# ربن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%A8%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ربن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ربن

: ( الرَّبُونُ ) ، كصَبُورٍ ، ( والأُرْبانُ والاُرْبونُ ، بضمِّهما ) :
أَهْمَلَه الجَوْهرِيُّ .
وفي اللِّسانِ : هو ( العُرْبُونُ ) ، وكَرهَها بعضُهم .
( وأَرْبَنْتُه : أَعْطَيْتُه رَبوناً ) ، وهو دَخِيلٌ .
( والمُرْتَبِنُ : المُرْتَفِعُ فَوْقَ مكانٍ ) ؛ عن أَبي عَمْرٍ و ، والمُرْتَبِيءُ مثْلُه ؛ وأَنْشَدَ :

ومُرْتَبِنٍ فوقَ الهِضابِ لفَجْرةٍ سَمَوْتُ إليه بالسِّنانِ فأَدْبَرا ( و ) رُبَّانُ ، ( كرُمَّانٍ : رُكْنٌ مِن ) أَرْكانِ ( أَجَأَ ) ، أَحَد جَبَلَيْ طيِّءٍ .
قلْتُ : هذا تَصْحيفٌ ، والصَّحِيحُ أَنَّه رَيَّان ، بالتَّحْتيَّة ، كشَدَّادٍ ، وهو مِن أطْولِ جِبالِ أَجَأَ ، وهو عَظِيمٌ أَسْوَد ، يُوقِدُونَ فيه النارَ فتُرَى مِن مَسيرَةِ ثلاثٍ ، قالَهُ نَصْر .
( و ) الرُّبَّانُ : ( مَنْ يُجْرِي السَّفينةَ ) ، والجمْعُ رَبابِين .
قالَ الأزْهرِيُّ : وأَظنُّه دَخِيلاً .
قلْتُ : وقد صرَّحَ بعضٌ أَنَّه الرَّبابيُّ مَنْسوبٌ إلى الربِّ ، مُتَعَلِّقٌ عِلْمُهُ بما في باطِنِ البَحْرِ مِن شعوبٍ وغيرِها ، ثم عنْدَ الاسْتِعْمال حُذِفَتِ الياءُ وظَنَّتِ الباء كأَنَّها أَصْليَّة ، وعلى هذا مَحَلّ ذِكْره في الموحَّدَةِ . ( وقد ) تصرفَ فيه فقالوا : ( تَرَبَّنَ ) : إذا صارَ ربَّاناً .
( والرُّبَّانِيةُ : ماءٌ لبَني كَلْبِ بنِ يَرْبوعٍ ) ؛ ومَرَّ له في حَرْفِ الباءِ الرّبابِية : ماءٌ باليَمامَةِ ؛ وقيَّدَهُ الصَّاغَانيُّ هنا بالضمّ ، فما هنا تَصْحيفٌ ظاهِرٌ فتأمَّل .
( و ) رِبانٌ ، ( ككِتابٍ : اسْمٌ لشخْصٍ من جَرمٍ وليسَ في العَرَبِ رِبانٌ بالرَّاءِ غيرُه ومن سِواهُ بالزَّاي ) .
قلْتُ : الذي صرَّحَ به أَئِمَّةُ النَّسَبِ أنَّه رَبَّانٌ ، كشَدَّادٍ ، وهو ابنُ حلوان ، وهو والِدُ جرم ، مِن قضاعَةَ يُنْسَبُ إليه جماعَةٌ مِنَ الصَّحابَةِ وغيرِهم ، وهكذا ضَبَطَه الحافِظُ الذهبيُّ وابنُ حجر وابنُ الجوانيّ النسَّابَةُ . وقوْلُه : اسمٌ لشَخْصٍ مِن جرَمٍ غَلَطٌ أَيْضاً فتأمَّل .
( وعليُّ بنُ رَبَنٍ الطَّبَرِيُّ ، محرّكاً ،

مُؤَلِّفُ كتابِ الأَمْثالِ وغيرِهِ ) . هكذا ذَكَرَه الحافِظُ الذَّهبيُّ .
قالَ الحافِظُ بنُ حجر : هو مِن مَشْهورِي الأَطَّباء تَتَلْمَذَ له محمد بن زَكَريَّا وأَبُوه رين الطَّبَريّ ، ذَكَرَ أَنَّه كانَ يَهُودِيًّا مُتَمَيِّزاً في الطبِّ .
قالَ : والرَّبَنُ : المُتَقدِّمُ في شَرِيعَةِ اليَهُودِ .
قالَ الحافِظُ ، رَحِمَه الّلهُ تعالى : فعلى هذا هو بتَشْديدِ الموحَّدَةِ .
( وأُرْبونَةُ ، بالضَّمِّ : د بالمَغْربِ ) ؛ وضَبَطَه ياقوت بالضمِّ والفتْحِ معاً ؛ وقالَ : هو بلدٌ في طَرَفِ المَغْربِ مِن أَرْضِ الأَنْدَلسُ ، وهي الآنَ بيدِ الإِفْرَنْج لَعَنَهم الّلهُ تعالى ، بَيْنها وبَيْن قرْطبَةَ ، على ما ذَكَرَه ابنُ النَّبيه ، ألْفُ مِيلٍ .
( ومَوْضِع الرَّابِنِ منك : هو مَوْضِعُ الَّرانِ ) ؛ عن ابنِ دُرَيْدٍ وسَيَأْتي الرَّان في موضِعِه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
رُبَّانُ كلِّ شيءٍ مُعْظمُهُ وجماعَتُه .
وأَخذتُه برُبَّانِه ، بالضمِّ والكسْرِ ، ومُرَ بَّنٌ ومُرَوْبَنٌ ، كمعَظَّمٍ ومُجوْهَر ، فارِسِيٌّ مُعَرَّبٌ .
قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : وأَحْسَبُه الذي يُسَمَّى الرَّانَ ، وبهما رُوِي قوْلُ رُؤْبة :
مُسَرْوَلٌ في آلِهِ مُرَبَّن ومُرَوْبَن .
ومحمدُ بنُ رَبْنَ الصّوفيُّ بالفتْحِ .
قالَ الحافِظُ : قرَأْته بخطَ مغلطاي ، وقالَ : حدَّثنا عنه شيْخُنا أَبو محمدٍ البَصْريُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه .

### Türkçe

: (**الرَّبُونُ**), **صَبُورٍ** gibi, (**الأُرْبانُ** ve **الاُرْبونُ**, ikisi de ötreli olarak):
el-Cevherî onu ihmal etti.
Lisân’da: o (**العُرْبُونُ**)dur; bazıları onu çirkin gördü.
(**وأَرْبَنْتُه : أَعْطَيْتُه رَبوناً**), ve o dâhildir.
(**والمُرْتَبِنُ : المُرْتَفِعُ فَوْقَ مكانٍ**); Ebû Amr’dan; ve **المُرْتَبِيءُ** de onun gibidir; ve inşâd etti:

ومُرْتَبِنٍ فوقَ الهِضابِ لفَجْرةٍ سَمَوْتُ إليه بالسِّنانِ فأَدْبَرا

(ve) **رُبَّانُ**, (**رُمَّانٍ** gibi: **أَجَأَ**’nın erkânından bir rükün), Tayyi’ kabilesinin iki dağından biri.
Dedim: bu bir tashîftir; sahih olan, onun **رَيَّان** olduğudur, alttaki (harf) ile, **شَدَّادٍ** gibi; ve o, **أَجَأَ** dağlarının en uzunu(ndan)dır; ve o büyük, siyah(tır); onda ateş yakarlar da üç günlük mesafeden görülür; bunu Nasr söyledi.
(ve) **الرُّبَّانُ**: (**مَنْ يُجْرِي السَّفينةَ**), çoğulu **رَبابِين**.
el-Ezherî dedi: ve ben onun dâhil olduğunu zannediyorum.
Dedim: bazıları, onun **الرَّبابيُّ** olduğunu, Rabbe nisbetli olduğunu, bilgisinin denizin içindeki şe‘bler ve başkalarıyla ilgili bulunduğunu, sonra استعمال عندında yâ’nın hazfedildiğini ve bâ’nın sanki aslî imiş gibi zannedildiğini açıkça söyledi; buna göre zikrinin mahalli **الموحَّدَةِ**dedir. (Ve) onda tasarruf ettiler de dediler: (**تَرَبَّنَ**): **ربَّاناً** olduğu zaman.
(**والرُّبَّانِيةُ : ماءٌ لبَني كَلْبِ بنِ يَرْبوعٍ**); ve onun için **حَرْفِ الباءِ**da **الرّبابِية** geçti: Yemâme’de bir su; es-Sâgânî onu burada ötre ile kayıtladı; öyleyse buradaki, açık bir tashîftir; öyleyse düşün.
(ve) **رِبانٌ**, (**كِتابٍ** gibi: Cerm’den bir şahsın ismidir; Araplarda râ ile **رِبانٌ** ondan başkası yoktur; ondan başkası ise zây iledir).
Dedim: neseb imamlarının açıkça belirttiği, onun **رَبَّانٌ** olduğudur, **شَدَّادٍ** gibi; ve o, Hulvân’ın oğludur; ve o, Cerm’in babasıdır; Kudâa’dandır; ona sahâbeden ve başkalarından bir cemaat nisbet olunur; ve hâfız Zehebî ve İbn Hacer ve neseb âlimi İbnü’l-Cevânî onu böyle ضبط etti. Ve onun sözü: “Cerm’den bir şahsın ismidir” da bir hatadır; öyleyse düşün.
(**وعليُّ بنُ رَبَنٍ الطَّبَرِيُّ**, harekeli olarak,

**مُؤَلِّفُ كتابِ الأَمْثالِ وغيرِهِ**) . Hâfız Zehebî onu böyle zikretti.
Hâfız İbn Hacer dedi: o, meşhur tabiplerdendir; Muhammed b. Zekeriyyâ ona talebe oldu; ve babası Rîn et-Taberî’dir; onun, tıpta temâyüz etmiş bir Yahudi olduğunu zikretti.
Dedi: ve **الرَّبَنُ**: Yahudilerin şeriatında önde gelen.
Hâfız, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: öyleyse buna göre o, **الموحَّدَةِ**nin teşdîdi iledir.
(**وأُرْبونَةُ**, ötre ile: Mağrib’de bir belde); Yâkût onu ötre ve fetha ile birlikte ضبط etti; ve dedi: o, Endülüs toprağından Mağrib’in ucunda bir beldedir; ve o şimdi Frenklerin elindedir, Allah Teâlâ onlara lânet etsin; onunla Kurtuba arasında, İbnü’n-Nebîh’in zikrettiği üzere, bin mildir.
(**ومَوْضِع الرَّابِنِ منك : هو مَوْضِعُ الَّرانِ**); İbn Düreyd’den; ve **الرَّان** kendi yerinde gelecektir.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**رُبَّانُ** her şeyin, onun büyüğü ve cemaatidir.
Ve onu **برُبَّانِه** ile aldım, ötre ve kesre ile; ve **مُرَ بَّنٌ** ve **مُرَوْبَنٌ**, **مُعَظَّمٍ** ve **مُجوْهَر** gibi; Farsça, Arapçalaştırılmıştır.
İbn Düreyd dedi: ve ben onu, **الرَّانَ** diye isimlendirilenin kendisi zannediyorum; ve onunla Rü’be’nin sözü rivayet olunmuştur:
مُسَرْوَلٌ في آلِهِ مُرَبَّن ومُرَوْبَن .
Ve Muhammed b. **رَبْنَ** es-Sûfî, fetha ile.
Hâfız dedi: onu Muğlatay’ın hattıyla okudum; ve dedi: şeyhimiz Ebû Muhammed el-Basrî bize ondan tahdîs etti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır.
