# ربق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ربق

القاف والراء والباء معهما
ق ر ب، ر ق ب، ب ر ق، ر ب ق، ق ب ر، ب ق ر كلهن مستعملات قرب: القَرَبُ أن يرعى القوم بينهم وبين المورد وهم يسيرون بعض السير حتى إذا كان بينهم وبين الماء عشية أو ليلة عدلوا فقربوا، وهم يقربون قرباً، واقربوا إبلهم، وقربت الإبل.
وحمار قارب يطلب الماء، قال:
قد قدموني لإقرابٍ وإصدار
وقال:
هاج الصوادي والحزان فاندلقـت		وانقض سابقها الحادي لها القَرِبُ
والعانة القَواربُ: هي التي تَقْرَبُ القَرَبَ أي تعجل الورود، ويقال لطالب الماء ليلاً: قارِبٌ.
والقَرَبُ: طلب الماء ليلاً.
والقارِبُ: سفينة صغيرة تكون مع أصحاب السفن البحرية تستخف لحوائجهم، والجميع قوارِبُ.
والقِرابُ للسيف والسكين: غمدهما، والفعل قَرَّبْتُ قِراباً وأقْرَبْتُ أيضاً قِراباً.
والقُرابُ: مُقاربةُ الشيء، تقول: معه ألف درهم أو قُرابُ ذلك، ومعه ملء قدح ماء أو قُرابُه.
وأتيته قُرابَ العشي، وقُرابَ الليل.
وهذا قدح قربان ماء ونصفان ماء وملآن ماء، فأما نصفان فمن النصف، وقَرْبانُ أي قارب الامتلاء.
وهذا قُرْبانٌ من قَرابينِ الملك أي وزير، هكذا يجمعون بالنون، وهو في القياس خلف، وهم الذين يستنفع بهم إلى الملوك.
والقُرْبُ ضد البعد، والاقتِرابُ الدنو، والتَقَرُّبُ: التدني والتواصل بحق أو قَرابةٍ.
والقُرْبانُ: ما تَقَرَّبْتَ به إلى الله تبتغي به قُرْباً ووسيلة.
وما قَرَبْتُ هذا الأمر قُرْباناً ولا قُرْباً.
وقَرَبَ فلان أهله أي غشيها قرباناً.
والقُرْبَى: حق ذوي القرابة.
وفلان يقرب أمراً أي يعزوه بقول أو فعل، وقربت أمراً: ما أدري ما هو.
والقُربُ: من لدن الشاكلة إلى مراق البطن، ومن الرفع إلى الإبط من كل جانب. وفرس لاحق الأقراب، يجمعون القرب، وإنما للفرس قربان، ولكن لسعته، كما يقولون: شاة عظيمة الخواصر، ولها خاصرتان كما قال:
لأبيض عجلي عظيم المفارق
جمعه لسعته.
والقريبُ ذو القرابة، ويجمع أقارب، وقريبة جمعها قرائب، للنساء.
والقريبُ نقيض البعيد يكون تحويلاً يستوي فيه الذكر والأنثى، والفرد والجميع، هو قريب، وهي قريب، وهم قريب، وهن قريب.
وفرس مُقَرب: قَرُبَ مربطه ومعلفه لكرامته، ويجمع مقربات ومقاريب.
وأقْرَبَت الشاة والأتان فهي مُقربٌ، وأدنت الناقة فهي مدن لا غير.
والقَريبُ: السمك المملح ما دام في طراءته.
وقد حيى فلان وقَرَّبَ أي قال: حياك الله وقَرَّبَ دارك.
رقب: رَقَبْتُ الشيء أَرْقُبُهُ ورِقباناً أي انتظرت.
وقوله تعالى: "ولم تَرقُبْ قولي" أي لم تنظر.
والتَرَقُّبُ: تنظر الشيء وتوقعه.
والرًّقيبُ: الحارس يشرف على رِقْبةٍ، يحرس القوم.
ورقيبُ الميسر: الأمين الموكل بالضريب، ويقال: الرقيب السهم الثالث.
والرَقيبُ: الحافظ.
والرَّقُوبُ من الأرامل والشيوخ: الذي لا ولد له، ولا يستطيع الكسب، ويقال: هو الذي لم يقدم من ولده شيئاً، وسميت الأرملة رَقُوباً لأنه لا كاسب لها ولا ولد فهي تَتَرَقَّبُ معروفاً.
والرَّقَبَةُ أصل مؤخر العنق، والأَرْقَبُ والرَّقبانيُّ الغليظ الرَّقَبةِ.
وأمة رَقَبانيِّةٌ رَقْباءُ ولا تنعت به الحرة.
والرَّقَبُ جمع كالرِّقاب، والإعطاء في الرِّقاب أي في المكاتبين.
وأعتق الله رقَبَتَه، ولا يقال: عُنُقَه.
والرَّقيبُ: ضربٌ من الحيات، وجمعه رُقُب ورقيبات.
برق: البَرْقُ دخيل في العربية، ويجمع على بِرقان.
والبَرَقُ مصدر الأَبْرَقِ من الحبال، وهو الحبل الذي أبرم بقوة سوداء وقوة بيضاء.
ومن الجبال: ما فيه جدد بيض وجد سود.
والبَرْقاء من الأرض: طرائق بقعة فيها حجارة سود يخالطها رملة بيضاء، وكل قطعة على حبالها برقة، فإذا اتسع فهو الأبرق، والأبارق جمعه، ويجمع على البراق.
والأبارِقُ: الأكام يخالطها الحصى والرمال، قال:
لنا المصانع من بصرى إلى هجر		إلى اليمامة فالأجزاع فالـبُـرقِ
وهضب الأبارِقِ: موضع بعينه.
والبُروقُ: بيض السحاب، وبَرَقَ يبرُقُ بُروقاً وبَريقاً، وأبْرَقَ لغة.
والبارقةُ: سحاب يَبْرُقُ، وكل شيء يتلألأ فهو بارقٌ، ويبرُق بريقأً. ويقال للسيوف بوارِقُ.
وإذا اشتد موعد بالوعيد يقال: أبْرَقَ وأرْعَدَ، قال:
أَبْرِقْ وأرْعِـدْ يا يزي?		د فما وعيدك لي بضائر
وبَرَقَ ورَعَدَ لغة، قال:
فارْعِدْ هنالك ما بدا لك وابْرَقِ
وأبْرَقَتِ الناقة: ضربت بذنبها مرة على فرجها، ومرة على عجزها.
والإنسان البَروقُ هو الفرق لا يزال، قال:
يروغ لكل خوار بَروقِ
كأنه من قولك: بَرِقَ بصره فهو بَرِقٌ أي بهت، فهو فزع مبهوت.
وكذلك يفسر من قرأ: "فإذا بَرِقَ البصر".
ومن قَرَأ: "بَرَقَ" يقول: تراه يلمع من شدة شخوصه ولا يطرف، قال:
لما أتانا ابن عميرٍ راغـياً		أعطيته عيساء منها فَبَرقْ
أي رد لها على الإبل.
وبَرَّقَ بعينه تبريقاً إذا لألأها من شدة النظر.
والبُراقُ: دابة يركبها الأنبياء.
والأباريقُ: جمع إبريق.
والبُرْقانُ: جمع بُرْقانةٍ، وهي جرادة تلونت بخطوط صفر وسود.
ربق: رَبَقتُ الشاة رَبْقاً بالرِّبْقِ وهو الخيط، الواحدة رِبْقةٌ، وشاة مُرَبَّقَةٌ أعم، ومَربوقةٌ.
وأم الربيق اسم للحرب، واسم للداهية الشديدة، قال العجاج:
أم الرُّبَيقِ والوُرَيْقِ الأزنم
ويروى: الأزلم قبر: المَقْبَرةُ والمَقْبُرَةُ: موضع القبور: والقبر واحد.
والقَبرُ: مصدر، والقَبرُ موضع القَبرِ، وقَبرتهُ أقبرهُ قبراً ومقبراً.
والاِقبارُ: أن تهيء له قبراً وتنزله منزلة ذاك، قال الله تعالى: "ثم أماته فأقبره" أي جعله بحال يقبر.
والمُقابِرُ: الذي يحفر معك القبر.
والقبر: موضع متأكل مسترخى في العود الذي يتطيب به، وهو جوفه.
بقر: البَقَرُ: جماعة البَقَرةِ، والبَقيرُ والباقِرُ كقولك: الحمير والضئين والجامل، قال:
يكسعن أذناب البقيرِ الدُّلسِ
والباقِرُ جمع البقر مع راعيها، وكذلك الجامل، جمع الجمل مع راعيها.
والبَقرُ: شق البطن، قال الراج:
ضرباً وطعناً باقِراً عشنزرا
والبَقيرةُ شبه قميص تبلسه نساء الهند، ضيق إلى السرة.
والتَّبَقُّر: التفتح والتوسع من بقر البطن، ونهي عن التَّبَقُّر في المال.
والمُتَبَقِّر: اللاعب بالبُقَّيْرَى، وهي لعبة يلعب بها.
وَبَقَروا حولهم أي حفروا، ويقال: كم بَقَرتُم لغسيلكم أي كم حفرتم، وقال طفيل الغنوي:
وملن فما ينفك حول متالع		بها مثل آثار المُبَقِّرِ ملعب

### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve **الباء** onlarla birlikte

**ق ر ب**، **ر ق ب**، **ب ر ق**، **ر ب ق**، **ق ب ر**، **ب ق ر** hepsi kullanımdadır. **قرب**: **القَرَبُ** kavmin, kendileri ile su kaynağı arasında iken, biraz yürüyüş yürürlerken aralarında otlatmasıdır; nihayet kendileri ile su arasında bir akşam yahut bir gece olunca yöneldiler de yaklaştılar; ve onlar **قرباً** yaklaşırlar; ve develerini **اقربوا** ettiler; ve develer **قربت**.

Ve suyu isteyen **قارب** bir eşek; dedi ki:
“Beni **إقرابٍ** ve **إصدار** için öne sürdüler.”

Ve dedi ki:
“**الصوادي** ve **الحزان** coştu da dökülüp aktı;
onların **القَرِبُ**’i için öncüleri çöktü, onları süren **الحادي**.”

Ve **القَواربُ** olan **العانة**: o, **القَرَبَ**’ı **تَقْرَبُ** edendir; yani varışı çabuklaştırır; ve geceleyin su isteyen kimseye: **قارِبٌ** denir.

Ve **القَرَبُ**: geceleyin su istemektir.

Ve **القارِبُ**: deniz gemilerinin sahipleriyle birlikte bulunan küçük bir gemidir; ihtiyaçları için hafifçe hareket eder; hepsi **قوارِبُ**tur.

Ve kılıç ve bıçak için **القِرابُ**: ikisinin kınıdır; fiil: **قَرَّبْتُ قِراباً** ve ayrıca **أقْرَبْتُ** da **قِراباً**.

Ve **القُرابُ**: şeyin yaklaşmasıdır; dersin ki: onunla bin dirhem vardır yahut bunun **قُرابُ**’ı; ve onunla bir kadeh dolusu su vardır yahut onun **قُرابُ**’ı.

Ve ona **قُرابَ العشي**’de ve **قُرابَ الليل**’de geldim.

Ve bu, bir kadeh **قربان** su ve iki yarım su ve dolu su’dur; ama iki yarım, yarımdandır; ve **قَرْبانُ** yani dolmaya yaklaştı.

Ve bu, kralın **قَرابينِ**’inden bir **قُرْبانٌ**’dır; yani bir vezir; işte böyle **النون** ile cem ederler; ve kıyasta bu, aykırıdır; ve onlar, kendileriyle krallara doğru faydalanılan kimselerdir.

Ve **القُرْبُ** uzaklığın zıddıdır; ve **الاقتِرابُ** yaklaşmadır; ve **التَقَرُّبُ**: hak ile yahut **قَرابةٍ** ile yakınlaşma ve bağ kurmadır.

Ve **القُرْبانُ**: Allah’a onunla **قُرْباً** ve vesile arayarak yakınlaştığın şeydir.

Ve bu işi ne **قُرْباناً** ne de **قُرْباً** olarak yaklaştırdım.

Ve falan, ehlini **قَرَبَ** etti; yani ona **قرباناً** olarak yaklaştı (üstüne vardı).

Ve **القُرْبَى**: akrabalık sahiplerinin hakkıdır.

Ve falan bir işi **يقرب** eder; yani onu söz yahut fiil ile isnat eder; ve bir işi **قربت**: onun ne olduğunu bilmiyorum.

Ve **القُربُ**: şekilden karın yanına kadar; ve her iki yandan kaldırmadan koltuk altına kadar olandır. Ve **لاحق الأقراب** bir at; **القرب**’u cem ederler; hâlbuki at için ancak iki **قربان** vardır; fakat onun genişliği sebebiyle; nitekim “yanları büyük bir koyun” derler; hâlbuki onun iki yanı vardır; dediği gibi:
“Bembeyaz, aceleci, ayrım yerleri büyük.”

Onu genişliği sebebiyle cem etti.

Ve **القريبُ** akrabalık sahibidir; ve **أقارب** diye cem edilir; ve kadınlar için **قريبة**; onun cemi **قرائب**tir.

Ve **القريبُ** **البعيد**’in zıddıdır; bir dönüşüm olarak gelir; onda erkek ve dişi, tekil ve çoğul eşit olur: o **قريب**’dir, o (kadın) **قريب**’dir, onlar **قريب**’dir, onlar (kadınlar) **قريب**’dir.

Ve **مُقَرب** bir at: bağlandığı yer ve yemliği, onun kereminden dolayı **قَرُبَ** oldu; ve **مقربات** ve **مقاريب** diye cem edilir.

Ve koyun ve dişi eşek **أقْرَبَت**; o halde o **مُقربٌ**’dür; ve deve **أدنت** etti; o halde o yalnızca **مدن**’dir.

Ve **القَريبُ**: tazeliği üzerinde bulunduğu müddetçe tuzlanmış balıktır.

Ve falan yaşadı ve **قَرَّبَ** etti; yani “Allah seni yaşatsın” dedi ve “evini **قَرَّبَ** etsin” dedi.

**رقب**: **رَقَبْتُ** şeyi **أَرْقُبُهُ** ve **رِقباناً**; yani bekledim.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “ve benim sözümü **تَرقُبْ** etmedi” yani bakmadı.

Ve **التَرَقُّبُ**: şeye bakman ve onu ummandır.

Ve **الرًّقيبُ**: bir **رِقْبةٍ** üzerinde gözetleyen bekçi; kavmi korur.

Ve **رقيبُ الميسر**: **الضريب** ile görevlendirilmiş emin; ve denir ki: **الرقيب** üçüncü oktur.

Ve **الرَقيبُ**: koruyucudur.

Ve dullardan ve ihtiyarlardan **الرَّقُوبُ**: çocuğu olmayan ve kazanmaya güç yetiremeyen kimsedir; ve denir ki: o, çocuğundan hiçbir şey öne sürmemiş kimsedir; ve dul kadına **رَقُوباً** adı verildi; çünkü onun ne kazananı ne de çocuğu vardır; o halde o bir iyiliği **تَتَرَقَّبُ** eder.

Ve **الرَّقَبَةُ** boynun arka tarafının köküdür; ve **الأَرْقَبُ** ve **الرَّقبانيُّ** kalın **الرَّقَبةِ** olandır.

Ve **رَقَبانيِّةٌ** bir cariye: **رَقْباءُ**; ve hür kadın bununla nitelenmez.

Ve **الرَّقَبُ** **الرِّقاب** gibi bir cemi’dir; ve **الرِّقاب**’da bağış, yani **المكاتبين**’dedir.

Allah onun **رقَبَتَه**’ini azat etti; ve “onun **عُنُقَه**’u” denmez.

Ve **الرَّقيبُ**: yılanlardan bir türdür; onun cemi **رُقُب** ve **رقيبات**tır.

**برق**: **البَرْقُ** Arapçada dâhildir; ve **بِرقان** üzere cem edilir.

Ve **البَرَقُ**: iplerden **الأَبْرَقِ**’in masdarıdır; o, siyah bir kuvvet ve beyaz bir kuvvet ile sıkıca bükülmüş iptir.

Ve dağlardan: içinde beyaz çizgiler ve siyah çizgiler bulunan şeydir.

Ve yerden **البَرْقاء**: içinde beyaz kumun karıştığı siyah taşlar bulunan bir parça yerin çizgileridir; ve her parça, kendi ipleri üzerinde **برقة**’dır; genişleyince o **الأبرق** olur; onun cemi **الأبارق**’tır; ve **البراق** üzere de cem edilir.

Ve **الأبارِقُ**: çakıl ve kumun karıştığı tepeciklerdir; dedi ki:
“Bizim yapılarımız Busra’dan Hecer’e,
Yemâme’ye, sonra **الأجزاع**’a, sonra **الـبُـرقِ**’e kadardır.”

Ve **هضب الأبارِقِ**: bizzat belirli bir yerdir.

Ve **البُروقُ**: bulutun beyazlarıdır; ve **بَرَقَ** **يبرُقُ** **بُروقاً** ve **بَريقاً**; ve **أبْرَقَ** bir lehçedir.

Ve **البارقةُ**: **يَبْرُقُ** eden bir buluttur; ve parıldayan her şey **بارقٌ**tur; ve **بريقأً** **يبرُق** eder. Ve kılıçlara **بوارِقُ** denir.

Ve tehdit ile vaat şiddetlenince “**أبْرَقَ** ve **أرْعَدَ**” denir; dedi ki:
“**أَبْرِقْ** ve **أرْعِـدْ** ey Yezîd; çünkü senin tehdidin bana zarar verici değildir.”

Ve **بَرَقَ** ve **رَعَدَ** bir lehçedir; dedi ki:
“Orada, sana göründüğü gibi **فارْعِدْ** et ve **ابْرَقِ** et.”

Ve deve **أبْرَقَتِ**: kuyruğuyla bir kere ferci üzerine, bir kere sağrısı üzerine vurdu.

Ve **البَروقُ** insan: korkak olandır; durmadan korkar; dedi ki:
“Her bağırışa karşı, korkak bir **بَروقِ** gibi kaçınır.”

Sanki senin “gözü **بَرِقَ** oldu; o halde o **بَرِقٌ**’dir” sözündendir; yani şaşırdı; o halde o, korkmuş, şaşkındır.

Ve “**فإذا بَرِقَ البصر**” okuyan kimse için de böyle tefsir edilir.

Ve “**بَرَقَ**” okuyan kimse der ki: şiddetli dikilmesinden dolayı onun parıldadığını görürsün; göz kırpmaz; dedi ki:
“Bize İbn Umeyr böğürerek gelince,
ona ondan bir boz deve verdim de **فَبَرقْ**.”

Yani develere karşı ona geri çevirdi.

Ve gözüyle **بَرَّقَ** etti, **تبريقاً**; şiddetli bakıştan dolayı onu parlatınca.

Ve **البُراقُ**: peygamberlerin bindiği bir binek.

Ve **الأباريقُ**: **إبريق**’in cemidir.

Ve **البُرْقانُ**: **بُرْقانةٍ**’nin cemidir; o, sarı ve siyah çizgilerle renklendirilmiş bir çekirgedir.

**ربق**: koyunu **رَبَقتُ**; **رِبْقِ** ile **رَبْقاً**; o, iptir; tekili **رِبْقةٌ**’dır; ve **مُرَبَّقَةٌ** bir koyun: daha geneldir; ve **مَربوقةٌ**.

Ve **أم الربيق** savaşın adıdır; ve şiddetli musibetin adıdır; el-Accec dedi ki:
“**أم الرُّبَيقِ** ve **الوُرَيْقِ** **الأزنم**.”

Rivayet olunur: **الأزلم**.

**قبر**: **المَقْبَرةُ** ve **المَقْبُرَةُ**: kabirlerin yeri; ve **القبر** tektir.

Ve **القَبرُ**: masdardır; ve **القَبرُ** **القَبرِ**’in yeridir; ve onu **قَبرتهُ**; onu **أقبرهُ** **قبراً** ve **مقبراً**.

Ve **الاِقبارُ**: ona bir kabir hazırlaman ve onu bunun menzilesine indirmen; Yüce Allah dedi ki: “sonra onu öldürdü de onu **فأقبره**”; yani onu, kabredilir bir hâle getirdi.

Ve **المُقابِرُ**: seninle birlikte kabri kazan kimsedir.

Ve **القبر**: güzel koku edinilen ağaçta yenmiş, gevşemiş bir yerdir; o, onun iç boşluğudur.

**بقر**: **البَقَرُ**: **البَقَرةِ**’nin topluluğudur; ve **البَقيرُ** ve **الباقِرُ**; senin “eşekler, koyunlar ve **الجامل**” demen gibi; dedi ki:
“**البقيرِ**’in **الدُّلسِ** kuyruğunu tekmelerler.”

Ve **الباقِرُ**: çobanıyla birlikte sığırın cemidir; ve **الجامل** de böyledir: çobanıyla birlikte devenin cemi.

Ve **البَقرُ**: karnı yarmaktır; **الراج** dedi ki:
“Vuruş ve saplayış; karnı yaran, sert.”

Ve **البَقيرةُ**: Hind kadınlarının giydiği, göbeğe kadar dar olan, gömleğe benzer bir şeydir.

Ve **التَّبَقُّر**: karnı yarmaktan (çıkan) açılma ve genişlemedir; ve malda **التَّبَقُّر** yasaklanmıştır.

Ve **المُتَبَقِّر**: **البُقَّيْرَى** ile oynayan kimsedir; o, onunla oynanan bir oyundur.

Ve etraflarında **بَقَروا** ettiler; yani kazdılar; ve denir ki: çamaşırınız için ne kadar **بَقَرتُم** ettiniz; yani ne kadar kazdınız; ve Tufeyl el-Ganevî dedi ki:
“Ve eğildiler; artık etrafında, yükselen yerlerin çevresinde,
onda, **المُبَقِّرِ**’in oyun yeri izleri gibi (izler) bulunan (şey) ayrılmaz.”
