# ربع — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D8%B9/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: ربع

* ر ب ع * * الرَّبْعُ * الدار بعينها حيث كانت وجمعها * رِبَاعٌ * و * رُبُوعٌ * و * أَرْبَاعٌ * و * أَرْبُعٌ * و * الرَّبْعُ * أيضا المحلة و * الرُّبْعُ * جزء من أربعة ويُثقّل مثل عُسْر وعُسُر و * الرِّبْعُ * بالكسر في الحُمّى أن تأخذ يوما وتدع يومين ثم تجيء في اليوم الرابع يقال * رَبَعَتْ * عليه الحُمّى وقد * رُبِعَ * الرجل على ما لم يسم فاعله فهو * مَرْبُوعٌ * و * الرَّبِيعُ * عند العرب ربيعان ربيع الشهور وربيع الأزمنة فربيع الشهور شهران بعد صفر ولا يقال فيه إلا شهر ربيع الأول وشهر ربيع الآخر وأما ربيع الأزمنة فربيعان الربيع الأول وهو الذي تأتي فيه الكمأة والنور وهو ربيع الكلإ والربيع الثاني وهو الذي تُدرك فيه الثمار وفي الناس من يُسميه الربيع الأول وسمعت أبا الغوث يقول العرب تجعل السنة ستة أزمنة شهران منها الربيع الأول وشهران صيف وشهران قيظ وشهران الربيع الثاني وشهران خريف وشهران شتاء وجمع الربيع * أربِعاءُ * و * أَربِعَةٌ * مثل نصيب وأنصباء وأنصبة و * المَرْبَعُ * منزل القوم في الربيع خاصة تقول هذه * مَرَابِعُنا * ومصايفنا أي حيث نرتبع ونصيف والنسبة إلى الربيع * رِبْعيٌّ * بكسر الراء و * رَبَع * القوم من باب قطع صار رابعهم أو أخذ رُبع الغنيمة وفي الحديث ﴿ألم أجعلك تربع﴾ أي تأخذ المِرباع قال قُطرب * المِرباعُ * الرُّبع والمعشار العشر ولم يسمع في غيرهما * وَرَبَع * الحجر و * ارْتَبَعَهُ * أي أشاله وفي الحديث ﴿مرّ بقوم يربعون حجرا﴾ ويرتبعون والنسبة إلى * ربيعةَ رَبَعِيٌّ * بفتحتين وعامله * مُرَابَعَةً * كما يقال مصايفة ومشاهرة و * الرَّبْعَةُ * بالتسكين جؤنة العطار ورجل * رَبْعَةٌ * أي مربوع الخلق لا طويل ولا قصير وامرأة ربعة أيضا وجمعهما جميعا * رَبَعَأتٌ * بالتحريك وهو شاذ لأن فعلة إذا كانت صفة لا تُحرك في الجمع وإنما تُحرك إذا كانت اسما ولم يكن موضع العين واو ولا ياء و * ارْتَبَعَ * البعير و * تَرَبَّع * أي أكل الربيع و * ارْتَبَعْنَا * بموضع كذا أقمنا به في الربيع و * تَرَبَّعَ * في جلوسه و * التَّرْبِيعُ * جعل الشيء * مُرَبَّعا * ز و * رُبَاعُ * بالضم معدول عن أربعة أربعة و * الرَّبَاعِيَةُ * بوزن الثمانية السن التي بين الثنية والناب والجمع * رَبَاعِيَاتٌ * ويقال للذي يُلقي رباعيته * رَبَاعٌ * بوزن ثمان فإذا نصبت أتممت فقلت ركبت بِرذونا رباعيا والغنم * تَرْبِعُ * في السنة الرابعة والبقر والحافر في الخامسة والخف في السابعة تقول في الكل * أَرْبَعَ * أي صار رباعيا وأربع إبله بمكان كذا أي رعاها في الربيع وأرْبَعَ القوم صاروا أربعة وأربعوا أي دخلوا في الربيع وأربعوا أي قاموا في المربع عن الارتياد والنجُعة وأربعت عليه الحمى لغة في ربعت وقد أربع لغة في ربع فهو * مُرْبِعٌ * وفي الحديث ﴿أغِبوا في عيادة المريض و * أرْبِعُوا * إلا أن يكون مغلوبا﴾ قوله وأربعوا أي دعوه يومين وأتُوه اليوم الثالث و * المِرْباعُ * ما يأخذه الرئيس وهو رُبع المغنم و * الأرْبِعاءُ * من الأيام وحُكي فيه فتح الباء والجمع * أرْبِعَاوَاتٌ * و * اليَرْبُوعُ * واحد * اليَرَابيعِ

### Türkçe

* ر ب ع * * **الرَّبْعُ** * evin bizzat kendisi, nerede olursa olsun; bunun çoğulu **رِبَاعٌ** ve **رُبُوعٌ** ve **أَرْبَاعٌ** ve **أَرْبُعٌ**’dur. Ve **الرَّبْعُ** ayrıca mahalle(=yerleşim yeri)dir. Ve **الرُّبْعُ** dörtten bir parçadır; **عُسْر** ve **عُسُر** gibi ağırlaştırılır. Ve **الرِّبْعُ** (kesre ile), hummada: bir gün tutup iki gün bırakması, sonra dördüncü günde gelmesidir; “Hummâ ona **رَبَعَتْ**” denir. Ve adam, faili adlandırılmayan şekilde **رُبِعَ** olmuştur; o hâlde o **مَرْبُوعٌ**’dur. Ve **الرَّبِيعُ** Arapların yanında iki bahardır: ayların baharı ve zamanların baharı. Ayların baharı: Safer’den sonra iki aydır; onda ancak “Şehr **ربيع الأول**” ve “Şehr **ربيع الآخر**” denir. Zamanların baharına gelince: o iki bahardır; birincisi, **الكمأة** ve **النور**’un geldiği bahardır; o, otlağın baharıdır. İkincisi ise meyvelerin olgunlaştığı bahardır; insanlardan onu birinci bahar diye adlandıran vardır. Ve Ebû’l-Ğavs’u şöyle derken işittim: Araplar yılı altı zamana yaparlar: ondan iki ay birinci bahardır, iki ay yazdır, iki ay şiddetli sıcak(=kayz)dır, iki ay ikinci bahardır, iki ay sonbahardır, iki ay kıştır. Ve baharın çoğulu **أربِعاءُ** ve **أَربِعَةٌ**’dir; tıpkı **نصيب** ve **أنصباء** ve **أنصبة** gibi. Ve **المَرْبَعُ** kavmin özellikle baharda konakladığı yerdir; “Bunlar bizim **مَرَابِعُنا** ve yazlıklarımızdır” dersin; yani baharladığımız ve yazladığımız yerler. Ve bahara nisbet **رِبْعيٌّ**’dir, **الراء**’ın kesresiyle. Ve **رَبَع** kavim, “kat‘a” bâbından: onların dördüncüsü oldu; yahut ganimetin dörtte birini aldı. Ve hadiste: {Seni “**تربع**” kılmadım mı?} yani **المِرباع**’ı alırsın. Kutrub dedi: **المِرباعُ** dörtte birdir; ve **المعشار** onda birdir; bu ikisinin dışında işitilmemiştir. Ve “**وَرَبَع** taşı” ve “**ارْتَبَعَهُ**” yani onu kaldırdı. Ve hadiste: ﴿Bir kavme uğradı; bir taşı “**يربعون**”﴾ve “**يرتبعون**”} (kaldırıyorlardı). Ve **ربيعةَ**’ye nisbet **رَبَعِيٌّ**’dir, iki fetha ile. Ve onunla muamele etmek **مُرَابَعَةً**’dır; tıpkı “مصايفة” ve “مشاهرة” denildiği gibi. Ve **الرَّبْعَةُ** (sükûn ile) attarın kutusudur. Ve bir adam **رَبْعَةٌ**’dir; yani yaratılışça dört köşe/orta boylu: ne uzun ne kısa. Ve bir kadın da **ربعة**’dir. Ve ikisinin ikisinin de çoğulu **رَبَعَأتٌ**’dir, hareke ile; bu şâzdır; çünkü “فعلة” sıfat olduğunda çoğulda harekelenmez; ancak isim olduğunda harekelenir; ve göz(=ayn) yerinin **واو** veya **ياء** olmadığı durumda. Ve deve **ارْتَبَعَ** ve **تَرَبَّع**; yani bahar otunu yedi. Ve “Şu yerde **ارْتَبَعْنَا**” (dedik): baharda orada ikamet ettik. Ve oturuşunda **تَرَبَّعَ**. Ve **التَّرْبِيعُ** bir şeyi **مُرَبَّعا** kılmaktır. **ز** Ve **رُبَاعُ** (damme ile) “dörder dörder”den çevrilmiş(=ma‘dûl)dür. Ve **الرَّبَاعِيَةُ**, “sekiz” vezninde: **الثنية** ile **الناب** arasındaki diştir; çoğulu **رَبَاعِيَاتٌ**’tır. Ve **رباعيته**’sini düşüren kimseye **رَبَاعٌ** denir, “sekiz” vezninde. Artık nasb ettiğinde tamamladın da şöyle dedin: “Bir **بِرذون**’a **رباعيا** bindim.” Ve koyunlar dördüncü yılda **تَرْبِعُ**; sığır ve toynaklı beşincide; ve **الخف** yedincide. Hepsi hakkında “**أَرْبَعَ**” dersin; yani “dört yaşlı(=rabâ‘î) oldu.” Ve “Develerini şu yerde **أربع** etti” yani onları baharda otlattı. Ve kavim **أَرْبَعَ**: dört kişi oldular. Ve “**أربعوا**” yani bahara girdiler. Ve “**أربعوا**” yani otlak arama ve göç(=nec‘a)dan (vazgeçip) **المربع**’da ikamet ettiler. Ve “Hummâ ona **أربعت**” **ربعت**’in bir dilidir. Ve “**قد أربع**” **ربع**’ın bir dili olarak; o hâlde o **مُرْبِعٌ**’dir. Ve hadiste: {Hastayı ziyaret etmede bir gün gidip bir gün bırakın ve **أرْبِعُوا**; ancak mağlup(=ağır) ise (başka).} Sözü: “**وأربعوا**” yani onu iki gün bırakın ve üçüncü gün ona gelin. Ve **المِرْباعُ** reis’in aldığı şeydir; o, ganimetin dörtte biridir. Ve **الأرْبِعاءُ** günlerdendir. Onda **الباء**’ın fethası da rivayet edilmiştir. Ve çoğulu **أرْبِعَاوَاتٌ**’tır. Ve **اليَرْبُوعُ**, **اليَرَابيعِ**’in bir tanesidir.
