# ربك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ربك

ربكه يربكه ربكا: خلطه فارتبك: اختلط. وربك الثريد يربكه ربكا: أصلحه وخلطه بغيره.وقال الليث: ربك فلانا ربكا: ألقاه في وحل فارتبك فيه أي نشب فيه. وربك الربيكة يربكها ربكا: عملها، وهي أقط بتمر وسمن يعمل رخوا، ليس كالحيس، فيؤكل، وهو قول غنية أم الحمارس الكلابية، قال ابن السكيت: وربما صب عليه ماء فشرب شربا، أو هو تمر وأقط يعجنان من غير سمن، أو رب يخلط بدقيق أو سويق، أو طبيخ من تمر وبر، أو دقيق وأقط مطحون يلبك بسمن مختلط بالرب، وهذا قول الدبيرية، وقد اقتصر الجوهري على قولها وقول أم الحمارس، أو هو رب وأقط بسمن، وهذا مثل قول الدبيرية سواء، فصارت الأقوال سبعة كالربيك في الكل، قال أبو الرهيم العنبري:
  فإن تجزع فغير ملوم فعـل                      وإن تصبر فمن حبك الربيك

  ويضرب مثلا للقوم يجتمعون من كل. وتقدم عن الجوهري في ب ر ك أن البريكة: الخبيص، وليس هو الربيكة وهي الحيس، أو البريك: الرطب يؤكل بالزبد عن أبي عمرو، وتقدم في ح ي س الكلام فيه مشبعا، فراجعه. ورجل ربك، كصرد، وربيك مثل أمير، وربك مثل هجف الثاني على النسب: مختلط في أمره، وشاهد الأخير قول رؤبة:
  أغبط بالنوم الخلي الراقدا
  لاقى الهوينى والربك الراغدا قال ابن دريد: ورجل ربك ككتف: ضعيف الحيلة على النسب. وارتبك الرجل: اختلط عليه أمره وهو مجاز كربك، كفرح ربكا، ومنه حديث علي رضي الله عنه: تحير في الظلمات وارتبك في الهلكات أي وقع فيها، ولم يكد يخلص منها، وفي حديث ابن مسعود رضي الله عنه: وارتبك والله الشيخ. وارتبك في كلامه: إذا تتعتع وهو مجاز. وارتبك الصيد في الحبالة: اضطرب وهو مجاز. وقال ابن عباد: ارباك فلان عن الأمر اربيكاكا: وقف عنه. قال وارباك رأيه عليه: إذا اختلط. وأربك، بضم الباء، ويقال: أربق بالقاف وتفتح الباء أيضا، كما قاله ياقوت: بخوزستان من نواحي الأهواز، بل ناحية مستقلة ذات قرى ومزارع وعندها قنطرة مشهورة، لها ذكر في كتب السير وأخبار الخوارج، فتحها المسلمون عام سبع عشرة في خلافة سيدنا عمر رضي الله عنه قبل نهاوند، وأمير الجيش يومئذ النعمان بن مقرن المزني رضي الله عنه، وقال في ذلك:
  عوت فارس واليوم حـام أواره                      بمحتفل بين الدكـاك وأربـك
  فلا غزو إلا حين ولوا وأدركت                      جموعهم خيل الربيس بن أربك
  وأفلتهن الهـرمـزان مـوائلا                      به ندب من ظاهر اللون أعتك منها أبو طاهر علي بن أحمد بن الفضل الرامهرمزي الأربكي ويقال: الأربقي، قال ياقوت: وقرأت في كتاب المفاوضة لأبي الحسن محمد بن علي بن نصر الكاتب: حدثني القاضي أبو الحسن أحمد بن الحسن الأربقي، بأربق، وكان رجلا فاضلا قاضي البلد وخطيبه وإمامه في شهر رمضان، ومن الفضل على منزلة، قال: تقلد بلدنا بعض جفاة العجم، والتف به جماعة ممن حسدني وكره تقدمي فصرفني عن القضاء، ورام صرفي عن الخطابة والإمامة، فثار الناس، ولم يساعده المسلمون فكتبت إليه:
  قل للذين تألـبـوا وتـحـزبـوا                      قد طبت نفسا عـن ولاية أربـق
  هبني صددت عن القضاء تعـديا                      أأصد عن حذقي به وتحققـي?
  وعن الفصاحة والنزاهة والنهـي                      خلقا خصصت به وفصل المنطق

  والربيكه كسفينة: الماء المختلط بالطين نقله الصاغاني. والربيكة: الزبدة التي لا يزايلها اللبن فهي مرتبكة، نقله الصاغاني. وفي المثل: غرثان فاربكوا له، وروى ابن دريد: فابكلوا له باللام، يقال: أتى أعرابي أهله كما في الصحاح أي من سفر، يقال: هو ابن لسان الحمرة، كما في العباب فبشر بغلام ولد له، فقال: ما أصنع به أآكله? أم أشربه? فقالت امرأته ذلك القول فلما شبع قال: كيف الطلا وأمه? ومعنى المثل: أي هو جائع فسووا له طعاما يهجأ غرثه، ثم بشروه بالمولود، قال ابن دريد: يضرب لمن ذهب همه وتفرغ لغيره. والأربك من الإبل: الأسود مشربا كدرة، أو الشديد سواد الأذنين والدفوف وما عدا ذلك أي: أذنيه ودفوفه مشرب كدرة، والجمع ربك، وهي الرمك بالميم، قال شمر: والميم أعرف، وقال الصاغاني: أقوى، وبهما روي حديث أبي أمامة رضي الله عنه في صفة أهل الجنة: أنهم يركبون المياثر على النوق الربك، عليها الحشايا.
 ومما يستدرك عليه: رماه بربيكة: أي بأمر ارتبك عليه. والربوك، كصبور: تمر يعجن بسمن وأقط، فيؤكل، نقله الصاغاني.
 وجبل أربك: أرمك.

### Türkçe

**ربكه** onu **يربكه** **ربكا**: onu karıştırdı; böylece **ارتبك**: karıştı. Ve **ربك الثريد** onu **يربكه ربكا**: onu düzeltti ve onu başkasıyla karıştırdı. Leys dedi: **ربك فلانا ربكا**: onu çamura attı; böylece onda **ارتبك** yani onda saplandı. Ve **ربك الربيكة** onu **يربكها ربكا**: onu yaptı; o, hurma ve sadeyağ ile **أقط**tur; gevşek yapılır; **الحيس** gibi değildir; böylece yenir; bu, Kılâbî **غنية أم الحمارس**’ın sözüdür. İbnü’s-Sikkît dedi: Bazen üzerine su dökülür de içiş gibi içer; yahut o, sadeyağsız yoğrulan hurma ve **أقط**tur; yahut **رب** unla veya **سويق** ile karıştırılır; yahut hurma ve **وبر**dan pişmiş yemektir; yahut un ve öğütülmüş **أقط**tur; **رب** ile karışık sadeyağ ile yoğrulur; bu, **الدبيرية**’nin sözüdür. Cevherî onun sözüyle ve **أم الحمارس**’ın sözüyle yetinmiştir. Yahut o, sadeyağ ile **رب** ve **أقط**tur; bu, **الدبيرية**’nin sözüyle aynıdır; böylece sözler, bütünde **الربيك** gibi yedi oldu. Ebû’r-Rahîm el-Anberî dedi:
  Eğer sızlanırsan, kınanmış bir fiil değildir;
  ve eğer sabredersen, senin sevgin **الربيك**tendir.

Ve her şeyden toplanan kavim için mesel olarak vurulur. Cevherî’den **ب ر ك**’de geçti ki **البريكة**: **الخبيص**tir; o, **الربيكة** değildir; o, **الحيس**tir. Yahut **البريك**: Ebû Amr’dan, tereyağıyla yenilen taze hurmadır. **ح ي س**’te onun hakkında söz doyurucu biçimde geçti; ona müracaat et. Ve bir adam **ربك**tır, **صرد** gibi; ve **ربيك** **أمير** gibi; ve **ربك** **هجف**in ikincisi gibi, nisbet üzere: işinde karışık. Sonuncunun şahidi, Ru’be’nin sözü:
  Uykuyla gıpta ederim, boş (kederden uzak) uyuyana;
  o, kolaylığı buldu ve **الربك** refah içinde olanı.

İbn Düreyd dedi: Nisbet üzere bir adam **ربك**tır, **كتف** gibi: çare bakımından zayıf. Ve **ارتبك الرجل**: işi ona karıştı; o, mecazdır, **ربك** gibi; **كفرح ربكا**. Ondan, Ali رضى الله عنه hadisi: “Karanlıklarda şaşırdı ve helâklerde **ارتبك** etti” yani onlara düştü ve onlardan kurtulmaya az kaldı. Ve İbn Mes’ûd رضى الله عنه hadisi: “Ve şeyh, vallahi **ارتبك** etti.” Ve **ارتبك في كلامه**: kekelerse; o, mecazdır. Ve **ارتبك الصيد في الحبالة**: çırpındı; o, mecazdır. İbn Abbâd dedi: **ارباك فلان عن الأمر اربيكاكا**: ondan durdu. Dedi: **وارباك رأيه عليه**: karışırsa. Ve **أربك**—**الباء**’nın zammıyla—ve denilir: **أربق** **القاف** ile; ve **الباء** da feth edilir; Yakût’un dediği gibi: Hûzistân’da, Ahvâz nahiyelerinden; bilakis köyleri ve ekinlikleri olan müstakil bir nahiyedir; yanında meşhur bir köprü vardır; siyer kitaplarında ve Hâricîlerin haberlerinde zikri vardır. Müslümanlar onu on yedinci yılda, efendimiz Ömer رضى الله عنه hilâfetinde, Nihâvend’den önce fethettiler; o gün ordunun emîri Nu’mân b. Mukarrin el-Müzenî رضى الله عنه idi. Ve bunun hakkında dedi:
  Fâris uludu; bugün onun alevi harlandı,
  **الدكـاك** ile **أربـك** arasında toplanmış bir yerde.
  Artık gazâ yoktur; ancak döndükleri vakit; ve yetişti
  onların topluluklarına **الربيس بن أربك**’in atları.
  Ve onları, sığınaklar olarak Hürmüzân kurtardı;
  onda, dış rengi koyu olan bir yiğit vardır.

Ondan: Ebû Tâhir Ali b. Ahmed b. el-Fadl er-Râmehürmüzî el-**أربكي**; ve denilir: el-**أربقي**. Yakût dedi: Ebû’l-Hasen Muhammed b. Ali b. Nasr el-Kâtib’in **كتاب المفاوضة**’sinde okudum: Bana kadı Ebû’l-Hasen Ahmed b. el-Hasen el-**أربقي** haber verdi; **أربق**’ta; ve o, faziletli bir adamdı; beldenin kadısı, hatibi ve Ramazan ayında imamı idi; fazilet sahibi, bir mertebe üzerindeydi. Dedi: Beldenize Acem’in kaba kimselerinden biri tayin edildi; bana haset eden ve öne geçmemi hoş görmeyenlerden bir cemaat onun etrafında toplandı; böylece beni kadılıktan çevirdi; ve beni hatiplikten ve imamlıktan çevirmeyi istedi; halk ayaklandı; Müslümanlar ona yardım etmedi; böylece ona yazdım:
  Birbirine toplanan ve hizipleşenlere söyle:
  **أربـق**’ın velâyetinden gönlüm hoş oldu.
  Farzet ki haksızlıkla kadılıktan çevrildim;
  onda maharetimden ve tahkikimden de mi çevrilirim?
  Ve fesahatten, nezâhetten ve akıldan;
  kendisiyle tahsis olunduğum bir yaratılıştan ve sözün ayrımından.

Ve **الربيكه** **سفينة** gibi: çamurla karışık su; Sâgânî onu nakletti. Ve **الربيكة**: süt kendisinden ayrılmayan tereyağıdır; o, **مرتبكة**dir; Sâgânî onu nakletti. Ve meselde: “**غرثان فاربكوا له**”; İbn Düreyd rivayet etti: “**فابكلوا له**” **اللام** ile. Denilir: Bir bedevî, **الصحاح**’ta olduğu gibi, ailesine geldi; yani seferden. Denilir: O, **ابن لسان الحمرة**’dir; **العباب**’da olduğu gibi. Böylece kendisine doğan bir oğlanla müjdelendi; dedi: Onunla ne yapayım; onu yer miyim? Yoksa onu içer miyim? Karısı o sözü söyledi. O doyunca dedi: “**الطلا** ve onun anası nasıldır?” Meselin manası: yani o açtır; onun açlığını dindirecek bir yemek yapın; sonra onu doğanla müjdeleyin. İbn Düreyd dedi: Kaygısı giden ve başkasına boşalan kimse için mesel vurulur. Ve develerden **الأربك**: bulanıklıkla karışık siyah; yahut kulakların ve **الدفوف**’un şiddetli siyahı; bunun dışındakiler yani: kulakları ve **دفوف**’u bulanıklıkla karışık. Çoğulu **ربك**tır. O, **الرمك**tır **الميم** ile. Şemr dedi: **الميم** daha bilinir. Sâgânî dedi: daha kuvvetlidir. Ve ikisiyle, Ebû Ümâme رضى الله عنه hadisi rivayet edilmiştir; cennet ehlinin sıfatında: “Onlar, **المياثر** üzerine, **النوق الربك** üzerinde binerler; üzerlerinde **الحشايا** vardır.”

Ve ona ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: **رماه بربيكة**: yani ona, kendisine karışan bir işle attı. Ve **الربوك** **صبور** gibi: sadeyağ ve **أقط** ile yoğrulan hurmadır; böylece yenir; Sâgânî onu nakletti.

Ve **جبل أربك**: **أرمك**.
