـاء منه ملتقٍ مترابط ومنجرد ضاقت به الأرض سائح منجرد‏:‏ جار ذاهب‏.‏
وعنده ربيط طيب وهو تمر يجعل في الجرار ويبل بالماء فيعود كالرطب‏.‏

##### Türkçe

ر ب ط
**ربط الدابة**: onu **الرّباط** ve **المربط** ile bağladı; o da iptir. Ve binek hayvanı **رباط**ını ve **مربط**ını kopardı. Ve atlar: onun **ربط**ı ve **مرابط**i.

Ve at, kendi **مربط**ındadır; ve atlar, kendi **مرابط**lerindedir.

Ve **فرس ربيط**: bağlıdır, dolaşmaz.

Ve falan bir atı **ارتبط** etti.

Ve “ **استكرمت فارتبط** ” meselinde; ve onlarda **رباط الخيل**: onu hapsetmek ve edinmektir.
Dedi: Ve **رباط الخيل**i hazırlayın; o, ondan **يرتبط** edilendir.

Ve **رابط الجيش**: sınır boyunda ikamet etti. Asıl olan, bunların ve bunların atlarını bağlamalarıdır; sonra sınır boyunda ikamet etmeye **مرابطة** ve **رباط** adı verildi.

Ve gaziler, kendi **مرابط**lerinde ve **مرابطات**larındadır; o, **المرابطة** yerleridir.

Ve malını **المرابطة** üzerine vakfetti; o, **رابطت** eden topluluktur. Ve ondan: Allah’ım Müslümanların ordularını ve onların **مرابطات**larını muzaffer kıl.

Ve mecazdandır: Allah onun kalbi üzerine **ربط** etti: onu sabırlı kıldı. “ **لولا أن ربطنـا علـى قلبهـا** ”. Ve **رجل رابط الجأش** ve **ربيط الجأش**.

Ve gerçekten bir **رباطة** bağladı.

Ve eğer onun görüşünün ağırlığı ve onun **رباطة**sı, yani metaneti olmasaydı, tökezleyen talih onun dirilişine tamah etmezdi.

Falan, öldüğünde ve hastalığından ıslandığında (terlediğinde) onun **رباط**ını farz kıldı.

Ve sabahladı; Allah onun üzerinden ağrısını **ربط** etmişti.

Ve su, falan yerde **ترابط** eder; eğer toplandığı yerden çıkmaz ve orada durgunlaşırsa. Ve **ماء مترابط**.

Bir bulutu vasfederek dedi:
Ondan suyu görürsün; birleşmiş, **مترابط**; ve akıp giden; yer ona dar geldi; akıp giden.
**سائح منجرد**: akıp giden, giden.

Ve onun yanında **ربيط طيب** vardır; o, küplere konulan hurmadır; su ile ıslatılır da tekrar taze hurma gibi olur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَبَطَ الشيءَ يَرْبِطُه ويَرْبُطُه رَبْطاً، فهو مَرْبُوطٌ ورَبِيطٌ: شدَّه. والرِّباطُ: ما رُبِطَ به، والجمع رُبُطٌ، وربَط الدابةَ يربِطُها ويربُطُها رَبْطاً وارْتَبَطَها. وفلان يرتَبِطُ كذا رأْساً من الدوابّ، ودابَّةٌ رَبِيطٌ: مَربوطة.
والمِرْبَطُ والمِرْبَطةُ: ما ربَطها به. والمَرْبِطُ والمَرْبَطُ: موضع رَبْطها، وهو من الظروف المخصوصة، ولا يَجْرِي مَجْرى مَنْزِلةَ الولد ومَناطَ الثُّرَيّا، لا تقول هو مني مَرْبَطَ الفرس، قال ابن بري: فمن قال في المستقبل أَرْبِطُ، بالكسر، قال في اسم المكان المَرْبِطُ، بالكسر، ومن قال أَربُط، بالضم، قال في اسم المكان مَرْبَطاً، بالفتح. ويقال: ليس له مَرْبِطُ عَنْزٍ. والمِرْبَطةُ من الرَّحْل: نِسْعةٌ لطيفة تشدّ فوق الحَشِيَّةِ. والرَّبِيطُ: ما ارْتُبِط من الدوابّ.
ويقال: نِعم الرَّبِيطُ هذا لما يُرْتَبَطُ من الخيل. ويقال: لفلان رِباطٌ من الخيل كما تقول تِلادٌ، وهو أَصلُ خيلِه. وقد خَلَّف فلان بالثَّغْر خيلاً رابِطةً، وببلد كذا رابِطةٌ من الخيل. ورِباطُ الخيلِ: مُرابَطَتُها.
والرِّباطُ من الخيل: الخمسةُ فما فوقها؛ قال بُشَير ابن أَبي حمام العَبْسِيّ:
وإِنَّ الرِّباطَ النُّكْدَ من آلِ داحِسٍ
أَبَيْنَ، فما يُفْلِحْن دُونَ رِهانِ
(* قوله «دون رهان» في الصحاح: يوم رهان.)
والرِّباطُ والمُرابَطةُ: مُلازمةُ ثَغْرِ العَدُوِّ، وأَصله أَن يَرْبِطَ كلُّ واحد من الفَريقين خيلَه، ثم صار لزومُ الثَّغْرِ رِباطاً، وربما سميت الخيلُ أَنفُسها رِباطاً. والرِّباطُ: المُواظَبةُ على الأَمر. قال الفارسي: هو ثانٍ من لزومِ الثغر، ولزومُ الثغْر ثانٍ من رِباط الخيل. وقوله عزَّ وجلَّ: وصابِرُوا ورابِطُوا؛ قيل: معناه حافِظُوا، وقيل: واظِبُوا على مَواقِيت الصلاة. وفي الحديث عن أَبي هريرة: أَن رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، قال: أَلا أَدُلُّكم على ما يَمْحو اللّهُ به الخَطايا ويَرْفَعُ به الدرجاتِ؟ قالوا: بلى يا رسول اللّه، قال: إِسْباغُ الوُضوءِ على المَكارِه، وكثرةُ الخُطى إِلى المساجِد، وانْتِظارُ الصلاةِ بعد الصلاة، فذلِكم الرِّباطُ؛ الرِّباطُ في الأَصل: الإِقامةُ على جِهادِ العدوِّ بالحرب، وارتِباطُ الخيل وإِعْدادُها، فشبَّه ما ذكر من الأَفعال الصالحة به. قال القتيبيّ: أَصل المُرابَطةِ أَن يَرْبطَ الفَرِيقانِ خيولها في ثَغْرٍ كلٌّ منهما مُعِدّ لصاحبه، فسمي المُقامُ في الثُّغور رِباطاً؛ ومنه قوله: فذلكم الرِّباطُ أَي أَنَّ المُواظبةَ على الطهارة والصلاة كالجهاد في سبيل اللّه، فيكون الرِّباطُ مصدرَ رابطْتُ أَي لازمت، وقيل: هو ههنا اسم لما يُرْبَطُ به الشيء أَي يُشَدُّ، يعني أَنَّ هذه الخِلال تَرْبِطُ صاحبها عن المعاصي وتكفُّه عن المحارم. وفي الحديث: أَنَّ رَبِيطَ بني إِسرائيل قال: زَيْنُ الحَكيِم الصمْتُ أَي زاهِدهم وحكِيمهم الذي يَرْبُطُ نفسه عن الدنيا أَي يَشُدُّها ويمنَعُها. وفي حديث عديّ: قال الشعبي وكان لنا جاراً ورَبيطاً بالنهْرَيْنِ؛ ومنه حديث ابن الأَكواع: فَرَبَطْتُ عليه أَسْتَبْقِي نفْسِي أَي تأَخرت عنه كأَنه حبَس نفْسَه وشدّها. قال الأَزهري: أَراد النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم،بقوله فذلكم الرِّباطُ، قوله عزّ وجل: يا أَيها الذين آمنوا اصْبِرُوا وصابِرُا ورابِطُوا؛ وجاءَ في تفسيره: اصبروا على دِينكم وصابروا عدوَّكم ورابطوا أَي أَقيموا على جهاده بالحرب. قال الأَزهري: وأَصل الرِّباط من مَرابِطِ الخيل وهو ارْتِباطُها بِإِزاء العدوّ في بعض الثغورِ، والعرب تسمي الخيل إِذا رُبطت بالأَفنية وعُلِفَتْ: رُبُطاً، واحدها رَبيطٌ، ويجمع الرُّبُطُ رِباطاً، وهو جمع الجمع، قال اللّه تعالى: ومن رِباطِ الخيل تُرهبون به عَدُوَّ اللّه وعدوَّكم؛ قال الفرّاء في قوله ومن رباط الخيل، قال: يريد الإِناث من الخيل، وقال: الرِّباطُ مُرابَطةُ العدوِّ وملازَمةُ الثغر، والرجلُ مُرابِطٌ. والمُرابِطاتُ: جماعات الخيول التي رابَطَت. ويقال: ترَابَط الماءُ في مكان كذا وكذا إِذا لم يبرحْه ولم يخرج منه فهو ماءٌ مُترابِطٌ أَي دائمٌ لا يَنْزَحُ؛ قال الشاعر يصف سحاباً: تَرَى الماء منه مُلْتقٍ مُترابِطٌ
ومُنْحَدِرٌ، ضاقَتْ به الأَرضُ، سائحُ
والرِّباطُ: الفُؤَاد كأَنَّ الجسم رُبِطَ به. ورجل رابِطُ الجَأْشِ ورَبِيطُ الجأْشِ أََي شديد القلب كأَنه يرْبُط نفْسَه عن الفِرار يكُفُّها بجُرْأَته وشَجاعته. وربَطَ جأْشُه رِباطةً: اشتدَّ قلبُه ووَثُقَ وحَزُمَ فلم يَفِرّ عند الرَّوْعِ؛ وقال العجاج يصف ثوراً وحْشيّاً: فباتَ وهو ثابتُ الرِّباطِ
أَي ثابِتُ النفْسِ. وربَطَ اللّهُ على قلبِه بالصبرِ أَي أَلهَمه الصبْرَ وشدَّه وقَوّاه. ونَفَسٌ رابِطٌ: واسِعٌ أَريضٌ، وحكى ابن الأَعْرابي عن بعض العرب أَنه قال: اللهم اغْفِر لي والجِلْدُ بارِدٌ والنفْسُ رابِطٌ والصُّحُفُ منتَشِرة والتوْبةُ مقبولةٌ، يعني في صحَّته قبل الحِمام، وذكَّر النفْسَ حَملاً على الرُّوحِ، وإِن شئت على النسب. والرَّبِيطُ: التمر اليابسُ يوضع في الجِرابِ ثم يُصَبُّ عليه الماء. والرَّبيطُ: البُسْرُ المَوْدونُ. وارتَبَطَ في الحَبْل: نَشِبَ؛ عن اللحياني. والرَّبِيطُ: الذاهب؛ عن الزجّاجي، فكأَنه ضدّ، وقيل: الرَّبِيطُ الرّاهِبُ.
والرِّباطُ: ما تُشَدُّ به القِرْبةُ والدابةُ وغيرهما، والجمع رُبُطٌ؛ قال الأَخطل:
مِثل الدَّعامِيصِ في الأَرْحامِ عائرة،
سُدَّ الخَصاصُ عليها، فهْو مَسْدُودُ
تموتُ طَوْراً، وتَحْيا في أَسِرَّتِها،
كما تُقَلَّبُ في الرُّبْطِ المَراوِيدُ
والأَصل في رُبْطٍ: رُبُطٌ ككتاب وكُتب، والإِسكان جائز على جهة التخفيف. وقطَع الظبْيُ رِباطَه أَي حِبالَتَه إِذا انْصَرف مَجْهوداً. ويقال: جاء فلان وقد قرَض رِباطَه. والرِّباطُ: واحد الرِّباطاتِ المبْنِيّةِ. والرَّبِيطُ: لقَبُ الغَوْثِ بن مُرَّة
(* قوله «ابن مرة» في القاموس: ابن
مر، بدون هاء تأْنيث، قال شارحه: ووقع في الصحاح مرة، وهو وهم.).

##### Türkçe

**رَبَطَ** şeyi **يَرْبِطُه** ve **يَرْبُطُه** **رَبْطاً** (bağladı); o hâlde o **مَرْبُوطٌ**’tur
ve **رَبِيطٌ**: onu sıktı (bağladı). Ve **الرِّباطُ**: kendisiyle bağlanan şeydir; çoğulu **رُبُطٌ**’tur. Ve biniti **ربَطَ الدابةَ**
**يربِطُها** ve **ويربُطُها** **رَبْطاً** (bağlar) ve onu **ارْتَبَطَها** (bağladı). Ve falan kimse,
binitlerden şu kadar başı **يرتَبِطُ** (bağlar). Ve **دابَّةٌ رَبِيطٌ**: bağlanmış (binit).

Ve **المِرْبَطُ** ve **المِرْبَطةُ**: onu kendisiyle bağladığı şeydir. Ve **المَرْبِطُ** ve **المَرْبَطُ**:
onun bağlandığı yerdir; bu, hususî zarf(lar)dandır; **مَنْزِلةَ الولد** ve
**مَناطَ الثُّرَيّا**’nın yürüdüğü tarz üzere yürümez; “o benden **مَرْبَطَ الفرس**’tir” demezsin.
İbn Berrî dedi ki: Gelecek zamanda **أَرْبِطُ** (kesre ile) diyen kimse, mekân ismi olarak
**المَرْبِطُ** (kesre ile) der; **أَربُط** (damme ile) diyen kimse ise, mekân ismi olarak
**مَرْبَطاً** (fetha ile) der. Ve denir ki: Onun için **مَرْبِطُ عَنْزٍ** yoktur. Ve **المِرْبَطةُ** (semerden):
**نِسْعةٌ** (ince bir kayış)tır; **الحَشِيَّةِ**’nin üstünde sıkılır. Ve **الرَّبِيطُ**:
binitlerden bağlanmış olan şeydir.

Ve denir ki: Bağlanan atlardan olan şey için “Bu, ne güzel **الرَّبِيطُ**!” Ve denir ki: Falanın
atlar(ın)dan bir **رِباطٌ**’ı vardır; tıpkı **تِلادٌ** dediğin gibi; o, onun atlarının aslıdır. Ve gerçekten falan kimse
**بالثَّغْر**’da bağlı atlar (**خيلاً رابِطةً**) bırakmıştır; ve falanca beldede atlardan bir **رابِطةٌ** vardır. Ve **رِباطُ الخيلِ**:
onları **مُرابَطَتُها** (sınırda bağlı tutma/konaklatma)dır.

Ve atlardan **الرِّباطُ**: beş ve üstüdür; Büşeyr b. Ebî Humâm el-Absî dedi ki:
وإِنَّ الرِّباطَ النُّكْدَ من آلِ داحِسٍ
أَبَيْنَ، فما يُفْلِحْن دُونَ رِهانِ
(* “دون رهان” sözü, Sıhâh’ta: “يوم رهان”.)

Ve **الرِّباطُ** ve **المُرابَطةُ**: düşman sınırını (**ثَغْرِ العَدُوِّ**) gözetip ona bitişik bulunmaktır; aslı şudur ki
iki taraftan her biri atını bağlar; sonra sınırda durup kalmaya **رِباطاً** denmiştir; bazen
atların kendilerine de **رِباطاً** denmiştir. Ve **الرِّباطُ**: işe devamlılık (**المُواظَبةُ**)tır.
Fârisî dedi ki: O, sınırda durup kalmadan ikinci bir (anlam)dır; sınırda durup kalmak da atları bağlamaktan ikinci bir (anlam)dır.
Azîz ve celîl olanın sözü: **وصابِرُوا ورابِطُوا**; denildi ki: manası “koruyun”dur; ve denildi ki:
namaz vakitlerine devam edin. Ve Ebû Hureyre’den hadiste: Allah’ın elçisi,
Allah ona salât ve selâm etsin, dedi ki: “Size Allah’ın kendisiyle günahları sildiği ve dereceleri yükselttiği şeyi göstereyim mi?”
Dediler ki: Evet, ey Allah’ın elçisi. Dedi ki: “Zorluklar üzerine abdesti tam yapmak,
mescitlere adımları çoğaltmak ve namazdan sonra namazı beklemek; işte bu **الرِّباطُ**tur.”
**الرِّباطُ** aslında: düşmana karşı savaşla cihadda ikamet etmek, atları bağlamak ve hazırlamaktır;
böylece zikredilen salih fiilleri ona benzetti. Kuteybî dedi ki: **المُرابَطةِ**’nın aslı, iki tarafın
bir sınırda atlarını bağlamasıdır; her biri, arkadaşına karşı hazırlanmış olarak; böylece sınır yerlerinde ikamet etmeye
**رِباطاً** denmiştir; bundan da onun sözü: “İşte bu **الرِّباطُ**tur” yani temizlik ve namaza devam, Allah yolunda cihad gibidir.
Böylece **الرِّباطُ**, **رابطْتُ**’nun masdarı olur; yani “devam ettim/ayrılmadım”; ve denildi ki: burada o,
kendisiyle şeyin bağlandığı şeyin ismidir; yani “sıkılır”; yani bu hasletler, sahibini günahlardan bağlar ve onu haramlardan alıkoyar.
Ve hadiste: İsrailoğullarının **رَبِيطَ**’i dedi ki: “Hikmetlinin ziyneti susmaktır”; yani onların zâhidi ve hikmetlisi;
dünyadan nefsini bağlayan, yani onu sıkan ve men eden. Ve Adî hadîsinde:
Şa‘bî dedi ki: “Ve bizim için Nehreyn’de bir komşu ve bir **رَبيطاً** vardı.” Ve bundan İbnü’l-Ekvâ‘ hadîsi:
“Üzerine **فَرَبَطْتُ**; nefsimi korumak için” yani ondan geri kaldım; sanki o, nefsini hapsetmiş ve bağlamıştı.
Ezherî dedi ki: Nebî, Allah ona salât ve selâm etsin, “İşte bu **الرِّباطُ**tur” sözüyle, azîz ve celîl olanın şu sözünü kastetti:
**يا أَيها الذين آمنوا اصْبِرُوا وصابِرُا ورابِطُوا**; ve onun tefsirinde geldi: “Dininiz üzere sabredin, düşmanınıza karşı sabır yarışına girin,
ve **رابِطُوا**: yani savaşla onun cihadı üzere ikamet edin.” Ezherî dedi ki: **الرِّباط**’ın aslı, atların **مَرابِطِ**’indendir;
o da, bazı sınır yerlerinde düşmana karşılık olarak onları **ارْتِباطُها** (bağlayıp hazır tutma)dır.
Araplar, avlulara bağlanıp yemlenen atlara **رُبُطاً** derler; tekili **رَبيطٌ**tur; ve **الرُّبُطُ**’u **رِباطاً** diye cemederler;
bu, cem‘in cem‘idir. Allah Teâlâ dedi ki: **ومن رِباطِ الخيل تُرهبون به عَدُوَّ اللّه وعدوَّكم**.
Ferrâ, “**ومن رباط الخيل**” sözünde dedi ki: dişileri kasteder. Ve dedi ki: **الرِّباطُ**, düşmana karşı **مُرابَطةُ** ve sınırı
**ملازَمةُ**’dir; adam **مُرابِطٌ**tur. Ve **المُرابِطاتُ**: **رابَطَت** (murâbata yapan) atların topluluklarıdır.
Ve denir ki: Su, falan ve falan yerde **ترَابَط** etti; eğer oradan ayrılmadı ve ondan çıkmadıysa; o hâlde o,
**مُترابِطٌ** sudur; yani sürekli, çekilip tükenmez. Şair, bir bulutu vasfederek dedi ki:
تَرَى الماء منه مُلْتقٍ مُترابِطٌ
ومُنْحَدِرٌ، ضاقَتْ به الأَرضُ، سائحُ

Ve **الرِّباطُ**: **الفُؤَاد**’dır; sanki beden onunla bağlanmıştır. Ve **رجل رابِطُ الجَأْشِ**
ve **رَبِيطُ الجأْشِ**: yani güçlü yürekli; sanki kaçmaktan nefsini bağlar; cesareti ve yiğitliğiyle onu tutar.
Ve onun **جأْشُه**’u **رِباطةً** bağladı: kalbi şiddetlendi, sağlamlaştı ve azmetti; korku anında kaçmadı.
Ve Accâc, vahşî bir boğayı vasfederek dedi ki:
فباتَ وهو ثابتُ الرِّباطِ
yani nefsi sabit.

Ve Allah onun kalbi üzerine sabırla **ربَطَ** etti: yani ona sabrı ilham etti, onu sıktı ve onu kuvvetlendirdi.
Ve **نَفَسٌ رابِطٌ**: geniş, ferah. İbnü’l-A‘râbî, bazı Araplardan nakletti: o dedi ki:
“Allah’ım beni bağışla; deri soğukken, nefis **رابِطٌ** iken, sahifeler yayılmışken ve tevbe kabul olunmuşken”;
yani hamama girmeden önce, sıhhatinde. Ve **النَّفْسَ**’i müzekker yaptı; **الرُّوحِ** üzerine hamlen; istersen nesep üzerine.

Ve **الرَّبِيطُ**: kuru hurmadır; torbaya konur, sonra üzerine su dökülür.
Ve **الرَّبيطُ**: **البُسْرُ المَوْدونُ**’dur. Ve ipte **ارتَبَطَ** etti: takılıp kaldı; Lihyânî’den.
Ve **الرَّبِيطُ**: giden; Zeccâcî’den; sanki o, zıddıdır. Ve denildi ki: **الرَّبِيطُ** rahip/zâhiddir.

Ve **الرِّباطُ**: kırba, binit ve başkasıyla bağlanan şeydir; çoğulu **رُبُطٌ**tur. Ahtal dedi ki:
مِثل الدَّعامِيصِ في الأَرْحامِ عائرة،
سُدَّ الخَصاصُ عليها، فهْو مَسْدُودُ
تموتُ طَوْراً، وتَحْيا في أَسِرَّتِها،
كما تُقَلَّبُ في الرُّبْطِ المَراوِيدُ

Ve **رُبْطٍ**’taki asl (şudur): **رُبُطٌ**; tıpkı **كتاب** ve **كُتب** gibi; sükûn, hafifletme yönünden câizdir.
Ve ceylan **رِباطَه**’ını kesti: yani ağı(lar)ını; eğer yorgun olarak dönüp gittiyse. Ve denir ki:
Falan geldi; hâlbuki **رِباطَه**’ını kemirmişti. Ve **الرِّباطُ**: inşa edilmiş **الرِّباطاتِ**’ın tekilidir.
Ve **الرَّبِيطُ**: **الغَوْثِ بن مُرَّة**’nin lakabıdır.
(* “ابن مرة” sözü, Kāmûs’ta: “ابن مر” (te’nis **ه**’si olmaksızın); şârihi dedi ki: Sıhâh’ta “مرة” vâki olmuştur; o bir vehimdir.)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ب ط * * رَبَطَهُ * شدّه وبابه ضرب ونصر والموضع * مَرْبَطٌ * بكسر الباء وفتحها و * ارتبَطَ * بمعنى ربط و * الرِّبَاطُ * بالكسر ما تُشد به الدابة والقربة وغيرهما والجمع * رُبْطٌ * بسكون الباء و * الرِّبَاطُ * أيضا * المُرَابَطَةُ * وهي مُلازمة ثغر العدو و * رِبَاطُ * الخيل مُرابطتها ويقال * الرِّبَاطُ * الخيل الخمس فما فوقها

##### Türkçe

* ر ب ط * **رَبَطَهُ**: onu bağladı/sıktı; **شدّه** (onu sıktı) ve onun bâbı **ضرب** ve **نصر**’dır. Yer: **مَرْبَطٌ**; **الباء**’nın kesri ve fethi ile. Ve **ارتبَطَ**: **ربط** anlamındadır. Ve **الرِّبَاطُ** (kesr ile): onunla binek hayvanı, kırba ve başkası bağlanan şeydir; çoğulu **رُبْطٌ**’dur, **الباء**’nın sükûnu ile. Ve **الرِّبَاطُ** ayrıca **المُرَابَطَةُ**’dır; o, düşmanın sınır ağzına/sınır noktasına ملازمة (mülâzemet/bağlı kalma)dır. Ve **رِبَاطُ** atların: onların مُرابطتها (murâbatası)dır. Ve denilir: **الرِّبَاطُ** atlar, beş (at) ve daha yukarısıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ربطه، أي الشيء يربطه، بالكسر: ويربطه، بالضم، وهذه عن الأخفش، نقله الجوهري، ربطا: شده، فهو مربوط وربيط، يقال: دابة ربيط، أي مربوطة. والرباط، بالكسر: ما ربط به، أي شد به، وفي العباب والصحاح: ما تشد به القربة والدابة وغيرهما، ج: ربط، بضم فسكون، والأصل فيه ككتب، والإسكان حائز على التخفيف، قال الأخطل، يصف الأجنة في بطون الأتن:
  مثل الدعاميص في الأرحام غائرة                      سد الخصاص عليها فهو مسدود
  تموت طورا وتحيا في أسرتـهـا                      كما تقلب في الربط الـمـراويد كذا في الصحاح والعباب، ويروى: كما تفلت، وهكذا وجد في ديوان الأخطل بخط أبي زكريا. والرباط: الفؤاد، كأن الجسم ربط به. والرباط: المواظبة على الأمر. قال الفارسي: هو ثان من لزوم الثغر، ولزوم الثغر: ثان من رباط الخيل. والرباط: ملازمة ثغر العدو، كالمرابطة، كما في الصحاح. ورباط الخيل: مرابطتها، وربما سمي الخيل رباطا. أو الرباط: الخيل الخمس منها فما فوقها، نقله الجوهري. وأنشد للشاعر، وهو بشير بن أبي حمام العبسي:
  وإن الرباط النكد من آل داحس                      أبين فما يفلحـن يوم رهـان

  كما في الصحاح. وفي اللسان: دون رهان. ورواية ابن دريد: جرين فلم يفلحن. وزاد الجوهري: يقال: لفلان رباط من الخيل، كما تقول: تلاد، وهو أصل خيله. والرباط أيضا: واحد الرباطات المبنية، نقله الجوهري. أو المرابطة في الأصل: أن يربط كل من الفريقين خيولهم في ثغره، وكل معد لصاحبه، فسمي المقام في الثغر رباطا. قاله القتيبي، على ما نقله الصاغاني. وفي اللسان: ثم صار لزوم الثغر رباطا، وربما سميت الخيل أنفسها رباطا، ومنه قوله تعالى  اصبروا وصابروا ورابطوا  جاء في تفسيره: اصبروا على دينكم، وصابروا على عدوكم، ورابطوا، أي أقيموا على جهاد عدوكم بالحرب وارتباط الخيل، أو معناه المحافظة على مواقيت الصلاة، وقيل: المواظبة عليها، وقيل انتظار الصلاة بعد الصلاة، لقوله صلى الله تعالى عليه وسلم فيما رواه عنه أبو هريرة رضي الله عنه:  ألا أدلكم على ما يمحو الله به الخطايا ويرفع به الدرجات? قالوا: بلى يا رسول الله، قال: إسباغ الوضوء على المكاره، وكثرة الخطا إلى المساجد، وانتظار الصلاة بعد الصلاة، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط  فشبه ما ذكره من الأفعال الصالحة به. والقولان ذكرهما الأزهري. قلت: فيكون الرباط: مصدر رابطت: أي لازمت، وقيل: هو هاهنا اسم لما يربط به الشيء، أي يشد، يعني أن هذه الخلال تربط صاحبها عن المعاصي، وتكفه عن المحارم. والمربط، كمنبر: ما ربط به الدابة، كالمربطة، كما في اللسان. والمربط، كمقعد ومنزل: موضعه، أي موضع ربط الدابة، وهو من الظروف المخصوصة، ولا يجري مجرى مناط الثريا، لا تقول: هو مني مربط الفرس، قال ابن بري: فمن قال في المستقبل: أربط، بالكسر، قال في اسم المكان: المربط، بالكسر، ومن قال: أربط، بالضم، قال في اسم المكان: المربط، بالفتح، ويقال: ليس له مربط عنز. وفي العباب: قال الحارث ابن عباد في فرسه النعامة:
  قربا مربط النعامة مـنـي                      لقحت حرب وائل عن حيال

  والربيط، كأمير: التمر اليابس يوضع في الجراب ويصب عليه الماء، قال أبو عبيد: إذا بلغ التمر اليبس وضع في الجرار، وصب عليه الماء فذلك الربيط، فإن صب عليه الدبس فذلك المصقر، ونقله الزمخشري في الأساس، فقال: هو تمر يجعل في الجرار ويبل بالماء ليعود كالرطب، وهو مجاز. وقال ابن فارس: فأما قولهم للتمر: ربيط فيقال: إنه الذي ييبس فيصب عليه الماء، قال: ولعل هذا من الدخيل. وقيل: إنه بالدال: الربيد وليس بأصل. وفي الصحاح: الربيط: البسر المودون. والربيط: الراهب، والزاهد، والحكيم الذي ظلف، أي ربط نفسه عن الدنيا، أي سدها ومنعها، ومنه الحديث:  إن ربيط بني إسرائيل قال: زين الحكيم الصمت  كالرابط في الثلاث، الأول منها عن ابن الأعرابي. والربيط: لقب الغوث بن مر، ووقع في الصحاح: مرة، وهو مهم، أي ابن طابخة بن الياس ابن مضر بن نزار بن معد بن عدنان. قال ابن الكلبي: لأن أمه كانت لا يعيش لها ولد، فنذرت لئن عاش هذا لتربطن برأسه صوفة، ولتجعلنه ربيط الكعبة، فعاش ففعلت، وجعلته خادما للبيت حتى بلغ الحلم فنزعته، فلقب الربيط، كما نقله الصاغاني. والربيطة، بهاء: ما ارتبط من الدواب. وفي الصحاح: وفلان يرتبط كذا رأسا من الدواب، ويقال: نعم الربيط هذا، لما يرتبط من الخيل. والمربطة، بالكسر: نسعة لطيفة تشد فوق خشبة، هكذا في النسخ بالموحدة والخاء وهو غلط، صوابه: حشية الرحل، بالحاء المهملة والتحتية. ومن المجاز: رجل رابط الجأش، وربيطه، أي شجاع شديد القلب، كأنه يربط نفسه عن الفرار يكفها بجراءته وشجاعته. وربط جأشه رباطة، بالكسر، أي اشتد قلبه، ووثق وحزم فلم يفر عند الروع، ومن سجعات الأساس: لولا رجاحة عقله، ورباطة جأشه، ما طمع الجد العاثر في انتعاشه. ومن المجاز: ربط الله تعالى على قلبه، أي ألهمه الصبر، وشده وقواه، ومنه قوله تعالى  لولا أن ربطنا على قلبها  . وكذا قوله تعالى  وربطنا على قلوبهم إذ قاموا  أي ألهمناهم الصبر. ونفس رابط: واسع أريض، وحكى ابن الأعرابي عن بعض العرب أنه قال: اللهم اغفر لي والجلد بارد، والنفس رابط والصحف منتشرة، والتوبة مقبولة، يعني في صحته قبل الحمام، وذكر النفس حملا على الروح، وإن شئت على النسب. ومربوط: ة، بالإسكندرية، هكذا نقله الصاغاني في كتابيه، وهو وهم ظاهر منه، والصواب: أن القرية المذكورة هي مريوط بالتحتية، لا بالموحدة، وأعاده الصاغاني ثانيا على الصواب في ر ي ط في التكملة، وذكر أن أهلها أطول الناس أعمارا، وقال فيها: إنها من كور الإسكندرية.قال المصنف: وقد رأيت منهم أناسا بالإسكندرية، وبثغر رشيد منهم جماعة. وارتبط فرسا: اتخذه للرباط أي لمرابطة العدو وتقول هو يرتبط كذا وكذا من الخيل. وحكى الشيباني: ماء مترابط، أي دائم لا ينزح، كما في الصحاح. وقد ترابط الماء في مكان كذا وكذا، إذا لم يبرحه ولم يخرج منه، وهو مجاز، قال الشاعر يصف سحابا:
  ترى الماء منه مكنف متـرابـط                      ومنحدر ضاقت به الأرض سائح

  ومرباط، كمحراب: د، بساحل بحر الهند مما يلي اليمن، في أعمال حضرموت.
 ومما يستدرك عليه: ارتبط الدابة، كربطها بحبل لئلا تفر. وخلف فلان بالثغر خيلا رابطة، وببلد كذا رابطة من الخيل، كما في الصحاح. وفي حديث ابن الأكوع:  فربطت عليه أستبقي نفسي  ، أي تأخرت عنه، كأنه حبس نفسه وشدها. والربط، بضمتين: الخيل تربط بالأفنية وتعلف، واحدها ربيط، ويجمع الربط رباطا، وهو جمع الجمع. وقال الفراء في قوله تعالى  ومن رباط الخيل  ، قال: يريد الإناث من الخيل. والرباط: النفس، وقال العجاج يصف ثورا وحشيا:
  فبات وهو ثابت الرباط أي ثابت النفس. وارتبط في الحبل: نشب، عن اللحياني. والربيط: الذاهب، عن الزجاجي، فكأنه ضد، كما في اللسان. والارتباط: الاعتلاق، نقله الطيبي عن الزجاج وأبي عبيدة. وفي المثل:  استكرمت فاربط  ويروى: أكرمت. أي وجدت فرسا كريما فاحفظه، يضرب في وجوب الاحتفاظ بالنفائس، ويروى فارتبط. ويقال: ربط لذلك الأمر جأشا، أي صبر نفسه وحبسها عليه. وقال الليث: المرابطات: جماعة الخيول الذين رابطوا. قال: وفي الدعاء: اللهم انصر جيوش المسلمين وسراياهم ومرابطاتهم، أي خيلهم المرابطة. ويقال: وقف ماله على المرابطة، وهم الجماعة رابطوا. والغزاة في مرابطهم ومرابطاتهم، أي مواضع المرابطة. وفي الصحاح: قطع الظبي رباطه، أي حبالته. ويقال: جاء فلان وقد قرض رباطه، إذا ننصرف مجهودا، وهو مجاز. وفي الأساس: قرض فلان رباطه، إذا مات، وقد تقدم هذا للمصنف في ق ر ض. والرابطة: العلقة والوصلة. والرباط: كشداد: من يربط الأوتار. والمرابط: لقب جماعة من المغاربة، منهم القاضي أبو عبد الله محمد بن خلف بن سعيد بن وهب الأندلسي عرف بابن المرابط، قاضي المرية وعالمها، شرح صحيح البخاري، توفي سنة 485 ومن المتأخرين: شيخ مشايخ شيوخنا أبو عبد الله محمد بن أبي بكر الدلائي، حدث عنه العلامة أبو عبد الله محمد بن أحمد بن عبد الله بن الحسين الورزازي وغيره. ورباط الفتح: مدينة قرب سلا، على نهر بالقرب من البحر المحيط، بناها الأمير المنصور يعقوب بن تاشفين على هيئة الإسكندرية.

##### Türkçe

**ربطه**: yani bir şeyi bağlar; kesre ile: ve onu bağlar; damme ile; bu, **الأخفش**’tendir; onu **الجوهري** nakletti. **ربطا**: onu sıktı/bağladı; o hâlde o **مربوط** ve **ربيط**tir. Denir: **دابة ربيط**; yani bağlanmış.

**والرباط**, kesre ile: kendisiyle bağlanan şey; yani kendisiyle sıkılan. **العباب** ve **الصحاح**’ta: kırbayı, biniti ve başkalarını kendisiyle sıktığın şey; çoğulu: **ربط**; damme sonra sükûn ile; aslı onda **كتب** gibidir; sükûn, hafifletme üzere galiptir. **الأخطل** dedi; dişi eşeklerin karınlarındaki ceninleri vasfederken:
  Rahimlerde derinlere gömülmüş **الدعاميص** gibi,                      aralıkları kapatılmış; onun üzerine kapatılmıştır
  Bazen ölür, bazen yuvalarında yaşar,                      tıpkı **الربط** içinde **المراويد**in dönüp durması gibi

Böylece **الصحاح** ve **العباب**’da. Ve rivayet olunur: “**كما تفلت**” (tıpkı sıyrılıp kurtulması gibi). Ve böylece **الأخطل**’ın divanında **أبي زكريا**’nın hattıyla bulunmuştur.

**والرباط**: yürek; sanki beden onunla bağlanmıştır. **والرباط**: işe devamlılık. **الفارسي** dedi: o, sınır boyunu tutmanın ikincisidir; sınır boyunu tutmak: atları bağlamanın ikincisidir. **والرباط**: düşman sınır boyuna yapışıp kalmak; **المرابطة** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. **ورباط الخيل**: onların sınır boyunda bağlanıp bekletilmesi; bazen atlara **رباط** adı verilmiştir. Yahut **الرباط**: beş at ve daha fazlası; **الجوهري** onu nakletti. Şairin (o, **بشير بن أبي حمام العبسي**’dir) şu beyti okunmuştur:
  Ve gerçekten uğursuz **الرباط** (bağlı atlar) **آل داحس**’tendir;                      apaçıktır; artık rehin günü başarıya ermezler

**الصحاح**’ta olduğu üzere. **اللسان**’da: “**دون رهان**” (rehinden aşağı). **ابن دريد** rivayeti: “**جرين فلم يفلحن**” (koştular da başaramadılar). **الجوهري** şunu da ekledi: denir: falanın atlardan bir **رباط**ı vardır; senin “**تلاد**” dediğin gibi; o, onun atlarının aslıdır.

**والرباط** ayrıca: yapılmış **الرباطات**tan bir tanesi; **الجوهري** onu nakletti. Yahut aslında **المرابطة**: iki taraftan her birinin atlarını kendi sınır boyunda bağlamasıdır; her biri sahibine karşı hazırdır; böylece sınır boyunda ikamet etmeye **رباط** denildi. Bunu **القتيبي** söyledi; **الصاغاني**’nin naklettiği üzere. **اللسان**’da: sonra sınır boyunu tutmak **رباط** oldu; bazen atların kendilerine de **رباط** denildi. Ondandır ki Yüce Allah’ın sözü: **اصبروا وصابروا ورابطوا**. Tefsirinde geldi: dininiz üzere sabredin; düşmanınıza karşı sabır yarışına girin; ve **رابطوا**: yani savaşla ve atları bağlayıp hazır tutmakla düşmanınıza karşı cihadda ikamet edin. Yahut manası: namaz vakitlerini muhafaza etmektir; ve denildi: ona devamlılıktır; ve denildi: namazdan sonra namazı beklemektir; Peygamber’in (Allah Teâlâ ona salât etsin) **أبو هريرة** (Allah ondan razı olsun) yoluyla rivayet edilen sözünden dolayı: **ألا أدلكم على ما يمحو الله به الخطايا ويرفع به الدرجات? قالوا: بلى يا رسول الله، قال: إسباغ الوضوء على المكاره، وكثرة الخطا إلى المساجد، وانتظار الصلاة بعد الصلاة، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط**. Böylece, zikrettiği salih fiilleri ona benzetti. İki görüşü **الأزهري** zikretti.

Dedim: o hâlde **الرباط**: **رابطت**’ın masdarı olur; yani yapışıp kaldım/devam ettim. Ve denildi: burada o, kendisiyle şeyin bağlandığı şeyin adıdır; yani sıkılır; yani bu hasletler sahibini günahlardan bağlar ve onu haramlardan alıkoyar.

**والمربط**, **منبر** gibi: biniti kendisiyle bağladığın şey; **المربطة** gibi; **اللسان**’da olduğu üzere. **والمربط**, **مقعد** ve **منزل** gibi: onun yeri; yani biniti bağlama yeri; o, hususi zarf(lar)dandır; **مناط الثريا**’nın gidişatı üzere yürümez; “o, benden atın bağlandığı yer” demezsin. **ابن بري** dedi: gelecekte “**أربط**”ı kesre ile söyleyen, mekân isminde “**المربط**”ı kesre ile söyler; “**أربط**”ı damme ile söyleyen, mekân isminde “**المربط**”ı fetha ile söyler. Ve denir: onun bir keçi bağlayacak **مربط**ı yoktur. **العباب**’da: **الحارث ابن عباد** atı **النعامة** hakkında dedi:
  **النعامة**’nın bağlandığı yeri bana yaklaştırın,                      çünkü **وائل** savaşı bir hileden gebe kaldı

**والربيط**, **أمير** gibi: kuru hurma; torbaya konur ve üzerine su dökülür. **أبو عبيد** dedi: hurma kuruluğa ulaştığında küplere konur ve üzerine su dökülür; işte o **الربيط**tir; eğer üzerine pekmez dökülürse o **المصقر**dır. **الزمخشري** onu **الأساس**’ta nakletti; şöyle dedi: o, küplere konan ve yaş hurma gibi geri dönsün diye suyla ıslatılan hurmadır; bu mecazdır. **ابن فارس** dedi: hurmaya “**ربيط**” demelerine gelince, denir ki o, kuruyan ve üzerine su dökülen şeydir. Dedi: belki bu, yabancı (dâhil) olandır. Ve denildi: o, **بالدال** ile **الربيد**’dir; asıl değildir. **الصحاح**’ta: **الربيط**: yağlanmış **البسر** (olgunlaşmamış hurma).

**والربيط**: rahip, zahid ve kendini (dünyadan) alıkoyan hikmet sahibi; yani kendini dünyadan bağladı; yani onu kapadı ve engelledi. Ondandır hadis: **إن ربيط بني إسرائيل قال: زين الحكيم الصمت**. Üçteki **الرابط** gibi; birincisi bunlardan **ابن الأعرابي**’dendir.

**والربيط**: **الغوث بن مر**’in lakabıdır. **الصحاح**’ta: **مرة** diye vaki olmuştur; o, mühimdir; yani **ابن طابخة بن الياس ابن مضر بن نزار بن معد بن عدنان**. **ابن الكلبي** dedi: çünkü annesinin yaşayan çocuğu olmazdı; “eğer bu yaşarsa başına bir yün parçası bağlayacağım ve onu Kâbe’nin **ربيط**i yapacağım” diye adakta bulundu; o yaşadı; o da yaptı; onu evin hizmetçisi yaptı; bulûğa erince onu çözdü; böylece **الربيط** lakabını aldı; **الصاغاني**’nin naklettiği üzere.

**والربيطة**, **بهاء** ile: bineklerden bağlanıp ayrılmış olan şey. **الصحاح**’ta: falan, bineklerden şu kadar başı **يرتبط** eder (kendine bağlar/ayırır). Ve denir: bu, atlardan kendine bağladığı şey için “ne güzel **الربيط**”.

**والمربطة**, kesre ile: ince bir kayış; bir tahta üzerine bağlanır. Böylece nüshalarda **بالموحدة والخاء** ile (yazılmıştır); o yanlıştır; doğrusu: **حشية الرحل**; **بالحاء المهملة والتحتية** ile.

Mecazdan: **رجل رابط الجأش** ve **ربيطه**; yani cesur, yürekçe şiddetli; sanki kaçmaktan kendini bağlar; cesareti ve yiğitliğiyle onu tutar. **وربط جأشه رباطة**, kesre ile: yani kalbi kuvvetlendi; sağlamlaştı ve azmetti; korku anında kaçmadı. **الأساس**’ın seci’lerinden: “Aklının ağırlığı ve **رباطة جأشه** olmasaydı, tökezleyen talih onun dirilişine tamah etmezdi.”

Mecazdan: Allah Teâlâ onun kalbi üzerine bağladı; yani ona sabrı ilham etti; onu sıktı ve kuvvetlendirdi. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **لولا أن ربطنا على قلبها**. Yine Yüce Allah’ın sözü: **وربطنا على قلوبهم إذ قاموا**; yani onlara sabrı ilham ettik.

**ونفس رابط**: geniş, verimli. **ابن الأعرابي** bazı Araplardan nakletti: “Allah’ım beni bağışla; deri soğukken, nefis **رابط** iken, sahifeler yayılmışken ve tevbe kabul olunmuşken”; yani hamama girmeden önce, sağlığında. Nefsi, ruh üzerine حمل ederek zikretti; istersen nesep üzerine.

**ومربوط**: **ة**; İskenderiye’de; böylece **الصاغاني** onu iki kitabında nakletti; bu, ondan açık bir vehimdir. Doğrusu: zikredilen köy **مريوط**tur; **بالتحتية** ile; **بالموحدة** ile değil. **الصاغاني** onu **التكملة**’de **ر ي ط** içinde ikinci defa doğru olarak iade etti; ve halkının insanların en uzun ömürlüleri olduğunu zikretti; ve onda dedi ki: o, İskenderiye’nin **كور**larındandır. Müellif dedi: Ben onlardan İskenderiye’de insanlar gördüm; ve Reşid sınırında onlardan bir cemaat (gördüm).

**وارتبط فرسا**: onu **الرباط** için edindi; yani düşmana karşı **مرابطة** için. Ve dersin: o, atlardan şu kadarını ve şu kadarını **يرتبط** eder. **الشيباني** nakletti: **ماء مترابط**; yani sürekli, çekilip bitmeyen; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Ve su, şu yerde ve şu yerde **ترابط** etti; eğer oradan ayrılmadı ve ondan çıkmadıysa; bu mecazdır. Şair, bir bulutu vasfederken dedi:
  Ondan suyu görürsün: kuşatılmış, **مترابط**;                      ve aşağı inen (su): yeryüzü ona dar gelmiştir; akıp giden

**ومرباط**, **محراب** gibi: Hind denizi sahilinde, Yemen tarafına yakın; Hadramut amellerindendir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **ارتبط الدابة**; onu, kaçmasın diye bir iple bağlamak gibi. Falan, sınır boyunda bağlı atlar (**خيلا رابطة**) bıraktı; ve şu beldede atlardan bir **رابطة** (bıraktı); **الصحاح**’ta olduğu üzere. **ابن الأكوع** hadîsinde: **فربطت عليه أستبقي نفسي**; yani ondan geri kaldım; sanki kendini hapsetti ve sıktı.

**والربط**, iki damme ile: avlulara bağlanan ve yemlenen atlar; tekili **ربيط**tir. Ve **الربط**, **رباط** olarak cem’ olunur; o, cem’in cem’idir. **الفراء**, Yüce Allah’ın sözü **ومن رباط الخيل** hakkında dedi: dişi atları kasteder.

**والرباط**: nefis. **العجاج**, bir yaban öküzünü vasfederken dedi:
  Geceledi; o, **ثابت الرباط** idi; yani nefsi sabit.

**وارتبط في الحبل**: takıldı/saplandı; **اللحياني**’den. **والربيط**: giden; **الزجاجي**’den; sanki zıddıdır; **اللسان**’da olduğu üzere. **والارتباط**: **الاعتلاق**; **الطيبي** onu **الزجاج** ve **أبي عبيدة**’den nakletti.

Meselde: **استكرمت فاربط**; ve rivayet olunur: **أكرمت**. Yani: asil bir at buldun; onu koru. Nefis şeyleri korumanın gerekliliğinde darb-ı mesel olur. Ve rivayet olunur: **فارتبط**. Ve denir: o iş için bir **جأش** bağladı; yani nefsini ona sabrettirdi ve ona karşı hapsetti.

**الليث** dedi: **المرابطات**: **رابطوا** eden atların topluluğu. Dedi: duada: “Allah’ım Müslümanların ordularını, seriyyelerini ve **مرابطاتهم**’ı muzaffer kıl”; yani sınır boyunda bağlı atlarını. Ve denir: malını **المرابطة** üzerine vakfetti; onlar, **رابطوا** eden topluluktur. Ve gaziler, onların **مرابطهم** ve **مرابطاتهم**’ındadır; yani **المرابطة** yerlerindedir.

**الصحاح**’ta: ceylan, **رباط**ını kesti; yani tuzağını. Ve denir: falan geldi; hâlbuki **قرض رباطه** etmişti; eğer yorgun düşmüş olarak dönmüşse; bu mecazdır. **الأساس**’ta: falan **قرض رباطه**; eğer öldüyse. Bu, müellif için **ق ر ض**’da geçmişti.

**والرابطة**: bağ/ilişik ve bağlantı. **والرباط**: **شداد** gibi: telleri bağlayan kimse. **والمرابط**: Mağriblilerden bir topluluğun lakabıdır; onlardan kadı **أبو عبد الله محمد بن خلف بن سعيد بن وهب الأندلسي**; **ابن المرابط** diye bilinir; Meriyye’nin kadısı ve âlimi; **صحيح البخاري**’yi şerh etti; 485 yılında vefat etti. Ve müteahhirînden: şeyhlerimizin şeyhlerinin şeyhi **أبو عبد الله محمد بن أبي بكر الدلائي**; ondan allâme **أبو عبد الله محمد بن أحمد بن عبد الله بن الحسين الورزازي** ve başkaları rivayet etti.

**ورباط الفتح**: Salâ yakınında bir şehir; deniz-i muhît yakınında nehir üzerindedir; onu emir **المنصور يعقوب بن تاشفين** İskenderiye heyeti üzere bina etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَبَطَ
1 رَبَطَ ذ , (S, Mgh, &c.,) aor. رَبِطَ and رَبُطَ , (S, Msb, K,) inf. n. رَبْطٌ, (Msb, TA,) He tied, bound, or made fast, (S, Mgh, Msb, K,) a thing, (S, Msb, * K, * TA,) and a beast; (Mgh, TA;) and in like manner ↓ ارتبط he tied, or bound, a beast with a rope, in order that he might not run away. (TA.) You say, كَذَا رَأْسًا مِنَ الدَّوَابِّ ↓ فُلَانٌ يَرْتَبِطُ [Such a one ties so many head of beasts: or the verb may here have a different signification, explained below]. (S, TA.) And it is said in a prov., اِسْتَكْرَمْتَ فَارْبِطْ, or, accord. to one relation, أَكْرَمْتَ, i. e. Thou hast found a generous horse, therefore do thou preserve him; or, as some relate it, ↓ فَارْتَبِطْ: relating to the duty of preservation. (TA.) See also 3. ― -b2- رَبَطَ عَلَيْهِ (assumed tropical:) He held back, or drew back, from him, or it; as though he confined, and bound, himself. (TA, from a trad.) ― -b3- رَبَطَ جَأْشُهُ, inf. n. رِبَاطَةٌ, (assumed tropical:) His heart became strong, and firm, and resolute, (K, * TA,) so that he did not flee on the occasion of fear. (TA. [In the CK, رَبَطَ جَأْشَهُ, which would be more properly rendered (tropical:) He strengthened, or fortified, his heart.]) ― -b4- رَبَطَ لِذٰلِكَ الأَمْرِ جَأْشًا (tropical:) He constrained himself to be patient, and confined, or restricted, himself to that thing, or affair. (TA.) ― -b5- رَبَطَ اللّٰهُ عَلَى قَلْبِهِ (Msb, K) بِالصَّبْرِ (Msb) (tropical:) God inspired him with patience. (Msb, K.) Thus in the Kur [xviii. 13], وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ (tropical:) And we inspired them with patience: (TA:) or strengthened them with patience. (Bd.) And in like manner in [viii. 11 and] xxviii. 9. (TA.)

المُرَابَطَةُ
3 المُرَابَطَةُ ذ signifies, (K, TA,) in its primary acceptation, (TA,) Two [hostile] parties' tying of their horses, each at their frontier, and each in preparation for the other: (K, TA:) and رِبَاطُ الخَيْلِ and مُرَابَطَتُهَا signify the same [as above]. (S, TA.) [You say, رَابَطَ الفَرِيقَانِ The two parties tied their horses at their respective frontiers, each in preparation for the other.] And one says, with reference to horses, ↓ رَبَطَ, inf. n. رَبْطٌ and رِبَاطٌ, as well as رابط, inf. n. مُرَابَطَةٌ and رِبَاطٌ. (Bd in viii. 62.) Hence, (Sgh, L, K,) رابط, (Mgh, Msb,) inf. n. رِبَاطٌ (S, Mgh, Sgh, L, K) and مُرَابَطَةٌ, (S, Mgh, Msb, K,) He, or it, (an army, Mgh) kept post, or remained, on, or at, the frontier (S, Mgh, Sgh, L, K) of the enemy, (S, Msb, K,) or over against the enemy. (Mgh.) And hence, i. e. from this latter application, (AAF, TA,) رابط الأَمْرَ, (TK,) inf. n. رِبَاطٌ (AAF, K) and مُرَابَطَةٌ, (TK,) (assumed tropical:) He kept, or applied himself, constantly, perseveringly, or assiduously, to the thing, or affair. (AAF, K, TK.) It is said in the Kur [ch. iii., last verse], اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا Be ye patient in endurance of what your religion requires, and vie ye in patience with your enemy, and persevere ye in fighting against your enemy, (Mgh, TA,) and in tying the horses [at the frontier]: (TA:) or the last of these verbs means keep ye post, or remain ye, on, or at, the frontier [of the enemy]: (Az, K:) or (assumed tropical:) be ye mindful of the times of prayer: or (assumed tropical:) apply yourselves constantly, perseveringly, or assiduously, to prayer: (TA:) or (assumed tropical:) wait ye for prayer after prayer; the doing this being termed by the Prophet رِبَاطٌ; (Az, K, TA;) which word, thus used, is an inf. n. of رَابَطْتُ; or, as some say, a simple subst., meaning, in this case, a thing whereby one is tied from acts of disobedience, and restrained from forbidden deeds. (TA.) [See also صَابَرَ.]

ترابط المَآءُ فِى مَكَانِ كَذَا وَكَذَا
6 ترابط المَآءُ فِى مَكَانِ كَذَا وَكَذَا ذ (tropical:) The water remained in, or did not quit, or go forth from, such and such a place. (TA.)

8 اـِرْتَبَطَ see 1, in three places. ― -b2- ارتبط فَرَسًا He took a horse for the purpose of tying him, or keeping post, on the enemy's frontier. (K, * TA.) -A2- [He, or it, became tied, bound, or made fast.] ― -b2- ارتبط فِى الحَبْلِ He became caught, or entangled, in the rope. (Lh.) ― -b3- اِرْتِبَاطٌ is also explained by AO and Ez-Zejjájee as syn. with اعْتلَاقٌ. (TA.) [Thus, ارتبطهُ signifies He, or it, attached himself, or itself, or clung, or clave, to him, or it: (see a citation from Lebeed, voce بَعْضٌ:) and app. also (assumed tropical:) he loved him.]

رِبَاطٌ
رِبَاطٌ ذ A thing with which one ties, binds, or makes fast, (S, Msb, K,) a skin, (S, Msb,) and a beast, (S,) &c.; (S, Msb;) a rope with which a beast is tied: (Mgh:) pl. رُبُطٌ (S, Msb, K) and رُبْطٌ; (S, TA;) the latter a contraction of the former: (TA:) and ↓ مِرْبَطٌ and ↓ مِرْبَطَةٌ also signify a thing with which a beast is tied. (K.) It is said in a prov., اـِنْ ذَهَبَ عَيْرٌ فَعَيْرٌ فِى الرِّبَاطِ [If an ass is gone away, an ass is tied to the cord]: relating to contentment with what is present and relinquishment of what is absent. (Mgh.) [See also 3.] ― -b2- [Hence,] used by the vulgar in the sense of أُخْذَةٌ, meaning (assumed tropical:) A kind of fascination by which enchantresses withhold their husbands from other women. (TA in art. اخذ.) ― -b3- A snare for catching game. (S, Mgh.) You say, قَطَعَ الظَّبْىُ رِبَاطَهُ [The gazelle rent his snare]. (S.) ― -b4- (assumed tropical:) The heart: (K:) as though the body were tied thereby. (TA.) Hence, (TA in art. قرض,) قَرَضَ ربَاطَهُ (assumed tropical:) He died: (M and K in that art.:) or he was at the point of death. (K in that art.) And جَآءَ فُلَانٌ وَقَدْ قَرَضَ رِبَاطَهُ (tropical:) Such a one came having turned away, or back, harassed, distressed, or fatigued, (S, TA, and AZ and Az in art. قرض,) and at the point of death: (AZ, Az:) or harassed, or distressed, by thirst, or by fatigue: (A in art. قرض:) or in a state of intense thirst and hunger. (M in that art.) ― -b5- (assumed tropical:) The spirit: as in the saying of El-'Ajjáj, describing a wild bull,
فَبَاتَ وَهْوَ ثَابِتُ الرِّبَاطِ
[And he passed the night firm in spirit]. (TA.) -A2- See also رَبِيطٌ, (of which it is a pl., or pl. pl.,) in three places. -A3- A single building of those which are called رِبَاطَاتٌ: (S, K:) [a public building for the accommodation of travellers and their beasts; (see بَرِيدٌ;) an application well known, and mentioned in the TK:] a religious house, or house inhabited by devotees; a dwelling for Soofees; (El-Makreezee's “ Khitat ” ii. 427;) [a hospice, or an asylum for poor Muslim students and others, like زَاوِيَةٌ;] a building for the poor: in this sense post-classical: pl., accord. to analogy, رُبُطٌ and رِبَاطَاتٌ. (Msb.)

رَبِيطٌ
رَبِيطٌ ذ Tied, bound, or made fast; as also ↓ مَرْبُوطٌ; (K, TA;) applied to a horse, (Mgh,) or similar beast (دَابَّة); as also ↓ مَرْبُوطَةٌ; (TA;) applied to the former, i. q. مَرْبُوطٌ; (Mgh;) or مَايُرْتَبَطُ [which may perhaps signify the same; but more probably, taken to be tied, or for keeping post, on the enemy's frontier]; (S;) and [in like manner] رَبِيطَةٌ, applied to the latter, i. q. مَاارْتُبِطَ: (K:) and رَبِيطٌ applied to a horse also signifies tied and fed in the court of a house: (TA:) pl. رُبُطٌ (TA) and ↓ رِبَاطٌ, (Mgh,) or the latter is a pl. pl., being pl. of رُبُطٌ. (TA.) الخَيْلِ ↓ مِنْ رِبَاطِ, in the Kur [viii. 62], means Of horses that are tied; (Bd, Mgh;) رِبَاطٌ being of the measure فِعَالٌ in the sense of the measure مَفْعولٌ; or an inf. n. used as a subst., being an inf. n. of رَبَطَ in the sense of رَابَطَ; (Bd;) or it is an inf. n. of رَابَطَ; and therefore [when used as an epithet, like any inf. n. so used,] is applied to one as well as to a pl. number; (Ham p. 222;) or pl. of رَبِيطْ: (Bd, Mgh:) or it means of mares: (Fr, TA:) and رِبَاطٌ signifies horses; five thereof, and upwards: (S, K:) or horses, themselves, that are taken to be tied, or for keeping post, on the enemy's frontier. (L.) And you say, لِفُلَانٍ مِنَ الخَيْلِ ↓ رِبَاطٌ Such a one has a stud constituting the source of his horses; like as you say تلَادٌ. (S.) ↓ رَابطَةٌ, also, applied to horses, signifies Tied in a town or country or the like: occuring in a trad., in which it is said that upon every horse shall be levied a deenár; but upon the رابطة, nothing: properly meaning, in this case, ذَاتُ الرَّبْطِ; being like رَاضِيَةٌ in the phrase عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ. (Mgh.) ― -b2- See also رَابِطٌ. ― -b3- Also, and ↓ رَابِطٌ, (assumed tropical:) A monk: one who abstains from worldly pleasures: a sage who restrains himself from worldly things. (K, TA.) [In the L and TA, الرَّبِيطُ is also explained, as on the authority of Ez-Zejjájee, as signifying الذَّاهِبُ; but this I think a mistranscription, for الرَّاهِبُ.] -A2- (assumed tropical:) Unripe dates soaked [in water]: (S, K:) or (assumed tropical:) fresh ripe dates soaked with water; also called مَنْقُوشٌ: (Sgh, TA in art. نقش:) or (tropical:) dried dates (A 'Obeyd, IF, A, K) put into jars (جِرَار), (A 'Obeyd, A,) and having water poured upon them, (A 'Obeyd, IF, K,) or moistened with water, in order that they may become like fresh ripe dates: (A:) but perhaps this is an adventitious term: (IF:) some say that it is رَبِيدٌ, and not original. (TA.)

رَبَّاطٌ
رَبَّاطٌ ذ One who ties bow-strings. (TA.)

رَابِطٌ
رَابِطٌ ذ [act. part. n. of 1]. ― -b2- خَلَّفَ فُلَانٌ بِالثَّغْرِ جَيْشًا رَابِطَةً [Such a one left behind him on the frontier an army having their horses tied in preparation for the enemy; or keeping post]. (S.) And بِبَلَدِ كَذَا رَابِطَةٌ مِنَ الخَيْلِ [In such a town, or country, or the like, is a company of horsemen having their horses tied at the frontier in preparation for the enemy; or keeping post on the frontier: or it may perhaps mean, a number of horses tied: see رَبِيطٌ]. (S.) ↓ مُرَابِطَةٌ also signifies A company of warriors; or of men warring against an enemy: (Mgh:) or a company of men having their horses tied at the frontier in preparation for the enemy; or keeping post on the frontier; and in like manner [its pl.] مُرَابِطَاتٌ, a company of horsemen having their horses tied &c. (TA.) ― -b3- فُلَانٌ رَابِطُ الجَأْشِ, and الجَأْشِ ↓ رَبِيطُ, (tropical:) Such a one is strong in heart: (S:) or courageous: (K:) as though he tied himself from flight, (S, TA,) and restrained himself. by his boldness and courage. (TA.) ― -b4- نَفْسٌ رَابِطٌ (assumed tropical:) A spirit [still attached to the body, and consequently not doomed, but] having ample power, or liberty, [and] capable of good; syn. وَاسِعٌ أَرِيضٌ. (K.) An Arab is related by IAar to have said, اَللّٰهُمَّ اغْفِرْلِى وَالجِلْدُ بَارِدٌ وَالنَّفْسُ رَابِطٌ وَالصُّحُفُ مُنْتَشِرَةٌ وَالتَّوْبَةُ مَقْبُولَةٌ [O God, forgive me while the skin is cool, not heated by fever, and the spirit is yet attached to my body, and is at liberty, and capable of good, and the volumes in which my actions are registered are still expanded, and repentance is accepted]: he meant thereby, while he was in health; before death. (TA.) ― -b5- See also رَبِيطٌ, in two places.

رَابِطَةٌ
رَابِطَةٌ ذ [fem. of رَابِطٌ. ― -b2- Also] A tie, or connection, of any kind; syn. عُلْقَةٌ [q. v.] and وُصْلَةٌ. (TA.) [This meaning of رابطة is well known, though omitted in the S and K &c. ― -b3- Hence, (assumed tropical:) The copula in a proposition.]

مَرْبِطٌ
مَرْبِطٌ ذ (S, Mgh, K) and مَرْبَطٌ, (S K,) the former used by him who says أَرْبُطُ, and the latter by him who says أَرْبُطُ, (IB,) The place where a thing, (S,) or where a beast, (Mgh, K,) is tied, bound, or made fast: (S, Mgh, K:) a stable: pl. مَرَابِطُ. (Har p. 33.) You say, لَيْسَ لَهُ مَرْبَِطُ عَنْزٍ [He has not so much as, or even, a place where a she-goat is tied]. (S.) Each is a noun of place used in a definite manner; so that you may not say, هُوَ مِنِّى مَرْبَطَ الفَرَسِ, like مَنَاطَ الثُّرَيَّا. (TA: [in which, however, the word مناط has been inadvertently omitted.]) ― -b2- [Also A place where soldiers tie their horses at the frontier in preparation for the enemy; or where they keep post on the frontier; as also ↓ مُرَابَطٌ. You say,] الغُزَاةُ فِى مَرَابِطِهِمْ and ↓ مُرَابَطَاتِهِمْ The warriors are in their places where they tie their horses at the frontier in preparation for the enemy; or where they keep post on the frontier. (TA.)

مِرْبَطٌ
مِرْبَطٌ ذ : see رِبَاطٌ.

مِرْبَطَةٌ
مِرْبَطَةٌ ذ : see رِبَاطٌ. ― -b2- Also A slender plaited thong which is bound over the pad (حَشِيَّة, for which, in the copies of the K, we find erroneously substituted خَشَبَة, TA,) of the رَحْل [or camel's saddle]. (K, *, TA.)

مَرْبُوطٌ
مَرْبُوطٌ ذ , and its fem., with ة: see رَبِيطٌ.

مُرَابَطٌ
مُرَابَطٌ ذ : pl. مُرَابَطَاتٌ: see مَرْبِطٌ, in two places.

مُرَابِطَةٌ
مُرَابِطَةٌ ذ : see رَابِطٌ.

هُوَ مُرْتَبِطٌ كَذَا وَكَذَا مِنَ الخَيْلِ
هُوَ مُرْتَبِطٌ كَذَا وَكَذَا مِنَ الخَيْلِ ذ He takes, or is taking, such and such [a number] of horses for the purpose of tying them, or keeping post, on the enemy's frontier. (TA.)

مَآؤٌ مُتَرَابِطٌ
مَآؤٌ مُتَرَابِطٌ ذ (tropical:) Water remaining in a place, not quitting it, or not going forth from it. (EshSheybánee, * S, * K, * TA.)

##### Türkçe

**رَبَطَ**
1 **رَبَطَ** ذ, (S, Mgh, &c.,) muzâri‘i **رَبِطَ** ve **رَبُطَ**, (S, Msb, K,) mastarı **رَبْطٌ**, (Msb, TA,) O, bir şeyi, (S, Msb, * K, * TA,) ve bir hayvanı; (Mgh, TA;) bağladı, bağladı (sıkıca), yahut sağlamlaştırdı, (S, Mgh, Msb, K,) ve aynı şekilde ↓ **ارتبط** o, bir hayvanı, kaçmaması için, bir iple bağladı yahut bağladı (sıkıca). (TA.) Sen dersin ki, كَذَا رَأْسًا مِنَ الدَّوَابِّ ↓ فُلَانٌ يَرْتَبِطُ [Falanca, hayvanlardan şu kadar baş bağlar: yahut fiilin burada aşağıda açıklanan başka bir anlamı olabilir]. (S, TA.) Ve bir darbımeselde şöyle denilmiştir: **اِسْتَكْرَمْتَ فَارْبِطْ**, yahut bir rivayete göre **أَكْرَمْتَ**, yani: Sen cömert bir at buldun, öyleyse onu muhafaza et; yahut bazılarının rivayet ettiği üzere ↓ **فَارْتَبِطْ**: muhafaza etme vazifesine dair. (TA.) 3’e de bak. ― -b2- **رَبَطَ عَلَيْهِ** (mecaz kabul edilerek:) Ondan, yahut ondan (şeyden), geri durdu, yahut geri çekildi; sanki kendisini hapsetmiş ve bağlamış gibi. (TA, bir hadisten.) ― -b3- **رَبَطَ جَأْشُهُ**, mastarı **رِبَاطَةٌ**, (mecaz kabul edilerek:) Onun kalbi güçlü, sağlam ve azimli oldu, (K, * TA,) öyle ki korku anında kaçmadı. (TA. [CK’de **رَبَطَ جَأْشَهُ**; bu ise daha uygun olarak (mecaz:) “kalbini güçlendirdi yahut tahkim etti” diye tercüme edilir.]) ― -b4- **رَبَطَ لِذٰلِكَ الأَمْرِ جَأْشًا** (mecaz:) Sabretmeye kendisini zorladı ve kendisini o şeye yahut işe hapsetti yahut sınırladı. (TA.) ― -b5- **رَبَطَ اللّٰهُ عَلَى قَلْبِهِ** (Msb, K) **بِالصَّبْرِ** (Msb) (mecaz:) Allah ona sabrı ilham etti. (Msb, K.) Kur’ân’da [xviii. 13] böyledir: **وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ** (mecaz:) Ve onlara sabrı ilham ettik: (TA:) yahut onları sabırla güçlendirdik. (Bd.) Ve aynı şekilde [viii. 11 ve] xxviii. 9’da. (TA.)

**المُرَابَطَةُ**
3 **المُرَابَطَةُ** ذ, (K, TA,) aslî kabulünde, (TA,) iki [düşman] tarafın, her birinin kendi sınırında, her birinin ötekine karşı hazırlık içinde, atlarını bağlaması demektir: (K, TA:) ve **رِبَاطُ الخَيْلِ** ve **مُرَابَطَتُهَا** da (yukarıdakiyle) aynı anlama gelir. (S, TA.) [Sen dersin ki, **رَابَطَ الفَرِيقَانِ**: İki taraf, her biri ötekine karşı hazırlık içinde, kendi sınırlarında atlarını bağladı.] Ve atlar hakkında ↓ **رَبَطَ**, mastarı **رَبْطٌ** ve **رِبَاطٌ**, ayrıca **رابط**, mastarı **مُرَابَطَةٌ** ve **رِبَاطٌ** denir. (Bd in viii. 62.) Buradan, (Sgh, L, K,) **رابط**, (Mgh, Msb,) mastarı **رِبَاطٌ** (S, Mgh, Sgh, L, K) ve **مُرَابَطَةٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) O, yahut o (bir ordu, Mgh), düşmanın (S, Msb, K,) sınırında, (S, Mgh, Sgh, L, K,) yahut düşmanın karşısında, (Mgh,) nöbet tuttu yahut kaldı. Ve buradan, yani bu son kullanımdan, (AAF, TA,) **رابط الأَمْرَ**, (TK,) mastarı **رِبَاطٌ** (AAF, K) ve **مُرَابَطَةٌ**, (TK,) (mecaz kabul edilerek:) O, o şeye yahut işe sürekli, sebatla yahut gayretle devam etti yahut kendisini verdi. (AAF, K, TK.) Kur’ân’da [iii. sûre, son âyet] şöyle denilmiştir: **اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا**: Dininizin gerektirdiği şeye katlanmada sabredin, düşmanınızla sabırda yarışın, düşmanınıza karşı savaşmada sebat edin, (Mgh, TA,) ve [sınırda] atları bağlamada (sebat edin): (TA:) yahut bu fiillerin sonuncusu, düşmanın sınırında nöbet tutun yahut kalın demektir: (Az, K:) yahut (mecaz kabul edilerek:) namaz vakitlerini gözetin: yahut (mecaz kabul edilerek:) namaza sürekli, sebatla yahut gayretle devam edin: (TA:) yahut (mecaz kabul edilerek:) bir namazdan sonra öteki namazı bekleyin; bunu yapmak Peygamber tarafından **رِبَاطٌ** diye adlandırılmıştır; (Az, K, TA;) bu kelime, böyle kullanıldığında, **رَابَطْتُ**’nun mastarıdır; yahut bazılarının dediği gibi, basit bir isimdir; bu durumda, itaatsizlik fiillerinden bağlayan ve yasak fiillerden alıkoyan bir şey demektir. (TA.) [**صَابَرَ**’a da bak.]

**ترابط المَآءُ فِى مَكَانِ كَذَا وَكَذَا**
6 **ترابط المَآءُ فِى مَكَانِ كَذَا وَكَذَا** ذ (mecaz:) Su, şöyle şöyle bir yerde kaldı; ondan ayrılmadı yahut ondan çıkıp gitmedi. (TA.)

8 **اـِرْتَبَطَ**: 1’e, üç yerde, bak. ― -b2- **ارتبط فَرَسًا**: Düşmanın sınırında bağlamak yahut nöbet tutmak maksadıyla bir at edindi. (K, * TA.) -A2- [O, yahut o (şey), bağlanmış, bağlanmış (sıkıca), yahut sağlamlaştırılmış oldu.] ― -b2- **ارتبط فِى الحَبْلِ**: İpe takıldı yahut ipte dolaştı. (Lh.) ― -b3- **اِرْتِبَاطٌ**, AO ve Ez-Zejjájee tarafından **اعْتلَاقٌ** ile eşanlamlı olarak da açıklanır. (TA.) [Buna göre, **ارتبطهُ** “O, ona (şeye) tutundu yahut yapıştı yahut ona (şeye) sarıldı” demektir: (Lebeed’den bir alıntıya bak, **بَعْضٌ** maddesinde:) ve görünüşe göre ayrıca (mecaz kabul edilerek:) onu sevdi.]

**رِبَاطٌ**
**رِبَاطٌ** ذ: Bir deri, (S, Msb,) ve bir hayvan, (S,) vb. bağlamak, bağlamak (sıkıca) yahut sağlamlaştırmak için kullanılan şey; (S, Msb, K;) bir hayvanın bağlandığı ip: (Mgh:) çoğulu **رُبُطٌ** (S, Msb, K) ve **رُبْطٌ**; (S, TA;) ikincisi birincinin kısaltmasıdır: (TA:) ve ↓ **مِرْبَطٌ** ve ↓ **مِرْبَطَةٌ** da bir hayvanın bağlandığı şey anlamına gelir. (K.) Bir darbımeselde şöyle denilmiştir: **اـِنْ ذَهَبَ عَيْرٌ فَعَيْرٌ فِى الرِّبَاطِ** [Eğer bir eşek gittiyse, bir eşek de bağda (ipte) bağlıdır]: elde olana kanaat ve elde olmayandan vazgeçmeye dair. (Mgh.) [3’e de bak.] ― -b2- [Bundan dolayı,] avam tarafından **أُخْذَةٌ** anlamında kullanılır; bu da (mecaz kabul edilerek:) büyücü kadınların kocalarını başka kadınlardan alıkoydukları bir çeşit büyü demektir. (TA, **اخذ** maddesinde.) ― -b3- Av yakalamak için bir kapan. (S, Mgh.) Sen dersin ki, **قَطَعَ الظَّبْىُ رِبَاطَهُ** [Ceylan kapanını kopardı]. (S.) ― -b4- (mecaz kabul edilerek:) Kalp: (K:) sanki beden onunla bağlanmış gibidir. (TA.) Buradan, (TA, **قرض** maddesinde,) **قَرَضَ ربَاطَهُ** (mecaz kabul edilerek:) öldü: (M ve K o maddede:) yahut ölümün eşiğindeydi. (K o maddede.) Ve **جَآءَ فُلَانٌ وَقَدْ قَرَضَ رِبَاطَهُ** (mecaz:) Falanca, yüz çevirmiş yahut geri dönmüş olarak, bunalmış, sıkıntılı yahut yorgun, (S, TA, ve AZ ve Az, **قرض** maddesinde,) ve ölümün eşiğinde olarak geldi: (AZ, Az:) yahut susuzluktan yahut yorgunluktan bunalmış yahut sıkıntılı: (A, **قرض** maddesinde:) yahut şiddetli susuzluk ve açlık hâlinde. (M o maddede.) ― -b5- (mecaz kabul edilerek:) Ruh: El-‘Ajjáj’ın, bir yaban öküzünü tasvir ederken söylediği sözde olduğu gibi,
فَبَاتَ وَهْوَ ثَابِتُ الرِّبَاطِ
[Ve o, ruhça sağlam olarak geceyi geçirdi]. (TA.) -A2- **رَبِيطٌ**’a da bak; (bunun çoğulu yahut çoğulunun çoğuludur,) üç yerde. -A3- **رِبَاطَاتٌ** denilenlerden tek bir bina: (S, K:) [yolcuların ve hayvanlarının barınması için umumi bir bina; (bk. **بَرِيدٌ**;) bilinen bir kullanımdır ve TK’de zikredilmiştir:] bir dinî ev, yahut âbidlerin oturduğu ev; sûfîlerin ikametgâhı; (El-Makreezee’nin “Khitat”ı ii. 427;) [**زَاوِيَةٌ** gibi, fakir Müslüman talebeler ve başkaları için bir tekke/yurt;] fakirler için bir bina: bu anlamda klasik sonrası; çoğulu, kıyasa göre, **رُبُطٌ** ve **رِبَاطَاتٌ**. (Msb.)

**رَبِيطٌ**
**رَبِيطٌ** ذ: Bağlanmış, bağlanmış (sıkıca), yahut sağlamlaştırılmış; ayrıca ↓ **مَرْبُوطٌ**; (K, TA;) bir ata, (Mgh,) yahut benzeri bir hayvana (**دَابَّة**) uygulanır; ayrıca ↓ **مَرْبُوطَةٌ**; (TA;) birincisine uygulanınca **مَرْبُوطٌ** ile eşanlamlıdır; (Mgh;) yahut **مَايُرْتَبَطُ** [bu belki aynı anlama gelebilir; fakat daha muhtemelen, düşmanın sınırında bağlanmak yahut nöbet tutmak için alınmış (at) anlamındadır]; (S;) ve [aynı şekilde] **رَبِيطَةٌ**, ikincisine uygulanınca, **مَاارْتُبِطَ** ile eşanlamlıdır: (K:) ve **رَبِيطٌ**, ata uygulanınca ayrıca, bir evin avlusunda bağlanmış ve yemlenmiş (at) demektir: (TA:) çoğulu **رُبُطٌ** (TA) ve ↓ **رِبَاطٌ**, (Mgh,) yahut ikincisi çoğulun çoğuludur; **رُبُطٌ**’un çoğuludur. (TA.) Kur’ân’da [viii. 62] **الخَيْلِ ↓ مِنْ رِبَاطِ**: “bağlanmış atlardan” demektir; (Bd, Mgh;) **رِبَاطٌ**, **مَفْعولٌ** vezni anlamında **فِعَالٌ** veznindedir; yahut isim gibi kullanılan bir mastardır; **رَبَطَ**’nın **رَابَطَ** anlamındaki mastarıdır; (Bd;) yahut **رَابَطَ**’nın mastarıdır; bu sebeple [sıfat olarak kullanıldığında, bu şekilde kullanılan her mastar gibi,] tekil için de çoğul sayı için de kullanılır; (Ham p. 222;) yahut **رَبِيطْ**’in çoğuludur: (Bd, Mgh:) yahut kısraklar demektir: (Fr, TA:) ve **رِبَاطٌ**, atlar demektir; beş tanesi ve daha fazlası: (S, K:) yahut düşmanın sınırında bağlanmak yahut nöbet tutmak için alınmış atların kendileri. (L.) Ve sen dersin ki, **لِفُلَانٍ مِنَ الخَيْلِ ↓ رِبَاطٌ**: Falancanın, atlarının kaynağını teşkil eden bir at sürüsü vardır; tıpkı **تلَادٌ** dediğin gibi. (S.) ↓ **رَابطَةٌ** de, atlara uygulanınca, bir şehirde yahut ülkede yahut benzerinde bağlı (atlar) demektir: bir hadiste geçer; onda, her at üzerine bir dinar konulacağı, fakat **رابطة** üzerine hiçbir şey (konulmayacağı) söylenmiştir: bu durumda asıl anlamı **ذَاتُ الرَّبْطِ**’tir; **عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ** terkibindeki **رَاضِيَةٌ** gibidir. (Mgh.) ― -b2- **رَابِطٌ**’a da bak. ― -b3- Ayrıca, ve ↓ **رَابِطٌ**, (mecaz kabul edilerek:) bir rahip; dünya zevklerinden sakınan; kendisini dünya şeylerinden alıkoyan bir bilge. (K, TA.) [L ve TA’da, Ez-Zejjájee’nin otoritesiyle, **الرَّبِيطُ** ayrıca **الذَّاهِبُ** diye de açıklanmıştır; fakat bunun, **الرَّاهِبُ** yerine bir yazım hatası olduğunu düşünüyorum.] -A2- (mecaz kabul edilerek:) suda ıslatılmış ham hurmalar: (S, K:) yahut (mecaz kabul edilerek:) suyla ıslatılmış taze olgun hurmalar; **مَنْقُوشٌ** da denir: (Sgh, TA, **نقش** maddesinde:) yahut (mecaz:) kurutulmuş hurmalar (A ‘Obeyd, IF, A, K) küplere (**جِرَار**) konulup, (A ‘Obeyd, A,) üzerlerine su dökülmüş, (A ‘Obeyd, IF, K,) yahut suyla nemlendirilmiş; taze olgun hurmalar gibi olsunlar diye: (A:) fakat belki bu sonradan türemiş bir terimdir: (IF:) bazıları bunun **رَبِيدٌ** olduğunu, aslî olmadığını söyler. (TA.)

**رَبَّاطٌ**
**رَبَّاطٌ** ذ: Yay kirişlerini bağlayan kimse. (TA.)

**رَابِطٌ**
**رَابِطٌ** ذ [1’in ism-i fâili]. ― -b2- **خَلَّفَ فُلَانٌ بِالثَّغْرِ جَيْشًا رَابِطَةً** [Falanca, sınırda, düşmana karşı hazırlık için atları bağlı olan; yahut sınırda nöbet tutan bir ordu bıraktı]. (S.) Ve **بِبَلَدِ كَذَا رَابِطَةٌ مِنَ الخَيْلِ** [Şu şehirde yahut ülkede yahut benzerinde, düşmana karşı hazırlık için sınırda atları bağlı olan; yahut sınırda nöbet tutan bir süvari bölüğü vardır: yahut belki bağlı bir miktar at demektir: **رَبِيطٌ**’a bak]. (S.) ↓ **مُرَابِطَةٌ** ayrıca bir savaşçılar topluluğu; yahut düşmana karşı savaşan erkekler topluluğu demektir: (Mgh:) yahut düşmana karşı hazırlık için sınırda atları bağlı olan; yahut sınırda nöbet tutan erkekler topluluğu; ve aynı şekilde [onun çoğulu] **مُرَابِطَاتٌ**, atları bağlı vb. olan bir süvari topluluğu. (TA.) ― -b3- **فُلَانٌ رَابِطُ الجَأْشِ**, ve **الجَأْشِ ↓ رَبِيطُ**, (mecaz:) Falanca kalpçe güçlüdür: (S:) yahut cesurdur: (K:) sanki kendisini kaçmaktan bağlamış, (S, TA,) ve kendisini, yiğitliği ve cesaretiyle, alıkoymuştur. (TA.) ― -b4- **نَفْسٌ رَابِطٌ** (mecaz kabul edilerek:) bedene hâlâ bağlı olan ve dolayısıyla mahkûm olmayan, fakat geniş kudrete yahut serbestliğe sahip, [ve] hayra muktedir bir ruh; eşanlamlısı **وَاسِعٌ أَرِيضٌ**. (K.) IAar’ın rivayet ettiğine göre bir Arap şöyle demiştir: **اَللّٰهُمَّ اغْفِرْلِى وَالجِلْدُ بَارِدٌ وَالنَّفْسُ رَابِطٌ وَالصُّحُفُ مُنْتَشِرَةٌ وَالتَّوْبَةُ مَقْبُولَةٌ** [Ey Allah, beni bağışla; deri serinken, hummadan ısınmamışken, ruh bedenime hâlâ bağlıyken ve serbestken ve hayra muktedirken, amellerimin kaydedildiği sahifeler hâlâ açılmışken ve tevbe kabul edilirken]: bununla, sağlıklı iken; ölümden önce (olan hâli) kastetmiştir. (TA.) ― -b5- **رَبِيطٌ**’a da bak, iki yerde.

**رَابِطَةٌ**
**رَابِطَةٌ** ذ [**رَابِطٌ**’un müennesi. ― -b2- Ayrıca] Herhangi bir türden bir bağ, yahut bağlantı; eşanlamlısı **عُلْقَةٌ** [bk.] ve **وُصْلَةٌ**. (TA.) [**رابطة**’nın bu anlamı meşhurdur; fakat S ve K vb.’de düşürülmüştür. ― -b3- Buradan, (mecaz kabul edilerek:) bir önermede bağ (kopula).]

**مَرْبِطٌ**
**مَرْبِطٌ** ذ (S, Mgh, K) ve **مَرْبَطٌ**, (S K,) birincisi **أَرْبُطُ** diyenin, ikincisi **أَرْبُطُ** diyenin kullandığıdır, (IB,) bir şeyin, (S,) yahut bir hayvanın, (Mgh, K,) bağlandığı, bağlandığı (sıkıca), yahut sağlamlaştırıldığı yer: (S, Mgh, K:) bir ahır: çoğulu **مَرَابِطُ**. (Har p. 33.) Sen dersin ki, **لَيْسَ لَهُ مَرْبَِطُ عَنْزٍ** [Onun, bir dişi keçinin bağlandığı yer kadar bile (yeri) yoktur]. (S.) Her biri, belirli tarzda kullanılan bir mekân ismidir; öyle ki, **مَنَاطَ الثُّرَيَّا** gibi, **هُوَ مِنِّى مَرْبَطَ الفَرَسِ** diyemezsin. (TA: [fakat onda, **مناط** kelimesi sehven düşürülmüştür.]) ― -b2- [Ayrıca, askerlerin düşmana karşı hazırlık için sınırda atlarını bağladıkları; yahut sınırda nöbet tuttukları yer; ayrıca ↓ **مُرَابَطٌ**. Sen dersin ki,] **الغُزَاةُ فِى مَرَابِطِهِمْ** ve ↓ **مُرَابَطَاتِهِمْ**: Savaşçılar, düşmana karşı hazırlık için sınırda atlarını bağladıkları; yahut sınırda nöbet tuttukları yerlerindedir. (TA.)

**مِرْبَطٌ**
**مِرْبَطٌ** ذ: **رِبَاطٌ**’a bak.

**مِرْبَطَةٌ**
**مِرْبَطَةٌ** ذ: **رِبَاطٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, **رَحْل**’in [yahut devenin semerinin] **حَشِيَّة**’si (K nüshalarında yanlışlıkla onun yerine **خَشَبَة** konmuştur, TA,) üzerine bağlanan ince örülmüş bir kayış. (K, *, TA.)

**مَرْبُوطٌ**
**مَرْبُوطٌ** ذ, ve onun müennesi, ة ile: **رَبِيطٌ**’a bak.

**مُرَابَطٌ**
**مُرَابَطٌ** ذ: çoğulu **مُرَابَطَاتٌ**: **مَرْبِطٌ**’a bak, iki yerde.

**مُرَابِطَةٌ**
**مُرَابِطَةٌ** ذ: **رَابِطٌ**’a bak.

**هُوَ مُرْتَبِطٌ كَذَا وَكَذَا مِنَ الخَيْلِ**
**هُوَ مُرْتَبِطٌ كَذَا وَكَذَا مِنَ الخَيْلِ** ذ: Düşmanın sınırında bağlamak yahut nöbet tutmak maksadıyla, şöyle şöyle (sayıda) at alır; yahut almakta olur. (TA.)

**مَآؤٌ مُتَرَابِطٌ**
**مَآؤٌ مُتَرَابِطٌ** ذ (mecaz:) Bir yerde kalan, ondan ayrılmayan, yahut ondan çıkıp gitmeyen su. (EshSheybánee, * S, * K, * TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَبَطَ
رَبَطَ I ,  U ( n. ac. رَبْط 1 ),
a.  Tied, bound, made fast.

b.  Suspended ( priest ).

c.  ( n. ac. رِبَاْطَة 23t ), Encouraged.

d.  [ 'Ala ], Strengthened ( the heart: God ).

رَاْبَطَ
رَاْبَطَ III ,
a.  Applied himself to; persevered with.

b.  Defended the frontiers ( army ).

تَرَاْبَطَ
تَرَاْبَطَ VI ,
a.  Allied, leagued himself, conspired ( with ).

اِرْتَبَطَ
اِرْتَبَطَ VIII ,
a.  Was tied, bound, made fast.

b.  Attached himself to.

c.  Kept in reserve ( horse ).

رَبْطَة
رَبْطَة 1t ,
a.  Cord, rope; band; bandage; tether.

b.  Parcel, bundle; bale, package.

مَرْبَط
مَرْبَط 17 ,  مَرْبِط 18 , ( pl. مَرَاْبِطُ 44 ),
a.  Stable; cattleshed, &c.

مِرْبَط
مِرْبَط 20 ,  مِرْبَطَة 20t ,
a.  see 23 (a) .

رَاْبِط
رَاْبِط 21 ,
a.  Impregnable.

b.  see 25 (b) .

رَاْبِطَة
رَاْبِطَة 21t ,
a.  Tie, connection; bond, link; copula ( of a proposition ).

رِبَاْط
رِبَاْط 23 , ( pl. رُبُط 10 ),
a.  Bond; rope, cord; shackles, fetters.

b.  Bondstone.

c.  Heart; spirit.

d.  Suspension ( of a priest ).

e.  Hostelry; hospice.

f.  Spare horse.

رَبِيْط
رَبِيْط 25 ,
a.  Tied, bound.

b.  Monk, ascetic.

##### Türkçe

**رَبَطَ**
**رَبَطَ** I , U ( n. ac. **رَبْط** 1 ),
a. Bağladı, bağladı, sağlamlaştırdı.

b. Astı (rahip).

c. ( n. ac. **رِبَاْطَة** 23t ), Teşvik etti.

d. [ 'Ala ], Güçlendirdi (kalbi: Allah).

**رَاْبَطَ**
**رَاْبَطَ** III ,
a. Kendini verdi; sebat etti.

b. Sınırları savundu (ordu).

**تَرَاْبَطَ**
**تَرَاْبَطَ** VI ,
a. İttifak yaptı, birleşti, komplo kurdu (ile).

**اِرْتَبَطَ**
**اِرْتَبَطَ** VIII ,
a. Bağlandı, bağlandı, sağlamlaştırıldı.

b. Kendini bağladı.

c. Yedekte tuttu (at).

**رَبْطَة**
**رَبْطَة** 1t ,
a. İp, urgan; bağ; sargı; yular.

b. Paket, bohça; balya, paket.

**مَرْبَط**
**مَرْبَط** 17 , **مَرْبِط** 18 , ( pl. **مَرَاْبِطُ** 44 ),
a. Ahır; sığır ağılı, vb.

**مِرْبَط**
**مِرْبَط** 20 , **مِرْبَطَة** 20t ,
a. 23 (a)’ya bak.

**رَاْبِط**
**رَاْبِط** 21 ,
a. Zaptedilemez.

b. 25 (b)’ye bak.

**رَاْبِطَة**
**رَاْبِطَة** 21t ,
a. Bağ, bağlantı; bağ, halka; bağlaç (bir önermenin).

**رِبَاْط**
**رِبَاْط** 23 , ( pl. **رُبُط** 10 ),
a. Bağ; ip, urgan; prangalar, kelepçeler.

b. Bağ taşı.

c. Kalp; ruh.

d. Asma (bir rahibin).

e. Han; misafirhane.

f. Yedek at.

**رَبِيْط**
**رَبِيْط** 25 ,
a. Bağlı, bağlanmış.

b. Keşiş, zahit.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ربط
رَبَطَ - يَرْبِطُ - رِبَاط - رَابَطَ - يُرَابِطُ
رَبَطَ - يَرْبِطُ + كائن + شيئاً + إلى شيء: يشده إلى ثابت ليحفظه من الانفلات بعيداً: يلف حبلاً أو ما شابه حول شيء ليمنع تحركه بعيداً ويتأكد من حمايته وحفظه في وضع معين: وهذا التركيب غير مستعمل في القرآن
رَبَطَ - يَرْبِطُ + كائن + على كائن: التقدير: يربط عليه شيئاً: يربط عليه ما يجعله لا ينفلت: يحظره ويحصره ويجعله يلزم مكاناً، وذلك بوضع رباط حول المكان الذي يكون فيه، فيمنعه من الانفلات
﴿وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام﴾: يجعل النعاس والأمنة والسكينة تعمل كحاجز ورباط يمنع القلب من التشتت والانفلات وعدم تركيز الفكر، الذي قد يقع من تأثير الخوف والقلق عليه
رِبَاط: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " رَبَطَ - يَرْبِطُ ": اسم آلة: ما يستخدم للربط: كل ما يمنع الانفلات ويجبر على لزوم مكان
رِباط الخيل: ما يستخدم لربط الخيل: الحظائر والمرعى والمستودعات المغلقة لأجلها
رَابَطَ - يُرَابِطُ: على وزن " فاعل " من " رَبَطَ - يَرْبِطُ ": يتبادل فعل " رَبَطَ - يَرْبِطُ " مع آخر: يجعل كل منهما الآخر " يربط ": والمراد والله أعلم " يربط على قلبه": أي يتماسك ويثبت ويشتد في مواجهة الشدة: وهي اصطلاحاً: أن يتعاون اثنان أو أكثر في لزوم مكان، وصنع رباط حوله لحمايته: وهو هنا الانخراط في جمع من الناس يؤلفون ما يشبه الحبل حول مدينة أو قرية لحمايتها وحفظها من الإعداء
﴿ياأيها الذين آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا﴾: صابروا: اجعلوا كل واحد يُصَبِّرُ الآخر على الشدة، ورابطوا: فليجعل كل منكم الآخر مترابطاً متماسكاً: مربوط على قلبه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الربط والعقد والوثاق لجمع كائنين أو أكثر، ومنع الانفلات والهروب والتحرك بعيداً" وهي:
صَفَدَ - يَصْفِدُ، غَلَّ - يَغُلُّ، وثَقَ - يَثِقُ، عَقَدَ - يَعْقِدُ، رَبَطَ - يَرْبِطُ، عَرَا - يَعْرُو
ربط - يربط
 	﴿إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام(11)﴾ الأنفال ﴿وربطنا على قلوبهم إذ قاموا فقالوا ربنا رب السماوات والأرض لن ندعو من دونه إلها لقد قلنا إذا شططا(14)﴾الكهف ﴿وأصبح فؤاد أم موسى فارغا إن كادت لتبدي به لولا أن ربطنا على قلبها لتكون من المؤمنين(10)﴾ القصص
رباط
 ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون(60)﴾ الأنفال
رابط - رابطوا
 ﴿ياأيها الذين آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا واتقوا الله لعلكم تفلحون(200)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [ربط] ر ب ط: رَبَطَهُ شدّه وبابه ضرب ونصر والموضع مَرْبَطٌ بكسر الباء وفتحها و ارتبَطَ بمعنى ربط و الرِّبَاطُ بالكسر ما تُشد به الدابة والقربة وغيرهما والجمع رُبْطٌ بسكون الباء و الرِّبَاطُ أيضا المُرَابَطَةُ وهي مُلازمة ثغر العدو و رِبَاطُ الخيل مُرابطتها ويقال الرِّبَاطُ الخيل الخمس فما فوقها
الراغب
ربط
- ربط الفرس: شدة بالمكان للحفظ، ومنه: رباط الخيل (في نسختي عارف حكمت: ومنه: ربط الجيش)، وسمي المكان الذي يخص بإقامة حفظة فيه: رباطا، والرباط مصدر ربطت ورابطت، والمرابطة كالمحافظة، قال الله تعالى: }ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم﴿[الأنفال/60]، وقال:﴾يا أيها الذين آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا﴿[آل عمران/200]، فالمرابطة ضربان: مرابطة في ثغور المسلمين، وهي كمرابطة النفس البدن، فإنها كمن أقيم في ثغر وفوض إليه مراعاته، فيحتاج أن يراعيه غير مخل به، وذلك كالمجاهدة وقد قال عليه السلام: (من الرباط انتظار الصلاة بعد الصلاة) (الحديث عن أبي هريرة أن رسول الله قال: (ألا أدلكم على ما يمحو الله به الخطايا، ويرفع به الدرجات) ؟ قالوا: بلى يا رسول الله، قال: (إسباغ الوضوء على المكاره، وكثرة الخطا إلى المساجد، وانتظار الصلاة بعد الصلاة، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط، فذلكم الرباط). أخرجه مالك 1/326؛ ومسلم؛ والنسائي 1/90؛ وانظر: الترغيب والترهيب 1/97)، وفلان رابط الجأش: إذا قوي قلبه، وقوله تعالى:﴾وربطنا على قلوبهم﴿[الكهف/14]، وقوله:﴾لولا أن ربطنا على قلبها﴿[القصص/10]،﴾وليربط على قلوبكم﴿[الأنفال/11]، فذلك إشارة إلى نحو قوله:﴾هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين﴿[الفتح/4]،﴾وأيدهم بروح منه﴿[المجادلة/22]، فإنه لم تكن أفئدتهم كما قال:﴾وأفئدتهم هواء{ [إبراهيم/43]، وبنحو هذا النظر قيل: فلان رابط الجأش.
ملخص اللسان
1.     رَبَطَ الشيءَ يَرْبِطُه ويَرْبُطُه رَبْطاً، فهو مَرْبُوطٌ  ورَبِيطٌ: شدَّه.
2.    والرِّباطُ: ما رُبِطَ به، والجمع رُبُطٌ، وربَط الدابةَ  يربِطُها ويربُطُها رَبْطاً وارْتَبَطَها. وفلان يرتَبِطُ كذا رأْساً من  الدوابّ
3.     ويقال: لفلان  رِباطٌ من الخيل كما تقول تِلادٌ، وهو أَصلُ خيلِه. وقد خَلَّف فلان  بالثَّغْر خيلاً رابِطةً، وببلد كذا رابِطةٌ من الخيل. ورِباطُ الخيلِ:  مُرابَطَتُها. والرِّباطُ من الخيل: الخمسةُ فما فوقها؛
4.     والرِّباطُ والمُرابَطةُ: مُلازمةُ ثَغْرِ العَدُوِّ، وأَصله أَن  يَرْبِطَ كلُّ واحد من الفَريقين خيلَه، ثم صار لزومُ الثَّغْرِ رِباطاً، وربما  سميت الخيلُ أَنفُسها رِباطاً.
5.     والرِّباطُ: المُواظَبةُ على الأَمر.قال  الفارسي: هو ثانٍ من لزومِ الثغر، ولزومُ الثغْر ثانٍ من رِباط الخيل.
6.     وقوله عزَّ وجلَّ: وصابِرُوا ورابِطُوا؛ قيل: معناه حافِظُوا، وقيل:  واظِبُوا على مَواقِيت الصلاة.
7.     يا أَيها الذين آمنوا اصْبِرُوا وصابِرُا  ورابِطُوا؛ وجاءَ في تفسيره: اصبروا على دِينكم وصابروا عدوَّكم ورابطوا أَي  أَقيموا على جهاده بالحرب. قال الأَزهري: وأَصل الرِّباط من مَرابِطِ الخيل  وهو ارْتِباطُها بِإِزاء العدوّ في بعض الثغورِ، والعرب تسمي الخيل إِذا  رُبطت بالأَفنية وعُلِفَتْ: رُبُطاً، واحدها رَبيطٌ، ويجمع الرُّبُطُ  رِباطاً، وهو جمع الجمع، قال اللّه تعالى: ومن رِباطِ الخيل تُرهبون به  عَدُوَّ اللّه وعدوَّكم؛ قال الفرّاء في قوله ومن رباط الخيل، قال: يريد  الإِناث من الخيل،
8. وقال: الرِّباطُ مُرابَطةُ العدوِّ وملازَمةُ الثغر
لسان العرب
● - ربط: رَبَطَ الشيءَ يَرْبِطُه ويَرْبُطُه رَبْطاً، فهو مَرْبُوطٌ  ورَبِيطٌ: شدَّه. والرِّباطُ: ما رُبِطَ به، والجمع رُبُطٌ، وربَط الدابةَ  يربِطُها ويربُطُها رَبْطاً وارْتَبَطَها. وفلان يرتَبِطُ كذا رأْساً من  الدوابّ، ودابَّةٌ رَبِيطٌ: مَربوطة.  والمِرْبَطُ والمِرْبَطةُ: ما ربَطها به. والمَرْبِطُ والمَرْبَطُ: موضع  رَبْطها، وهو من الظروف المخصوصة، ولا يَجْرِي مَجْرى مَنْزِلةَ الولد  ومَناطَ الثُّرَيّا، لا تقول هو مني مَرْبَطَ الفرس، قال ابن بري: فمن قال  في المستقبل أَرْبِطُ، بالكسر، قال في اسم المكان المَرْبِطُ، بالكسر،  ومن قال أَربُط، بالضم، قال في اسم المكان مَرْبَطاً، بالفتح. ويقال: ليس  له مَرْبِطُ عَنْزٍ. والمِرْبَطةُ من الرَّحْل: نِسْعةٌ لطيفة تشدّ فوق  الحَشِيَّةِ. والرَّبِيطُ: ما ارْتُبِط من الدوابّ.  ويقال: نِعم الرَّبِيطُ هذا لما يُرْتَبَطُ من الخيل. ويقال: لفلان  رِباطٌ من الخيل كما تقول تِلادٌ، وهو أَصلُ خيلِه. وقد خَلَّف فلان  بالثَّغْر خيلاً رابِطةً، وببلد كذا رابِطةٌ من الخيل. ورِباطُ الخيلِ:  مُرابَطَتُها.  والرِّباطُ من الخيل: الخمسةُ فما فوقها؛ قال بُشَير ابن أَبي حمام  العَبْسِيّ:  وإِنَّ الرِّباطَ النُّكْدَ من آلِ داحِسٍ  أَبَيْنَ، فما يُفْلِحْن دُونَ رِهانِ  (* قوله «دون رهان» في الصحاح: يوم رهان.)  والرِّباطُ والمُرابَطةُ: مُلازمةُ ثَغْرِ العَدُوِّ، وأَصله أَن  يَرْبِطَ كلُّ واحد من الفَريقين خيلَه، ثم صار لزومُ الثَّغْرِ رِباطاً، وربما  سميت الخيلُ أَنفُسها رِباطاً. والرِّباطُ: المُواظَبةُ على الأَمر. قال  الفارسي: هو ثانٍ من لزومِ الثغر، ولزومُ الثغْر ثانٍ من رِباط الخيل.  وقوله عزَّ وجلَّ: وصابِرُوا ورابِطُوا؛ قيل: معناه حافِظُوا، وقيل:  واظِبُوا على مَواقِيت الصلاة. وفي الحديث عن أَبي هريرة: أَن رسول اللّه،  صلّى اللّه عليه وسلّم، قال: أَلا أَدُلُّكم على ما يَمْحو اللّهُ به  الخَطايا ويَرْفَعُ به الدرجاتِ؟ قالوا: بلى يا رسول اللّه، قال: إِسْباغُ  الوُضوءِ على المَكارِه، وكثرةُ الخُطى إِلى المساجِد، وانْتِظارُ الصلاةِ  بعد الصلاة، فذلِكم الرِّباطُ؛ الرِّباطُ في الأَصل: الإِقامةُ على جِهادِ  العدوِّ بالحرب، وارتِباطُ الخيل وإِعْدادُها، فشبَّه ما ذكر من الأَفعال  الصالحة به. قال القتيبيّ: أَصل المُرابَطةِ أَن يَرْبطَ الفَرِيقانِ  خيولها في ثَغْرٍ كلٌّ منهما مُعِدّ لصاحبه، فسمي المُقامُ في الثُّغور  رِباطاً؛ ومنه قوله: فذلكم الرِّباطُ أَي أَنَّ المُواظبةَ على الطهارة  والصلاة كالجهاد في سبيل اللّه، فيكون الرِّباطُ مصدرَ رابطْتُ أَي لازمت،  وقيل: هو ههنا اسم لما يُرْبَطُ به الشيء أَي يُشَدُّ، يعني أَنَّ هذه  الخِلال تَرْبِطُ صاحبها عن المعاصي وتكفُّه عن المحارم. وفي الحديث: أَنَّ  رَبِيطَ بني إِسرائيل قال: زَيْنُ الحَكيِم الصمْتُ أَي زاهِدهم وحكِيمهم  الذي يَرْبُطُ نفسه عن الدنيا أَي يَشُدُّها ويمنَعُها. وفي حديث عديّ:  قال الشعبي وكان لنا جاراً ورَبيطاً بالنهْرَيْنِ؛ ومنه حديث ابن  الأَكواع: فَرَبَطْتُ عليه أَسْتَبْقِي نفْسِي أَي تأَخرت عنه كأَنه حبَس نفْسَه  وشدّها. قال الأَزهري: أَراد النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم،بقوله فذلكم  الرِّباطُ، قوله عزّ وجل: يا أَيها الذين آمنوا اصْبِرُوا وصابِرُا  ورابِطُوا؛ وجاءَ في تفسيره: اصبروا على دِينكم وصابروا عدوَّكم ورابطوا أَي  أَقيموا على جهاده بالحرب. قال الأَزهري: وأَصل الرِّباط من مَرابِطِ الخيل  وهو ارْتِباطُها بِإِزاء العدوّ في بعض الثغورِ، والعرب تسمي الخيل إِذا  رُبطت بالأَفنية وعُلِفَتْ: رُبُطاً، واحدها رَبيطٌ، ويجمع الرُّبُطُ  رِباطاً، وهو جمع الجمع، قال اللّه تعالى: ومن رِباطِ الخيل تُرهبون به  عَدُوَّ اللّه وعدوَّكم؛ قال الفرّاء في قوله ومن رباط الخيل، قال: يريد  الإِناث من الخيل، وقال: الرِّباطُ مُرابَطةُ العدوِّ وملازَمةُ الثغر،  والرجلُ مُرابِطٌ. والمُرابِطاتُ: جماعات الخيول التي رابَطَت. ويقال:  ترَابَط الماءُ في مكان كذا وكذا إِذا لم يبرحْه ولم يخرج منه فهو ماءٌ  مُترابِطٌ أَي دائمٌ لا يَنْزَحُ؛ قال الشاعر يصف سحاباً:  تَرَى الماء منه مُلْتقٍ مُترابِطٌ  ومُنْحَدِرٌ، ضاقَتْ به الأَرضُ، سائحُ  والرِّباطُ: الفُؤَاد كأَنَّ الجسم رُبِطَ به. ورجل رابِطُ الجَأْشِ  ورَبِيطُ الجأْشِ أََي شديد القلب كأَنه يرْبُط نفْسَه عن الفِرار يكُفُّها  بجُرْأَته وشَجاعته. وربَطَ جأْشُه رِباطةً: اشتدَّ قلبُه ووَثُقَ  وحَزُمَ فلم يَفِرّ عند الرَّوْعِ؛ وقال العجاج يصف ثوراً وحْشيّاً:  فباتَ وهو ثابتُ الرِّباطِ  أَي ثابِتُ النفْسِ. وربَطَ اللّهُ على قلبِه بالصبرِ أَي أَلهَمه  الصبْرَ وشدَّه وقَوّاه. ونَفَسٌ رابِطٌ: واسِعٌ أَريضٌ، وحكى ابن الأَعْرابي  عن بعض العرب أَنه قال: اللهم اغْفِر لي والجِلْدُ بارِدٌ والنفْسُ  رابِطٌ والصُّحُفُ منتَشِرة والتوْبةُ مقبولةٌ، يعني في صحَّته قبل الحِمام،  وذكَّر النفْسَ حَملاً على الرُّوحِ، وإِن شئت على النسب.  والرَّبِيطُ: التمر اليابسُ يوضع في الجِرابِ ثم يُصَبُّ عليه الماء.  والرَّبيطُ: البُسْرُ المَوْدونُ. وارتَبَطَ في الحَبْل: نَشِبَ؛ عن  اللحياني. والرَّبِيطُ: الذاهب؛ عن الزجّاجي، فكأَنه ضدّ، وقيل: الرَّبِيطُ  الرّاهِبُ.  والرِّباطُ: ما تُشَدُّ به القِرْبةُ والدابةُ وغيرهما، والجمع رُبُطٌ؛  قال الأَخطل:  مِثل الدَّعامِيصِ في الأَرْحامِ عائرة،  سُدَّ الخَصاصُ عليها، فهْو مَسْدُودُ  تموتُ طَوْراً، وتَحْيا في أَسِرَّتِها،  كما تُقَلَّبُ في الرُّبْطِ المَراوِيدُ  والأَصل في رُبْطٍ: رُبُطٌ ككتاب وكُتب، والإِسكان جائز على جهة  التخفيف. وقطَع الظبْيُ رِباطَه أَي حِبالَتَه إِذا انْصَرف مَجْهوداً. ويقال:  جاء فلان وقد قرَض رِباطَه. والرِّباطُ: واحد الرِّباطاتِ المبْنِيّةِ.  والرَّبِيطُ: لقَبُ الغَوْثِ بن مُرَّة  (* قوله «ابن مرة» في القاموس: ابن  مر، بدون هاء تأْنيث، قال شارحه: ووقع في الصحاح مرة، وهو وهم.).
مقاييس اللغة:
(ربط)  الراء والباء والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شدٍّ وثَبات. من ذلك رَبَطت الشيء أربِطه ربْطاً؛ والذي يشدُّ به رِباط.
ومن الباب الرِّباط: ملازمة ثَغْرِ العدوّ، كأنهم قد رُبِطوا هناك فثَبَتوا به ولازَموه. ورجل رابطُ الجأش، أي شديد القَلْب والنَّفْس. قال لبيد:
رابطُ الجأشِ عَلَى فَرْجِهِمُِ *** أعطِفُ الجَوْن بمَرْبُوع مِتلّ([17])
وقال ابن أحمر:
أربَط جأشاً عن ذرى قومِهِ *** إِذا قَلَّصَتْ عما تُوَارِي الأُزُرْ
ويقال ارتبطتُ الفَرسَ للرِّباط. ويقال إنّ الرِّباط من الخَيل الخَمْس من الدوابِّ فما فوقَها. ولآلِ فُلانٍ رِباطٌ من الخيل، كما يقال تِلاد([18])، وهو أصل ما يكون عندَه من خَيل. قالت ليلى الأخيليّة:
قومٌ رِباطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيوتِهمْ *** وأسِنّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجومَا
ويقال: قطع الظَّبْيُ رِباطَه، أي حِبالَتَه. وذكر عن الشَّيبانيّ: ماءٌ مترابِط، أي دائمٌ لا يَبرح. قالوا: والرَّبيط: لقب الغَوْث بن مُرّ([19]). فأمّا قولُهم للتّمر رَبِيطٌ، فيقال إنه الذي يَيْبَس فيصبُّ عليه الماء. ولعل هذا من الدَّخيل، وقيل إنه بالدال، الرَّبيد، وليس هو بأصل.
القاموس المحيط:
رَبَطَهُ يَرْبِطُه ويَرْبُطُه شَدَّهُ، فهو مَرْبوطٌ ورَبِيطٌ. والرِّباطُ ما رُبِطَ به ج رُبُطٌ، والفُؤادُ، والمُواظَبَةُ على الأمرِ، ومُلازَمَةُ ثَغْرِ العَدُوّ، كالمُرابَطَةِ، والخَيْلُ، أو الخَمْسُ منها فما فوقَها، وواحدُ الرِّباطاتِ المَبْنِيَّةِ. أو المُرابَطَةُ أن يَرْبُطَ كلٌّ من الفَريقَينِ خُيُولَهم في ثَغْرِه، وكلٌّ مُعِدٌّ لصاحبِه، فَسُمِّيَ المُقامُ في الثَّغْرِ رِباطاً، ومنه قوله تعالى
" وصابِروا ورابِطوا " ، أو معناهُ انْتِظارُ الصلاةِ بعدَ الصلاةِ، لِقولِه صلى الله عليه وسلم: " فَذلِكُم الرِّباطُ " . والمِرْبَطُ، كمِنْبَرٍ: ما رُبِطَ به الدابَّةُ، كالمِرْبَطَةِ. وكمَقْعَدٍ ومَنْزِلٍ: مَوْضِعُه. والرَّبِيطُ: التَّمْرُ اليابِسُ يوضَعُ في الجِرابِ، ويُصَبُّ عليه الماءُ، والبُسْرُ المَوْدُونُ، والراهِبُ، والزاهِدُ، والحَكيمُ ظَلَفَ نَفْسَه عن الدنيا، كالرَّابِطِ في الثَّلاثِ، ولَقَبُ الغَوْثِ بنِ مُرِّ بنِ طابِخَة، لأنَّ أُمَّهُ كانت لا يَعيشُ لها ولَدٌ، فَنَذَرَتْ لَئِنْ عاشَ هذا لتَرْبطَنَّ برأسِه صُوفةً، ولَتَجْعَلَنَّه رَبِيطَ الكَعْبَةِ. فعاشَ، ففعلتْ، وجَعَلَتْه خادِماً للبيتِ حتى بَلَغَ، فَنَزَعَتْهُ، فَلُقِّبَ الرَّبيطَ، وبهاءٍ: ما ارتُبِطَ من الدوابِّ. والمِرْبَطَة: نِسْعَةٌ لطيفَةٌ تُشَدُّ فوقَ خَشَبَةِ الرحْلِ. ورابِطُ الجأشِ ورَبِيطُهُ: شُجاعٌ.
ورَبَطَ جأشُه رِباطَةً، بالكسر: اشْتَدَّ قلبُه، اللُّه تعالى على قلبِه: ألْهَمَهُ الصَّبْرَ، وقَوَّاهُ.
ونَفَسٌ رابِطٌ: واسعٌ أرِيضٌ. ومَرْبُوطُ: ة بالإِسْكَنْدَرِيَّةِ أهْلُها أطْوَلُ الناسِ أعْماراً، رأيتُ منهم أُناساً بالإِسْكَنْدَرِيَّة. وارْتَبَطَ فَرَساً: اتَّخَذَه لِلرِّباطِ. وماءٌ مُتَرابِطٌ: دائِمٌ لا يَنْزَحُ. ومِرْباطٌ، كمِحْرابٍ: د بساحِلِ بَحْرِ الهِنْدِ.
تاج العروس:
ر ب ط
رَبَطَهُ أَي الشَّيْءَ يَرْبِطُهُ بالكَسْرِ : ويرْبُطُه بالضَّمِّ وهذه عن الأَخْفَشِ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ رَبْطاً : شَدَّهُ فهو مَرْبُوطٌ ورَبِيطٌ يُقَالُ : دابَّةٌ رَبيطٌ أَي مَرْبُوطَةٌ . والرِّبَاطُ بالكَسْرِ : مَا رُبِطَ به أَي شُدَّ به وفي العُبَاب والصّحاح : مَا تُشَدُّ به القِرْبَةُ والدَّابَّةُ وغيرهما ج : رُبُطٌ بضمٍّ فسُكونٍ والأَصْلُ فيه ككُتُبٍ والإِسْكان حائزٌ عَلَى التَّخْفيفِ قالَ الأَخْطَلُ يَصِفُ الأَجِنَّةَ في بُطُونِ الأُتُنِ :
مِثْل الدَّعامِيص في الأَرْحامِ غائِرَةً ... سُدَّ الخَصاصُ عليها فهو مَسْدودُ
تَموتُ طَوْراً وتَحْيا في أَسِرَّتِها ... كما تَقَلَّبُ في الرُّبْطِ المَرَاوِيدُ كذا في الصّحاح والعُبَاب ويُرْوَى : كما تَفَلَّتُ وهكذا وُجِدَ في دِيوانِ الأَخْطَلِ بخَطِّ أَبي زَكَرِيَّا . والرِّبَاطُ : الفُؤادُ كأَنَّ الجِسْم رُبِطَ به . والرِّبَاطُ : المُواظَبَةُ عَلَى الأَمْرِ . قالَ الفارِسِيُّ : هو ثَانٍ من لُزُومِ الثَّغْرِ ولُزُومُ الثَّغْرِ : ثانٍ من رِباطِ الخَيْلِ . والرِّبَاط : مُلازَمَةُ ثَغْرِ العَدُوِّ كالمُرابَطَةِ كما في الصّحاح . ورِبَاطُ الخَيْلِ : مُرابَطَتُها ورُبَّما سُمِّيَ الخَيْلُ رِبَاطاً . أَو الرِّبَاطُ : الخَيْلُ الخَمْسُ مِنْها فما فَوْقَها نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . وأَنْشَدَ للشَّاعرِ وهو بُشَيْرُ بنُ أَبي حُمَام العَبْسِيُّ :
وإِنَّ الرِّبَاطَ النُّكْدَ من آلِ داحِسٍ ... أَبْيَنُ فما يُفْلِحْنَ يومَ رِهَانِ
كما في الصّحاح . وفي اللّسَان : دُونَ رِهَان . ورِوايَةُ ابنُ دُرَيْدٍ : جَرَيْنَ فلمْ يُفْلِحْنَ . وزادَ الجَوْهَرِيّ : يُقَالُ : لفُلانٍ رِبَاطٌ من الخَيْل كما تقول : تِلاَدٌ وهو أَصْلُ خَيْلِه . والرِّبَاطُ أَيْضاً : واحِدُ الرِّبَاطَاتِ المَبْنِيَّةِ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . أَو المُرَابَطَةُ في الأَصلِ : أَنْ يَرْبُطَ كلٌّ من الفَرِيقَيْنِ خُيُولَهُم في ثَغْرِهِ وكلٌّ مُعِدٌّ لصاحِبه فسُمِّيَ المُقامُ في الثَّغْرِ رِبَاطاً . قالَهُ القُتَيْبِيُّ عَلَى مَا نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ . وفي اللّسَان : ثمَّ صارَ لُزُومُ الثَّغْرِ رِبَاطاً وربَّما سُمِّيَت الخَيْلُ أَنْفُسُها رِبَاطاً ومِنْهُ قَوْله تَعَالَى " اصْبِروا وصَابِروا ورَابِطُوا " جاءَ في تَفْسيرِه : اصْبِروا عَلَى دِينِكم وصابِروا عَلَى عَدُوَّكُم ورابِطوا أَي أَقيموا عَلَى جِهادِ عَدُوِّكُم بالحَرْبِ وارْتِباطِ الخَيْل أَو مَعْنَاهُ المُحافَظَةُ عَلَى مَوَاقيتِ الصَّلاة وقِيل : المُواظَبَةُ عليها وقِيل انْتِظارُ الصَّلاةِ بعدَ الصَّلاةِ لقوله صَلّى اللهُ تعالَى عليه وسَلّم فيما رواه عنه أَبُو هُرَيْرَةَ رَضِيَ الله عَنْه : " أَلا أَدُلُّكُم عَلَى مَا يَمْحُو الله بهِ الخَطايا ويَرْفَعُ به الدَّرَجاتِ ؟ قالوا : بلَى يا رَسُولُ الله قالَ : إِسْباغُ الوُضوءِ عَلَى المَكَارِهِ وكَثرَةُ الخُطَا إِلَى المَساجِدِ وانْتِظارُ الصَّلاةِ بعدَ الصَّلاةِ فذلِكُم الرِّبَاطُ فذلِكُم الرِّبَاطُ فذلِكُم الرِّبَاطُ " فشبَّهَ مَا ذَكَرَهُ من الأَفعالِ الصَّالِحَةِ به . والقَوْلانِ ذَكَرَهُما الأّزْهَرِيّ . قُلْتُ : فيَكونُ الرِّبَاطُ : مصدَرَ رابَطْتُ : أَي لازَمْتُ وقِيل : هو هاهُنا اسمٌ لما يُرْبَطُ به الشَّيْءُ أَي يُشَدُّ يَعْني أَنَّ هذه الخِلالَ تَرْبِطُ صاحِبَها عن المَعَاصِي وتَكُفُّه عن المَحارِم . والمِرْبَطُ كمِنْبَرٍ : مَا رُبِطَ به الدَّابَّةُ كالمِرْبَطَةِ كما في اللّسَان . والمَرْبَطُ كمَقْعَدٍ ومَنْزِلٍ : مَوْضِعُهُ أَي مَوْضِعُ رَبْطِ الدَّابَّةِ وهو من الظُّروفِ المَخْصوصَةِ ولا يَجْري مجْرَى مَنَاطَ الثُّرَيَّا لا تقول : هو مِنِّي مَرْبَطَ الفَرَسِ قالَ ابنُ بَرِّيّ : فمنْ قالَ في المُسْتَقْبَلِ : أَرْبِطُ بالكَسْرِ قالَ في اسمِ المكانِ : المَرْبِطُ بالكَسْرِ ومن قالَ : أَرْبُطُ بالضَّمِّ قالَ في اسمِ المكانِ : المَرْبَطُ بالفَتْحِ ويُقَالُ : لَيْسَ له مَرْبِطُ عَنْزٍ . وفي العُبَاب : قالَ الحارِثُ ابن عبَّادٍ في فَرَسِه النَّعامَة :
قَرِّبا مَرْبِطَ النَّعامَةِ مِنِّي ... لَقِحَتْ حَرْبُ وَائلٍ عن حِيَالِ
والرَّبِيطُ كأَميرٍ : التَّمْرُ اليابِسُ يُوضَعُ في الجِرابِ ويُصَبُّ عَلَيْهِ الماءُ قالَ أَبُو عُبَيْدٍ : إِذا بَلَغَ التَّمْرُ اليُبْسَ وُضِعَ في الجِرارِ وصُبَّ عَلَيْهِ الماءُ فذلك الرَّبِيطُ فإِنْ صُبَّ عَلَيْهِ الدِّبْسُ فذلك المُصَقَّر ونقله الزَّمَخْشَرِيُّ في الأَسَاسِ فقال : هو تَمْرٌ يُجْعَل في الجِرارِ ويُبَلُّ بالماءِ ليَعُودَ كالرُّطب وهُو مَجَازٌ . وقالَ ابنُ فارِسٍ : فأَمَّا قولُهم للتَّمْرِ : رَبيطٌ فيقال : إِنَّهُ الَّذي يَيْبَس فيُصَبُّ عَلَيْهِ الماءُ قالَ : ولعلَّ هذا من الدَّخِيلِ . وقِيل : إِنَّهُ بالدَّالِ : الرَّبِيدُ وليس بأَصْلٍ . وفي الصّحاح : الرَّبِيطُ : البُسْرُ المَوْدونُ . والرَّبِيطُ : الرَّاهِبُ والزَّاهِدُ والحَكيمُ الَّذي ظَلَفَ أَي رَبَطَ نفسَهُ عن الدُّنيا أَي سَدَّها ومَنَعَها ومِنْهُ الحَديثُ : " إِنَّ رَبيطَ بَني إِسْرائيلَ قالَ : زَيْنُ الحَكيمِ الصَّمْتُ " كالرَّابِطِ في الثَّلاثِ الأَوَّلُ منها عن ابن الأَعْرَابِيّ . والرَّبِيطُ : لَقَبُ الغَوْثِ بنِ مُرّ ووقَعَ في الصّحاح : مُرَّة وهو مَهَم أَي ابن طابِخَةَ بن الْياس ابنِ مُضَرَ بنِ نِزارِ بنِ مَعَدِّ بنِ عَدْنانَ . قالَ ابنُ الكَلْبِيِّ : لأَنَّ أُمَّهُ كانتْ لا يَعيشُ لها وَلَدٌ فَنَذَرَتْ لئِنْ عاش هذا لَتَرْبُطَنَّ برأْسِهِ صُوفَةً ولَتَجْعَلَنَّهُ رَبيطَ الكَعْبَةِ فعاشَ ففَعَلَتْ وجعَلَتْه خادِماً للبَيْتِ حتَّى بَلَغَ الحُلُمَ فنَزَعَتْهُ فلُقِّبَ الرَّبيطَ كما نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ . والرَّبِيطَةُ بهاءٍ : مَا ارْتُبِطَ من الدَّوابِّ . وفي الصّحاح : وفُلانٌ يَرْتَبِطُ كذا رأْساً من الدَّوابِّ ويُقَالُ : نِعْمَ الرَّبِيطُ هذا لِمَا يُرْتَبَطُ منَ الخَيْلِ . والمِرْبَطَةُ بالكَسْرِ : نِسْعَةٌ لَطيفةٌ تُشَدُّ فَوْقَ خَشَبَةِ هَكَذا في النُّسَخ بالموَحَّدَة والخاءِ وهو غَلَطٌ صوابه : حَشِيَّة الرَّحْلِ بالحاءِ المُهْمَلَة والتَّحْتِيَّة . ومن المَجَازِ : رَجُلٌ رابِطُ الجَأْشِ ورَبِيطُهُ أَي شُجاعٌ شَديدُ القَلْبِ كَأَنَّهُ يَرْبِطُ نفْسَه عن الفِرارِ يَكُفُّهَا بجَرَاءَتِه وشَجَاعَتِه . ورَبَطَ جَأْشَهُ رِباطَةً بالكَسْرِ أَي اشتَدَّ قلبُه ووَثُقَ وحَزُمَ فلم يَفِرَّ عند الرَّوْعِ ومن سَجَعَاتِ الأَسَاسِ : لولا رَجَاحَة عَقْلِه ورَبَاطَةُ جَأْشِه مَا طَمِعَ الجَدُّ العاثِرُ في انْتِعاشِه . ومن المَجَازِ : رَبَطَ الله تعالَى عَلَى قلبِه أَي أَلْهَمَهُ الصَّبرَ وشَدَّه وقَوَّاهُ ومِنْهُ قَوْله تَعَالَى " لَوْلا أَنْ رَبَطْنا عَلَى قَلْبِها " . وكذا قَوْله تَعَالَى " ورَبَطْنا عَلَى قُلُوبِهم إذْ قامُوا " أَي أَلْهَمْناهُم الصَّبْرَ . ونَفَسٌ رابِطٌ : واسِعٌ أرِيضٌ وحكى ابن الأَعْرَابِيّ عن بعضِ العَرَب أَنَّهُ قالَ : اللّهُمَّ اغْفِرْ لي والجِلْدُ بارِدٌ والنَّفسُ رابِطٌ والصُّحُفُ مُنْتَشِرَة والتَّوْبَةُ مَقْبولَةٌ يعني في صِحَّته قبل الحمَامِ وذَكَّر النَّفْس حَمْلاً عَلَى الرُّوحِ وإِنْ شِئْتَ عَلَى النَّسَبِ . ومَرْبوطُ : ة بالإِسْكَنْدرِيَّةِ هَكَذا نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ في كِتابَيْه وهو وَهَمٌ ظاهرٌ منه والصَّوَابُ : أَنَّ القريَةَ المَذْكورَةَ هي مَرْيوطُ بالتَّحتِيَّة لا بالموَحَّدَة وأَعادَه الصَّاغَانِيُّ ثانياً عَلَى الصَّوابِ في ر ي ط في التكملة وذكرَ أَنَّ أَهْلَها أَطْوَلُ النَّاسِ أَعْماراً وقالَ فيها : إِنَّها من كُوَرِ الإِسكنْدَرِيَّة . قالَ المُصَنِّفُ : وَقَدْ رَأَيْتُ مِنْهُم أُناساً بالإِسكندَرِيَّةِ وبثَغْرِ رَشِيد مِنْهُم جَماعَةٌ . وارْتَبَطَ فَرَساً : اتَّخذَهُ للرِّبَاطِ أَي لمُرابَطَةِ العَدوِّ وتقولُ هو يَرْتَبِطُ كذا وكذا من الخَيْلِ . وحكَى الشَّيْبانِيُّ : ماءٌ مُتَرَابِطٌ أَي دائِمٌ لا يَنْزَحُ كما في الصّحاح . وَقَدْ تَرَابَطَ الماءُ في مكانِ كذا وكذا إِذا لم يبرَحْه ولم يَخْرجْ مِنْهُ وهُو مَجَازٌ قالَ الشَّاعِر يَصِفُ سَحاباً :
تَرَى الماءَ مِنْهُ مكنف مُتَرابِطٌ ... ومُنْحَدِرٌ ضاقَتْ به الأَرْضُ سائِحُ
ومِرْباطٌ كمحْرابٍ : د بساحِل بحْرِ الهنْد ممَّا يلي اليَمَن في أَعْمالِ حَضْرَمَوْتَ
وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : ارْتَبَطَ الدَّابَّةَ كرَبَطَها بحَبْلٍ لئلاّ تَفِرَّ . وخَلَّفَ فلانٌ بالثَّغْرِ خَيْلاً رابِطَةً وببَلَدِ كذا رَابِطَةٌ من الخَيْلِ كما في الصّحاح . وفي حَديثِ ابنِ الأَكْوَعِ : " فرَبَطْتُ عَلَيْهِ أَسْتَبْقي نَفْسِي " أَي تأَخَّرْتُ عنه كَأَنَّهُ حَبَسَ نفسَه وشدَّها . والرُّبُطُ بضَمَّتَيْنِ : الخَيْلُ تُرْبَط بالأَفْنِية وتُعلَفُ واحِدُها رَبِيطٌ ويُجمعُ الرُّبُط رِبَاطاً وهو جمعُ الجَمْعِ . وقالَ الفَرَّاءُ في قَوْله تَعَالَى " ومِنْ رِباطِ الخَيْلَ " قالَ : يُريدُ الإِناثَ من الخَيْل . والرِّبَاطُ : النَّفْسُ وقالَ العجَّاج يَصِفُ ثَوْراً وَحْشِيًّا :
" فبَاتَ وهو ثابِتُ الرِّبَاطِ أَي ثابِتُ النَّفْسِ . وارْتَبَطَ في الحَبْلِ : نَشِبَ عن اللِّحْيانِيّ . والرَّبِيطُ : الذَّاهبُ عن الزَّجاجِيِّ فكأَنَّه ضِدٌّ كما في اللّسَان . والارْتِباطُ : الاعْتِلاقُ نَقَلَهُ الطِّيبِيُّ عن الزَّجَّاجِ وأَبي عُبَيْدَة . وفي المَثَل : " اسْتَكْرَمْتَ فارْبِطْ " ويُرْوَى : أَكْرَمْتَ . أَي وَجَدْتَ فَرَساً كريماً فاحْفَظْه يُضْرَبُ في وُجوبِ الاحْتِفاظِ بالنَّفائِسِ ويُرْوَى فارْتَبِط . ويُقَالُ : رَبَطَ لذلك الأَمْرِ جَأْشاً أَي صَبَرَ نَفْسَه وحَبَسَها عَلَيْهِ . وقالَ اللَّيْثُ : المُرابِطاتُ : جماعَةُ الخُيُولِ الَّذينَ رَابَطوا . قالَ : وفي الدُّعاءِ : اللهمَّ انْصُرْ جُيُوشَ المسْلِمين وسَرَايَاهُم ومُرَابِطاتُهم أَي خَيْلَهم المُرابِطَة . ويُقَالُ : وَقَفَ مالَهُ عَلَى المُرابَطَةِ وهم الجِماعَةُ رَابَطُوا . والغُزاةُ في مَرَابِطهم ومُرَابَطاتِهم أَي مواضعُ المُرابَطَةِ . وفي الصّحاح : قَطَعَ الظَبْيُ رِبَاطَهُ أَي حِبَالَتَه . ويُقَالُ : جاءَ فلانٌ وَقَدْ قَرَضَ رِبَاطَهُ إِذا ننْصَرَفَ مَجْهوداً وهُو مَجَازٌ . وفي الأَسَاسِ : قَرَضَ فلانٌ رِبَاطَه إِذا ماتَ وَقَدْ تَقَدَّم هذا للمصنِّف في ق ر ض . والرَّابِطَةُ : العُلْقَةُ والوُصْلَةُ . والرَّبَّاطُ : كشَدَّادٍ : من يَرْبِطُ الأَوْتارَ . والمُرابِطُ : لَقَبُ جَماعةٍ من المَغَارِبة مِنْهُم القاضي أَبُو عَبْدِ اللهِ محمَّدُ بنُ خَلَفِ بنِ سَعيدٍ بنِ وَهْبٍ الأَندَلُسيّ عُرِفَ بابنِ المُرابِطِ قاضي المَرِيَّةِ وعالِمُها شَرَحَ صَحيحَ البُخاريِّ توفِّي سنة 485 ومن المُتَأَخِّرينَ : شيخُ مَشايِخ شُيُوخِنا أَبُو عَبْدِ اللهِ محمَّدُ بنُ أَبي بكرٍ الدَّلائِيّ حدَّثَ عنه العَلاّمَةُ أَبُو عَبْدِ اللهِ محمَّدُ بنُ أَحْمَدَ بنِ عَبْدِ اللهِ بن الحُسَيْن الوَرْزازِيّ وغيره . ورِبَاطُ الفَتْحِ : مدينَةٌ قُرْبَ سَلاَ عَلَى نهْرٍ بالقُرْبِ من البحْرِ المُحيطِ بَنَاها الأَميرُ المَنْصورُ يَعْقوبُ بنُ تَاشفين عَلَى هَيْئَةِ الإِسْكَنْدَرِيَّةِ

_Türkçe çeviri henüz yok_
