# ربل (ر-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ب - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والّلام والباء معهما
ر ب ل، ب ر ل مستعملان فقط
ربل:
الرَّبْلةُ: باطِنُ الفَخِذ، ممّا يَلي القُبُل إلى مُؤَخَّر العَجُزِ.
وامرأةٌ رَبِلةٌ: ضَخْمةُ الرَّبَلات.. وامرأة رَبْلاء رَفْغاء. أي: ضيّقة الأَرْفاغ. قال:
كأنّ مَجامِعَ الرَّبَلاتِ مِنْها		فِئامٌ ينظرون إلى فـئامِ
والرَّبْلُ أَيْضاً: ما اخضرّ من الشَّجَرِ من دِقّهِ وجِلّه في القيظ بعد ما يَبسَ. وتربّل الشَّجَرُ وأَربْلتِ الأرض.
وأرض مِربال: لا يزال بها ربل، إذا أصاب نباتَها بَرْدُ اللّيل في آخر الصّيف فنَبَتَ بلا مَطَر، قال ذو الرّمة:
رَبْلاً وأَرْطَى نَفَتْ عنه ذَوائبُـهُ		كواكبَ الحرِّ حتّى ماتتِ الشُّهُبُ
والرِّئبال: الأسد، ويُقال: ذِئْب رِئبال، ولِصٌّ رِئبال، وهو من الجُرْأة وارتصاد الشَّرّ، وقد فعل ذلك من رَأْبَلته وخُبْثه. وقد تَرَأْبل، أي: تَشَبَّهَ بالأَسَدِ.
برل:
البُرْءُولةُ، والجمع: البَرائيل: رِيش سَبْط لا عرْضَ له على عُنُق الدِّيك ونحوِهِ من الخَلْق، فإِذا نفّشهُ للقتال قيل: بَرْأَل الديك، وتبرألَ رِيشُهُ وعُنُقُهُ.. الواحدة: بُرْءُولة.
والبَرائلُ: للدِّيك خاصّة. ولنحوه إِن كان.

##### Türkçe

باب **الراء** ve **الّلام** ve **الباء**’ın ikisiyle birlikte olan bab

**ر ب ل**، **ب ر ل** yalnızca kullanılmıştır

**ربل**:
**الرَّبْلةُ**: uyluğun içi; **القُبُل**’e bitişik olandan **مُؤَخَّر العَجُزِ**’e kadar olan kısımdan.
Ve bir kadın **رَبِلةٌ**: **الرَّبَلات** bakımından iri. Ve bir kadın **رَبْلاء** **رَفْغاء**. Yani: **الأَرْفاغ**’ı dar. Dedi ki:
kâenne **مَجامِعَ الرَّبَلاتِ** minhâ		**فِئامٌ** yanzurûne ilâ **فـئامِ**

Ve **الرَّبْلُ** ayrıca: yaz sıcağında, kuruduktan sonra, ağacın ince ve kalınından yeşeren şey. Ve ağaç **تربّل** etti ve yer **أَربْلت**.
Ve bir yer **مِربال**: onda sürekli **ربل** bulunur; yazın sonunda gece soğuğu onun bitkisine isabet edince yağmursuz biter. Zû’r-Rumme dedi ki:
**رَبْلاً** ve **أَرْطَى** nefet ‘anhu zevâibuhû		kevâkibe **الحرِّ** hattâ mâteti **الشُّهُبُ**

Ve **الرِّئبال**: aslan; ve denilir: **ذِئْب رِئبال** ve **لِصٌّ رِئبال**; o, cesaretten ve şerri gözetleyip kollamaktan (dolayıdır). Ve bunu, onun **رَأْبَلته**’sinden ve kötülüğünden dolayı yapmıştır. Ve **تَرَأْبل** etmiştir; yani: aslana benzemiştir.

**برل**:
**البُرْءُولةُ**; çoğulu: **البَرائيل**: horozun boynunda ve yaratılıştan ona benzer olanın üzerinde, eni olmayan düz tüy; onu dövüş için kabarttığında “horoz **بَرْأَل** etti” denir; ve onun tüyü ve boynu **تبرألَ** etti. Tekili: **بُرْءُولة**.
Ve **البَرائلُ**: özellikle horoz içindir. Ve ona benzer olan için de, eğer olursa.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَبْلُ: ضروبٌ من الشجر، إذا بَرَدَ الزمانُ عليها وأدبر الصيف تفطَّرَتْ بورق أخضر من غير مطر. والجمع رُبولٌ. قال الكميت يصف فراخ النعام:
أَوَيْنَ إلى مُلاطِفَةٍ خَضودٍلِمأْكَلِهِنَّ أطرافَ الرُبولِ
يقول: يَأْوِينَ إلى أمٍّ ملاطِفَةٍ تكسَّر لهنَّ أطرافَ هذا الشجر ليأكلْن. والرَبْلَةُ: باطن الفخذ، يسكَّن ويحرَّك. قال الأصمعي: التحريك أفصح. والجمع رَبَلاتٌ. ورَبَلَ القومُ يَرْبُلون، أي نَمَوا وكثُروا. وتَرَبَّلَتِ الأرض، أي اخضرَّتْ بعد اليُبس عند أقبال الخريف. وتَرَبَّلَتِ المرأةُ، أي كثُر لحمُها. ورجلٌ رَبِلٌ: كثيرُ اللحم. والاسم الرَبالَةَ. والرَبيلَةُ: السِمَنُ. ومنه قول الشاعر:
أضاعَ الشبابَ في الرَبيلَةِ والخَفْضِ

##### Türkçe

**الرَبْلُ**: Ağaçtan birtakım türlerdir; zaman onun üzerine soğuduğunda ve yaz geri dönüp gittiğinde, yağmur olmaksızın yeşil yaprakla çatlayıp yarılır. Çoğulu **رُبولٌ**’dür. Kümeyt, devekuşu yavrularını vasfederek dedi ki:
أَوَيْنَ إلى مُلاطِفَةٍ خَضودٍلِمأْكَلِهِنَّ أطرافَ **الرُبولِ**
Yani: Yemeleri için bu ağacın uçlarını onlar için kırıp parçalayan, yumuşak huylu bir anneye sığınırlar.

**الرَبْلَةُ**: Uyluğun iç tarafıdır; sükûnlu da getirilir, harekeli de. Asmaî dedi ki: Harekeleme daha fasîhtir. Çoğulu **رَبَلاتٌ**’tır.

**رَبَلَ** kavim **يَرْبُلون**: Yani büyüdüler ve çoğaldılar.

**تَرَبَّلَتِ** yer: Yani güzün gelişinde kuruluğun ardından yeşerdi.

**تَرَبَّلَتِ** kadın: Yani eti çoğaldı.

**رَبِلٌ** adam: Eti çok olan. İsim **الرَبالَةَ**’dır.

**الرَبيلَةُ**: Şişmanlıktır. Ondandır şairin sözü:
أضاعَ الشبابَ في **الرَبيلَةِ** والخَفْضِ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ر ل ب
ربل ، برل ، بلر .
ربل : أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الرَّبْلَة : باطِنُ الفَخِذ .
وجمعها : الرَّبَلاَت .
ولكُل إنسان رَبْلَتان .
وقال اللّيث : امرأة رَبِلَةٌ : ضَخْمة الرَّبَلات .
قال : ويُقال : امرأة رَبْلاَء ، رَفْغاء ، أي ضَيِّقة الأَرْفاغ ؛ وأَنشد :
كأنّ مَجامِع الرَّبَلات مِنها
فِئَامٌ يَنْهَدُون إلى فِئَامِ
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الرَّبْلُ : ضُروب من الشَّجر إذا بَردَ الزّمانُ عليها وأَدْبر الصَّيْفُ تَفَطَّرت بِوَرَقٍ أَخْضَر من غير مَطر .
يُقال منه : تَرَبَّلت الأَرْضُ .
وقال الليثُ : نَحْوَه .
وأَرْض مِرْبَال . وقد أَرْبلت الأرض : لا يَزال بها رَبْلٌ .
أبو عُبيد : من أَسماء الأسد : الرّيبال .
قلت : هكذا سمعتُه بغير همز ، ومن العرب من يَهمز ويَجْمعه : رآبِلةَ .
ويقال : ذئب رِيبَالٌ .
ولصٌّ رِيبال .
قال اللَّيث : وهو من الجُرأة وارْتصاد الشَّرّ .
وفعل ذلك من رَأْبَلته وخُبْثه .
وتَرأبل تَرَأْبُلاً ، ورَأْبَل رَأْبَلة .
وقال غيره : رَبَل بنو فلان يَرْبُلون : كَثُر عَدَدُهم .
ورَبَلت المَراعِي : كثُر عُشْبها ؛ وأَنْشد الأصمعيّ :
وذُو مُضاضٍ رَبَلَت منه الحُجَرْ
حيث تَلاقَى واسطٌ وذُو أَمَرْ
قال : الحُجَر : دارات في الرَّمْل . والمُضاض : نَبْت .
والرَّبَالة : كَثْرة اللّحم .
ورَجُلٌ رَبِيل : كَثير اللحم .
سَلمة ؛ عن الفراء : الرِّيبال : النَّباتُ المُلْتَفُّ الطَّويل .
وقال ابن الأعرابي : الرَّبَال : كَثْرة اللَّحم والشَّحم .
والرَّبِيلة : المَرأَةُ السَّمِينة .
برل : أبو عُبَيد ، عن الفَرّاء ، البُرَائِل : الّذي يَرْتفع مِن ريش الطّائر فَيَسْتَدير في عُنُقه ؛ وأَنشد :
ولا يَزال خَرَبٌ مُقَنَّعُ
بُرَائلاَه والجَنَاح يَلْمَعُ
وقال اللّيث : البُرْؤُلة ؛ والجمعُ : البُرَائل ، للدِّيك خاصّة .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابي : أبُو بُرائل كُنْية الدِّيك .
بلر : قلت : البِلّوْر : الرّجُل الضّخْم الشُّجَاع . وأمّا البِلَوْر ، المعروف ، فهو مُخفَّف اللام .

##### Türkçe

ر ل ب
**ربل** ، **برل** ، **بلر** .

**ربل** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الرَّبْلَة**: uyluğun iç tarafı.
Onun çoğulu: **الرَّبَلاَت**.
Ve her insan için iki **رَبْلَتان** vardır.
Leys dedi: **امرأة رَبِلَةٌ**: **الرَّبَلات**ı iri olan.
Dedi: Ve denilir: **امرأة رَبْلاَء**، **رَفْغاء**; yani **الأَرْفاغ**ı dar; ve inşad etti:
كأنّ مَجامِع الرَّبَلات مِنها
فِئَامٌ يَنْهَدُون إلى فِئَامِ

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الرَّبْلُ**: zaman onun üzerine soğuduğunda ve yaz geri döndüğünde, yağmur olmaksızın yeşil yaprakla yarılan ağaç türleridir.
Ondan denilir: **تَرَبَّلت الأَرْضُ**.
Leys dedi: onun benzeri.
Ve **أَرْض مِرْبَال**. Ve yer **أَرْبلت**: onda hâlâ **رَبْلٌ** bulunur.

Ebû Ubeyd: aslanın adlarındandır: **الرّيبال**.
Dedim: onu hemzesiz böyle işittim; Araplardan kimi hemzeler ve onu çoğul yapar: **رآبِلةَ**.
Ve denilir: **ذئب رِيبَالٌ**.
Ve **ولصٌّ رِيبال**.
Leys dedi: ve o, cesaretten ve şerri gözetleyip kollamaktandır.
Ve bunu onun **رَأْبَلته**sinden ve kötülüğünden yaptı.
Ve **تَرأبل** **تَرَأْبُلاً**; ve **رَأْبَل** **رَأْبَلة**.

Başkası dedi: falan oğulları **رَبَل** eder, **يَرْبُلون**: sayıları çoğaldı.
Ve otlaklar **رَبَلت**: otu çoğaldı; Asmaî inşad etti:
وذُو مُضاضٍ رَبَلَت منه الحُجَرْ
حيث تَلاقَى واسطٌ وذُو أَمَرْ
Dedi: **الحُجَر**: kumda dairelerdir. Ve **المُضاض**: bitkidir.
Ve **الرَّبَالة**: etin çokluğu.
Ve **رَجُلٌ رَبِيل**: eti çok olan.

Seleme; Ferrâ’dan: **الرِّيبال**: birbirine dolanmış uzun bitkidir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرَّبَال**: etin ve yağın çokluğu.
Ve **الرَّبِيلة**: şişman kadın.

**برل** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **البُرَائِل**: kuşun tüyünden yükselen, sonra boynunda yuvarlaklaşan şeydir; ve inşad etti:
ولا يَزال خَرَبٌ مُقَنَّعُ
بُرَائلاَه والجَنَاح يَلْمَعُ
Leys dedi: **البُرْؤُلة**; ve çoğulu: **البُرَائل**; özellikle horoz içindir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أبُو بُرائل** horozun künyesidir.

**بلر** : Dedim: **البِلّوْر**: iri, cesur adamdır. Ama bilinen **البِلَوْر** ise lâmı hafifletilmiş olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والباء وما يثلثهما)
  (ربت)  الراء والباء والتاء ليس أصلاً، لكنَّه من باب الإبدال يقال ربَّتَه تَرْبيتاً، إذا ربَّبَه. قال:
والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1])  (ربث)  الراء والباء والثاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على اختلاطٍ واحتباسٍ. تقول ربّثْْتُ فلاناً أرَبِّثُه عن الأمر، إذا حبَستَه عنه. والرَّبِيثة: الأمر يَحبِسك. وفي الحديث: "إذا كان يوم الجمعة بعثَ إبليسُ جنودَهُ إلى النَّاس فأخَذُوا عليهم بالرّبائث". يريد ذكَّروهم الحاجاتِ* التي تربِّثهم. ويقال اربَثَّ القومُ، إذا اختلطوا. قال:
  * رَمَيناهمُ حتَّى إذا اربَثَّ جَمعُهمْ([2]) *
  (ربج)  الراء والباء والجيم كلمةٌ واحدة، إن صحَّتْ؛ تدلُّ على التحيُّر. قال الخليل: التَّربُّج: التَّحيُّر. قال:
  * أتيْتُ أَبَا لَيْلَى وَلَمْ أَتَرَبَّجِ([3]) *
  ويقال، وهو قريبٌ من ذلك، إن الرَّباجَة الفَدَامة.
  (ربح)  الراء والباء والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على شَِفٍّ في مبايعة([4]). من ذلك رَبِح فلانٌ في بَيعِه يَرْبَح، إذا استشَفَّ. وتجارةٌ رابحة: يُربَح فيها. يقال رِبْح ورَبَح، كما يقال مِثْلٌ ومَثَل. فأمَّا قول الأعشى:
  * مِثْلَ ما مُدَّ نِصاحاتُ الربَحْ([5]) *
  فقال قوم النِّصاحات الخَيوط، وهي الأَرْوِيَةُ([6]). والرَّبَح: الخَيل والإِبلُ تُجلَب للبيع والتربُّح. فأمَّا قولُه:
  * قَرَوْا أضْيافَهُمْ رَبَحاً بِبُحٍّ([7]) *
  فقال ابنُ دريد: ومما شذّ عن الباب الرُّبَّاح، يقال إنّه القِرْد([8]).
  (ربخ)  الراء والباء والخاء أُصَيْلٌ يدلُّ على فترةٍ واسترخاء. قالوا: مَشَى حَتَّى تربّخ، أي استرخَى. ويقولون للكثير اللَّحم: الرَّبِيخ. ويقال إن الرَّبُوخ: المرأةُ يُغْشَى عليها عند البِضاع.
  (ربد)  الراء والباء والدال أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر الإقامة.
  فالأوَّل الرُّبْدة، وهو لونٌ يخالط سوادَه كُدرةٌ غير حَسَنة. والنّعامةُ رَبْداء. ويقال للرَّجُل إذا غَضِب حتى يتغيَّرَ لونُه ويَكْلَفَ: قد تَرَبَّد.وشاةٌ رَبْداء، وهي سوداء ُ منقطَّةٌ بحمرةٍ وبياض. والأَرْبَد: ضربٌ من الحيات خبيثٌ، له رُبْدَةٌ في لونه. وربَّدَتِ الشَّاةُ، وذلك إذا أضرعَتْ، فترى في ضَرْعها لُمَعَ سوادٍ وبياض. ومن الباب قولُهم: السّماء متربِّدة، أي متغيِّمة. فأما رُبَْد السَّيف فهو فِرِنْدُ دِيباجتِه، وهي هُذَليَّة. قال:
وصَارِمٌ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُهُ *** أبْيَضُ مَهْوٌ في متنهِ رُبَدُ([9])  ويمكن ردُّه إلى الأصل الذي ذكرناه. فيقال([10]):
  وأمَّا الأصلُ الآخَر فالمِرْبَد: موقِف الإبل؛ واشتقاقه مِن رَبَدَ، أي أقام. قال ابنُ الأعرابي: رَبَدَه، إذا حبسه. والمِرْبَد: البَيْدَر أيضاً. وناسٌ يقولون: إنَّ المِرْبَد الخشبة أو العصا تُوضَع في باب الحَظيرة تعترض صُدورَ الإِبل فتمنعها من  الخروج. كذا رُوِيَتْ عن أبي زيد. وأحسِبُ هذا غلطاً، وإِنما المِرْبَد مَحبِس النَّعَم. والخشبة هي عصا المِرْبَد. ألا ترى أنَّ الشَّاعرَ أضافَها إلى المِرْبَد، فقال سُوَيد بن كُراع:
عَوَاصِيَ إِلاّ ما جعَلْتُ وراءَها *** عَصَا مِرْبَدٍ تَغْشَى نُحُوراً وأذرُعا([11])  (ربذ)  الراء والباء والذال أصلٌ يدلُّ على خِفّةٍ في شيءٍ. من ذلك الرَّبَذُ، وهو خِفَّة القَوائم. والخفيفُ القوائِمِ رَبِذٌ. ومن الباب الرِّبْذَة، وهي صوفةٌ يُهْنَأ بها البعير. ويقال إِنّ خِرقة الحائض تسمَّى رِبْذَة. وقال بعضُهم: الرِّبْذة الخِرقة التي يَجلُو بها الصائغ الحَلْي. فأمَّا الرَّبذُ فالعُهون التي تعلَّق في أعناق الإبل، الواحدة رَبَذَة. والقياس في كُلّه واحد. وهو يرجع إلى ما ذكرناه من الخِفَّة.
ومما يقرُب من هذا قولُهم: إنّ فلاناً لَذُو رَبِذَاتٍ، أي هو كثير السَّقَط في الكلام. ولا يكونُ ذلك إلا مِن خفَّةٍ وقلَّة تثبُّت.
  (ربس)  الراء والباء والسين أصلٌ واحد ذكره ابن دريد؛ قال([12]): أصل الرَّبْس الضَّرْب باليدين. يقال أصل الرَّبْس الضَّرب؛ يقال ربَسَه بيديه. قال: ويقولون: داهيةٌ رَبْساء. أي شديدة. وهي على الأصل الذي ذكرناه وكأنها تَخْبِط الناسَ بيديها.
  وذكر غيرُه، وهو قريبٌ من الذي أصَّلَه، أنّ الارتباسَ الاكتنازَ في اللحم وغيرِه؛ يقال كبشٌ ربيسٌ* أي مكتنز.
  ومما شذَّ عن ذلك قولُهم: اربسَّ اربِساساً، إذا ذهب في الأرض.
  (ربص)  الراء والباء والصاد أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانتظار. من ذلك التربُّص. يقال تربَّصْت به. وحكى السجِستانيّ: لي بالبصرة رُبْصة، ولي في متاعي رُبْصة، أي لي فيه تربُّص.
  (ربض)  الراء والباء والضاد أصلٌ يدلُّ على سكونٍ واستقرار.
  من ذلك رَبَضَتِ الشاة وغيرها تَرْبِض رَبْضا. والرَّبيض: الجماعةُ من الغَنم الرَّابضة ورَبَض البطنِ: ما ولِيَ الأرضَ من البعيرِ وغيره حين يَرْبِضُ. والرَّبَض: ما حَولَ المدينة؛ ومسكن كلِّ قومٍ رَبَض. والرِّبْضة: مَقتل كلِّ قومٍ قُتلوا في بُقْعَةٍ واحدة.
  فأمّا قولُهم قِرْبَةٌ([13]) رَبوضٌ، للواسعة، فمن الباب، كأنّها تُمْلأُ فتَرْبِضُ، أو تُروِي فتُرْبِض. فأما الرَّبوض فهي الدَّوْحة والشجرةُ العظيمة، وسميت بذلك لأنه يُؤوَى إليها ويُرْبَض تحتها. قال ذو الرمة:
  * تَجَوَّفَ كُلَّ أرطاةٍ ربوضٍ([14]) *
  والأرباض: حِبال الرَّحْل؛ لأنّها يشد بها فيسكن. ومأوى الغنم: رَبَضها؛ لأنّها تربض [فيه]. وقال قوم: أرْبَضَتِ الشمس، إذا اشتدَّ حَرُّها، حتى تُرْبِض الشاةَ والظبي. ورَبْضُ الرّجُل ورُبْضُه([15]): امرأته؛ والقياس مطّرد، لأنها سَكَنُه. والدّليل على صحة هذا القياس أنَّهم يُسَمُّون المسكن كله رَبضاً. وقال الشاعر:
جاء الشِّتاءُ ولَمَّا أتَّخِذْ رَبَضاً *** يا ويحَ كَفِّيَ من حَفْرِ القَرامِيصِ([16])  فأما الرُّوَيْبِضَة، الذي جاء في الحديث: "وتنطِق الرُّوَيْبِضَة" فهو الرجُل التافِه الحقير. وسمِّي بذلك لأنه يَربِض بالأرض؛ لقلّته وحقارته، لا يُؤبه له.
  (ربط)  الراء والباء والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شدٍّ وثَبات. من ذلك رَبَطت الشيء أربِطه ربْطاً؛ والذي يشدُّ به رِباط.
  ومن الباب الرِّباط: ملازمة ثَغْرِ العدوّ، كأنهم قد رُبِطوا هناك فثَبَتوا به ولازَموه. ورجل رابطُ الجأش، أي شديد القَلْب والنَّفْس. قال لبيد:
رابطُ الجأشِ عَلَى فَرْجِهِمُِ *** أعطِفُ الجَوْن بمَرْبُوع مِتلّ([17])وقال ابن أحمر:
أربَط جأشاً عن ذرى قومِهِ *** إِذا قَلَّصَتْ عما تُوَارِي الأُزُرْ  ويقال ارتبطتُ الفَرسَ للرِّباط. ويقال إنّ الرِّباط من الخَيل الخَمْس من الدوابِّ فما فوقَها. ولآلِ فُلانٍ رِباطٌ من الخيل، كما يقال تِلاد([18])، وهو أصل ما يكون عندَه من خَيل. قالت ليلى الأخيليّة:
قومٌ رِباطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيوتِهمْ *** وأسِنّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجومَا   ويقال: قطع الظَّبْيُ رِباطَه، أي حِبالَتَه. وذكر عن الشَّيبانيّ: ماءٌ مترابِط، أي دائمٌ لا يَبرح. قالوا: والرَّبيط: لقب الغَوْث بن مُرّ([19]). فأمّا قولُهم للتّمر رَبِيطٌ، فيقال إنه الذي يَيْبَس فيصبُّ عليه الماء. ولعل هذا من الدَّخيل، وقيل إنه بالدال، الرَّبيد، وليس هو بأصل.
  (ربع)  الراء والباء والعين أصولٌ ثلاثة، أحدها جزءٌ من أربعة أشياء، والآخر الإقامة، والثالث الإشالة والرَّفْع.
  فمَّا الأوَّل فالرُّبْع من الشيء. يقال رَبَعْتُ القومَ أرْبَِعهم، إذا أخَذْتَ رُبْعَ أموالِهم ورَبَعتُهْم أربَُِعهم([20])، إذا كنت لهم رابعاً. والمِرْباع من هذا، وهو شيءٌ كان يأخذه الرئيس، وهو رُبع المَغْنَم. قال عبد الله([21]) بن عَنمة الضّبّي:
لك المِرْباع منها والصفايا *** وحُكمك والنَّشيطة والفضولُ([22])  وفي الحديث: "لَمْ أجْعَلْك تَرْبَُِع"، أي تأخذ المِرْباع. فأما قول لبيد:
  * أعطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([23]) *
  قولان: أحدهما أنه أراد الرُّمح وهو الذي ليس بطويل ولا قصير، كما يقال رجل رَبْعَة من الرِّجال. ومَن قال هذا القولَ ذهب إلى أنّ الباء بمعنى مع، كأنه قال: أعطف الجونَ - وهو فرسه- ومعي مربوعٌ مِتَلٌّ. وقياس الرَّبْعَة* من الباب الثاني. والقولُ الثاني أنّه أراد عِناناً على أربع قُوىً. وهذا أظهرُ الوجهين. ومن الباب رَبَاعِيَاتُ الأسنان ما دون الثَّنايا. والرِّبع في الحمَّى والوِرْدِ ما يكون في اليوم الرابع، وهو أن تَرِد يوماً وتَرعى يومَين ثم تردَ اليومَ الرابع. ويقال: رَبَعت عليه الحُمّى وأرْبَعت. والأربِعاء على أفعِلاء؛ من الأيّام. وقد ذُكر الأرْبَعاء بفتح الباء([24]). ومن الباب الرَّبيع، وهو زمانٌ من أربعة أزمنة والمَرْبَعُ: مَنزِل القَوم في ذلك الزمان. والرُّبَع: الفصيل يُنتَج في الربيع. وناقةٌ مُرْبِع، إذا نُتِجت في الربيع؛ فإن كان ذلك عادتَها فهي مِرباع. ومن الباب أرْبَعَ الرّجُل، إذا وُلد له في الشباب، وولده رِبْعيُّون.
  والأصل الآخر: الإقامة، يقال رَبَعَ يَرْبَع. والرَّبْع: مَحَلَّة القوم. ومن الباب: القومُ على رَبِعَاتهم، أي على أمورهم الأُوَل، كأنه الأمرُ الذي أقامُوا عليه قديماً إلى الأبد. ويقولون: "ارْبَع على ظَلْعك" أي تمكَّثْ وانتظِرْ. ويقال: غَيْثٌ مُرْبِعٌ مُرْتِع. فالمُرْبِع: الذي يَحبِس مَن أصابَه في مَرْبَعِه عن الارتيادِ والنُّجْعة. والمُرْتِع: الذي يُنْبِتُ ما تَرتَعُ فيه الإبل.
  والأصل الثالث: رَبَعْتُ الحجر، إِذا أشَلْتَه([25]). ومنه الحديث: "أنَّه مَرّ بقوم يَربَعُون حَجَراً"، و"يرتبعون". والحجر نفسه رَبِيعةٌ. والمِرْبَعة: العصا التي تُحمَل بها الأحمال حتَّى تُوضَعَ على ظُهور الدوابّ. وأنشد:
أيْنَ الشِّظاظانِ وأيْنَ المِرْبَعة *** وأيْنَ وَسْقُ النّاقةِ المطَبَّعَهْ([26])  الشِّظاظان: العودان اللذان يُجعَلان في عُرَى الجُوالِق. والمطبَّعة: المُثْقَلة.
  والوَسْق: الحِمْل. ويقال الرَّبيعة: البَيضة من السِّلاح. ويقال رابَعَنِي فلانٌ، إذا حمل معك الحِمْل بالمِرْبَعة.
  ومما شذّ عن الأصول الرَّبْعَة، وهي المسافة بين أثافِي القِدر.
  (ربغ)  الراء والباء والغين كلمة واحدة إِنْ صحّت. يقولون ربيعٌ رابغ، أي خَصيب؛ حُكِيَتْ عن أبي زيد. وحُكي عن ابن دُريد([27]): الرَّبْغ التراب المُدَقَّق([28]).
  (ربق)  الراء والباء والقاف أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يدور بشيء. كالقِلادة في العنق، ثم يتفرَّع. فالرِّبْقة: الخيط في العنُق. وفي كلامهم: "ربَّدَتِ([29]) الضَّأن فربِّق رَبّق": إِذا أضرَعَ الشاءُ فهيِّئ الرِّبَق لأولادها، فإنها تُنزِل لبنَها عند الوِلادة([30]). والرَّبيقة: البَهيمة المربوقة في الرِّبْقة. وجاء في الحديث: "لكمُ الوفاءُ بالعَهد مالم تأكلوا الرِّباق"، وهو جمع رِبق، وهو الحَبْل، وأراد العهد. شبّه ما لزِم الأعناقَ بالرِّبْق الذي يجعل في أعناق البَهْم. ويقال: رَبَقْتُ فلاناً في هذا
الأمر، إِذا أوقعتَه فيه([31]) حتّى ارتَبَق. وأمُّ الرُّبَيْق: الداهية، كأنّها تدور بالناس حتّى يرتبِقوا فيها.
  (ربك)  الراء والباء والكاف كلمةٌ تدلُّ على خَلْطٍ واختلاط. فالرَّبْك: إصلاح الثريد وخلطه. ويقال له حين يُفعل به ذلك الرَّبيكة. ويقال ارتبك في الأمر، إذا لم يكد يتخلص منه.
  (ربل)  الراء والباء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تجمُّع وكثرةٍ في انضمام. يقال رَبَل القومُ يَرْبُلون. والرّبيلة: السِّمَن. قال الشاعر([32]):
ولم يَكُ مثلوجَ الفؤادِ مُهبَّجاً *** أضاعَ الشَّبابَ في الرَّبيلةِ والخَفْضِ  ومن الباب الرَّبَْلَة: باطن الفخذ، والجمع الرَّبَلات. وامرأةٌ مُتَرَبِّلة([33]): كثيرة اللحم؛ وقد تربَّلتْ. والاسم الرَّبَالة.
  وممّا يقارب هذا البابَ الرَّبْل، وهو ضروبٌ من الشجر، إذا بَرَدَ الزّمانُ عليها وأدبَرَ الصيف، تفَطَّرَتْ بورقٍ أخضرَ مِن غير مطر. يقال تربَّلت الأرض. ومِن الذي يقارب هذا: الرِّئبال، وهو الأسد؛ سمِّي بذلك لتجمُّع خلقه.
  (ربن)  الراء والباء والنون إن* جُعِلت النونُ فيه أصليّةً فكلمةٌ واحدة، وهي الرُّبَّان. يقال أخَذْتُ الشّيء برُبَّانِهِ، أي بجميعه. وقال آخَرون: رُبّان كُلِّ شيءٍ: حِدْثانُه. وقال ابنُ أحمر:
وإنّما العَيْش برُبّانِهِ *** وأنتَ من أفْنَانِه مُعْتَصِرْ([34])  يريد برُبّانِه: بجِدَّتِه وطَراءَته.
  (ربي/أ)  الراء والباء والحرف المعتل وكذلك المهموز منه يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الزِّيادة والنَّماء والعُلُوّ. تقول مِن ذلك: ربا الشّيءُ يربُو، إذا زاد. وربَا الرّابيةَ يَربُوها، إذا علاها. ورَبَا: أصابه الرَّبْو؛ والرَّبْو: علُوُّ النفَسِ. قال:
حَتَّى عَلاَ رأسَ يَفاعٍ فَرَبَا([35]) *** رفَّهَ عن أنفاسِها وما ربَا  أي رَبَاها وما أصابه الرَّبو.
  والرَّبوة والرُّبْوة ([36]): المكانُ المرتفع. ويقال أرْبَت الحنطة: زَكَتْ، وهي تُرْبِي. والرِّبْوة بمعنى الرَّبْوة أيضاً. ويقال ربَّيْتُهُ وتربَّيْتُه، إذا غذَوْته. وهذا مِمّا([37]) يكون على معنيين: أحدهما مِن الذي ذكرناه، لأنّه إذا رُبِّي نَما وزكا وزاد. والمعنى الآخر مِن ربّيْته من التَّربيب. ويجوز [أن يكون أصل] إحدى الباءات ياءً. والوجهان جيِّدان.
  والرِّبا في المال والمعاملة معروف، وتثنيته رِبَوَان ورِبَيَان([38]). والأُرْبِيَّة من هذا الباب، يقال هو في أُرْبِيَّة قَومِه، إذا كان في عالي نسبِه من أهل بيته. ولا تكون الأُرْبِيّة في غيرهم. وأنشد:
وإني وَسْطَ ثعلبَةَ بنِ غَنْمٍ *** إلى أُرْبِيَّةٍ نبتَتْ فُروعا([39])  والأُرْبِيَّتَانِ: لَحمتان عند أصول الفخذِ من باطن. وسُمِّيتا بذلك لعُلُوّهما على ما دونهما.
  وأما المهموز فالمربَأ والمَرْبَأة من الأرض، وهو المكان العالي يقف عليه عَينُ القَوم. ومَربأة البازِي: المكانُ يقف عليه. قال امرؤ القيس:
وقد أغتدِي ومعي القَانِصانِ *** وكلٌّ بمَرْبَأةٍ مُقْتَفِرْ([40])  وأنا أربأ بك عن هذا الأمر، أي أرتفِع([41]) بك عنه. وذكر ابن دريد: لفُلانٍ على فُلانٍ رَبَاء، ممدود، أي طَوْلٌ([42]). قال أبو زيد: رَابَأْتُ الأمرَ مُرابأةً، أي حَذِرْتُه واتَّقَيْتُه. وهو من الباب، كأنّه يرقُبه. قال ابن السِّكِّيت: ما ربأتُ رَبْأََ فُلانٍ، أي ما علِمتُ به. كأنّه يقول: ما رقَبته. ومنه: فعل فِعلاً ما ربأتُ به، أي ما ظننتُه.
  والله أعلم بالصواب.
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) أنشدهما في اللسان (ربت، رمت)، وقبله في (زمت):
* سميتها إذ ولدت "تموت" *
([2]) البيت لأبي ذؤيب في ديوانه 85 والمجمل واللسان ربث، رصع، نهي). وعجزه:
* وصار الرصيع نهية للحمائل *
([3]) أنشد في اللسان (ربج) لأبي الأسود العجلي:
وقلت لجاري من حنيفة سر بنا *** نبادر أبا ليلى ولم أتربج    والبيت بدون نسبة في المخصص (12: 128)، وعجزه في المجمل كما هنا.
([4]) الشف، بالكسر قد يفتح: الفضل والربح والزيادة.
([5]) صدره كما في ديوان الأعشى 163 واللسان (نصح، ربح):
* فترى الشرب نشاوى كلهم *
    لكن في اللسان: "فترى القوم" وهي رواية المخصص (4: 101).
([6]) الأروية: جمع رواء، ككساء، وهو حبل يشد به المتاع على البعير.
([7]) لخفاف بن ندبة كما سبق في حواشي (بح1: 174). وعجزه:
* يعيش بفضلهن الحي سمر *
([8]) الذي في الجمهرة (1: 220): "والرباح ولد القرد والجمع ربابيح".
([9]) لصخر الغي الهذلي كما في اللسان (مها، ربد). وسيعيده في (مها). وقصيدته في شرح السكري للهذليين (12) ومخطوطة الشنقيطي 55. وقبل البيت:
إني سينهى عني وعيدهم *** ببض رهاب ومجنأ أجد([10]) كذا وردت هذه الكلمة. والظن أنها مقحمة.
([11]) البيت بدون نسبة في اللسان (ربد). وورد في أبيات منسوبة إلى سويد بن كراع. البيان (2: 12) برواية: "جعلت أمامها".
([12]) الجمهرة (1: 255).
([13]) قربة، بالباء، كما في الأصل والمجمل والتفسير بعدها يؤيدها. وفي اللسان (9: 11): "وقرية ربوض" عظيمة مجتمعة. وفي الحديث أن قوماً من بني إسرائيل باتوا بقرية ربوض... وقربة ربوض واسعة". فجعل الوصف للقرية والقربة.
([14]) ديوان ذي الرمة 432 واللسان (ربض). وتمامه:
* من الدهنا تفرغت الحبالا *     وقبله:
وفي الأظعان مثل مها رماح *** علته الشمس فادرع الضلالا([15]) يقال بالفتح والتحريك، وبضم وبضمتين.
([16]) البيت في اللسان (ربض، قرمص)
([17]) ديوان لبيد 14 طبع 1881 واللسان (تلل). وقد سبق في (تل 339).
([18]) التلاد: القديم. وفي الأصل: "بلاد"، صوابه من المجمل واللسان.
([19]) في القاموس (ربط): "لقب الغوث بن مر بن طابخة؛ لأن أمه كانت لا يعيش لها ولد فنذرت لئن عاش لتربطن برأسه صوفة ولتجعلنه ربيط الكعبة".
([20]) يقال فيها بضم ياء المضارع، وفتحها وكسرها.
([21]) في الأصل: "عبيد الله"، تحريف. انظر المفضليات (2: 178).
([22]) البيت من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة (1: 420).
([23]) صدره كما سبق في (ربط):  * رابط الجأش على فرجهم *
([24]) وبضمها أيضاً؛ فهن ثلاث لغات.
([25]) يقال أشلت الحجر، وشلت به، وشاولته.
([26]) رواية اللسان (شظظ، ربع، جلفع): "الناقة الجلفعة". وفي مادة (طبع): "المطبعة" كما هنا.
([27]) الجمهرة (1: 267).
([28]) وكذا في الجمهرة. وفي المجمل: "الدقيق".
([29]) يقال أيضاً "رمدت" بالميم، كما في اللسان (رمد، ربق).
([30]) في المجمل "يقول: إذا أضرعت فهيئ الربق لأولادها؛ فإنها تلد عن قريب".
([31]) في الأصل: "أوقفه فيه"، صوابه من المجمل واللسان.
([32]) هو أبو خراش الهذلي، كما في اللسان (ربل). وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين 75، وحماسة أبي تمام (1: 326).
([33]) في الأصل: "مربلة"، والسياق يأباها، وصوابها من المجمل واللسان.
([34]) في اللسان (ربب): "مفتقر" وقال. "ويروى معتصر". وقد ورد بهذه الرواية في اللسان (عصر). ولم ينشده في (ربن). وسيعيده ابن فارس في (عصر).
([35]) كلمة "حتى" ليست في الأصل، وإثباتها من المجمل.
([36]) اقتصر في المجمل على لغة الفتح، وهنا ضبط في النسخة في هذا الموضع بالفتح ثم الضم. ويقال أيضاً "ربوة" بالكسر، كما سيأتي، فالكلمة مثلثة.
([37]) في الأصل: "ما".
([38]) في اللسان: "وأصله من الواو، وإنما ثني بالياء للإمالة السائغة فيه من أجل الكسرة".
([39]) البيت في المجمل واللسان (ربا).
([40]) ديوان امرئ القيس 10. والمقتفر: المتتبع الآثار.
([41]) في الأصل: "أرفع".
([42]) في الجمهرة (3: 203): "أي طول وعلو". والطول، بالفتح، كما ضبط بالأصل: الفضل. وضبط في المجمل بالضم، وليس بشيء. وزاد في المجمل بعده: "وهو مردود".
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الباء** ve onları üçleyen şeyler)
  (**ربت**)  **الراء** ve **الباء** ve **التاء** aslî değildir; fakat o, ibdâl باب’ındandır; **ربَّتَه تَرْبيتاً** denir, **ربَّبَه** ettiği zaman. Dedi:
والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1])  (**ربث**)  **الراء** ve **الباء** ve **الثاء** tek bir asıldır; karışmaya ve tutulup kalmaya delâlet eder. **ربّثْْتُ** falancayı **أرَبِّثُه** işten, onu ondan alıkoyduğun zaman dersin. **الرَّبِيثة**: seni alıkoyan iştir. Hadiste: “Cuma günü olunca İblîs askerlerini insanlara gönderir de onlara **بالرّبائث** ile tutunurlar.” demiştir. Muradı: onları, kendilerini alıkoyan ihtiyaçları hatırlattılar. Ve denir: **اربَثَّ القومُ**, karıştıkları zaman. Dedi:
  * رَمَيناهمُ حتَّى إذا اربَثَّ جَمعُهمْ([2]) *
  (**ربج**)  **الراء** ve **الباء** ve **الجيم** tek bir kelimedir, eğer sahihse; şaşırmaya delâlet eder. Halîl dedi: **التَّربُّج**: şaşırmadır. Dedi:
  * أتيْتُ أَبَا لَيْلَى وَلَمْ أَتَرَبَّجِ([3]) *
  Ve denir—ki o buna yakındır—**الرَّباجَة**’nin **الفَدَامة** olduğu.
  (**ربح**)  **الراء** ve **الباء** ve **الحاء** tek bir asıldır; bir alışverişte **شَِفّ**’e delâlet eder([4]). Bundan: falan kimse satışında **رَبِح** **يَرْبَح**, **استشَفَّ** ettiği zaman. Ve **تجارةٌ رابحة**: onda kâr edilen. **رِبْح** ve **رَبَح** denir; nasıl ki **مِثْلٌ** ve **مَثَل** denir. Ama A‘şâ’nın sözü:
  * مِثْلَ ما مُدَّ نِصاحاتُ الربَحْ([5]) *
  Kavim dedi: **النِّصاحات** iplerdir; onlar **الأَرْوِيَةُ**’dir([6]). Ve **الرَّبَح**: atlar ve develerdir; satış ve kâr etmek için getirilir. Ama onun sözü:
  * قَرَوْا أضْيافَهُمْ رَبَحاً بِبُحٍّ([7]) *
  İbn Düreyd dedi: باب’dan şâz olanlardan **الرُّبَّاح**; onun **القِرْد** olduğu söylenir([8]).
  (**ربخ**)  **الراء** ve **الباء** ve **الخاء** bir küçük asıldır; gevşeklik ve salıvermişliğe delâlet eder. Dediler: **مَشَى حَتَّى تربّخ**; yani gevşedi. Ve çok etli olana **الرَّبِيخ** derler. Ve denir ki **الرَّبُوخ**: cima sırasında üzerine baygınlık gelen kadındır.
  (**ربد**)  **الراء** ve **الباء** ve **الدال** iki asıldır: biri renklerden bir renktir, diğeri ikamettir.
  Birincisi **الرُّبْدة**’dir; o, siyahlığına güzel olmayan bir bulanıklığın karıştığı bir renktir. Devekuşu **رَبْداء**’dır. Ve erkeğe, öfkelenip rengi değişince ve yüzü kararıp beneklenince: **قد تَرَبَّد** denir. Ve bir koyun **رَبْداء**’dır; o, kızıllık ve beyazlıkla benekli siyah olandır. **الأَرْبَد**: kötü bir yılan türüdür; renginde bir **رُبْدَة** vardır. Ve koyun **ربَّدَتِ**; bu, sütü çoğaldığı zaman olur; memesinin içinde siyahlık ve beyazlık parıltıları görürsün. باب’dan onların sözü: **السّماء متربِّدة**; yani bulutlanmış. Ama kılıcın **رُبَْد**’i, onun **فِرِنْدُ دِيباجتِه**’dir; o **هُذَليَّة**’dir. Dedi:
وصَارِمٌ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُهُ *** أبْيَضُ مَهْوٌ في متنهِ رُبَدُ([9])  Ve onu, zikrettiğimiz asla döndürmek mümkündür. Denir([10]):
  Ama diğer asıl: **المِرْبَد**: develerin durduğu yer; iştikakı **رَبَدَ**’dendir, yani ikamet etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَبَدَه**; onu hapsettiği zaman. **المِرْبَد**: harman yeri de. Ve insanlar derler: **المِرْبَد**; ağıla kapısına konulan, develerin göğüslerine enlemesine gelip onları çıkmaktan meneden tahta yahut sopadır. Böylece Ebû Zeyd’den rivayet edilmiştir. Ben bunu bir yanlış sayarım; ancak **المِرْبَد** hayvanların hapsedildiği yerdir. Tahta ise **عصا المِرْبَد**’dir. Görmez misin ki şair onu **المِرْبَد**’e izafe etti de Süveyd b. Kurâ‘ dedi:
عَوَاصِيَ إِلاّ ما جعَلْتُ وراءَها *** عَصَا مِرْبَدٍ تَغْشَى نُحُوراً وأذرُعا([11])  (**ربذ**)  **الراء** ve **الباء** ve **الذال** bir şeyde hafifliğe delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الرَّبَذُ**; o, ayakların hafifliğidir. Ayakları hafif olan **رَبِذٌ**’dir. باب’dan **الرِّبْذَة**; o, deveye onunla katran sürülen bir yün parçasıdır. Ve denir ki hayızlı kadının bezi **رِبْذَة** diye adlandırılır. Bazıları dedi: **الرِّبْذة**; kuyumcunun ziyneti parlatmakla cilaladığı bezdir. Ama **الرَّبذُ**: develerin boyunlarına asılan yünlerdir; bir tanesi **رَبَذَة**. Kıyas hepsinde birdir. Ve o, zikrettiğimiz hafifliğe döner.
Ve buna yakın olanlardan onların sözü: falan kimse **لَذُو رَبِذَاتٍ**; yani sözde çok düşkün ve düşük olandır. Bu ancak hafiflik ve az sebatlılıktandır.
  (**ربس**)  **الراء** ve **الباء** ve **السين** İbn Düreyd’in zikrettiği tek bir asıldır; dedi([12]): **الرَّبْس**’in aslı iki elle vurmaktır. **ربَسَه بيديه** denir. Dedi: Ve derler: **داهيةٌ رَبْساء**; yani şiddetli. O, zikrettiğimiz asıl üzeredir; sanki insanları iki eliyle çarpıp vurur.
  Başkası zikretti—ki onun asılladığı şeye yakındır—**الارتباس**’ın et ve başkasında dolgunlaşma olduğunu; **كبشٌ ربيسٌ** denir: yani dolgun.
  Ve bundan şâz olanlardan onların sözü: **اربسَّ اربِساساً**, yere gidip kaybolduğu zaman.
  (**ربص**)  **الراء** ve **الباء** ve **الصاد** tek bir asıldır; beklemeye delâlet eder. Bundan **التربُّص**. **تربَّصْت به** denir. Sicistânî nakletti: Basra’da benim için bir **رُبْصة** var; eşyamda benim için bir **رُبْصة** var; yani onda benim için bir bekleyiş vardır.
  (**ربض**)  **الراء** ve **الباء** ve **الضاد** sükûna ve yerleşmeye delâlet eden bir asıldır.
  Bundan: koyun ve başkası **رَبَضَت** **تَرْبِض رَبْضا**. **الرَّبيض**: çökmüş koyunlardan topluluk. **رَبَض البطنِ**: deve ve başkasının çöktüğü zaman yerle temas eden kısmı. **الرَّبَض**: şehrin çevresi; her kavmin meskeni **رَبَض**’dır. **الرِّبْضة**: bir tek yerde öldürülmüş her kavmin öldürüldüğü yer.
  Ama onların “geniş olan için **قِرْبَةٌ رَبوضٌ**” sözü, باب’dandır; sanki o doldurulur da çöker, yahut sulanır da çöker. Ama **الرَّبوض**: büyük gölgelik ağaç ve büyük ağaçtır; ona sığınılıp altında çöküldüğü için böyle adlandırılmıştır. Zü’r-Rumme dedi:
  * تَجَوَّفَ كُلَّ أرطاةٍ ربوضٍ([14]) *
  **الأرباض**: semer kayışlarıdır; çünkü onunla bağlanır da sakinleşir. Koyunların barınağı: onların **رَبَض**’ı; çünkü onda çökerler. Bir kavim dedi: **أرْبَضَتِ الشمس**, sıcağı şiddetlendiği zaman; ta ki koyunu ve ceylanı çöktürür. Erkeğin **رَبْضُه** ve **رُبْضُه**([15]): karısıdır; kıyas düzenlidir, çünkü o onun sükûn yeridir. Bu kıyasın sıhhatine delil: onların bütün meskene **رَبضاً** adını vermeleridir. Şair dedi:
جاء الشِّتاءُ ولَمَّا أتَّخِذْ رَبَضاً *** يا ويحَ كَفِّيَ من حَفْرِ القَرامِيصِ([16])  Ama hadiste gelen **الرُّوَيْبِضَة**: “Ve **الرُّوَيْبِضَة** konuşur” o, değersiz hakir adamdır. Yere çöktüğü için böyle adlandırıldı; azlığı ve hakirliği sebebiyle, ona aldırış edilmez.
  (**ربط**)  **الراء** ve **الباء** ve **الطاء** tek bir asıldır; bağlamaya ve sebat etmeye delâlet eder. Bundan: **رَبَطت** şeyi **أربِطه ربْطاً**; onunla bağlanan şey **رِباط**’tır.
  باب’dan **الرِّباط**: düşman sınırını gözetip orada kalmaktır; sanki orada bağlanmışlar da onunla sebat etmişler ve ona devam etmişlerdir. **رجل رابطُ الجأش**: yani kalbi ve nefsi kuvvetli. Lebîd dedi:
رابطُ الجأشِ عَلَى فَرْجِهِمُِ *** أعطِفُ الجَوْن بمَرْبُوع مِتلّ([17])وقال ابن أحمر:
أربَط جأشاً عن ذرى قومِهِ *** إِذا قَلَّصَتْ عما تُوَارِي الأُزُرْ  Ve denir: **ارتبطتُ الفَرسَ للرِّباط**. Ve denir ki **الرِّباط** atlardan beş binek ve daha fazlasıdır. Falanın âline atlardan bir **رِباط** vardır; nasıl ki **تِلاد**([18]) denir; o, yanında bulunan atın aslıdır. Leylâ el-Ahîliyye dedi:
قومٌ رِباطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيوتِهمْ *** وأسِنّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجومَا   Ve denir: ceylan **قطع رِباطَه**; yani tuzağını. Şeybânî’den nakledildi: **ماءٌ مترابِط**; yani daimî, ayrılıp gitmeyen. Dediler: **الرَّبيط**; **الغَوْث بن مُرّ**’un lakabıdır([19]). Ama hurmaya **رَبِيطٌ** demeleri; onun, kuruyup üzerine su dökülen şey olduğu söylenir. Belki bu dâhildir; ve onun **بالدال** olduğu, **الرَّبيد** olduğu söylendi; aslî değildir.
  (**ربع**)  **الراء** ve **الباء** ve **العين** üç asıldır: biri dört şeyden bir parçadır; diğeri ikamettir; üçüncüsü kaldırma ve yükseltmedir.
  Birincisi: şeyin **الرُّبْع**’ı. **رَبَعْتُ القومَ أرْبَِعهم** denir; mallarının dörtte birini aldığın zaman. Ve **رَبَعتُهْم أربَُِعهم**([20]) denir; onlara dördüncü olduğun zaman. **المِرْباع** bundandır; o, reis’in aldığı bir şeydi; ganimetin dörtte biri. Abdullâh([21]) b. ‘Aneme ed-Dabbî dedi:
لك المِرْباع منها والصفايا *** وحُكمك والنَّشيطة والفضولُ([22])  Hadiste: “Seni **تَرْبَُِع** kılmadım”; yani **المِرْباع**’ı alırsın. Ama Lebîd’in sözü:
  * أعطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([23]) *
  İki görüştür: birincisi, onun mızrağı kastettiğidir; o, ne uzun ne kısa olandır; nasıl ki “erkeklerden **رَبْعَة** bir adam” denir. Bunu söyleyen, **الباء**’ın “ile” manasında olduğuna gitti; sanki şöyle dedi: **الجون**’u—ki o onun atıdır—eğip çeviririm ve yanımda **مربوعٌ مِتَلٌّ** vardır. **الرَّبْعَة**’nin kıyası ikinci باب’dandır. İkinci görüş: dört kuvvet üzerine bir dizgin kastettiğidir. Bu, iki vecihten daha açıktır. باب’dan **رَبَاعِيَاتُ الأسنان**: **الثَّنايا**’dan aşağı olanlar. Ve hummada ve suya varmada **الرِّبع**: dördüncü günde olan şeydir; o, bir gün suya varman, iki gün otlaman, sonra dördüncü gün suya varmandır. Ve denir: humma ona **رَبَعت** ve **أرْبَعت**. **الأربِعاء** günlerdendir; **أفعِلاء** veznindedir. **الأرْبَعاء**’ın **بفتح الباء** ile geldiği zikredilmiştir([24]). باب’dan **الرَّبيع**; o, dört zamandan bir zamandır. **المَرْبَعُ**: o zamanda kavmin konak yeri. **الرُّبَع**: ilkbaharda doğan deve yavrusu. **ناقةٌ مُرْبِع**: ilkbaharda doğurmuşsa; eğer bu onun âdetiyse o **مِرباع**’dır. باب’dan: **أرْبَعَ الرّجُل**; gençlikte çocuğu doğduğu zaman; çocukları **رِبْعيُّون**’dur.
  Diğer asıl: ikamet; **رَبَعَ يَرْبَع** denir. **الرَّبْع**: kavmin mahallesi. باب’dan: **القومُ على رَبِعَاتهم**; yani ilk işleri üzeredirler; sanki o, eskiden ebediyen üzerinde ikamet ettikleri iştir. Ve derler: “**ارْبَع على ظَلْعك**” yani ağır davran ve bekle. Ve denir: **غَيْثٌ مُرْبِعٌ مُرْتِع**. **المُرْبِع**: isabet edeni, otlak arama ve göçme işinden, kendi **مَرْبَع**’ında alıkoyandır. **المُرْتِع**: develerin içinde otladığı şeyi bitirendir.
  Üçüncü asıl: **رَبَعْتُ الحجر**; onu kaldırdığın zaman([25]). Ondan hadiste: “Bir kavme uğradı; onlar **يَربَعُون حَجَراً**” ve “**يرتبعون**”. Taşın kendisi **رَبِيعةٌ**’dır. **المِرْبَعة**: yüklerin taşınıp bineklerin sırtlarına konulmasına yarayan sopadır. Ve şu beyit okundu:
أيْنَ الشِّظاظانِ وأيْنَ المِرْبَعة *** وأيْنَ وَسْقُ النّاقةِ المطَبَّعَهْ([26])  **الشِّظاظان**: çuvalın halkalarına konulan iki çubuktur. **المطبَّعة**: ağırlaştırılmış olan.
  **الوَسْق**: yüktür. Ve denir: **الرَّبيعة**: silahtan yumurtadır. Ve denir: falan kimse beni **رابَعَنِي**; **المِرْبَعة** ile seninle birlikte yükü taşıdığı zaman.
  Asıllardan şâz olanlardan: **الرَّبْعَة**; o, tencerenin üç ayağı arasındaki mesafedir.
  (**ربغ**)  **الراء** ve **الباء** ve **الغين** tek bir kelimedir, eğer sahihse. Derler: **ربيعٌ رابغ**; yani verimli. Ebû Zeyd’den nakledilmiştir. İbn Düreyd’den nakledildi([27]): **الرَّبْغ** ince dövülmüş topraktır([28]).
  (**ربق**)  **الراء** ve **الباء** ve **القاف** tek bir asıldır; o, bir şeyin bir şeyle dönüp dolaşmasıdır. Boyundaki gerdanlık gibi; sonra dallanır. **الرِّبْقة**: boyundaki iptir. Ve onların sözünde: “**ربَّدَتِ**([29]) koyunlar; o hâlde **فربِّق رَبّق**”: koyunlar sütü çoğalttığı zaman, yavruları için **الرِّبَق**’ı hazırla; çünkü o, doğum sırasında sütünü indirir([30]). **الرَّبيقة**: **الرِّبْقة** içinde bağlanmış hayvandır. Hadiste geldi: “Ahde vefa size aittir; **الرِّباق**’ı yemediğiniz müddetçe.” O, **رِبق**’ın cem‘idir; o da iptir; ahdi kastetti. Boyunlara lâzım olanı, hayvanların boyunlarına konulan **الرِّبْق**’a benzetti. Ve denir: falanı bu işte **رَبَقْتُ**; onu ona düşürdüğün zaman([31]) ta ki **ارتَبَق** etti. **أمُّ الرُّبَيْق**: belâdır; sanki insanlarla döner dolaşır da onda **يرتبِقون**.
  (**ربك**)  **الراء** ve **الباء** ve **الكاف** karıştırmaya ve karışmaya delâlet eden bir kelimedir. **الرَّبْك**: tiridin ıslahı ve karıştırılmasıdır. Bu yapıldığı zaman ona **الرَّبيكة** denir. Ve denir: işte **ارتبك**; ondan neredeyse kurtulamadığı zaman.
  (**ربل**)  **الراء** ve **الباء** ve **اللام** tek bir asıldır; birleşmede toplanmaya ve çokluğa delâlet eder. **رَبَل القومُ يَرْبُلون** denir. **الرّبيلة**: semizliktir. Şair dedi([32]):
ولم يَكُ مثلوجَ الفؤادِ مُهبَّجاً *** أضاعَ الشَّبابَ في الرَّبيلةِ والخَفْضِ  باب’dan **الرَّبَْلَة**: uyluğun iç kısmı; cem‘i **الرَّبَلات**. **امرأةٌ مُتَرَبِّلة**([33]): çok etli; ve **تربَّلتْ**. İsim: **الرَّبَالة**.
  Bu باب’a yakın olanlardan: **الرَّبْل**; o, ağaçtan türlerdir; zaman soğuduğunda ve yaz geçip gittiğinde, yağmur olmaksızın yeşil yaprakla yarılır. **تربَّلت الأرض** denir. Buna yakın olanlardan: **الرِّئبال**; o, aslandır; yaratılışının toplanıklığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır.
  (**ربن**)  **الراء** ve **الباء** ve **النون**; eğer **النون** onda aslî kılınırsa tek bir kelimedir; o da **الرُّبَّان**’dır. **أخَذْتُ الشّيء برُبَّانِهِ** denir; yani onun tamamıyla. Başkaları dedi: her şeyin **رُبّان**’ı: onun yeniliğidir. İbn Ahmer dedi:
وإنّما العَيْش برُبّانِهِ *** وأنتَ من أفْنَانِه مُعْتَصِرْ([34])  **برُبّانِه** ile muradı: onun tazeliği ve yeniliğidir.
  (**ربي/أ**)  **الراء** ve **الباء** ve illetli harf; bunun hemzeli olanı da tek bir asla delâlet eder; o da artma, büyüme ve yükselmedir. Bundan dersin: **ربا الشّيءُ يربُو**, arttığı zaman. **وربَا الرّابيةَ يَربُوها**, ona yükseldiği zaman. **ورَبَا**: ona **الرَّبْو** isabet etti; **الرَّبْو**: nefesin yükselmesidir. Dedi:
حَتَّى عَلاَ رأسَ يَفاعٍ فَرَبَا([35]) *** رفَّهَ عن أنفاسِها وما ربَا  yani ona yükseldi ve ona **الرَّبو** isabet etmedi.
  **الرَّبوة** ve **الرُّبْوة**([36]): yüksek yerdir. Ve denir: **أرْبَت الحنطة**; geliştiği zaman; o **تُرْبِي** eder. **الرِّبْوة** de **الرَّبْوة** manasındadır. Ve denir: **ربَّيْتُهُ** ve **تربَّيْتُه**, onu beslediğin zaman. Bu, iki manaya gelen şeylerdendir([37]): birincisi, zikrettiğimizdendir; çünkü o, **رُبِّي** edilince büyür, gelişir ve artar. Diğer mana, **ربّيْته**’nin **التَّربيب**’dendir. Ve caizdir ki [asıl olarak] iki **باء**’dan biri **ياء** olsun. İki vecih de güzeldir.
  Mal ve muamelede **الرِّبا** mâruftur; tesniyesi **رِبَوَان** ve **رِبَيَان**’dır([38]). **الأُرْبِيَّة** bu باب’dandır; “o, kavminin **أُرْبِيَّة**’sindedir” denir; ehl-i beytinden, nesebinin yükseğinde olduğu zaman. **الأُرْبِيّة** başkalarında olmaz. Ve şu beyit okundu:
وإني وَسْطَ ثعلبَةَ بنِ غَنْمٍ *** إلى أُرْبِيَّةٍ نبتَتْ فُروعا([39])  **الأُرْبِيَّتَانِ**: uyluğun iç tarafından, kökleri yanında iki et parçasıdır. Altındakilere göre yükseklikleri sebebiyle böyle adlandırıldılar.
  Hemzeli olana gelince: yerden **المربَأ** ve **المَرْبَأة**; o, kavmin gözcüsünün üzerinde durduğu yüksek yerdir. **مَربأة البازِي**: üzerinde durduğu yerdir. İmru’ul-Kays dedi:
وقد أغتدِي ومعي القَانِصانِ *** وكلٌّ بمَرْبَأةٍ مُقْتَفِرْ([40])  Ve “seni bu işten **أربأ** ederim”; yani seni ondan yükseltirim([41]). İbn Düreyd zikretti: falanın falan üzerinde **رَبَاء**’ı vardır; medli; yani **طَوْلٌ**([42]). Ebû Zeyd dedi: **رَابَأْتُ الأمرَ مُرابأةً**; yani ondan sakındım ve çekindim. O, باب’dandır; sanki onu gözetler. İbnü’s-Sikkît dedi: “Falanın **رَبْأََ**’sini **ما ربأتُ**”; yani onu bilmedim. Sanki der ki: onu gözetlemedim. Ondan: “Bir fiil yaptı; onunla **ما ربأتُ**”; yani onu zannetmedim.
  Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ب ل
جارية عبله ضخمة الربله وهي باطن الفخذ مما يلي القبل‏.‏
وامرأة ربلة وربـلاء رفغـاء أي ضيقة الأرفاغ ولها أرداف وربلات‏.‏
قال‏:‏ كـأن مجامـع الربلـات منهـا فئام ينظرون إلى فئام وهي متربّلة‏:‏ كثيرة اللحم وفيها ربالة‏.‏
قال الأخطل‏:‏ بحـرة كأتـان الضحـل أضمرهـا بعد الربالة ترحالي وتسيـاري ونحن في ربيلة من العيش‏.‏
في نعمة منه وخصب‏.‏
قال أبو خراش‏:‏ ولـم يـك مثلـوج الفـؤاد مهبجا أضاع الشباب في الربيلة والخفض وتربل الشجر‏:‏ اخضر بعد ما يبسه القيظ‏.‏
وبطش به بطشة الرئبال وهو الأسد لربالة جسمه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ لص رئبال‏:‏ جريء مترصد بالشر‏.‏
وخرج فلان يترأبل ويتريبل‏:‏ يتلصص‏.‏
ومنه قيل لتأبـط شـراً وسليـك المقانـب والمنتشـر بـن وهـب وأمثالهـم‏:‏ ريابيل العرب‏:‏ ورأبل علينا فلان‏:‏ تشبه بالرئبال واجترأ‏.‏

##### Türkçe

ر ب ل
**جارية**: genç kız; **عبله**: iri, kalın; **ضخمة**: büyük. **الربله**: uyluğun iç tarafı; avret tarafına bitişik olan uyluk içi.
Ve **امرأة ربلة** ve **ربـلاء**: **رفغـاء**; yani **الأرفاغ**’ı dar; ve onun **أرداف**’ı ve **ربلات**’ı vardır.
Dedi ki: sanki ondan **الربلـات**’ın birleşme yerleri, **فئام**’dır; **فئام**’a bakarlar; hâlbuki o **متربّلة**’dir: eti çok; onda **ربالة** vardır.
**الأخطل** dedi: **بحـرة**; sığlığın **أتـان**’ı gibi; onu, **الربالة**’den sonra, benim göçüm ve benim yürüyüşüm zayıflattı; ve biz, yaşayıştan bir **ربيلة** içindeyiz:
ondan bir nimet ve bolluk içinde.
**أبو خراش** dedi: Ve kalbi karla kaplı, sevinçli olmadı; gençliği **الربيلة** ve **الخفض** içinde yitirdi. Ve **تربل الشجر**: yaz sıcağı onu kuruttuktan sonra yeşerdi.
Ve ona, **الرئبال**’ın vuruşu gibi vurdu; o, aslandır; bedeninin **ربالة**’sı sebebiyle.
Ve mecazdan: **لص رئبال**: cesur; şerre pusu kuran.
Ve falan kimse **يترأبل** ve **يتريبل** olarak çıktı: gizlice hırsızlık eder.
Ve bundan dolayı **تأبـط شـراً** ve **سليـك المقانـب** ve **المنتشـر بـن وهـب** ve benzerlerine: Arapların **ريابيل**’i denildi. Ve falan kimse bize karşı **رأبل** etti: **الرئبال**’a benzedi ve cüret etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّبْلَةُ والرَّبَلَةُ، تسكن وتُحرّك، قال الأَصمعي والتحريك أَفصح: كل لحمة غليظة، وقيل: هي ما حول الضَّرْع والحياء من باطن الفخذ، وقيل: هي باطن الفخذ، وجمعها الرَّبَلات؛ وقال ثعلب: الرَّبَلات أُصُولُ الأَفخاذ؛ قال:
كأَنَّ مجَامِعَ الرَّبَلات منها
فِئامٌ يَنْهَضُون إِلى فِئامِ
وقال المُسْتَوْغِر بن ربيعة يصف فرساً عَرِقت، وبهذا البيت سمي المستوغر:
يَنِشُّ الماءُ في الرَّبَلاتِ منها،
نَشِيشَ الرَّضْفِ في اللَّبنِ الوَغِيرِ
قال: وامرأَة رَبِلة ورَبْلاء ضَخْمة الرَّبَلات، ولكل إِنسانٍ رَبَلَتانِ. وامرأَة رَبْلاء رفْغاء أَي ضيّقة الأَرْفاغِ. والرَّبَالُ: كثرة اللحم والشحم، وفي المحكم: الرَّبالَةُ كثرة اللحم. ورجل رَبِيل: كثير اللحم ورَبِلُ اللحم، وأَنشد ابن بري للقطامي:
عَلى الفِراش الضَّجِيعُ الأَغْيَدُ الرَّبِلُ
وأَنشد أَيضاً للأَخطل:
بحُرَّةٍ كأَتانِ الضَّحْلِ ضَمَّرَها،
بعد الرَّبالةِ، تَرْحالي وتَسْيارِي
وامرأَة رَبِلة ومُتَرَبِّلة: كثيرة اللحم والشحم. والرَّبِيلة: السَّمَن والخَفْض والنَّعْمة؛ قال أَبو خِراش:
ولم يَكُ مَثْلُوجَ الفُؤادِ مُهَبَّجاً،
أَضاعَ الشَّبابَ في الرَّبِيلة والخَفْضِ
ويروى مُهَبَّلاً. والرَّبِيلة: المرأَة السمينة. وتَرَبَّلَت المرأَة: كثر لحمها، ورَبَلَت أَيضاً كذلك. ورَبَل بنو فلان يَرْبُِلُون: كثر عَدَدُهم ونَمَوْا. وقال ثعلب: رَبَل القومُ كَثُرُوا أَو كَثُر أَولادهم وأَموالهم. وفي حديث بني إِسرائيل: فلما كَثُروا ورَبَلُوا أَي غَلُظوا، ومنه تَربَّل جسمُه إِذا انتفخ ورَبا، قال: هذا قول الهروي. والرَّبْل: ضروب من الشجر إِذا بَردَ الزمان عليها وأَدبر الصيف تَقطَّرَت بورق أَخضر من غير مطر، يقال منه: تَرَبَّلت الأَرض. ابن سيده: والرَّبْل ورق يتفطر في آخر القيظ بعد الهَيْج ببرد الليل من غير مطر، والجمع رُبول؛ قال الكميت يصف فِراخ النعام:
أَوَيْنَ إِلى مُلاطِفةٍ خَضُودٍ،
لمَأْكَلِهِنّ أَطْرافَ الرُّبُول
يقول: أَوَيْنَ إِلى أُم مُلاطِفةٍ تُكَسّر لهن أَطراف الشجر ليأْكلن. ورَبْلٌ أَرْبَلُ: كأَنهم أَرادوا المبالغة والإِجادة؛ قال الرّاجز: أُحِبُّ أَنْ أَصْطادَ ضَبًّا سَحْبَلا،
ووَرَلاً يَرْتادُ رَبْلاً أَرْبَلا
(* قوله «احب إلخ» كذا في النسخ هنا والمحكم أيضاً، وسيأتي في رمل وسحبل:احب أن اصطاد ضباً سحبلا
رعى الربيع والشتاء ارملا)
وقد تَرَبَّل الشحرُ؛ قال ذو الرمة:
مُكُوراً ونَدْراً من رُخامَى وخِطْرةٍ،
وما اهْتَزَّ مِن ثُدَّائِه المُتَرَبِّل
وخرجوا يَتَرَبَّلُون: يَرْعَوْن الرَّبْلَ. ورَبَلَت الأَرضُ وأَرْبَلت: كثر رَبْلُها، وقيل: لا يزال بها رَبْل. وأَرض مِرْبال: كثيرة الرَّبْل. ورَبَلَت المراعي: كثر عُشْبُها؛ وأَنشد الأَصمعي: وذُو مُضاضٍ رَبَلَتْ منه الحُجَرْ،
حيث تَلاقَى واسِطٌ وذُو أَمَرْ
قال: الحُجَر داراتٌ في الرَّمْل، والمُضاض نَبْت. الفراء: الرِّيبال النبات المُلتفّ الطويل. وترَبَّلت الأَرض: اخْضَرَّت بعد اليُبس عند إِقبال الخريف. والرَّبْل: ما تَربَّل من النبات في القيظ وخرج من تحت اليبيس منه نبات أَخضر.
والرَّبِيل: اللِّصُّ الذي يَغْزو القوم وحده. وفي حديث عمرو بن العاص، رضي الله عنه، أَنه قال: انظروا لنا رجلاً يَتَجنَّب بنا الطَّريقَ، فقالوا: ما نعلم إِلا فلاناً فإِنه كان رَبيلاً في الجاهلية؛ التفسير لطارق بن شهاب حكاه الهروي في الغَرِيبين. ورآبِلةُ العرب: هم الخُبَثاء المُتَلَصِّصُون على أَسْؤُقهم، وقال الخطابي: هكذا جاء به المحدِّث بالباء الموحدة قبل الياء، قال: وأُراه الرَّيْبَل الحرف المعتل قبل الحرف الصحيح. يقال: ذئب رِيبال ولِصٌّ رِيبال، وهو من الجُرأَة وارْتِصاد الشَّرّ، وقد تقدّم. ورَبالٌ: اسم. وخرجوا يتربَّلون أَي يَتَصيَّدون. والرِّيبال، بغير همز: الأَسد ومشتق منه، وقد تقدّم ذكره؛ قال أَبو منصور: هكذا سمعته بغير همز، قال: ومن العرب من يهمزه، قال: وجمعه رآبلة. والرِّيبال، بغير همز أَيضاً: الشيخ الضعيف. وفعل ذلك من رَأْبَلته وخُبْثه.

##### Türkçe

**الرَّبْلَةُ** ve **الرَّبَلَةُ**, sükûnlu ve harekeli (okunur); **الأَصمعي** dedi ki: harekeleme daha fasîhtir: her kalın et (parçası). Ve denildi ki: o, iç uyluğun iç tarafından **الضَّرْع** ve **الحياء** çevresinde olan şeydir. Ve denildi ki: o, iç uyluğun iç tarafıdır. Çoğulu **الرَّبَلات**’tır. **ثعلب** dedi ki: **الرَّبَلات** uylukların kökleridir; dedi ki:
كأَنَّ مجَامِعَ الرَّبَلات منها
فِئامٌ يَنْهَضُون إِلى فِئامِ

Ve **المُسْتَوْغِر بن ربيعة** terlemiş bir atı vasfederken söyledi; ve bu beyitle **المستوغر** isimlendirildi:
يَنِشُّ الماءُ في الرَّبَلاتِ منها،
نَشِيشَ الرَّضْفِ في اللَّبنِ الوَغِيرِ

Dedi ki: **رَبِلة** ve **رَبْلاء** bir kadın: **الرَّبَلات**’ı iri (olan). Ve her insan için iki **رَبَلَتانِ** vardır. Ve **رَبْلاء** **رفْغاء** bir kadın: yani **الأَرْفاغِ**’ı dar (olan). Ve **الرَّبَالُ**: et ve içyağı çokluğu. Ve **المحكم**’de: **الرَّبالَةُ** et çokluğudur. Ve **رَبِيل** bir adam: eti çok olan; ve **رَبِلُ اللحم**. Ve **ابن بري** **القطامي** için inşad etti:
عَلى الفِراش الضَّجِيعُ الأَغْيَدُ الرَّبِلُ

Ve yine **الأَخطل** için inşad etti:
بحُرَّةٍ كأَتانِ الضَّحْلِ ضَمَّرَها،
بعد الرَّبالةِ، تَرْحالي وتَسْيارِي

Ve **رَبِلة** ve **مُتَرَبِّلة** bir kadın: et ve içyağı çok olan. Ve **الرَّبِيلة**: semizlik, rahatlık ve nimet; **أَبو خِراش** dedi ki:
ولم يَكُ مَثْلُوجَ الفُؤادِ مُهَبَّجاً،
أَضاعَ الشَّبابَ في الرَّبِيلة والخَفْضِ

**مُهَبَّلاً** diye de rivayet edilir. Ve **الرَّبِيلة**: semiz kadın. Ve kadın **تَرَبَّلَت**: eti çoğaldı; ve **رَبَلَت** de yine böyledir. Ve **رَبَل** falan oğulları **يَرْبُِلُون**: sayıları çoğaldı ve büyüdüler. **ثعلب** dedi ki: kavim **رَبَل**: çoğaldılar; yahut çocukları ve malları çoğaldı. Ve Benî İsrail hadîsinde: “Ne zaman ki çoğaldılar ve **رَبَلُوا**”, yani kalınlaştılar. Ve ondan: bedeni **تَربَّل** eder, şiştiği ve kabardığı zaman; dedi ki: bu, **الهروي**’nin sözüdür.

Ve **الرَّبْل**: ağaçtan türlerdir; zaman onlara soğuduğunda ve yaz geri döndüğünde, yağmur olmaksızın yeşil yaprakla damlar; ondan denir: yer **تَرَبَّلت**. **ابن سيده**: **الرَّبْل** ve yaprak, şiddetli sıcakların sonunda, **الهَيْج**’den sonra, yağmur olmaksızın gecenin soğuğuyla çatlayıp açılır; çoğulu **رُبول**; **الكميت** devekuşu yavrularını vasfederken dedi ki:
أَوَيْنَ إِلى مُلاطِفةٍ خَضُودٍ،
لمَأْكَلِهِنّ أَطْرافَ الرُّبُول

Diyor ki: **أُم مُلاطِفة**’ye sığındılar; onlar için ağaçların uçlarını kırar ki yesinler. Ve **رَبْلٌ أَرْبَلُ**: sanki mübalağa ve iyi yapmayı murat ettiler; **الرّاجز** dedi ki:
أُحِبُّ أَنْ أَصْطادَ ضَبًّا سَحْبَلا،
ووَرَلاً يَرْتادُ رَبْلاً أَرْبَلا

(* “**احب إلخ**” sözü: nüshalarda burada ve **المحكم**’de de böyledir; ve **رمل** ve **سحبل**’de gelecektir: **احب أن اصطاد ضباً سحبلا
رعى الربيع والشتاء ارملا**)

Ve **الشحرُ** da **تَرَبَّل** etmiştir; **ذو الرمة** dedi ki:
مُكُوراً ونَدْراً من رُخامَى وخِطْرةٍ،
وما اهْتَزَّ مِن ثُدَّائِه المُتَرَبِّل

Ve çıktılar, **يَتَرَبَّلُون**: **الرَّبْلَ**’i otlatırlar. Ve yer **رَبَلَت** ve **أَرْبَلت**: **رَبْلُ**’ü çoğaldı; ve denildi ki: onda sürekli **رَبْل** bulunur. Ve **مِرْبال** bir yer: **الرَّبْل**’i çok olan. Ve meralar **رَبَلَت**: otu çoğaldı; **الأَصمعي** inşad etti:
وذُو مُضاضٍ رَبَلَتْ منه الحُجَرْ،
حيث تَلاقَى واسِطٌ وذُو أَمَرْ

Dedi ki: **الحُجَر** kumda dairelerdir; ve **المُضاض** bir bitkidir. **الفراء**: **الرِّيبال** uzun, birbirine dolanmış bitkidir. Ve yer **ترَبَّلت**: kuruduktan sonra, sonbaharın gelişi sırasında yeşerdi. Ve **الرَّبْل**: şiddetli sıcakta bitkiden **تَربَّل** eden ve onun kurusunun altından çıkan yeşil bitkidir.

Ve **الرَّبِيل**: tek başına kavme baskın yapan hırsızdır. Ve **عمرو بن العاص** hadîsinde, Allah ondan razı olsun, dedi ki: “Bize yolu gözeterek uzak duran bir adam bulun”; dediler ki: “Falandan başkasını bilmiyoruz; çünkü o cahiliyede **رَبيلاً** idi.” Tefsir, **طارق بن شهاب**’ındır; **الهروي** bunu **الغَرِيبين**’de nakletti. Ve Arapların **رآبِلةُ**’si: çarşılarında sinsice hırsızlık yapan kötü kimselerdir. **الخطابي** dedi ki: muhaddis onu, **الباء** tek noktalı (harf) ile **الياء**’dan önce olacak şekilde böyle getirdi; dedi ki: ben onu, illetli harfin sahih harften önce geldiği **الرَّيْبَل** sanıyorum. Denir: **ذئب رِيبال** ve **لِصٌّ رِيبال**; o, cesaretten ve şerri gözetleyip kollamaktandır; ve daha önce geçti. Ve **رَبالٌ**: bir isimdir. Ve çıktılar, **يتربَّلون**: yani avlanırlar. Ve **الرِّيبال**—hemzesiz—: aslan ve ondan türemiş olan; zikri daha önce geçti. **أَبو منصور** dedi ki: onu hemzesiz böyle işittim; dedi ki: Araplardan onu hemzeleyen vardır; dedi ki: çoğulu **رآبلة**’dir. Ve **الرِّيبال**—hemzesiz yine—: zayıf ihtiyar. Ve bunu, onun **رَأْبَلته**’sinden ve kötülüğünden yaptı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الربلة، بالفتح، ويحرك، قال الأصمعي: التحريك أفصح، والجمع الربلات: كل لحمة غليظة، أو هي باطن الفخذ، وقال ثعلب: الربلات: أصول الأفخاذ، وأنشد:
  كأن مجامع الربلات منها                      فئام ينهضون إلى فـئام أو هي: ما حول الضرع والحياء من باطن الفخذ، قال المستوغر، وقد عاش ثلاثمائة وثلاثين سنة:
  ينش الماء في الربلات منـهـا                      نشيش الرضف في اللبن الوغير

  وامرأة ربلة، كفرحة، وربلاء: عظيمة الربلات، في المحكم: ضخمتها، أو ربلاء: رفغاء، كما في العباب، أي ضيقة الأرفاغ، كما في العين. والربالة: كثرة اللحم، عن أبي عبيد، زاد غيره: والشحم، وهو ربل، وهي ربلة: كثير اللحم والشحم، زاد ابن سيده: ومتربلة مثل ذلك، وقد ربلت، وفي التهذيب: رجل ربيل: كثير اللحم. والربيلة، كسفينة: السمن، والخفض، والنعمة، قال أبو خراش الهذلي:
  ولم يك مثلوج الفؤاد مـهـبـجـا                      أضاع الشباب في الربيلة والخفض وربلوا، يربلون، ويربلون، من حدي نصر وضرب: كثروا، ونموا، أو كثر أموالهم وأولادهم، عن ثعلب، وفي التهذيب: كثر عددهم، وفي بعض كتب النسب، أن الله تعالى لما نشر ولد إسماعيل، فربلوا وكثروا، ضاقت عليهم مكة، وقد ذكر في ع ر ب. والربل، بالفتح: ضروب من الشجر، يتفطر بورق أخضر في آخر القيظ بعد الهيج، ببرد الليل من غير مطر، وذلك إذا برد الزمان عليها، وأدبر الصيف، ج: ربول، قال:
  لها من وراق ناعم ما يكنهـا                      مرف فترعاه الضحى وربول وقال أبو زياد: من النبات نبات لا يكاد ينبت إلا بعد ما تيبس الأرض، وهو يسمى الربل، والريحة، والخلفة، والربة، وأنشد لذي الرمة:
  ربلا وأرطى نفت عنه ذوائبـه                      كواكب الحر حتى ماتت الشهب وربل أربل، كأنه مبالغة، وإجادة، قال الراجز:
  أحب أن أصطاد ضبا سحبلا
  وورلا يرتاد ربلا أربلا وتربل الظبي: أكله، عن أبن عباد، وتربل الشجر: أخرجه، قال ذو الرمة:
  مكورا وندرا من رخامى وخطرة                      وما اهتز من ثدائه المـتـربـل وتربل القوم: رعوه، وتربل فلان: تصيد، يقال: خرجوا يتربلون، أي يتصيدون، نقله ابن سيده، وتربل: تتبع الربل، عن ابن عباد، وقال ابن دريد: ربلت الأرض، ربلا وأربلت: أنبتته، كما في العباب، أو كثر ربلها، كما في المحكم، وأرض مربال: كثيرتها، كذا في النسخ، والصواب كثيرته، أي الربل. والربيل، كأمير: اللص الذي يغزو القوم وحده، ومنه حديث عمرو رضي الله عنه: انظروا لنا رجلا يتجنب بنا الطريق، فقالوا: ما نعلم إلا فلانا، فإنه كان ربيلا في الجاهلية، التفسير لطارق بن شهاب، حكاه الهروي. والريبل، كحيدر: الناعمة من النساء، كما في العباب، وقال غيره: هي اللحيمة. والريبال، بالكسر: الأسد، زاد أبو سعيد السكري: الكثير اللحم الحديث السن، قال الأزهري: كذا سمعته من العرب بلا همز، والجمع: ريابلة، وريابيل، ومنه ريابيل العرب، الذين كانوا يغزون على أرجلهم، قال جرير:
  ريابيل البلاد يخفن زأري                      وحية أريحاء لي استجابا

  وفي النقائض: شياطين البلاد وهو الصحيح. وقال الفراء: الريبال: النبات الملتف الطويل، والمهموز تقدم ذكره، والكلام عليه. والريبال: الشيخ الضعيف، وفي المحكم: الشيخ الكبير. وإربل، كإثمد، ولا يجوز فتح الهمزة، لأنه ليس في أوزانهم مثل أفعل، إلا ما حكى سيبويه، من قولهم: أصبع، وهي لغة قليلة غير مستعملة، قال ياقوت: فإن كان إربل عربيا جاز أن يكون من تربلت الأرض، لا يزال بها ربل، أو من قول الفراء السابق ذكره، فيجوز أن تكون هذه الأرض اتفق فيها في بعض الأعوام من الخصب، وسعة النبت، ما دعاهم إلى تسميتهم بذلك، ثم استمر، كما فعلوا في أسماء الشهور، وهو: د، قرب الموصل، يعد في أعمالها، وبينهما مسيرة يومين، وهي مدينة حصينة كبيرة في فضاء من الأرض، ولقلعتها خندق عميق في طرفها، وهي على تل عال من التراب عظيم واسع الرأس، وفي هذه القلعة منازل وأسواق ومنازل للرعية، وأكثر أهلها أكراد قد استعربوا، وبينها وبين بغداد مسيرة سبعة أيام للقوافل، وشربهم من الآبار العذبة بها، وفواكهها تجلب من جبال تجاورها، وقد نسب إليها غير واحد، كأبي البركات المبارك بن أحمد المستوفي الإربلي، وأبو أحمد القاسم بن المظفر الشهرزوري الشيباني الإربلي، وغيرهما. وإربل أيضا: اسم لصيداء التي بالشام، على ساحل بحره، عن نصر، وتلقفه عنه الحازمي، وذكره أيضا الصاغاني في العباب. وحفص بن عمرو بن ربال الربالي الرقاشي، كسحاب: محدث، عن ابن علية، والقطان، وعنه ابن ماجة، وابن خزيمة، والمحاملي، ثبت، توفي سنة 258، كذا في الكاشف. والربل، محركة: نبات شديد الخضرة، كثير ببلبيس ونواحيها بشرقي مصر، يقال: درهمان منه ترياق للسع الأفاعي. وربيل، كسكيت: أخو حمال الأسدي، لهما آثار في حرب القادسية، كما في العباب. وتربل، كتنصر: ع، عن ابن دريد، وضبطه نصر كزبرج. وقال ابن عباد: ارتبل ماله: كثر، مثل ربل. ومما يستدرك عليه: الرابلة: لحمة الكتف، عن ابن عباد. ورجل ربيل، كأمير: جسيم. والريبال: الذي تلده أمه وحده، عن ابن عباد. والريبالة: الأسد المنكر، قال أبو صخر الهذلي:
  جهم المحيا عبوس باسل شرس                      ورد قضاقضة ريبالة شكـم وذئب ريبال، ولص ريبال: أي خبيث، وهو يترأبل: يغير على الناس، ويفعل فعل الأسد، وقال الفراء: يتريبل، على لغة من ترك الهمز. ورابل: خبث، وارتصد للشر. وتربلت الأرض: اخضرت بعد البس، عند إقبال الخريف، وتربلت المرأة: كثر لحمها. وربلت المراعي: كثر عشبها، وأنشد الأصمعي:
  وذو مضاض ربلت منه الحجر
  حيث تلاقى واسط وذو أمـر قال: الحجر: دارات بالرمل، والمضاض: نبت.

##### Türkçe

**الربلة**; fetha ile; ve harekelenir; **الأصمعي** dedi: harekeleme daha fasîhtir; çoğulu **الربلات**: her kalın et parçası; yahut o, uyluğun iç tarafıdır; **ثعلب** dedi: **الربلات**: uylukların kökleridir; ve inşad etti:
  Sanki ondan **الربلات**ın eklemleri                      bölüklerdir; bölüklere doğru kalkarlar; yahut o: uyluğun iç tarafından meme ve **الحياء** çevresinde olan şeydir; **المستوغر** dedi, ve üç yüz otuz yıl yaşamıştı:
  Ondan **الربلات** içinde su kaynar                      **الوغير** sütte kızgın taşın kaynaması gibi

Ve bir kadın **ربلة**, **فرحة** gibi; ve **ربلاء**: **الربلات**ı büyük olan; **المحكم**’de: onun kalınlaştı; yahut **ربلاء**: **رفغاء**, **العباب**’da olduğu gibi; yani **الأرفاغ**ı dar olan, **العين**’de olduğu gibi. Ve **الربالة**: et çokluğu; **أبي عبيد**’den; başkası ekledi: ve içyağı; o **ربل**’dir, o **ربلة**’dir: eti ve içyağı çok olan; **ابن سيده** ekledi: ve **متربلة** bunun gibi; ve gerçekten **ربلت**; ve **التهذيب**’de: bir adam **ربيل**: eti çok. Ve **الربيلة**, **سفينة** gibi: şişmanlık; ve alçaklık; ve nimet; **أبو خراش الهذلي** dedi:
  Ve yürek buzlanmış sevinçli olmadı                      gençliği **الربيلة** ve **الخفض** içinde yitirdi. Ve **ربلوا**; **يربلون** ve **يربلون**; **نصر** ve **ضرب** babından: çoğaldılar ve büyüdüler; yahut malları ve evlatları çoğaldı; **ثعلب**’den; ve **التهذيب**’de: sayıları çoğaldı; ve bazı nesep kitaplarında: Allah Teâlâ İsmail’in evladını yaydığı vakit, **ربلوا** ve çoğaldılar; Mekke onlara dar geldi; **ع ر ب**’de zikredilmiştir. Ve **الربل**, fetha ile: ağaçtan türlerdir; yeşil yaprakla, şiddetli yazın sonunda, yağmur olmaksızın gecenin serinliğiyle, **الهيج**’den sonra çatlar; bu, zaman onun üzerine serinlediği ve yaz geri döndüğü vakittir; çoğulu: **ربول**; dedi:
  Onun için yumuşak yapraklıdan onu örten şey vardır                      **مرف**; kuşluk onu otlar ve **ربول**. **أبو زياد** dedi: bitkiden bir bitki vardır ki, yer kuruyup sertleşmedikçe neredeyse bitmez; ve ona **الربل** denir; ve **الريحة**; ve **الخلفة**; ve **الربة**; ve **ذي الرمة**’ye ait olarak inşad etti:
  **ربلا** ve **أرطى**; ondan saç örgülerini uzaklaştırdı                      sıcağın yıldızları; ta ki **الشهب** öldü. Ve **ربل أربل**, sanki mübalağa ve iyi yapma gibidir; **الراجز** dedi:
  **أحب أن أصطاد ضبا سحبلا**
  **وورلا يرتاد ربلا أربلا** Ve **تربل الظبي**: onu yedi; **أبن عباد**’dan. Ve **تربل الشجر**: onu çıkardı; **ذو الرمة** dedi:
  Yuvarlanmış ve **رخامى**dan ve **خطرة**dan uzak                      ve onun **المتربل** memesinden sallanan şey sallanmadı. Ve **تربل القوم**: onu otlattılar. Ve **تربل فلان**: avlandı; denir: **خرجوا يتربلون**; yani avlanıyorlar; bunu **ابن سيده** nakletti. Ve **تربل**: **الربل**’i izledi; **ابن عباد**’dan. **ابن دريد** dedi: **ربلت الأرض**; **ربلا** ve **أربلت**: onu bitirdi; **العباب**’da olduğu gibi; yahut **ربل**’i çoğaldı; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve bir yer **مربال**: onun çoğu; nüshalarda böyle; doğrusu: onun çoğu; yani **الربل**. Ve **الربيل**, **أمير** gibi: kavme tek başına baskın yapan hırsız; ondan **عمرو**’nun hadisi, رضي الله عنه: “Bize yolu gözeterek uzak duran bir adam bulun” dedi; dediler: “Falancadan başkasını bilmiyoruz; çünkü o cahiliyede **ربيلا** idi”; **طارق بن شهاب**’ın tefsiri; onu **الهروي** hikâye etti. Ve **الريبل**, **حيدر** gibi: kadınlardan yumuşak olan; **العباب**’da olduğu gibi; başkası dedi: o, etli olandır. Ve **الريبال**, kesra ile: aslan; **أبو سعيد السكري** ekledi: eti çok, yaşı yeni olan; **الأزهري** dedi: bunu Araplardan hemzesiz böyle işittim; çoğulu: **ريابلة** ve **ريابيل**; ondan **ريابيل العرب**; ayakları üzerinde baskın yapanlar; **جرير** dedi:
  Ülkelerin **ريابيل**leri kükrememden korkarlar                      ve **أريحاء** yılanı bana cevap verdi.

Ve **النقائض**’da: “ülkelerin şeytanları”; ve o doğrudur. **الفراء** dedi: **الريبال**: sarmaşık gibi dolaşık uzun bitki; hemzeli olanın zikri geçti ve onun üzerine söz. Ve **الريبال**: zayıf ihtiyar; ve **المحكم**’de: büyük ihtiyar. Ve **إربل**, **إثمد** gibi; hemzenin fethası caiz değildir; çünkü onların vezinlerinde **أفعل** gibi yoktur; ancak **سيبويه**’nin hikâye ettiği şey müstesna: onların “**أصبع**” demeleri; ve o, az kullanılan bir dildir, kullanılmayan. **ياقوت** dedi: eğer **إربل** Arapça ise, **تربلت الأرض**’den olması caiz olur; onda hâlâ **ربل** vardır; yahut **الفراء**’nın önce zikredilen sözünden; böylece, bu arazide bazı yıllarda bolluk ve bitkinin genişliği, onları bununla adlandırmaya sevk eden şey vuku bulmuş olabilir; sonra devam etti; ay adlarında yaptıkları gibi. Ve o: **د**; Musul yakınında; onun amellerinden sayılır; ikisi arasında iki günlük yürüyüş vardır; ve o, yerin bir düzlüğünde büyük, sağlam bir şehirdir; ve kalesinin kenarında derin bir hendek vardır; ve o, büyük, geniş tepeli, yüksek bir toprak tepe üzerindedir; ve bu kalede meskenler ve çarşılar ve halk için meskenler vardır; halkının çoğu, Araplaşmış Kürtlerdir; ve onunla Bağdat arasında kervanlar için yedi günlük yürüyüş vardır; içmeleri, oradaki tatlı kuyulardandır; meyveleri, ona komşu dağlardan getirilir; ona nispet edilen birden çok kimse vardır; **أبي البركات المبارك بن أحمد المستوفي الإربلي** gibi; ve **أبو أحمد القاسم بن المظفر الشهرزوري الشيباني الإربلي**; ve başkaları. Ve **إربل** ayrıca: Şam’da olan **صيداء**’nın adı; denizinin sahilinde; **نصر**’dan; **الحازمي** ondan aldı; ve onu **الصاغاني** da **العباب**’da zikretti. Ve **حفص بن عمرو بن ربال الربالي الرقاشي**, **سحاب** gibi: muhaddis; **ابن علية**’den ve **القطان**’dan; ondan **ابن ماجة** ve **ابن خزيمة** ve **المحاملي** rivayet etti; sika; 258 yılında vefat etti; **الكاشف**’te böyle. Ve **الربل**, harekeli: çok yeşil bir bitki; Mısır’ın doğusunda **بلبيس** ve çevresinde çoktur; denir: ondan iki dirhem, yılanların sokmasına panzehirdir. Ve **ربيل**, **سكيت** gibi: **حمال الأسدي**’nin kardeşi; ikisinin **القادسية** savaşında eserleri vardır; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **تربل**, **تنصر** gibi: bir yer adı; **ابن دريد**’den; ve onu **نصر** **زبرج** gibi ضبط etti. **ابن عباد** dedi: **ارتبل ماله**: çoğaldı; **ربل** gibi. Ve kendisinden istidrâk olunanlardandır: **الرابلة**: omuz eti; **ابن عباد**’dan. Ve bir adam **ربيل**, **أمير** gibi: iri cüsseli. Ve **الريبال**: annesinin onu tek başına doğurduğu; **ابن عباد**’dan. Ve **الريبالة**: tanınmayan aslan; **أبو صخر الهذلي** dedi:
  Yüzü çatık, asık, yiğit, hırçın                      ve **قضاقضة** sürüsü; **ريبالة**; **شكم**. Ve bir kurt **ريبال**; ve bir hırsız **ريبال**: yani habis; ve o **يترأبل**: insanlara baskın yapar ve aslanın fiilini yapar. **الفراء** dedi: **يتريبل**; hemzeyi terk edenin dili üzere. Ve **رابل**: habis oldu; ve şer için gözetledi. Ve **تربلت الأرض**: kuraklıktan sonra yeşerdi; sonbaharın gelişi sırasında. Ve **تربلت المرأة**: eti çoğaldı. Ve **ربلت المراعي**: otu çoğaldı; **الأصمعي** inşad etti:
  **وذو مضاض ربلت منه الحجر**
  **حيث تلاقى واسط وذو أمر** Dedi: **الحجر**: kumda dairelerdir; ve **المضاض**: bir bitkidir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَبَلُوا
1 رَبَلُوا ذ , (T, S, M, K,) aor. رَبُلَ (T, S, K) and رَبِلَ , (K,) inf. n. رُبُولٌ, (T,) They multiplied; became many in number: (T, M, K:) they increased and multiplied: (S:) and their children multiplied, and their cattle, or property. (M, K.) See also 8. ― -b2- رَبَلَتْ She (a woman) was, or became, fleshy; (M;) and so ↓ تربّلت. (S.) And you say also لَحْمُهُ ↓ تربّل [app. meaning His flesh was, or became, abundant]. (M in art. رأبل.) -A2- رَبَلَتِ الأَرْضُ, (IDrd, M, K,) inf. n. رَبْلُ; (IDrd, TA;) and ↓ اربلت; (IDrd, M, K;) The land produced رَبْل [q. v.]: (IDrd, K:) or abounded with رَبْل: (M:) or the latter signifies it ceased not to have in it رَبْل. (T.) And رَبَلَتِ المَرَاعِى The pasturages abounded with herbage. (T.) [See also 5.]

4 أَرْبَلَ see above. -A2- Also اربل He was, or became, wicked, crafty, or cunning; [like رَأْبَلَ; see art. رأبل;] and lay in wait for the purpose of doing evil, or mischief. (TA.)

5 تَرَبَّلَ see 1, in two places. -A2- تربِّلت الأَرْضُ The land had trees such as are termed رَبْل; i. e. breaking forth with green leaves, without rain, when the season had become cool to them, and the summer had retired: (As, A'Obeyd, T:) or the land became green after dryness, at the advent of autumn. (S.) And تربّل الشَّجَرُ The trees put forth leaves such as are termed رَبْل. (M, K. *) ― -b2- تربّل also signifies He ate رَبْل; (Ibn-'Abbád, K;) said of a gazelle. (Ibn-'Abbád, TA.) And They (a company of men) pastured their cattle upon رَبْل. (M, K.) And He prosecuted a search after رَبْل. (Ibn-'Abbád, K.) ― -b3- Also He took, captured, caught, snared, or trapped; or sought to take &c.; game, or wild animals, or the like. (M, K.) You say, خَرَجُوا يَتَرَبَّلُونَ They went forth to take &c., or seeking to take &c., game &c. (M.)

ارتبل مَالُهُ
8 ارتبل مَالُهُ ذ His cattle, or property, multiplied; (Ibn-'Abbád, K;) like ↓ رَبَلَ. (Ibn-'Abbád, TA.)

تَرَيْبَلَ
Q. Q. 2 تَرَيْبَلَ ذ , originally تَرَأْبَلَ: see the latter, in art. رأبل.

رَبْلٌ
رَبْلٌ ذ Fat, and soft, or supple: [perhaps, in this sense, a contraction, by poetic license, of رَبِلٌ:] an epithet applied to a man. (Ham p. 630.) -A2- Also A sort of trees which, when the season has become cool to them, and the summer has retired, break forth with green leaves, without rain: (As, A'Obeyd, T, S:) or certain sorts of trees that break forth [with leaves] in the end of the hot season, after the drying up, by reason of the coolness of the night, without rain: (K:) accord. to Aboo-Ziyád, a plant, or herbage, that scarcely, or never, grows but after the ground has dried up; as also رَيِّحَةٌ and خِلْفَةٌ and رِبَّةٌ: (TA:) [and] leaves that break forth in the end of the hot season, after the drying up, by reason of the coolness of the night, without rain: (M:) pl. رُبُولٌ. (S, M, K.)

رَبَلٌ
رَبَلٌ ذ A certain plant, intensely green, abounding at Bulbeys [a town in the eastern province of Lower Egypt, commonly called Belbeys or Bilbeys,] (K) and its neighbourhood: (TA:) two drachms thereof are an antidote for the bite of the viper. (K.)

رَبِلٌ
رَبِلٌ ذ , applied to a man, Fleshy: (A'Obeyd, S, TA:) or fleshy and fat. (TA. [See also رَبِيلٌ.]) And [in like manner the fem.] رَبِلَةٌ, as also ↓ مَتَرَبِّلَةٌ, Fleshy (M, K) and fat; applied to a woman. (M.) And رَبِلَةٌ applied to a woman signifies also Large in the رَبَلَات [pl. of رَبَلَةٌ, q. v.]; (Lth, T, M, K;) as also ↓ رَبْلَأءُ: (M, K:) or both signify رَفْغَآءُ; (O, K; [in the CK, erroneously, رَقْعاءُ;]) i. e. narrow in the أَرْقَاغ [or groins, or inguinal creases, or the like], as expl. in the 'Eyn: (TA:) or you say رَبْلَآءُ رَفْغَآءُ, meaning [app., as seems to be implied in the context, large in the رَبَلَات and] narrow in the أَرْفَاغ. (Lth, T.)

رَبْلَةٌ
رَبْلَةٌ ذ : see what next follows.

رَبَلَةٌ
رَبَلَةٌ ذ (AZ, T, S, M, K) and ↓ رَبْلَةٌ, (S, M, K,) the former said by As to be the more chaste, (S,) The inner part of the thigh; (AZ, T, S, M, K;) i. e., of each thigh, of a man: (AZ, T:) or any large portion of flesh: (M, K:) or the parts (M, K) of the inner side of the thigh [or of each thigh] (M) that surround the udder (M, K) and the vulva: (K:) pl. رَبَلَاتٌ; (AZ, T, S, M, K;) which Th explains as meaning the roots of the thighs. (M, TA.)

رَبَالٌ
رَبَالٌ ذ Fleshiness and fatness. (IAar, T. [Thus in two copies of the T, without ة. See also رَبَالَةٌ.])

رَبِيلٌ
رَبِيلٌ ذ Fleshy; applied to a man: (T:) or corpulent, large in body, or big-bodied; so applied: (TA:) and with ة fat; applied to a woman. (TT, as from the T; but wanting in a copy of the T. [See also رَبِلٌ.]) ― -b2- [Also] A thief who goes on a hostile, or hostile and plundering, expedition, (M, K,) against a party, (M,) by himself. (M, K. [See also رِيبَالٌ; and see Q. 2 in art. رأبل.])

رَبَالَةٌ
رَبَالَةٌ ذ Fleshiness, (A'Obeyd, S, M, K,) and some add and fatness. (TA. [See also رَبَالٌ.]) ― -b2- بئْرٌ ذَاتُ رَبَالَةٍ A well of which the water is wholesome and fattening to the drinkers. (Ham p. 367.)

رَبِيلَةٌ
رَبِيلَةٌ ذ Fatness; (S, M, K;) and ease, or ampleness of the circumstances, or plentifulness and pleasantness, or softness or delicateness, of life: (M, K: [in the CK, النِّعْمَةُ is erroneously put for النَّعْمَةٌ:]) or the primary signification is softness, or suppleness, and fatness. (Ham p. 367.)

رَيْبَلٌ
رَيْبَلٌ ذ , applied to a woman, Soft, or tender: (O, TA:) or fleshy: (TA:) or soft, or tender, and fleshy. (K. [In the CK, النّاقةُ is erroneously put for النَّاعِمَةُ.])

رَابِلَةٌ
رَابِلَةٌ ذ The flesh of the shoulder-blade. (Ibn- 'Abbád, TA.)

رِيبَالٌ
رِيبَالٌ ذ The lion; (A'Obeyd, T, S, M, K;). as also رِئْبَالٌ, (S,) which is the original form, (M in art. رأبل, q. v.,) derived from رَأْبَلَةٌ signifying “ wickedness, ” &c.: (TA in that art.:) Aboo-Sa'eed says that it is allowable to omit the ء [and substitute for it ى]: (S:) [and Az says,] thus I have heard it pronounced by the Arabs, without ء: (T:) or, accord. to Skr, it signifies a fleshy and young lion: (TA:) the pl. is رَيَابِلَةٌ (T, TA) and رَيَابِيلُ: (S, TA:) and hence رَيَابِيلُ العَرَبِ, meaning Those, of the Arabs, who used to go on hostile, or hostile and plundering, expeditions, upon their feet [and alone]. (TA. [See also رَبِيلٌ; and see Q. 2 in art. رأبل.]) It is also applied as an epithet to a wolf: and to a thief: (T, S:) accord. to Lth, because of their boldness: (T:) or as meaning Malignant, guileful, or crafty. (TA.) Applied to an old, or elderly, man, (M, K,) it means Advanced in age, (M,) or weak, or feeble. (K.) Also One who is the only offspring of his mother. (Ibn-'Abbád, TA.) ― -b2- Applied to herbage, Tangled, or luxuriant, or abundant and dense, and tall. (Fr, T, K.)

رِيبَالَةٌ
رِيبَالَةٌ ذ A cunning, or crafty, lion. (TA.)

رَبْلُ أَرْبَلُ
رَبْلُ أَرْبَلُ ذ means, (M, K,) app., (M,) Good, or excellent, رَبْل. (M, K. *) -A2- رَبْلَآءُ [its fem.]: see رَبِلٌ.

أَرْضٌ مِرْبَالٌ
أَرْضٌ مِرْبَالٌ ذ A land that ceases not to have in it رَبْل: (T:) or a land abounding therewith. (M, K.)

مُتَرَبِّلَةٌ
مُتَرَبِّلَةٌ ذ , applied to a woman: see رَبِلٌ.

##### Türkçe

رَبَلُوا
1 **رَبَلُوا** ذ , (T, S, M, K,) muzâri‘i **رَبُلَ** (T, S, K) ve **رَبِلَ** , (K,) mastar ismi **رُبُولٌ**, (T,) Çoğaldılar; sayı bakımından çok oldular: (T, M, K:) arttılar ve çoğaldılar: (S:) ve onların çocukları çoğaldı, ve onların davarları, yahut malları. (M, K.) 8’e de bak. ― -b2- **رَبَلَتْ** O (bir kadın) etli idi, yahut etli oldu; (M;) ve bunun gibi ↓ **تربّلت**. (S.) Ve ayrıca **لَحْمُهُ** ↓ **تربّل** [görünüşe göre anlamı: Onun eti bol idi, yahut bol oldu] dersin. (M, madde **رأبل**’de.) -A2- **رَبَلَتِ الأَرْضُ**, (IDrd, M, K,) mastar ismi **رَبْلُ**; (IDrd, TA;) ve ↓ **اربلت**; (IDrd, M, K;) Arazi **رَبْل** üretti [bk.]: (IDrd, K:) yahut **رَبْل** ile bol oldu: (M:) yahut ikincisi, onda **رَبْل** bulunması kesilmedi demektir. (T.) Ve **رَبَلَتِ المَرَاعِى** Meralar ot ile bol oldu. (T.) [5’e de bak.]

4 **أَرْبَلَ** yukarıya bak. -A2- Ayrıca **اربل** O, kötü oldu, düzenbaz oldu, yahut kurnaz oldu; [**رَأْبَلَ** gibi; madde **رأبل**’e bak;] ve kötülük yahut fesat yapmak maksadıyla pusu kurdu. (TA.)

5 **تَرَبَّلَ** 1’e, iki yerde, bak. -A2- **تربِّلت الأَرْضُ** Arazi, **رَبْل** diye adlandırılan türden ağaçlara sahip oldu; yani, mevsim onlara serinleşip yaz çekilince, yağmur olmaksızın yeşil yapraklarla fışkıran: (As, A'Obeyd, T:) yahut arazi, sonbaharın gelişiyle kuraklıktan sonra yeşerdi. (S.) Ve **تربّل الشَّجَرُ** Ağaçlar, **رَبْل** diye adlandırılan türden yapraklar çıkardı. (M, K. *) ― -b2- **تربّل** ayrıca **رَبْل** yedi demektir; (Ibn-'Abbád, K;) ceylan hakkında söylenir. (Ibn-'Abbád, TA.) Ve Onlar (bir erkek topluluğu) davarlarını **رَبْل** üzerinde otlattılar. (M, K.) Ve O, **رَبْل** arayışını sürdürdü. (Ibn-'Abbád, K.) ― -b3- Ayrıca O aldı, ele geçirdi, yakaladı, tuzağa düşürdü, yahut kapanla yakaladı; yahut almaya vb. çalıştı; avı, yahut yaban hayvanlarını, yahut benzerini. (M, K.) **خَرَجُوا يَتَرَبَّلُونَ** dersin: Onlar, av vb. almak için çıktılar, yahut av vb. almak arayışıyla çıktılar. (M.)

ارتبل مَالُهُ
8 **ارتبل مَالُهُ** ذ Onun davarları, yahut malı çoğaldı; (Ibn-'Abbád, K;) ↓ **رَبَلَ** gibi. (Ibn-'Abbád, TA.)

تَرَيْبَلَ
Q. Q. 2 **تَرَيْبَلَ** ذ , aslı **تَرَأْبَلَ**: ikincisine, madde **رأبل**’de, bak.

رَبْلٌ
**رَبْلٌ** ذ Şişman, ve yumuşak, yahut esnek: [belki bu anlamda, şiir zaruretiyle, **رَبِلٌ**’ün kısaltmasıdır:] bir erkeğe sıfat olarak kullanılır. (Ham s. 630.) -A2- Ayrıca, mevsim onlara serinleşip yaz çekilince, yağmur olmaksızın yeşil yapraklarla fışkıran bir tür ağaç: (As, A'Obeyd, T, S:) yahut sıcak mevsimin sonunda, kuruyup gitmeden sonra, gecenin serinliği sebebiyle, yağmur olmaksızın [yapraklarla] fışkıran bazı ağaç türleri: (K:) Ebû-Ziyâd’a göre, yer kuruyup gittikten sonra ancak pek az, yahut hiç, bitmeyen bir bitki yahut ot; **رَيِّحَةٌ** ve **خِلْفَةٌ** ve **رِبَّةٌ** da böyledir: (TA:) [ve] sıcak mevsimin sonunda, kuruyup gitmeden sonra, gecenin serinliği sebebiyle, yağmur olmaksızın fışkıran yapraklar: (M:) çoğulu **رُبُولٌ**. (S, M, K.)

رَبَلٌ
**رَبَلٌ** ذ Bulbeys’te [Aşağı Mısır’ın doğu eyaletinde bir kasaba, yaygın olarak Belbeys yahut Bilbeys diye adlandırılır,] (K) ve civarında bol bulunan, çok yeşil bir bitki: (TA:) ondan iki dirhem, engerek ısırığına panzehirdir. (K.)

رَبِلٌ
**رَبِلٌ** ذ , bir erkeğe uygulanır, Etli: (A'Obeyd, S, TA:) yahut etli ve şişman. (TA. [**رَبِيلٌ**’e de bak.]) Ve [aynı şekilde müennesi] **رَبِلَةٌ**, ve ayrıca ↓ **مَتَرَبِّلَةٌ**, Etli (M, K) ve şişman; bir kadına uygulanır. (M.) Ve **رَبِلَةٌ** bir kadına uygulanınca ayrıca **رَبَلَات**’ta büyük demektir [**رَبَلَةٌ**’nin çoğulu; bk.]: (Lth, T, M, K;) ve ayrıca ↓ **رَبْلَأءُ**: (M, K:) yahut ikisi de **رَفْغَآءُ** demektir; (O, K; [CK’de yanlışlıkla **رَقْعاءُ**;]) yani, ‘Eyn’de açıklandığı üzere, **أَرْقَاغ**’da [yahut kasıklarda, yahut kasık kıvrımlarında, yahut benzerinde] dar: (TA:) yahut **رَبْلَآءُ رَفْغَآءُ** dersin; anlamı [görünüşe göre, bağlamda ima edildiği üzere, **رَبَلَات**’ta büyük ve] **أَرْفَاغ**’da dar. (Lth, T.)

رَبْلَةٌ
**رَبْلَةٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

رَبَلَةٌ
**رَبَلَةٌ** ذ (AZ, T, S, M, K) ve ↓ **رَبْلَةٌ**, (S, M, K,) birincisinin As tarafından daha fasih olduğu söylenir, (S,) Uyluğun iç kısmı; (AZ, T, S, M, K;) yani, bir erkeğin her bir uyluğunun: (AZ, T:) yahut etin herhangi büyük bir parçası: (M, K:) yahut uyluğun iç tarafının [yahut her bir uyluğun] (M) memeyi (M, K) ve vulvayı kuşatan kısımları: (K:) çoğulu **رَبَلَاتٌ**; (AZ, T, S, M, K;) ki Th bunu uylukların kökleri anlamında açıklar. (M, TA.)

رَبَالٌ
**رَبَالٌ** ذ Etlilik ve şişmanlık. (IAar, T. [T’nin iki nüshasında böyle, ة olmaksızın. **رَبَالَةٌ**’e de bak.])

رَبِيلٌ
**رَبِيلٌ** ذ Etli; bir erkeğe uygulanır: (T:) yahut şişman, beden bakımından iri, yahut büyük gövdeli; böyle uygulanır: (TA:) ve ة ile, şişman; bir kadına uygulanır. (TT, T’den olarak; fakat T’nin bir nüshasında yoktur. [**رَبِلٌ**’e de bak.]) ― -b2- [Ayrıca] bir topluluğa karşı, (M,) tek başına, (M, K,) düşmanca, yahut düşmanca ve yağmacı, bir sefere çıkan bir hırsız. (M, K. [**رِيبَالٌ**’e de bak; ve madde **رأبل**’de Q. 2’ye bak.])

رَبَالَةٌ
**رَبَالَةٌ** ذ Etlilik, (A'Obeyd, S, M, K,) ve bazıları şişmanlık da ekler. (TA. [**رَبَالٌ**’e de bak.]) ― -b2- **بئْرٌ ذَاتُ رَبَالَةٍ** Suyu içenlere sağlıklı ve semirten olan bir kuyu. (Ham s. 367.)

رَبِيلَةٌ
**رَبِيلَةٌ** ذ Şişmanlık; (S, M, K;) ve hâlin kolaylığı, yahut durumun genişliği, yahut hayatın bolluğu ve hoşluğu, yahut yumuşaklığı yahut inceliği: (M, K: [CK’de **النِّعْمَةُ** yanlışlıkla **النَّعْمَةٌ** yerine konmuştur:]) yahut asıl anlam yumuşaklık, yahut esneklik, ve şişmanlıktır. (Ham s. 367.)

رَيْبَلٌ
**رَيْبَلٌ** ذ , bir kadına uygulanır, Yumuşak, yahut nazik: (O, TA:) yahut etli: (TA:) yahut yumuşak, yahut nazik, ve etli. (K. [CK’de **النّاقةُ** yanlışlıkla **النَّاعِمَةُ** yerine konmuştur.])

رَابِلَةٌ
**رَابِلَةٌ** ذ Kürek kemiğinin eti. (Ibn- 'Abbád, TA.)

رِيبَالٌ
**رِيبَالٌ** ذ Aslan; (A'Obeyd, T, S, M, K;). ve ayrıca **رِئْبَالٌ**, (S,) ki asıl şekil budur, (M, madde **رأبل**’de, bk.,) “kötülük” vb. anlamındaki **رَأْبَلَةٌ**’den türetilmiştir: (TA, o maddede:) Ebû-Sa‘îd, ء’yi düşürmenin [ve onun yerine ى koymanın] câiz olduğunu söyler: (S:) [ve Az der ki,] ben bunu Araplardan, ء olmaksızın, böyle telaffuz edilmiş olarak işittim: (T:) yahut Skr’ye göre, etli ve genç bir aslan demektir: (TA:) çoğulu **رَيَابِلَةٌ** (T, TA) ve **رَيَابِيلُ**: (S, TA:) ve buradan **رَيَابِيلُ العَرَبِ**, anlamı: Araplardan, ayakları üzerinde [ve tek başına], düşmanca, yahut düşmanca ve yağmacı, seferlere çıkanlar. (TA. [**رَبِيلٌ**’e de bak; ve madde **رأبل**’de Q. 2’ye bak.]) Ayrıca bir kurda sıfat olarak da kullanılır: ve bir hırsıza da: (T, S:) Lth’ye göre, onların cesaretleri sebebiyle: (T:) yahut “habis, hilekâr, yahut düzenbaz” anlamında. (TA.) Yaşlı, yahut ihtiyar, bir adama uygulanınca, (M, K,) yaşça ilerlemiş demektir, (M,) yahut zayıf, yahut güçsüz. (K.) Ayrıca annesinin tek evladı olan kimse. (Ibn-'Abbád, TA.) ― -b2- Ota uygulanınca, Dolaşık, yahut gür, yahut bol ve sık, ve uzun. (Fr, T, K.)

رِيبَالَةٌ
**رِيبَالَةٌ** ذ Kurnaz, yahut düzenbaz, bir aslan. (TA.)

رَبْلُ أَرْبَلُ
**رَبْلُ أَرْبَلُ** ذ demektir ki, (M, K,) görünüşe göre, (M,) İyi, yahut mükemmel, **رَبْل**. (M, K. *) -A2- **رَبْلَآءُ** [onun müennesi]: **رَبِلٌ**’e bak.

أَرْضٌ مِرْبَالٌ
**أَرْضٌ مِرْبَالٌ** ذ İçinde **رَبْل** bulunması kesilmeyen bir arazi: (T:) yahut onunla bol olan bir arazi. (M, K.)

مُتَرَبِّلَةٌ
**مُتَرَبِّلَةٌ** ذ , bir kadına uygulanır: **رَبِلٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَبَلَ
رَبَلَ I ,  U ( n. ac. رُبُوْل 27 ),
a.  Multiplied, increased.

b.  U ( n. ac. رَبْل 1 ), Was increased, had many children & many cattle.

c.  see V (a) .

تَرَبَّلَ
تَرَبَّلَ V ,
a.  Became green again ( land ).

b.  Ate, pastured on  رَبْل ( a shrub ).

c.  Became fleshy, plump.

اِرْتَبَلَ
اِرْتَبَلَ VIII ,
a.  Was numerous, plentiful, abundant.

رَبْل
رَبْل 1 , ( pl. رُبُوْل 27 ),
a.  Shrub greening afresh in autumn; autumngrass.

رَبَلَة
رَبَلَة 4t ,
a.  Fleshy part of the thigh.

رَبِل
رَبِل 5 ,
a.  Plump, fleshy; fat.

رَبَاْل
رَبَاْل 22 ,
a.  Fleshiness, plumpness; embonpoint.

رَبِيْل
رَبِيْل 25 ,
a.  see 5 .

رِيْبَال
رِيْبَال ( pl. رَيَابِلَة ,  رَيَابِيْل ),
a.  Audacious, ferocious ( thief, lion ).

b.  Feeble old man.

c.  Tangled, luxuriant ( plant ).

رُبَّمَا
رُبَّمَا
a.  see under رَبَّ .

##### Türkçe

**رَبَلَ**
**رَبَلَ** I , U ( n. ac. **رُبُوْل** 27 ),
a. Çoğaldı, arttı.

b. U ( n. ac. **رَبْل** 1 ), Artırıldı, çok çocuğu ve çok sığırı oldu.

c. V (a)’ya bak.

**تَرَبَّلَ**
**تَرَبَّلَ** V ,
a. Yeniden yeşerdi (arazi).

b. **رَبْل** (bir çalı) üzerinde yedi, otladı.

c. Etlendi, tombullaştı.

**اِرْتَبَلَ**
**اِرْتَبَلَ** VIII ,
a. Çok oldu, bol oldu, bereketli oldu.

**رَبْل**
**رَبْل** 1 , ( pl. **رُبُوْل** 27 ),
a. Sonbaharda yeniden yeşeren çalı; sonbahar otu.

**رَبَلَة**
**رَبَلَة** 4t ,
a. Uyluğun etli kısmı.

**رَبِل**
**رَبِل** 5 ,
a. Tombul, etli; şişman.

**رَبَاْل**
**رَبَاْل** 22 ,
a. Etlilik, tombulluk; şişmanlık.

**رَبِيْل**
**رَبِيْل** 25 ,
a. 5’e bak.

**رِيْبَال**
**رِيْبَال** ( pl. **رَيَابِلَة** , **رَيَابِيْل** ),
a. Cüretkâr, yırtıcı (hırsız, aslan).

b. Güçsüz yaşlı adam.

c. Dolaşık, gür (bitki).

**رُبَّمَا**
**رُبَّمَا**
a. **رَبَّ** maddesi altında bak.
