# ربق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ربق

الليث: الرِّبْقُ الخَيْط، الواحدة رِبْقة. ابن سيده: الرِّبْقةُ والرَّبْقةُ؛ الأَخيرة عن اللحياني، والرِّبْقُ، بالكسر، كل ذلك: الحبْلُ والحَلْقةُ تشدّ بها الغنم الصغار لئلا تَرْضَع، والجمع أَرْباقٌ ورِباقٌ ورِبَقٌ. وفي الحديث: لكم العَهْدُ
(* قوله «لكم العهد» هو كذلك في الصحاح، والذي في النهاية: لكم الوفاء بالعهد) ما لم تأْكُلوا الرِّباقَ؛ شبَّه ما يَلزم الأَعناقَ من العَهْدِ بالرِّباق واستعار الأكل لنقْض العهد، فإِن البهيمة إِذا أَكلت الرِّبق خلَصت من الشَّدّ. وفي حديث عُمر: وتَذَرُوا أَرْباقَها في أَعناقها؛ شبَّه ما قُلِّدَتْه أَعناقُها من الأَوْزار والآثام أَو من وجوب الحج بالأَرباق اللازمة لأَعناق البَهْم. وأَخرج رِبْقةَ الإِسلام من عُنقه: فارَق الجماعة؛ ويروى عن حذيفة: مَن فارَق الجماعةَ قِيدَ شِبْر فقد خَلع رِبقةَ الإِسلام من عُنقه؛ الرِّبقة في الأَصل: عُروة في حَبْل تُجعل في عُنق البهيمة أَو يدها تُمسكها، فاستعارها للإِسلام، يعني ما يَشدّ المسلم به نفسَه من عُرى الإِسلام أَي حدوده وأَحكامه وأَوامره ونواهيه؛ قال شمر: قال يحيى بن آدم أَراد بربقة الإِسلام عَقْد الإِسلام؛ قال: ومعنى مُفارقة الجماعة تَركُ السُّنة واتِّباع البِدْعة. وفي الصحاح: الربق، بالكسر، حبل فيه عدة عُرى تُشدُّ به البَهْم، الواحدة من العُرى رِبْقة؛ وفرَّجَ عنه رِبْقَته أَي كُرْبته، وكل ذلك على المثَل والأَصل ما تقدَّم. والرَّبْق، بالفتح: مصدر قولك رَبَقْت الشاةَ والجَدْي أَرْبُقُها وأَرْبِقُها رَبْقاً ورَبَّقها شدَّها في الربقة، وفي الصحاح: جعل رأْسه في الرِّبقة فارْتَبقَ. ويقال: ارْتَبَقَ الظَّبْيُ في حِبالتي أَي عَلِقَ، والعرب تقول: رَمَّدَت الضأْنُ فَرَبِّق رَبِّقْ. والرَّبِيقةُ: البَهْمةُ المرْبوقة في الرِّبْق. وشاة رَبِيقةٌ ورَبِيقٌ ومُرَبَّقةٌ: مَرْبوقة؛ شاة مَرْبوقة وشاء مُربَّقة. وقد قيل: إِن التربيق أَيضاً الحلقة والحبل تشدُّ به الغنم، فإِن كان ذلك فالتَّرْبيقُ اسم كالتنْبِيت الذي هو النبات، والتمْتِين الذي هو خَيْط من خُيوط الفُسطاط. وفي حديث عائشة تصف أَباها، رضي الله عنهما: واضطَرَب حَبْل الدين فأَخذ بطَرَفَيْه ورَبَّق لكم أَثناءه؛ تريد لمَّا اضْطَرَبَ الأَمر يوم الرِّدة أَحاطَ به من جوانبه وضَمَّه فلم يَشِذّ منهم أَحد ولم يخرج عمَّا جمعهم عليه، وهو من تَرْبيق البَهم شدِّه في الرِّباق. وفي حديث عليّ: قال لموسى بن طلحة انْطَلِق إِِلى العسكر، فما وجدْت من سلاح أَو ثوب ارْتُبِقَ فاقْبِضْه واتَّق الله واجلس في بيتك؛ رَبَقْتُ الشيء وارْتَبَقْته لنفسي كرَبَطْته وارْتَبَطْتُه، وهو من الرِّبقة أَي ما وجدتَ من شيء أُخذ منكم وأُصيب فاستَرْجِعه، وكان من حُكمه في أهل البغي أَنَّ ما وُجد من مالهم في يد أَحد يُسترجَع منه. الأَزهري: الرِّبْق ما تُرْبَق به الشاة، وهو خيط يُثنى حَلْقة ثم يُجعل رأْسُ الشاة فيه ثم يُشدّ؛ قال: سمعت ذلك من أعراب بني تميم. قال شمر: سمعت أعرابية وقد عَمدت إِلى حَبْل فعَقدت فيه أَربع عُرى وجعلت أَعناق صِبيان أَربعة فيها، وهي تقول: أَربع مُربَّقات، تسأَل لهم، قال: وكذلك يُصنع بالسِّخال.
ويقال: رَبَّق الرجل أَثناء حبله وربَّق أَرْباقه إِذا هيَّأَها لسخاله؛ ومنه قولهم: رَمَّدَتِ الضأْنُ فرَبِّقْ رَبِّقْ أَي هيِّء الأَرْباق فإنها تلد عن قُرب لأَنها تُضْرِعُ على رأْس الولادة وليس كذلك المِعزى، فلذلك قالوا فيها رَنِّقْ رَنِّقْ، بالنون؛ وجعل زهير الجَوامِع رِبَقاً فقال يمدح رجلاً:
أَشَمّ أَبْيَض فَيّاض، يُفَكِّكُ عن
أَيْدِي العُناةِ وعن أَعْناقِها الرِّبَقا
التهذيب: والرِّبْقة نَسْج من الصوف الأَسود عَرْضُه مثل عَرْضِ التِّكَّة، وفيه طَريقة حمراء من عِهْن تُعقَد أَطرافُها، ثم تُعلَّق في عُنق الصبي وتُخرج إِحدى يديه منها كما يُخرِج الرجل إِحدى يديه من حَمائل السيف، وإِنما تُعلِّق الأَعرابُ الرِّبَقَ في أَعناق صبيانهم من العين. ورَبَقَ فلاناً في هذا الأمر يَرْبُقُه رَبْقاً فارْتَبَقَ: أَوْقَعه فيه فوقع. وارتَبَق في الحِبالةِ: نَشِبَ؛ عن اللحياني.
وأُمُّ الرُّبَيْق: من أَسماء الداهية. وفي المثل: جاء بأُمِّ الرُّبَيْق على أُرَيْق. الفراء: يقال لقيت منه أُمّ الرُّبيق على وُرَيْق ويقال أُرَيْق. الليث: أُم الرُّبيق من أسماء الحرب والشدائد؛ وأَنشد: أُمُّ الرُّبَيْقِ والوُرَيْقِ الأَزْنَم

### Türkçe

الليث: **الرِّبْقُ** iptir; bir tanesi **رِبْقة**. İbn Sîde: **الرِّبْقةُ**
ve **الرَّبْقةُ**; sonuncusu Lihyânî’den; ve **الرِّبْقُ**, kesre ile, bütün bunlar: iptir
ve halkadır; onunla küçük koyunlar, emmesinler diye sıkıca bağlanır; çoğulu **أَرْباقٌ** ve **رِباقٌ**
ve **رِبَقٌ**dur. Ve hadiste: “Size ahid vardır
(* “Size ahid” sözü Sıhâh’ta böyledir; Nihâye’de olan: “Size ahde vefa vardır”) siz **الرِّباقَ** yemediğiniz sürece”; boyunlara lâzım gelen ahdi
**الرِّباق**a benzetti ve yemeyi ahdi bozmak için istiâre etti; çünkü hayvan **الرِّبق**ü yediği zaman
sıkılıktan kurtulur. Ve Ömer’in hadisinde: “Ve onların **أَرْباقَها**sını boyunlarında bırakırsınız”;
boyunlarının yüklendiği günahlar ve veballerden yahut haccın vâcip oluşundan olan şeyi,
hayvan yavrularının boyunlarına lâzım gelen **الأَرباق**a benzetti. “İslâmın **رِبْقةَ**sını boynundan çıkardı”: cemaatten ayrıldı;
Huzeyfe’den rivayet edilir: “Kim cemaatten bir karış miktarı ayrılırsa, İslâmın **رِبقةَ**sını boynundan çıkarmış olur”;
**الرِّبقة** aslında: bir ipteki ilmek/halka; hayvanın boynuna yahut eline konur, onu tutar; onu İslâm için istiâre etti; yani Müslümanın
kendini İslâmın bağlarıyla, yani sınırları, hükümleri, emirleri ve yasaklarıyla sıktığı şey; Şemmer dedi:
Yahyâ b. Âdem dedi: İslâmın **ربقة**sıyla İslâmın akdini kastetti; dedi: Cemaatten ayrılmanın mânası sünneti terk etmek ve bid‘ate uymaktır. Sıhâh’ta:
**الربق**, kesre ile: içinde birkaç ilmek bulunan ip; onunla hayvan yavruları bağlanır; ilmeklerden bir tanesi **رِبْقة**dır; “Ondan **رِبْقَته**sini ferahlattı” yani sıkıntısını; bütün bunlar misal üzerinedir ve asıl, geçen şeydir.
Ve **الرَّبْق**, fetha ile: “Koyunu ve oğlağı **رَبَقْتُ**; onu **أَرْبُقُها** ve **أَرْبِقُها**; **رَبْقاً**” sözünün masdarıdır; ve “Onu **رَبَّقها**”: onu **الربقة** içinde sıktı; Sıhâh’ta: “Başını **الرِّبقة** içine koydu da **فارْتَبقَ**.”
Ve denir: “Ceylan benim iplerimde **ارْتَبَقَ**” yani takıldı; Araplar der: “Koyunlar kül rengine döndü de: **فَرَبِّق رَبِّقْ**.” Ve **الرَّبِيقةُ**: **الرِّبْق** içinde bağlanmış hayvan yavrusudur.
Ve **رَبِيقةٌ** koyun ve **رَبِيقٌ** ve **مُرَبَّقةٌ**: bağlanmış; **مَرْبوقة** koyun ve **مُربَّقة** koyunlar. Ve denilmiştir: **التربيق** de, koyunların bağlandığı halka ve iptir; eğer bu ise, **التَّرْبيقُ** bitki olan **التنْبِيت** gibi bir isimdir,
ve çadırın iplerinden bir ip olan **التمْتِين** gibi. Âişe’nin, Allah ikisinden de razı olsun, babasını vasfettiği hadiste: “Dinin ipi sarsıldı da iki ucundan tuttu ve size onun kıvrımlarını **رَبَّق** etti”;
ridde günü iş sarsılınca onu yanlarından kuşattı ve onu topladı; onlardan hiç kimse ayrılıp dağılmadı ve onları üzerinde topladığı şeyden çıkmadı; bu, hayvan yavrularını **الرِّباق** içinde sıkıca bağlamak olan **تَرْبيق**tendir. Ali’nin hadisinde: Mûsâ b. Talha’ya dedi:
“Ordugâha git; silâhtan yahut elbiseden ne bulursan, **ارْتُبِقَ** edilmişse onu al; Allah’tan sakın ve evinde otur”;
“Şeyi **رَبَقْتُ** ve kendim için **ارْتَبَقْته**”, “Onu bağladım ve kendim için bağladım” gibi; bu **الرِّبقة**dendir; yani sizden alınmış ve ele geçirilmiş şeyden ne bulursan onu geri al; onun, isyankârlar hakkında hükmü şuydu: mallarından birinin elinde bulunan şey, ondan geri alınır.
Ezherî: **الرِّبْق**, koyunun onunla bağlandığı şeydir; o, bir iptir; halka olacak şekilde ikiye katlanır, sonra koyunun başı onun içine konur, sonra sıkılır; dedi: Bunu Benî Temîm bedevilerinden işittim. Şemmer dedi: Bir bedevî kadını işittim; bir ipe yöneldi de onda dört ilmek düğümledi ve dört çocuğun boyunlarını onun içine koydu; o, şöyle diyordu: “Dört **مُربَّقات**”; onlar için (bir şey) ister; dedi: Oğlak yavrularına da böyle yapılır.
Ve denir: Adam ipinin kıvrımlarını **رَبَّق** etti ve **أَرْباقه**sını **ربَّق** etti; onları yavrularına hazırladığı zaman; bundan onların sözü: “Koyunlar kül rengine döndü de: **فَرَبِّقْ رَبِّقْ**” yani **الأَرْباق**ı hazırla;
çünkü yakında doğurur; zira doğumun başında sütü gelir; keçiler böyle değildir; bu yüzden onlar hakkında “**رَنِّقْ رَنِّقْ**” dediler, **النون** ile; Züheyr toplulukları **رِبَقاً** yaptı da şöyle dedi, bir adamı överek:
أَشَمّ أَبْيَض فَيّاض، يُفَكِّكُ عن
أَيْدِي العُناةِ وعن أَعْناقِها الرِّبَقا
Tehzîb: **الرِّبْقة** siyah yünden bir dokumadır; eni **التِّكَّة**nin eni gibidir; onda, uçları düğümlenen kırmızı yünden bir şerit vardır;
sonra çocuğun boynuna asılır ve ellerinden biri ondan çıkarılır; tıpkı adamın kılıç askısından ellerinden birini çıkarması gibi; bedevîler **الرِّبَق**ı çocuklarının boyunlarına ancak nazardan dolayı asarlar.
Ve “Falanca onu bu işte **رَبَقَ** etti; onu **يَرْبُقُه** **رَبْقاً**; o da **فارْتَبَقَ**”: onu ona düşürdü de o da düştü. Ve “Ağda **ارتَبَق** etti”: takılıp kaldı; Lihyânî’den.
Ve **أُمُّ الرُّبَيْق**: felâketin adlarındandır. Ve meselde: “**أُمِّ الرُّبَيْق** ile **أُرَيْق** üzerine geldi.” Ferrâ: Denir: Ondan **أُمّ الرُّبيق**i **وُرَيْق** üzerine gördüm; ve denir **أُرَيْق**. Lîs: **أُم الرُّبيق** savaşın ve şiddetlerin adlarındandır; ve inşâd etti:
أُمُّ الرُّبَيْقِ والوُرَيْقِ الأَزْنَم
