# رتق (ر-ت-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ritag birbirine dikilmiş iki parça kumaş demektir

- Harfler: ر - ت - ق
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَتْقًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%82%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Yapışık | 1 | 1 | [21:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/ayet/21:30.md) |

## Mücavir kökler — 11 mücavir (17 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Hemen ikisini birbirinden ayırdık
2. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Su
3. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Uyanık yılan demektir
4. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
5. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
6. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
7. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
8. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şey
9. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
10. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
11. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رتق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md), [ضمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85.md), [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md), [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [فتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki parçanın birbirine bitişmesi, aralarında boşluk veya yarık bulunmayacak şekilde birbirine kaynaması ve dikilip kapanması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık mertebelerinin başlangıçtaki bitişik, yekpare ve henüz ayrışmamış potansiyel bütünlük hali |
| Çekirdek Özet 3 | Ayrışma ve çokluk öncesi tevhit zeminini, sistemik kapanıklığı ve tek parça ontolojik kütleyi ifade eden ilke |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir yapışıklık veya mekanik bir dikilme olarak daraltılıp varoluşsal ve kozmolojik ayrışma öncesi potansiyel birliğin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رت | Birbirine ardışık bağlanma, düzgün dizilme ve kesintisiz sıralanma; nitekim [رتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84.md) kökünde sözlerin peş peşe ahenkle dizilmesi ve [رتع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D8%B9.md) kökünde kesintisiz yayılma bu kök anlamı taşır | ق | Düzgün dizilme ve bağlanma hareketine sağlamlık, kenetlenme ve yarık kabul etmez mutlak bir kapanma niteliği kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Varlığın ilk durumuna, başlangıç noktasına veya kurucu ilkeye işaret eder |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sınırın çekilmesini, uçların birleşmesini ve temas noktasının mühürlenmesini imler |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Çepeçevre toplanmayı, sıkışmayı ve dışarıya geçit vermeyen mutlak kapalılığı temsil eder |
| رتق | Başlangıçtaki sınırların birbirine toplanıp mühürlenmesi | İlk unsurun sınırlanarak tek bir odak ve kütle halinde birbirine kenetlenmesi ve aralıksız bir bütün oluşturması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki kumaş parçasının aralarında açıklık kalmayacak şekilde birbirine dikilmesi, yırtığın iğne ve iplikle kaynaştırılması veya kadının döl yolunun etle kapalı olup geçit vermemesi durumu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ümeyye b. Ebi’s-Salt bir beytinde sarp dağları ve geçit vermez müstahkem kaleleri nitelerken bu kökü kapalılık ve tahkim anlamında kullanmıştır: إنّ وجـا ومايلي بطن وجّ / دار قومي بربوة ورتوق |
| Erken Arapça kullanım | İki taraf arasındaki fitne ve ayrılığı gidermek, bozulan arayı düzeltip barıştırmak anlamında mecazen رتقنا فتقهم (aralarındaki ayrılığı onarıp kaynaştırdık) ve رتق فلان فتق القوم (topluluğun ayrılığını birleştirdi) şeklinde kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça رتق kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde birleşme, dikilme, aralığı kapatma ve bitişik olma semantik alanı içinde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı fonetik kök sınırlı kalsa da dikiş, birleştirme ve kapatma matrisine ait köklerle kavramsal olarak temas halindedir. Erken Arapçada yarık ve aralığın kapanması, döl yolunun etle örtülü olması gibi bedensel ve nesnel kapanıklık anlamlarını korumuş; Kur'an metninde ise bu somut kapanıklık doğrudan kozmolojik bir ilk aşamaya, yani gökler ile yerin başlangıçta tek parça ve ayrışmamış oluşuna aktarılmıştır. Kökün İbranice ve Süryanicedeki karşılıklarında benzer anlamlar ekseriyetle örtme ve bağlama kökleri üzerinden yürütülür; bu nedenle kelimenin Arapçadaki formu özgün bir morfo-semantik yoğunlaşma gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رتق | Yırtığı dikmek, deliği kapatmak, aralarında boşluk kalmayacak şekilde iki parçayı birbirine kaynatmak | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güneybatı Sami / Arapça | Bitişiklik, dikişle tutturma ve geçit vermeyen kapalılık alanında özelleşmiş semantik çekirdek | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bağlam | İki yüzeyin birleşmesi ve deliksiz kılınması yönündeki temel kapatma tasavvuru | Muhtemel |

Kaynak: Lane’s Lexicon, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رتق | Anlamlı | Bitişme, kapalı olma | Parçaların birbirine kaynaması ve aralarında yarık bulunmaması hali | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رقت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel diziliş |
| [ترق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%82.md) | Anlamlı | Köprücük kemiği | Boğaz ile omuz başı arasındaki bağlayıcı kemik; göğsü boyna bağlayan yapı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir |
| [تقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D8%B1.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydında yer alsa da belirgin kök anlamı ayrışmamıştır |
| [قرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AA.md) | Anlamlı | Katılaşma, donma | Soğuktan donma, kanın pıhtılaşması ve katılaşması | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir |
| [قتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%B1.md) | Anlamlı | Kısmak, daraltmak | İmkânı veya harcamayı daraltmak, sıkarak nefes aldırmamak, kıtlık | Kur'an'da geçer; zıt yönde bir sıkıştırma ve daraltma bağı içerir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رتق | Merkez | Kaynaşma ve kapalılık | Ayrık parçaların deliksiz ve yarıksız tek kütle halinde birbirine bitişmesi | Yarık veya boşluk bırakmaksızın iki yapının yekpare hale gelmesi |
| [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) | Komşu | Kaynama ve birleşme | İki nesnenin et veya maden gibi eriyerek ya da örülerek iç içe geçmesi | رتق aradaki yarığın kapanmasına, [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) ise maddelerin kaynaşıp yekvücut olmasına odaklanır |
| [ضمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85.md) | Komşu | Bir araya toplama | Ayrı duran varlıkları kucaklayarak bir tarafa derleyip getirme | [ضمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85.md) genel bir derleme iken رتق geçirimsiz ve tek parça bir bütün oluşturur |
| [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) | Komşu | Ulaşma ve bağlama | İki ucu veya noktayı bir irtibat unsuruyla birbirine tutturma | [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) iki ayrı nesnenin bağını korurken رتق ayrılığı tamamen ortadan kaldırır |
| [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Tıkama ve kapama | Mevcut bir deliği veya gediği harici bir maddeyle doldurup örtme | [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) harici bir tıkaçla kapatırken رتق yapının bizzat kendisinin kaynamasıdır |
| [فتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%82.md) | Zıt | Yarma ve ayırma | Bitişik ve kapalı olan bir bütünü ortasından yararak ikiye veya parçalara ayırma | رتق halinin tam zıddı olup dikişi sökmek, bütünü parçalayıp aralık açmaktır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رتق | Bitişme, deliksiz kapalılık | Ayrık yüzeylerin yekpare hale gelmesi ve dikişle birleşmesi | Kesin |
| Latince | Concretio, conglutinatio | Birlikte büyüme, yapışma, katılaşma | Parçaların birleşerek tek bir gövde teşkil etmesini karşılar; dikiş nüansını içermez | Güçlü |
| İngilizce | Coalescence, fusion, suture | Kaynaşma, bütünleşme, dikiş | Ayrışmamış tek kütle durumunu ve dikişle kapanmayı iyi açıklar; soyut kozmolojik derinliği bağlama göre kazanır | Güçlü |
| Almanca | Zusammenwachsen, Verschmelzung | Birlikte büyüme, kaynaşma | Organik veya fiziksel olarak iki parçanın aralıksız birleşmesini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Soudure, coalescence | Kaynak, birleşme, yapışma | İki metalin veya dokunun arada boşluk kalmaksızın kaynamasını yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَتْقًا (masdar / mef'ûl) | Yekpare, aralıksız, bitişik ve ayrışmamış bütünlük hali | Kâinatın yaratılış başlangıcında gökler ile yerin tek bir kütle halinde olup henüz birbirinden ayrılmadığı kozmolojik tevhit bağlamı (Enbiyâ [21:30](https://lisan.digital/tr/ayet/21:30.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmogoni ve halk nazariyesi | Âlemin başlangıçta bitişik bir cevher olup sonradan arazlar ve ayrışmayla çeşitlenmesi; ademden vücuda çıkışta ilk kütlenin tekliği | Kâinatın sonradan yaratılmışlığına (hudûs) ve yaratıcının mutlak kudretine delil olan başlangıçtaki yekpare durum |
| Fıkıh | Nikâh ve evlilik engelleri (kusur) | Kadının cinsel organının et veya kemikle kapalı olup cinsel birleşmeye imkân vermemesi kusuru (el-ayb fi’n-nikâh) | Tıbbi birleşme engeli ve bu durumun nikâh akdini fesih hakkı doğurup doğurmayacağı tartışması |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin izahı | Gök ile yerin fiziksel olarak yapışık olması mı yoksa göğün yağmurdan, yerin bitkiden kısılarak kapalı tutulması mı olduğu ihtilafı | İbn Abbas ve ekolünün yağmursuzluk/bitkisizlik izahı ile kelamî yekpare kütle izahı arasındaki anlam dengesi |
| Hadis | Tıbbi ve ahlaki rivayetler | Fıtrat, beden kusurları ve cemiyetin ayrılıklarının birleştirilmesi bağlamındaki mecazi rivayetler | Toplumun dağılan birliğini onarma ve dikiş tutturma mecazı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve tevhit ilkesi | Vahdet-i asliyye | Çeşitliliğin kökündeki tekliği koruma | Tüm varlığın başlangıçta tek bir kudretin tasarrufu altında ayrışmamış bir potansiyel olduğunu gösterir | Kesin |
| İlmi | Fizik ve astrofizik | Tekillik (singularity) | Yoğun ve homojen başlangıç durumu | Maddenin ve uzay-zamanın genişlemeden ve ayrışmadan önceki yoğun, homojen ve kapalı evresini modeller | Güçlü |
| Siyasi | Toplum ve devlet yapısı | Toplumsal kaynaşma ve yekvücut olma | Tefrikayı ve çatlakları giderme | Dağılmış, bölünmüş ve yırtılmış sosyal bünyenin birleştirilip dirlik ve düzenin yeniden tesis edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve piyasa dengesi | Entegre ve kapalı kaynak bütünü | Dışa sızıntı vermeyen entegrasyon | İktisadi kaynakların parçalanıp heba olmadan önce tek bir merkezde optimize ve tahsis edilebilir halde tutulması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Topolojik bağlantılılık ve tekillik | Bir uzaydaki tüm noktaların ayrık parçalara bölünemeyecek biçimde sürekli bir bütün oluşturması veya yoğunluğun sonsuza yaklaştığı başlangıç kütlesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal entegrasyon ve organik dayanışma | Toplumsal yapıyı oluşturan unsurların çatlak ve yarık kabul etmeyecek biçimde birbirine kaynaşarak tek bir irade haline gelmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca modern astrofizikteki Büyük Patlama (Big Bang) teorisine indirgeyerek metnin lafzî ve edebî derinliğini tek bir bilimsel modele hapsetmek veya tersine sadece basit bir kumaş dikişinden ibaret görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رتق sadece fiziksel bir cismin birbirine yapışması değil; kozmik, biyolojik ve toplumsal düzeyde yarık ve boşluk içermeyen, ilahi bir müdahaleyle açılmayı ve işlev kazanmayı bekleyen tam bir potansiyellik halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetteki yaratılış sahnesinin salt mekanik bir kopuş olarak anlaşılması, ardından gelen ve hayatın sudan var edilişini bildiren evrensel nizamın hikmet boyutunun gözden kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın başlangıcını, çokluğun gerisindeki birlik zeminini ve ilahi yaratma eyleminin bir 'ayırma, belirginleştirme ve işlevsel kılma' (fetk) süreci olduğunu temellendirmek bakımından kilit bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik tasvirlerin, göklerin ve yerin nizamının, tevhit delillerinin ve hayatın kökeninin açıklandığı kevnî ayetlerde belirleyicidir (Enbiyâ [21:30](https://lisan.digital/tr/ayet/21:30.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Âlemin kendiliğinden, tesadüfi ve başıboş bir parçalanma sonucu ortaya çıktığı fikrini yıkar; aksine başlangıçtaki kapalılığın bilinçli bir kudret tarafından hayatı yeşertmek üzere açıldığını gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yırtığın dikişle kapatılması, iki yüzeyin aralıksız birbirine kaynaması ve geçit vermez deliksiz kapalılık durumu.
- Soyut anlam: Henüz ayrışmamış, çatlağı ve farkı bulunmayan, dışa kapalı potansiyel birlik ve tekillik mertebesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin harici etki olmaksızın kendi içine kapalı, tek parça ve potansiyel olarak yoğun olduğu başlangıç durumu ($S_0$).
- LaTeX modeli: $$S_0 = \lim_{\Delta x \to 0} \bigcup_{i} A_i \quad \implies \quad \partial S_0 = \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_0$ başlangıçtaki yekpare sistemi, $A_i$ varlığı oluşturan alt bileşenleri (gökler ve yer unsurlarını), $\Delta x$ bileşenler arasındaki mesafe veya aralığı temsil eder; aralık sıfıra gittiğinde bileşenlerin birleşimi tek bir kütle oluşturur. $\partial S_0 = \emptyset$ ifadesi ise bu kütle içinde içsel bir yarık, çatlak veya geçit bulunmadığını, sistemin kendi içinde tam bir kapalılık ve bitişiklik sergilediğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Enbiya 21:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/ayet/21:30.md) — رَتْقًا

أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): O küfredenler görmezler mi ki; gökler ve yer bitişikken Biz ayırdık onları. Ve her şeyi sudan canlı kıldık. Hala inanmıyorlar mı?

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ritag birbirine dikilmiş iki parça kumaş demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والتاء والراء معهما
ق ت ر، ر ت ق، ت ق ر، ق ر ت، ت ر ق مستعملات قتر: القُتْر: الرُّمْقةُ في النفقة، ويقال: فلان لا ينفق عليهم إلا رمقة، أي مساك رمق. وهو يُقترُ عليهم، فهو مُقَترٌ وقَتُورٌ، واقتر الرجل، فهو مُقتِرُ إذا أقل فهو مُقِلُّ.
والقُتارُ: ريح اللحم المشوي والمحرق، وريح العود الذي يحرق فيذكى به. والعظم ونحوه.
والتَّقتيرُ: تهييج القُتار.
والقُتْرَةُ: هي الناموس يَقتَتِرُ فيها الرامي.
والقُتْرَةُ: كثبة من بعر أو حصى تكون قُتَراً قُتَراً.
والقَتَرةُ: ما يغشى الوجه من غبرة الموت والكرب، يقال: غشيته قَتَرةٌ وقَتَرٌ، كله واحد.
وأبو قِتْرةَ: كنية إبليس.
وابن قِتْرةَ: حية لا ينجو سليمها.
والقاتِرُ من الرحال والسروج إذا وضع على الظهر أخذ مكانه لا يتقدم ولا يتأخر ولا يميل.
والقِتْرُ: سهام صغار هذلية، ويقال: أغاليك إلى عشر أو أكثر فذاك القِترُ.
وتقول: كم جعلتم قِتْرَكم.
ويقال: هي القُطْنةُ التي يرمى بها الهدف، أو هي القصبة.
وتقول هذيل: أكل حتى اقْتَرَّ، في الناس وغيرهم، والاقترِارُ الشبع.
والإبل تَقتَرُّ بأبوالها قليلاً قليلاً.
والقَتيرُ: الشيب.
تقر: التًّقرةُ والتَّقرُ، أحدهما الكرويا، والآخر التوابل.
قرت: قَرَت الدم يَقرتُ قُرُوتاً. ودم قارِتٌ: يبس بين الجلد واللحم. ومسك قارِتٌ: أجوده وأخفه، قال:
يعل بقراتٍ من المسك قاتِنِ
والقَرّاتُ: الفعال من ذلك.
رتق: الرَّتْقُ إلحام الفتق وإصلاحه، يقال: رتقت فتقه حتى ارتَتَقَ، وقال تعالى: "والسماءِ ذاتِ الرجعِ، والأرضِ ذاتِ الصدع"، أي كانت السماوات لا ينزل منها رجع، والأرض رَتْقاءُ لا يكون فيها صدع، ولا يخرج منها صدع حتى فتقهما الله بالماء والنبات رزقاً للعباد.
وجارية رَتْقَاءُ بينة الرَّتْقِ أي لا خرق لها إلا المبال خاصة.
ترق: التًّرْقُوَةُ: وهو وصل عظم بين ثغرة النحر والعاتق في الجانبين.
والتِّرْياقُ لغة في الدِّرْياقِ وهو دواء.

##### Türkçe

**القاف** ve **التاء** ve **الراء** bunlarla birlikte

**ق ت ر**، **ر ت ق**، **ت ق ر**، **ق ر ت**، **ت ر ق** kullanımdadır. **قتر**: **القُتْر**: nafakada **الرُّمْقةُ**; ve denir ki: falan onlara ancak bir **رمقة** infak eder; yani **رمق** tutucu. Ve o, onlara karşı **يُقترُ**; o hâlde o **مُقَترٌ** ve **قَتُورٌ**dur. Ve adam **اقتر** etti; o hâlde o, eğer azalttıysa **مُقتِرُ**dur; o da **مُقِلُّ**dür.

Ve **القُتارُ**: kızartılmış ve yakılmış etin kokusu; ve yakılıp onunla tütsülenilen öd ağacının kokusu. Ve kemik ve benzeri.

Ve **التَّقتيرُ**: **القُتار**ı harekete geçirmek.

Ve **القُتْرَةُ**: o, okçunun içinde **يَقتَتِرُ** ettiği sivrisinektir.

Ve **القُتْرَةُ**: deve dışkısından veya çakıldan bir yığın; **قُتَراً قُتَراً** olur.

Ve **القَتَرةُ**: ölümün ve kederin tozundan yüzü kaplayan şey; denir ki: ona **قَتَرةٌ** ve **قَتَرٌ** kapladı; hepsi birdir.

Ve **أبو قِتْرةَ**: İblis’in künyesidir.

Ve **ابن قِتْرةَ**: sokulanı kurtulmayan bir yılandır.

Ve eğer eyer takımlarından ve semerlerden **القاتِرُ**: sırta konulduğunda yerini alır; ne ileri geçer ne geri kalır ve ne de eğilir.

Ve **القِتْرُ**: Hüzeylî küçük oklar; ve denir ki: onluk veya daha fazlasına kadar olan pahalıların; işte o **القِترُ**dür.

Ve dersin: **قِتْرَكم**’i ne kadar yaptınız?

Ve denir ki: o, hedefe atılan **القُطْنةُ**dir; yahut o, kamıştır.

Ve Hüzeyl der ki: insanlarda ve başkalarında, yiyip **اقْتَرَّ** edinceye kadar; ve **الاقترِارُ** tokluktur.

Ve develer, idrarlarıyla azar azar **تَقتَرُّ** eder.

Ve **القَتيرُ**: ak saçtır.

**تقر**: **التًّقرةُ** ve **التَّقرُ**; ikisinden biri kimyondur, diğeri baharatlardır.

**قرت**: kan **قَرَت** eder; **يَقرتُ** **قُرُوتاً**. Ve **دم قارِتٌ**: deri ile et arasında kurumuştur. Ve **مسك قارِتٌ**: onun en iyisi ve en hafifidir; dedi ki:
يعل بقراتٍ من المسك قاتِنِ
Ve **القَرّاتُ**: bunun fiil ismidir.

**رتق**: **الرَّتْقُ** yırtığı yapıştırmak ve onu düzeltmektir; denir ki: onun yırtığını diktim de, ta ki **ارتَتَقَ** edinceye kadar. Ve Yüce Allah dedi ki: "والسماءِ ذاتِ الرجعِ، والأرضِ ذاتِ الصدع"، yani gökler, ondan bir dönüş inmez idi; ve yer **رَتْقاءُ** idi, onda bir yarılma olmazdı; ve Allah onları su ve bitki ile, kullara rızık olarak, yarıncaya kadar ondan bir yarılma çıkmazdı.

Ve bir cariye **رَتْقَاءُ**; **الرَّتْقِ**i açıkça belli; yani özel olarak idrar deliği dışında onun için bir yarık yoktur.

**ترق**: **التًّرْقُوَةُ**: o, boğaz çukurunun ve omuzun iki yandaki arasında bir kemik bağlantısıdır.

Ve **التِّرْياقُ**: **الدِّرْياقِ** hakkında bir dildir; o da bir ilaçtır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَتْقُ: ضدُّ الفتق. وقد رَتَقْتُ الفتق أَرْتُقُهُ، فارْتَتَقَ، أي التأم، ومنه قوله تعالى: "كانتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما". والرَتَق بالتحريك: مصدر قولك: امرأةٌ رَتقاءُ، بيّنة الرَتَقِ، لا يستطاع جماعُها لارْتِتاقِ ذلك الموضع منها. والرِتاقُ: ثوبان يُرْتَقانِ بحواشيهما، ومنه قول الراجز:
جاريةٌ بيضاءُ في رتاقِ

##### Türkçe

**الرَتْقُ**: **الفتق**’in zıddıdır. Ve ben **الفتق**’i **رَتَقْتُ**; onu **أَرْتُقُهُ** (diye), böylece **فارْتَتَقَ**, yani birleşti (kaynaştı). Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “İkisi **رَتْقاً** idi de biz ikisini **فَفَتَقْناهُما**.”

Ve harekeli olarak **الرَتَق**: “**امرأةٌ رَتقاءُ**” sözünün masdarıdır; **الرَتَقِ**’i açık-seçik (olan); o yerinin ondan **لارْتِتاقِ**’i sebebiyle onunla cinsel birleşme mümkün olunmaz.

Ve **الرِتاقُ**: kenarlarıyla birbirine **يُرْتَقانِ** edilen iki elbisedir; ve ondan recez söyleyenin sözü:
جاريةٌ بيضاءُ في **رتاقِ**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ت ر
قتر ، قرت ، رتق ، ترق : مستعملة .
قتر : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ وَلَمْ يَقْتُرُواْ ) ( الفرقان : 67 ) ، قرىء ( لم يَقْتِروا ) و ( لم يَقْتُروا ) . وقرىء : ( ولم يُقتِروا ) .
وقال الفراء : لم يَقتروا : لم يقصِّروا عما يجب عليهم من النفقة ، ويقال : قَتَر وأَقتَر بمعنى واحد .
وقال الليث : القَتْرُ : الرُّمْقة في النَّفقة ، ويقال : فلان لا يُنفق على عياله إلاّ رُمْقةً ، أي : يُمسِك الرّمَق . ويقال : إنّه لَقتورٌ مقتر . قال : وأقتَر الرجل : إذا أَقَلّ ، فهو مُقْتِرٌ . قال : والمقتِّر عقيبُ المكثِّر ، والمُقْتِر عقيبُ المكْثِر .
أبو عبيد عن الأموي : قتَّرت للأسد : إذا وضَعْتَ له لحْماً يَجِدُ قُتارَه .
قال : وقال غيره : القُتار : ريح القِدْر .
وقال الليث : القُتار رِيح اللحم المشويّ ونحو ذلك .
قال : والقتار أيضاً ريح العُود الذي يُحرَق فيذكَّى به .
وقال الفرّاء : هو آخر رائحة العود إذا بخّر به . ( قاله ) في كتاب ( المصادر ) .
قلت : هذا التفسير للقُتار من أباطيل الليث . والقُتار عند العرب : رِيحُ الشِّواء إذا ضُهِّب على الجمر . وأما رائحة العود إذا أُلقي على النار فإنَّه لا يقال له قُتار ، ولكنّ العرب تصف استطابةَ القَرِمين إلى اللحم ورائحة شِوائه ، فشبَّهتها برائحة العود إذا أُحْرِق .
ومنه قول طرفة :
أقُتارٌ ذاك أم رِيحُ قُطُرْ
والقُطُر : العُود الذي يُتبخَّر به . ونحو ذلك قول الأعشى :
وإذا ما الدخان شُبّه بالآ
نُف يوماً ، بشَتْوةٍ ، أهضاما
والأهضام : العود الذي يُوَقَّص ليُستَجمَر به .
وقال لبيدٌ في مثله :
ولا أضِنُّ بمعْبوط السَّنَام إذا
كان القُتار كما يُستَروَح القُطُر
أخبر أنَّه يجود بإطعام الطعام إذا عزَّ اللحم ، وكان ريح قُتار اللحم عند القَرِمِين إليه كرائحة العود الذي يُتبخَّر به .
ويقال : لحمٌ قاتر : إذا كان له قُتارٌ لدَسَمِه ، وقد قتَر اللحمُ يَقْتِر . وربما جَعلتِ العرب الشَّحم والدَّسَم قُتاراً .
ومنه قول الفرزدق :
إليك تَعَرَّقْنا الذُّرى برِحالنا
وكلّ قُتار في سُلامَى وفي صُلْبِ
وقال أبو عبيد : القُتْرة : البئر يحتفرها الصائد يَكمنُ فيها ، وجمعُها قُتَر .
وقال الليث : القُتْرة : كُثْبة من بَعْرٍ أو حَصًى تكون قُتَراً قُتَراً .
قلت : أخاف أن يكون قوله قُتَراً قُتَراً تصحيفاً ، وصوابه قُمَزاً قُمَزاً ، والقُمْزة : الصُّوبة من الحَصَى وغيره ، وجمعها القُمَز .
والقَتَرَة : غَبَرة يعلوها سواد كالدخان .
قال الله جلّ وعزّ : ( لله ) مُّسْتَبْشِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ( ) ( غَبَرَةٌ تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ ) ( عبس : 40 ، 41 ) .
وكذلك القَتَر بلا هاء .
أبو عبيد : القاتر من الرجال : الجيِّد الوُقوع على ظهر البعير .
وقال الليث : هو الذي لا يَستقدم ولا يستأخر .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : القِتْر : نِصال الأهداف .
وقال الليث : هي الأقتار ، وهي سهامٌ صغار .
يقال : أُغالِيكَ إلى عشرٍ أو أقلّ ، فذلك القِتْر بلغة هُذَيل ، يقال : كم جَعلتُم قِتْركم .
وقال أبو ذؤيب :
كسهم الغِلاءِ مستدرّاً صيابُها
وقال ابن الكلبي : أهدى يكسوم ابن أخي الأشرم للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) سِلاحاً فيه سهمٌ لَغْبٌ قد ركبت مِعبلةٌ في رُعْظِه ، فقوَّم فُوقَه وقال : هو مستحكم الرِّصاف ، وسماه : ( قِتْر الغِلاء ) .
وروى حماد بن سلمة عن ثابت عن أنس أنَّ أبا طلحة كان يَرمي والنبي يُقتّر بين يديه ، وكان رامياً وكان أبو طلحة يَشُور نفسَه ويقول له إذا رَفَع شخصه : نحري دونَ نحرِك يا رسول الله .
قال غيره : هي والأقتار والأقطارُ : النواحي ، واحدها قُتْر وقُطْر .
وقد تَقتَّر فلانٌ عنّا وتقطّر : إذا تنحّى .
وقال الفرزدق :
وكُنّا به مستأنسين كأنه
أَخٌ أو خَليطٌ عن خليطِ تَقتَّرا
وقال أبو عبيد : تَقطَّر فلان وتَقتَّر وتَشذَّر ، كلُّه تهيّأ للقتال وتحرَّف لذلك .
وقال الفرزدق أيضاً :
لطيف إذا ما انغَلَّ أَدْرك ما ابتغى
إذا هو للمُطنِي المَخُوفِ تَقتّرا
وقال شمر : ابن قتْرةَ : حيَّة صغيرة تنطوي ثم تَنْزُو في الرأس ، والجميع بنات قتْرة .
وقال ابن شميل : هو أُغَيبراللَّون صغيرٌ أرقط ينطوي ثم ينقُز ذراعاً أو نحوَها . وهو لا يُجرَى ؛ يقال : هذا ابن قتْرَةَ . وأنشد :
له مَنزِلٌ أنفُ ابنِ قتْرةَ يَقتري
به السمَّ لم يَطعَم نُقَاخاً ولا بَرْدا
وقال الفرّاء : سمّيَ ابن قترة بالسهم الذي لا حديدةَ فيه ، يقال له قترةٌ ، ويجمع القِتَرَ .
وقال الليث : القَتير أنْ تدنيَ متاعك بعضَه من بعض ، أو بعض ركابك إلى بعض ، تقول : قتِّر بينها ، أي : قارِبْ .
أبو عبيد : القَتير : الشَّيب .
وقال غيره : القَتير : مَسامِير حَلَق الدُّروع تَراها لائحةً ، يشبَّه بها الشيب إذا ثقَّب بين الشعر الأسود .
قرت : قال الليث : قرَتَ الدمُ يَقرُت قروتاً . وَدمٌ قارت : قد يَبِسَ بين الجِلد واللحم ، وَمِسْك قارتٌ وهو أجفُّه وَأجوَده ، وَأنشد :
يُعَلُّ بقرّاتٍ من المِسْك قاتِنِ
رتق : قال الليث : الرَّتْق : إلحام الفَتْق وَإصلاحُه ، يقال : رتَقنا فَتْقهم حتى ارتَتَقَ .
قال الله جلَّ وعزَّ : ( كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا ) ( الأنبياء : 30 ) .
حدثنا عبد الملك عن إبراهيم بن مرزوق عن عاصم عن سفيان عن أبيه عن عكرمة عن ابن عباس ، أنه سئل : آلليل كانَ قبلُ أم النهار ؟ فتلا : ( أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالاَرْضَ كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا ( .
قال : والرَّتْق : الظُّلمة .
وروى عبد الرزاق عن الثَّوريّ عن أبيه عن عكرمة عن ابن عبّاس قال : خلق الله الليلَ قبلَ النهار ، ثم قرأ : ( كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا ( ، قال : هل كان إلاّ ظُلَّة أو ظلمة ؟ .
قال الفراء : فتِقت السَّماء بالقطر ، والأرضُ بالنبت .
قال : وقال : كانتا رَتقاً ، ولم يقل رَتْقَين لأنه أخِذ من الفعل .
وقال الزجاج : قيل : رَتقاً لأنّ الرَّتق مصدرٌ ، المعنى : كانتا ذَواتَيْ رَتْق فجعِلتا ذواتي فَتق .
وقال أبو الهيثم فيما أخبر المنذريُّ عنه : الرَّتْقاء : المرأة المنضمةُ الفَرْج التي لا يكاد الذكَر يجوز فَرْجها ، لشدَّة انضمامه .
ترق : قال الليث : التّرْقُوَةُ على تقدير فَعْلُوَة ، وهو وصلُ عَظْمٍ بين ثُغْرة النّحر والعاتق في الجانبين .
قلت : وجمعها التراقي ، وقد تَرْقَيتُ فلاناً : إذا أصبت ترقوتَه .
وقال : الترياق : لغةٌ في الدّرْياق ، فيه شِفاء للسمّ .

##### Türkçe

ق ت ر
**قتر** , **قرت** , **رتق** , **ترق** : kullanımdadır.

**قتر** : Allah yüce ve azîz şöyle dedi: ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ وَلَمْ يَقْتُرُواْ ) (el-Furkān: 67); ( لم يَقْتِروا ) ve ( لم يَقْتُروا ) diye okunmuştur. Ve şöyle okunmuştur: ( ولم يُقتِروا ).

Ferrâ dedi: **لم يَقتروا**: nafakadan üzerlerine vacip olan şeyden kısaltmadılar (eksiltmediler). Ve denir: **قَتَر** ve **أَقتَر** bir mânâdadır.

Leys dedi: **القَتْرُ**: nafakada **الرُّمْقة**’dır. Ve denir: filan, ailesine ancak bir **رُمْقةً** infak eder; yani **الرّمَق**’ı tutar (kısar). Ve denir: şüphesiz o, elbette **لَقتورٌ** **مقتر**’dir. Dedi: ve adam **أقتَر** etti: azalttığı zaman; o hâlde o **مُقْتِرٌ**’dir. Dedi: ve **المقتِّر** **المكثِّر**’in ardından gelendir; ve **المُقْتِر** **المكْثِر**’in ardından gelendir.

Ebû Ubeyd, Ümevî’den: **قتَّرت للأسد**: ona et koyduğun zaman; onun **قُتارَه**’ını bulur (koklar).

Dedi: ve başkası dedi: **القُتار**: tencerenin kokusudur.

Leys dedi: **القُتار** kızarmış etin kokusu ve bunun benzeridir.

Dedi: ve **القتار** ayrıca, yakılan ve onunla güzel koku yapılan **العُود**’un kokusudur.

Ferrâ dedi: o, onunla tütsü yapıldığında **العود**’un kokusunun sonudur. (Bunu) ( **المصادر** ) kitabında söyledi.

Dedim: **القُتار** için bu tefsir, Leys’in bâtıllarındandır. **القُتار** Araplar katında: köz üzerinde kızartma altın gibi kızardığı zaman kızartmanın kokusudur. Ama **العود**’un kokusu, ateşe atıldığı zaman, ona **قُتار** denmez; fakat Araplar, ete ve onun kızartmasının kokusuna iştah duyanların hoş bulmasını vasfederler; onu, **العود** yakıldığı zaman onun kokusuna benzettiler.

Bundan, Tarafe’nin sözü:
أقُتارٌ ذاك أم رِيحُ قُطُرْ

Ve **القُطُر**: onunla tütsü yapılan **العُود**’dur. Bunun benzeri A‘şâ’nın sözü:
وإذا ما الدخان شُبّه بالآ
نُف يوماً ، بشَتْوةٍ ، أهضاما

Ve **الأهضام**: onunla köz yapılmak için tutuşturulan **العود**’dur.

Lebîd de onun benzerinde dedi:
ولا أضِنُّ بمعْبوط السَّنَام إذا
كان القُتار كما يُستَروَح القُطُر

Haber verdi ki: et aziz (nadir) olduğu zaman yiyecek yedirmede cömertlik eder; ve etin **قُتار** kokusu, ona iştah duyanlar katında, onunla tütsü yapılan **العود**’un kokusu gibidir.

Ve denir: **لحمٌ قاتر**: onda, yağlılığından dolayı **قُتارٌ** olduğu zaman. Ve et **قتَر** eder, **يَقْتِر**. Ve belki Araplar, içyağı ve yağı **قُتاراً** kılmışlardır.

Bundan, Ferazdak’ın sözü:
إليك تَعَرَّقْنا الذُّرى برِحالنا
وكلّ قُتار في سُلامَى وفي صُلْبِ

Ebû Ubeyd dedi: **القُتْرة**: avcının kazdığı, içinde pusuya yattığı kuyudur; çoğulu **قُتَر**’dir.

Leys dedi: **القُتْرة**: gübreden veya çakıldan bir yığındır; **قُتَراً قُتَراً** olur.

Dedim: onun **قُتَراً قُتَراً** sözü tashîf olmasından korkarım; doğrusu **قُمَزاً قُمَزاً**’dır. Ve **القُمْزة**: çakıldan ve başkasından bir yığındır; çoğulu **القُمَز**’dir.

Ve **القَتَرَة**: duman gibi bir siyahlık üstüne çöken bir tozdur.

Allah yüce ve azîz dedi: ( لله ) مُّسْتَبْشِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ( ) ( غَبَرَةٌ تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ ) (Abese: 40, 41).

Ve **القَتَر** de hâ’sız (ه olmaksızın) böyledir.

Ebû Ubeyd: erkeklerden **القاطر**: devenin sırtına iyi düşen (iyi oturan)dır.

Leys dedi: o, ne öne geçer ne geri kalır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **القِتْر**: hedeflerin ok uçlarıdır.

Leys dedi: onlar **الأقتار**’dır; ve onlar küçük oklardır.

Denir: seni ona on’a veya daha aza kadar pahalılaştırırım; işte bu, Hüzeyl lehçesinde **القِتْر**’dir. Denir: **كم جَعلتُم قِتْركم** (sizin **قِتْر**’ünüzü ne yaptınız/ne kadar kıldınız?).

Ebû Züeyb dedi:
كسهم الغِلاءِ مستدرّاً صيابُها

İbnü’l-Kelbî dedi: Aşram’ın yeğeni Yeksûm, Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) içinde, **لَغْبٌ** bir ok bulunan bir silah hediye etti; onun **رُعْظ**’ına bir **مِعبلةٌ** takılmıştı. Onun **فُوق**’unu doğrulttu ve dedi: o, **الرِّصاف**’ı sağlamdır. Ve onu şöyle adlandırdı: ( **قِتْر الغِلاء** ).

Hammâd b. Seleme, Sâbit’ten, Enes’ten rivayet etti: Ebû Talha atıyordu; Peygamber onun önünde **يُقتّر** ediyordu. Ve o bir okçuydu; Ebû Talha kendini siper ederdi ve ona, şahsını kaldırdığı zaman şöyle derdi: “Ey Allah’ın Resûlü, benim boğazım senin boğazının önündedir.”

Başkası dedi: o ve **الأقتار** ve **الأقطارُ**: taraflardır; bir tanesi **قُتْر** ve **قُطْر**’dür.

Ve filan bizden **تَقتَّر** etti ve **تقطّر** etti: uzaklaştığı zaman.

Ferazdak dedi:
وكُنّا به مستأنسين كأنه
أَخٌ أو خَليطٌ عن خليطِ تَقتَّرا

Ebû Ubeyd dedi: filan **تَقطَّر** etti ve **تَقتَّر** etti ve **تَشذَّر** etti; hepsi, savaş için hazırlandı ve bunun için yana çekildi (yer tuttu).

Ferazdak ayrıca dedi:
لطيف إذا ما انغَلَّ أَدْرك ما ابتغى
إذا هو للمُطنِي المَخُوفِ تَقتّرا

Şemmer dedi: **ابن قتْرةَ**: başa doğru kıvrılıp sonra sıçrayan küçük bir yılandır; hepsi **بنات قتْرة**’dir.

İbn Şümeyl dedi: o, rengi biraz tozlu, küçük, benekli bir şeydir; kıvrılır, sonra bir arşın veya ona yakın sıçrar. Ve o koşturulmaz; denir: bu **ابن قتْرَةَ**’dir. Ve şu beyti okudu:
له مَنزِلٌ أنفُ ابنِ قتْرةَ يَقتري
به السمَّ لم يَطعَم نُقَاخاً ولا بَرْدا

Ferrâ dedi: **ابن قترة** demir ucu olmayan ok ile adlandırıldı; ona **قترةٌ** denir; ve **القِتَرَ**’i cem‘ eder.

Leys dedi: **القَتير**: eşyânı bir kısmını bir kısmına yaklaştırmandır; yahut bineklerinden bir kısmını bir kısmına (yaklaştırmandır). Dersin: **قتِّر بينها**; yani: yaklaştır.

Ebû Ubeyd: **القَتير**: ak saçtır.

Başkası dedi: **القَتير**: zırh halkalarının çivileridir; onları parıldar görürsün; siyah saçın arasına delik delik girdiği zaman ak saç ona benzetilir.

**قرت** : Leys dedi: kan **قرَتَ** eder, **يَقرُت** **قروتاً**. Ve **دمٌ قارت**: deri ile et arasında kurumuştur. Ve **مِسْك قارتٌ**: onun en kurusu ve en iyisidir. Ve şu beyti okudu:
يُعَلُّ بقرّاتٍ من المِسْك قاتِنِ

**رتق** : Leys dedi: **الرَّتْق**: **الفَتْق**’i kaynatıp birleştirmek ve onu düzeltmektir. Denir: onların **فَتْق**’ını **رتَقنا** ettik; ta ki **ارتَتَقَ** edinceye kadar.

Allah yüce ve azîz dedi: ( كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا ) (el-Enbiyâ: 30).

Bize Abdülmelik haber verdi; İbrâhîm b. Merzûk’tan; Âsım’dan; Süfyân’dan; babasından; İkrime’den; İbn Abbâs’tan: ona soruldu: gece mi önceydi yoksa gündüz mü? Şunu okudu: ( أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالاَرْضَ كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا ).

Dedi: ve **الرَّتْق**: karanlıktır.

Abdürrezzâk, Sevrî’den, babasından, İkrime’den, İbn Abbâs’tan rivayet etti; dedi: Allah geceyi gündüzden önce yarattı; sonra şunu okudu: ( كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا ) ; dedi: bir gölgelik veya bir karanlık değil de ne vardı?

Ferrâ dedi: gök, yağmur ile **فتِقت** edildi; yer de bitki ile.

Dedi: ve dedi: **كانتا رَتقاً**; **رَتْقَين** demedi; çünkü fiilden alınmıştır.

Zeccâc dedi: **رَتقاً** denildi; çünkü **الرَّتق** bir masdardır. Mânâ: ikisi **ذَواتَيْ رَتْق** idi; sonra ikisi **ذواتي فَتق** kılındı.

Ebû’l-Heysem, Münzirî’nin ondan haber verdiğine göre: **الرَّتْقاء**: ferci bitişik olan kadındır; ferci şiddetli bitişikliğinden dolayı, erkeklik organı neredeyse onun fercinden geçmez.

**ترق** : Leys dedi: **التّرْقُوَةُ** **فَعْلُوَة** takdirindedir; o, iki yanda boğaz çukuru ile omuz arasında bir kemiğin birleşmesidir.

Dedim: onun çoğulu **التراقي**’dir. Ve **تَرْقَيتُ** filanı: onun köprücük kemiğine isabet ettiğim zaman.

Ve dedi: **الترياق**: **الدّرْياق**’ta bir lugattır; onda zehir için şifa vardır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرتق: الضمن والالتحام، خلقة كان أم صنعة، قال تعالى: ﴿كانتا رتقا ففتقناهما﴾ [الأنبياء/30]، أي: منضمتين، والرتقاء: الجارية المنضمة الشفرين، وفلان راتق وفاتق في كذا، أي: هو عاقد وحال.

##### Türkçe

- **الرتق**: sıkıştırma ve bitişme/kaynaşma; ister yaratılış (doğuştan) olsun ister sanat/işçilik (yapma) olsun. Yüce Allah dedi ki: ﴿كانتا **رتقا** ففتقناهما﴾ [الأنبياء/30]; yani: bitişik/sıkı birleşik iki şey olarak. Ve **الرتقاء**: iki dudakçığı bitişik olan cariye. Ve falan kimse şu hususta **راتق** ve **فاتق**tır; yani: o, bağlayan ve çözen/halleden kimsedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ت ق
رتق الفتق حتى ارتتق وقرىء ‏"‏ كانتا رتقاً ‏"‏ ورتقاً‏.‏
وعن ابن الكلبي كانتا رتقاوين ففتق الله السماء بالماء وفتق الأرض بالنبات‏.‏
وامرأة رتقاء‏:‏ بينة الرّتق إذا لم يكن لها خرق إلا المبال‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رتقنا فتقهم إذا أصلحوا أحوالهم ونعشوهم ورتق فلان فتق القوم إذا أصلح ذات بينهم‏.‏
وقال أمية‏:‏ إنّ وجـا ومايلي بطن وجّ دار قومي بربوة ورتوق أراد الحصون والمتمنعات‏.‏

##### Türkçe

ر ت ق
**رتق**: yarığı dikti; ta ki kapandı. Ve “**كانتا رتقاً**” diye okunmuştur; ve **رتقاً** (diye).
İbnü’l-Kelbî’den: “İkisi **رتقاوين** idi; sonra Allah göğü su ile yardı, yeri de bitki ile yardı.”
Ve **امرأة رتقاء**: **الرّتق**i apaçık olan (kadın); eğer onun için, bevlden başka bir delik yok ise.
Mecazdan: “Onların yarığını diktik” (sözü), hâllerini düzelttikleri ve onları ayağa kaldırdıkları zaman (söylenir). Ve falan kimse, kavmin yarığını dikti; aralarındaki (ilişkinin) özünü düzelttiği zaman.
Ümeyye dedi ki:
“Şüphesiz **وجـا** ve **مايلي** (ile) **بطن وجّ** (olan yer), kavmimin yurdu; bir tepe üzerinde ve **ورتوق**.”
Hisarları ve (ulaşılması) güç olanları kastetti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّتْقُ: ضدّ الفَتْق. ابن سيده: الرَّتْقُ إِلحام الفَتْق وإِصلاحُه. رَتَقَه يَرْتُقُه ويَرْتِقُه رَتْقاً فارْتَتَق أَي التأَم. يقال: رَتَقْنا فَتْقَهم حتى ارْتَتَق، والرَّتْق: المَرْتوق. وفي التنزيل: أَوَلم يرَ الذين كفروا أَن السماواتِ والأَرضَ كانتا رَتْقاً ففتَقْناهما؛ قال بعض المفسرين: كانت السموات رتْقاً لا ينزل منها رَجْع، وكانت الأَرض رتْقاً ليس فيها صَدْع ففتقهما الله تعالى بالماء والنبات رِزْقاً للعباد. قال الفراء: فُتِقت السماء بالقَطر والأَرض بالنبْت، قال: وقال كانتا رتقاً ولم يقل رَتْقَيْنِ لأَنه أُخذ من الفعل، وقال الزجاج: قيل رتقاً لأن الرتق مصدر؛ المعنى كانتا ذواتي رَتْق فجعلتا ذواتي فَتْق. وروى عكرمة عن ابن عباس أَنه سئل عن الليل: هل كان قبل النهار؟ فتلا أَن السماوات والأَرضَ كانتا رَتْقاً، قال: والرَّتْق الظُّلمة. وروى أَيضاً عن ابن عباس قال: خلق الله الليل قبل النهار، وقرأَ: كانتا رتقاً ففتقْناهما، قال: هل كان إِلاَّ ظُلَّة أَو ظُلْمة؟ والراتق: المُلْتَئم من السحاب؛ وبه فسر أَبو حنيفة قول أَبي ذؤيب:
يُضِيء سَناه راتِقٌ مُتَكشِّفٌ،
أَغرُّ، كمِصْباحِ اليَهُود، أَجُوجُ
ويروى: دَلوج أَي يَدْلُج بالماء. والرَّتَق، بالتحريك: مصدر قولك رَتِقَت المرأَة رَتَقاً، وهي رَتْقاء بيِّنة الرَّتَقِ: التصق خِتانُها فلم تُنَل لارْتِتاق ذلك الموضع منها، فهي لا يُستطاع جِماعها. أبو الهيثم: الرَّتْقاء المرأَة المُنضَمّة الفرج التي لا يكاد الذكر يجوز فرجَها لشدَّة انضمامه. وفرجٌ أَرْتَقُ: ملتزِق، وقد يكون الرتَقُ في الإِبل. والرِّتاقُ: ثوبان يُرْتَقانِ بحواشيهما؛ قال:
جارِية بَيْضاء في رِتاقِ،
تُدِيرُ طَرْفاً أَكْحَلَ المَآقِي
والرُّتْقُ والرَّتَقُ: خَلَلُ ما بين الأَصابع.

##### Türkçe

**الرَّتْقُ**: **الفَتْق**’ın zıddı. İbn Sîde: **الرَّتْقُ**, **الفَتْق**’ın kaynaştırılması ve onun onarılmasıdır. **رَتَقَه** **يَرْتُقُه** ve **يَرْتِقُه** **رَتْقاً**; böylece **فارْتَتَق** yani birleşti. Denir: “Onların **فَتْق**’ını yamadık, ta ki **ارْتَتَق** edinceye kadar”; ve **الرَّتْق**: yamalanmış olan (**المَرْتوق**). Ve tenzîlde: “Küfredenler görmediler mi ki gökler ve yer **رَتْقاً** idi de ikisini **فَتَقْناهما**”; bazı müfessirler dedi ki: gökler **رتْقاً** idi, ondan **رَجْع** inmezdi; yer de **رتْقاً** idi, onda **صَدْع** yoktu; Allah Teâlâ ikisini su ve bitki ile, kullara rızık olarak, **ففتقهما** etti. Ferrâ dedi ki: gök **القَطر** ile, yer **النبْت** ile yarıldı; dedi ki: “İkisi **رتقاً** idi” dedi, **رَتْقَيْنِ** demedi; çünkü fiilden alınmıştır. Zeccâc dedi ki: **رتقاً** denildi; çünkü **الرتق** bir mastardır; mânâ: ikisi **رَتْق** sahibi idi; sonra **فَتْق** sahibi kılındılar. İkrime, İbn Abbâs’tan rivayet etti: ona gece hakkında soruldu: “Gündüzden önce miydi?”; bunun üzerine “Gökler ve yer **رَتْقاً** idi”yi okudu; dedi ki: **الرَّتْق** karanlıktır (**الظُّلمة**). Yine İbn Abbâs’tan rivayet etti, dedi ki: Allah geceyi gündüzden önce yarattı; ve “İkisi **رتقاً** idi de ikisini **ففتقْناهما**”yı okudu; dedi ki: “Bir gölgelik (**ظُلَّة**) yahut bir karanlık (**ظُلْمة**) değil miydi?” **الراتق**: buluttan bitişik olan; Ebû Hanîfe bununla Ebû Züeyb’in sözünü tefsir etti:
يُضِيء سَناه راتِقٌ مُتَكشِّفٌ،
أَغرُّ، كمِصْباحِ اليَهُود، أَجُوجُ
Ve şöyle de rivayet edilir: **دَلوج** yani su ile **يَدْلُج** eder. **الرَّتَق** (harekeli): “Kadın **رَتِقَت** **رَتَقاً**” sözünün mastarıdır; o, **رَتْقاء**dır, **الرَّتَقِ**i açık-seçik: onun sünnet yeri yapıştı; o yerin **ارْتِتاق**ı sebebiyle erişilmez; bu yüzden onunla cinsel birleşme mümkün olmaz. Ebû’l-Heysem: **الرَّتْقاء**, ferci sıkıca kapanmış kadın; onun kapanmasının şiddetinden dolayı erkeklik organı neredeyse onun fercini geçemez. **فرجٌ أَرْتَقُ**: yapışık; ve **الرتَقُ** develerde de olabilir. **الرِّتاقُ**: kenarlarıyla yamalanan iki elbise; dedi ki:
جارِية بَيْضاء في رِتاقِ،
تُدِيرُ طَرْفاً أَكْحَلَ المَآقِي
**الرُّتْقُ** ve **الرَّتَقُ**: parmaklar arasındaki boşluğun çatlağı/yarığı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ت ق * * الرَّتْقُ * ضد الفتق وقد * رَتَقَ * من باب نصر * فارْتَتَقَ * أي التأم ومنه قوله تعالى ﴿كانتا رتقا ففتقناهما﴾

##### Türkçe

* ر ت ق * * **الرَّتْقُ** * **الفتق**’ın zıddıdır. Ve (fiil) **رَتَقَ**; **نصر** bâbındandır; böylece **فارْتَتَقَ**; yani bitişti, kaynaştı. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿كانتا رتقا ففتقناهما﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرتق: شد الفتق، وقال ابن سيده: الرتق: إلحام الفتق وإصلاحه، قال الله تعالى:  كانتا رتقا ففتقناهما  قال ابن عرفة: أي: كاناتا مصمتتين منضمتين لا فرجة بينهما، ففتقناهما بالمطر والنبات، وقال الأزهري: أراد كانت سماء مرتتقة وأرضا مرتتقة، ففتق الله السماء فجعلها سبعا، ومن الأرض مثلهن، وقال الليث: كانت السموات رتقا: لا ينزل منها رجع، وكانت الأرض رتقا: لا يكون فيها صدع، حتى فتقها الله بالماء والنبات رزقا للعباد، وقال الفراء: وإنما لم يقل: رتقين، لأنه أخذ من الفعل، وقال الزجاج: قيل: رتقا، لأن الرتق مصدر، المعنى كانتا ذوي رتق، فجعلتا ذواتى فتق. وقال ابن عباد: الرتق محركة: جمع رتقة محركة أيضا وهي الرتبة هكذا هو بضم الراء، في سائر النسخ، والصواب الرتبة، محركة، وهو خلل ما بين الأصابع. والرتقة أيضا هكذا في النسخ، والصواب: والرتق أيضا: مصدر قولك: رتقت المرأة رتقا، فهي امرأة رتقاء بينة الرتق، التصق ختانها فلم تنل، لارتتاق ذلك الموضع منها، فهي لا يستطاع جماعها، أو هي التي لا خرق لها إلا المبال خاصة قاله الليث، وقال أبو الهيثم: الرتقاء: المرأة المنضمة الفرج التي لا يكاد الذكر يجوز فرجها لشدة انضمامه. والرتاق ككتاب: ثوبان يرتقان بحواشيهما قاله الليث، وأنشد:
  جارية بيضاء في رتاق
  تدير طرفا أكحل المآقي ورتقة السرين، بالضم: مرسى ببحر اليمن دون الشقان والسرين، بكسر السمين وفتح الراء المشددة، وقد سبق للمصنف في  س ر ر  أنها: قرية على الساحل بين حلى وجدة. والرتوق، بالضم: الخنعه هكذا في سائر النسخ، وقد مر له في:  خ ن ع  أنه الفجرة والريبة، ونص المحيط: المنصة، وهو الصواب والعز والشرف. وارتتق الشيء: التأم وقد رتقه رتقا قال أوس بن حجر:
  فأصبح الروض والقيعان ممرعة                      من بين مرتتق منها ومنصـاح ومما يستدرك عليه: رتقه يرتقه، من حد ضرب، فإن اقتصار المصنف يفهم أنه من حد نصر فقط، وذكر الوجهين صاحب اللسان. والرتق: المرتوق. والراتق: الملتئم من السحاب، وبه فسر أبو حنيفة قول أبي ذؤيب:
  يضيء سناه راتق متكشف                      أغر كمصباح اليهود دلوج وفرج أرتق: ملتزق، وقد يكون الرتق في الإبل، وبنو أرتق، كأحمد: ملوك الروم. ومن المجاز: رتق فتقهم، أي أصلح أحوالهم، أو ذات بينهم. والأرتيق، بالضم، والمشهور الفتح: كورة من أعمال حلب من جهة القبلة.

##### Türkçe

**الرتق**: **الفتق**’i sıkmak. İbn Sîde dedi ki: **الرتق**: **الفتق**’i yapıştırmak ve onu düzeltmek. Allah Teâlâ dedi ki: **كانتا رتقا ففتقناهما**. İbn ‘Arefe dedi ki: yani: ikisi bitişik, birbirine yapışık idi; ikisi arasında hiçbir aralık yoktu; sonra biz ikisini yağmur ve bitki ile yardık. Ezherî dedi ki: murad, göğün **مرتتقة** olması ve yerin **مرتتقة** olması idi; Allah göğü yardı da onu yedi (kat) yaptı; yerden de onların benzerini (yaptı). Leys dedi ki: gökler **رتقا** idi: onlardan geri dönüş (yağmur) inmezdi; yer **رتقا** idi: onda yarık olmazdı; nihayet Allah onu su ve bitki ile, kullara rızık olarak yardı. Ferrâ dedi ki: **رتقين** demedi; çünkü fiilden alınmıştır. Zeccâc dedi ki: **رتقا** denildi; çünkü **الرتق** bir mastardır; mâna: ikisi **رتق** sahibi idi; sonra ikisi **فتق** sahibi kılındı.

İbn ‘Abbâd dedi ki: **الرتق** (harekeli): **رتقة**’nin (harekeli) de cem‘idir; o da **الرتبة**’dir; işte bu, **الراء**’ın zammesi iledir; diğer bütün nüshalarda böyledir; doğrusu **الرتبة**’dir (harekeli); o, parmaklar arasındaki bir bozukluktur. **الرتقة** da yine nüshalarda böyledir; doğrusu: **والرتق** da: “**رتقت المرأة رتقا**” sözünün mastarıdır; o hâlde o, **امرأة رتقاء**dır; **الرتق**’ı apaçık (belli)dir: onun sünnet yeri yapışmıştır; o yüzden (erkek) ona erişmez; o yerinin ondan **ارتتاق** etmesinden dolayı; artık onunla cinsel birleşme mümkün olmaz; yahut o, kendisinde **المبال**’dan başka hiçbir delik olmayan kimsedir; bunu Leys söyledi. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الرتقاء**: ferci bitişik olan kadındır; onun bitişikliğinin şiddetinden dolayı erkeklik organı neredeyse onun fercinden geçmez.

**الرتاق** (kitap vezninde): kenarlarıyla birbirine **يرتقان** edilen iki elbise; bunu Leys söyledi. Şu beyti okudu:
  Beyaz bir câriye, bir **رتاق** içinde,
  Sürmeli göz kapaklı bir bakışı çevirip durur.

**ورتقة السرين** (zamme ile): Yemen denizinde, **الشقان** ile **السرين**’in aşağısında bir demirleme yeri. **السرين** ( **السين**’in kesresi ve şeddeli **الراء**’ın fethası ile); musannifin daha önce **س ر ر** maddesinde, onun: Huly ile Cidde arasında sahil üzerinde bir köy olduğunu (söylediği) geçmiştir.

**والرتوق** (zamme ile): **الخنعه**; diğer bütün nüshalarda böyledir; onun **خ ن ع** maddesinde, bunun **الفجرة** ve **الريبة** olduğunu söylediği geçmiştir. **المحيط**’in nassı: **المنصة**’dır; doğru olan budur; ve izzet ve şeref.

**وارتتق الشيء**: birleşti; ve onu **رتقه رتقا** ile birleştirmiştir. Evs b. Hacer dedi ki:
  Böylece çayır ve düzlükler otlu oldu,
  Onlardan birleşmiş olan ile açılmış olan arasından.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رتقه يرتقه**, **ضرب** bâbından; çünkü musannifin yalnız (bir bâb ile) yetinmesi, onun sadece **نصر** bâbından olduğunu düşündürür; iki vecih(=iki bâb)ı **اللسان** sahibi zikretti.

**والرتق**: **المرتوق**. **والراتق**: buluttan bitişik olan; bununla Ebû Hanîfe, Ebû Züeyb’in şu sözünü tefsir etti:
  Onun parıltısını, açılmış bir **راتق** aydınlatır,
  Yahudilerin kandili gibi parlak, karanlıkta yürüyen.

**وفرج أرتق**: yapışık; **الرتق** develerde de olabilir. **وبنو أرتق** (Ahmed gibi): Rum kralları.

Mecazdandır: **رتق فتقهم**; yani onların hâllerini düzeltti; yahut aralarını düzeltti.

**والأرتيق** (zamme ile; meşhur olan fetha): kıble ciheti tarafından Halep amellerinden bir **كورة**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَتَقَ
1 رَتَقَ ذ , aor. رَتُقَ (S, L, Msb) and رَتِقَ , (L,) inf. n. رَتْقٌ, (S, M, L, Msb, K,) He closed up, (M, Msb, TA,) and repaired, (M, TA,) a rent: (S, M, Msb, TA:) [he sewed up, or together: see رِتَاقٌ:] الرَّتْقُ is the contr. of  الفَتْقُ. (S, K.) ― -b2- [Hence,] one says, رَتَقَ فَتْقَهُمْ, meaning (tropical:) [He closed up the breach that was between them; he reconciled them; or] he reformed, or amended, the circumstances subsisting between them. (TA.) -A2- رَتِقَتْ, aor. رَتَقَ , (IKoot, Msb, TA,) inf. n. رَتَقٌ, (S, Mgh, Msb, TA,) in the K, erroneously, رَتَقَةٌ, (TA,) She was, or became, such as is termed رَتْقَآء; (IKoot, S, Mgh, Msb, K;) said of a woman, (S, Mgh, Msb, K,) or of a girl, and also of a camel. (IKoot, Msb.)

ارتتق
8 ارتتق ذ It was, or became, closed up, (S, Msb, K,) [and repaired; and sewed up, or together;] said of a rent: (S, Msb:) and also of the vulva of a woman. (S, * TA.)

رَتْقٌ
رَتْقٌ ذ i. q. ↓ مَرْتُوقٌ [and مَرْتُوقَةٌ, &c., being originally an inf. n.; i. e. Closed up, and repaired; applied to a rent; and so ↓ رَتَقٌ]. (TA.) كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا, in the Kur [xxi. 31, lit. They (the heavens and the earth) were closed up, and we rent them], is from الرَّتْقُ as the contr. of الفَتْقُ: (S:) accord. to Ibn-'Arafeh, it means they were closed up, without any interstice, and we rent them by the rain and by the plants: accord. to Az, it means they were a heaven closed up and an earth closed up, and we rent them into seven heavens and seven earths: Lth says that the heavens were closed up, no rain descending from them; and the earth was closed up, without any fissure therein; until God rent them by the rain and the plants: Zj says that رَتْقًا is for ذَوَاتَىْ رَتْقٍ: (TA:) and he says that the heaven and the earth were united, and God rent them by the air, which He placed between them: (TA in art. فتق:) some read ↓ رَتَقًا, for شَيْئًا رَتَقًا, meaning مَرْتُوقًا. (Bd.)

رَتَقٌ
رَتَقٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places. -A2- It is [also] pl. [or rather coll. gen. n.] of ↓ رَتَقَةٌ, syn., accord. to the copies of the K, with رُتْبَةٌ, but correctly with رَتَبَةٌ, which signifies The space between [any two of] the fingers: mentioned [in the JK, where I find the correct reading, and] by Ibn-'Abbád. (TA.)

رَتَقَةٌ
رَتَقَةٌ ذ : see what next precedes.

رَتْقَآءُ
رَتْقَآءُ ذ , applied to a woman, (AHeyth, S, Mgh, Msb, K,) or to a girl, (Lth,) [and also to a she-camel, (see 1, last sentence,)] Impervia coëunti; (S, Msb, K;) having the meatus of the vagina closed up: (S, * Msb:) or having no aperture except the مَبَال [or meatus urinarius]: (Lth, Mgh, K:) or having the فَرْج so drawn together that the ذَكَر can hardly, or not at all, pass. (AHeyth.)

رِتَاقٌ
رِتَاقٌ ذ [A garment composed of] two pieces of cloth sewed together (يُرْتَقَانِ) by their borders. (Lth, S, K.) Hence the saying of a rájiz,
جَارِيَ بَيْضَآءُ فِى رِتَاقِ
تُدِيرُ طَرْفًا أَكْحَلَ المَآقِى
[A fair girl in a رتاق, turning about eyes black in the inner angles.] (Lth, S. *)

رُتُوقٌ
رُتُوقٌ ذ Inaccessableness, or unapproachableness; (مَنَعَةٌ, [in some copies of the K, الخنعة is erroneously put for المَنَعَةُ,]) and might; and high, or elevated, rank. (Ibn-'Abbád, K, TA.)

رَاتِقٌ
رَاتِقٌ ذ [for سَحَابٌ رَاتِقٌ] Clouds closing up, or coalescing. (AHn, TA.) ― -b2- هُوَ الفَاتِقُ الرَّاتِقُ (assumed tropical:) He is the possessor of command or rule, so that he opens and closes, and straitens and widens. (Har p. 208.) [See also مِخْلَطٌ.]

فَرْجٌ أَرْتَقُ
فَرْجٌ أَرْتَقُ ذ A vulva of which the sides stick together. (TA.)

مَرْتُوقٌ
مَرْتُوقٌ ذ : see رَتْقٌ.

مَرْتَتِقٌ
مَرْتَتِقٌ ذ Herbage of which the blossoms have not yet come forth from their calyxes. (TA in art. صوح.) [See remarks on a verse cited voce مُرْتَفِقٌ.]

##### Türkçe

رَتَقَ
1 **رَتَقَ** ذ , muzâri‘ı **رَتُقَ** (S, L, Msb) ve **رَتِقَ** , (L,) mastarı **رَتْقٌ**, (S, M, L, Msb, K,) O, bir yırtığı kapattı, (M, Msb, TA,) ve onardı: (S, M, Msb, TA:) [o, dikti; yahut birbirine dikti: bkz. **رِتَاقٌ**:] **الرَّتْقُ** , **الفَتْقُ**’un zıddıdır. (S, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] denir ki, **رَتَقَ فَتْقَهُمْ**, mânâsı (mecazen:) [O, aralarında olan gedği kapattı; onları barıştırdı; yahut] onların arasında mevcut olan hâlleri ıslah etti, yahut düzeltti. (TA.) -A2- **رَتِقَتْ**, muzâri‘ı **رَتَقَ** , (IKoot, Msb, TA,) mastarı **رَتَقٌ**, (S, Mgh, Msb, TA,) K’da yanlış olarak **رَتَقَةٌ**, (TA,) O (dişi), **رَتْقَآء** diye adlandırılan türden oldu, yahut öyle oldu; (IKoot, S, Mgh, Msb, K;) bir kadın hakkında söylenir, (S, Mgh, Msb, K,) yahut bir kız hakkında, ve ayrıca bir deve hakkında. (IKoot, Msb.)

ارتتق
8 **ارتتق** ذ O, kapandı, yahut kapalı hâle geldi, (S, Msb, K,) [ve onarıldı; ve dikildi; yahut birbirine dikildi;] bir yırtık hakkında söylenir: (S, Msb:) ve ayrıca bir kadının vulvası hakkında. (S, * TA.)

رَتْقٌ
**رَتْقٌ** ذ i. q. ↓ **مَرْتُوقٌ** [ve **مَرْتُوقَةٌ**, vb., aslında bir mastar olmak üzere; yani Kapalı ve onarılmış; bir yırtığa uygulanır; ve böylece ↓ **رَتَقٌ**]. (TA.) **كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا**, Kur’ân’da [xxi. 31, lafzen: Onlar (gökler ve yer) kapalı idi, biz de onları yardık], **الرَّتْقُ**’tan, **الفَتْقُ**’un zıddı olarak: (S:) İbn-‘Arafeh’e göre, mânâsı: aralarında hiçbir aralık olmaksızın kapalı idiler, biz de onları yağmur ve bitkiler ile yardık: Ez’e göre, mânâsı: kapalı bir gök ve kapalı bir yer idiler, biz de onları yedi gök ve yedi yere yardık: Lth der ki: gökler kapalı idi, onlardan yağmur inmiyordu; ve yer kapalı idi, onda hiçbir yarık yoktu; ta ki Allah onları yağmur ve bitkiler ile yarıncaya kadar: Zj der ki: **رَتْقًا** , **ذَوَاتَىْ رَتْقٍ** içindir: (TA:) ve o der ki: gök ve yer birleşik idi, Allah onları, aralarına koyduğu hava ile yardı: (TA, md. **فتق**’ta:) bazıları ↓ **رَتَقًا** okur, **شَيْئًا رَتَقًا** yerine, mânâsı **مَرْتُوقًا**. (Bd.)

رَتَقٌ
**رَتَقٌ** ذ : iki yerde, bir önceki paragrafın hemen öncesine bak. -A2- O [ayrıca] ↓ **رَتَقَةٌ**’nin çoğuludur [yahut daha doğrusu cins-isimdir]; K nüshalarına göre **رُتْبَةٌ** ile eşanlamlı, fakat doğru olarak **رَتَبَةٌ** ile; bu, parmakların [herhangi ikisi] arasındaki boşluk demektir: [JK’da zikredilmiştir, orada doğru okuyuşu buluyorum, ve] İbn-‘Abbád tarafından zikredilmiştir. (TA.)

رَتَقَةٌ
**رَتَقَةٌ** ذ : hemen önce gelen şeye bak.

رَتْقَآءُ
**رَتْقَآءُ** ذ , bir kadına uygulanır, (AHeyth, S, Mgh, Msb, K,) yahut bir kıza, (Lth,) [ve ayrıca bir dişi deveye, (bkz. 1, son cümle,)] Impervia coëunti; (S, Msb, K;) vajinanın meatusu kapalı olan: (S, * Msb:) yahut **مَبَال**’dan [yahut meatus urinarius’tan] başka açıklığı olmayan: (Lth, Mgh, K:) yahut **فَرْج**’i öyle büzülmüş olan ki **ذَكَر** güçlükle, yahut hiç, geçemez. (AHeyth.)

رِتَاقٌ
**رِتَاقٌ** ذ [Sınırlarından] iki parça bezin, kenarlarından ( **يُرْتَقَانِ** ) birbirine dikilmesiyle [oluşan] bir elbise. (Lth, S, K.) Bundan dolayı bir râcizin sözü:
جَارِيَ بَيْضَآءُ فِى رِتَاقِ
تُدِيرُ طَرْفًا أَكْحَلَ المَآقِى
[Bir **رِتَاق** içinde beyaz bir câriye; göz pınarları kara olan gözleri çevirip durur.] (Lth, S. *)

رُتُوقٌ
**رُتُوقٌ** ذ Ulaşılamazlık, yahut yaklaşılamazlık; (**مَنَعَةٌ**, [K’nın bazı nüshalarında **الخنعة** yanlışlıkla **المَنَعَةُ** yerine konmuştur,]) ve kudret; ve yüksek, yahut yüce, mertebe. (Ibn-‘Abbád, K, TA.)

رَاتِقٌ
**رَاتِقٌ** ذ [**سَحَابٌ رَاتِقٌ** için] kapanan, yahut birleşen bulutlar. (AHn, TA.) ― -b2- **هُوَ الفَاتِقُ الرَّاتِقُ** (varsayılan mecaz:) O, emrin yahut hükmün sahibidir; öyle ki açar ve kapar, ve daraltır ve genişletir. (Har p. 208.) [Ayrıca **مِخْلَطٌ**’a bak.]

فَرْجٌ أَرْتَقُ
**فَرْجٌ أَرْتَقُ** ذ Yanları birbirine yapışan bir vulva. (TA.)

مَرْتُوقٌ
**مَرْتُوقٌ** ذ : **رَتْقٌ**’a bak.

مَرْتَتِقٌ
**مَرْتَتِقٌ** ذ Çiçekleri henüz çanak yapraklarından çıkmamış ot. (TA, md. **صوح**’ta.) [**مُرْتَفِقٌ** maddesinde zikredilen bir beyit üzerine notlara bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَتَقَ
رَتَقَ I ,  U ( n. ac. رَتْق 1 ),
a.  Closed or sewed up; joined, repaired.

اِرْتَتَقَ
اِرْتَتَقَ VIII ,
a.  Was closed up &c.

رُتُوْق
رُتُوْق 27 ,
a.  Inaccessibleness unapproachableness.

الرَّاتِق والفَاتِق
الرَّاتِق والفَاتِق
a.  The closer & the opener:  i.e. the possessor of command or rule.

##### Türkçe

رَتَقَ
رَتَقَ I , U (mastar: **رَتْق** 1),
a. Kapattı veya dikti; birleştirdi, onardı.

اِرْتَتَقَ
اِرْتَتَقَ VIII,
a. Kapandı vb.

رُتُوْق
رُتُوْق 27,
a. Ulaşılamazlık, yaklaşılamazlık.

الرَّاتِق والفَاتِق
الرَّاتِق والفَاتِق
a. Kapatan ve açan: yani emir veya hüküm sahibi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رتق
رَتَقَ - يَرْتُقُ (رَتَقَ - يَرْتِقُ) - رَتْق
رَتَقَ - يَرْتُقُ (رَتَقَ - يَرْتِقُ) + كائن + شيئاً: ضد " فتق ": يلحم فتقه ويصلحه ويجعله يلتئم: يُقَرِّب كائنين إلى بعضهما بعضاً ثم يجعلهما مرتبطين برباط أو وثاق بحيث يبقيان ملتصقين متلازمين
رَتْق: اسم فعل " رَتَقَ - يَرْتُقُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " رَتَقَ - يَرْتُقُ ": الشيء الذي التأم والتحم بعد أن كان مفتوقاً منفصلاً إلى شيئين أو أكثر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " جمع كائنين بالخياطة أو المسامير أو الدبابيس أو الحبال"، وهي:
صَلَبَ - يَصْلِبُ (صَلَبَ - يَصْلُبُ)، خَاطَ - يَخيْطُ، رَتَقَ - يَرْتُقُ (رَتَقَ - يَرْتِقُ)، دَسَرَ - يَدْسُرُ، حَبَلَ - يَحْبُلُ، زَمَلَ - يَزْمُل

رتق
 	﴿أولم يرى الذين كفروا أن السماوات والأرض كانتا رتقا ففتقناهما وجعلنا من الماء كل شيء حي أفلا يؤمنون(30)﴾ الأنبياء
مختار الصحاح
● [رتق] ر ت ق: الرَّتْقُ ضد الفتق وقد رَتَقَ من باب نصر فارْتَتَقَ أي التأم ومنه قوله تعالى ﴿كانتا رتقا ففتقناهما﴾
معجم الفرائد القرآنية:
ر ت ق
"رَتْقاً" في قوله تعالى " أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا" (30) الأنبياء .
الرَّتْقُ : الضم والالتحام، وهو ضد الفتق، ومعنى الآية أن السموات والأرض كانتا منضمتين إلى بعضهما لا فرجة بينهما .
الراغب
رتق
- الرتق: الضمن والالتحام، خلقة كان أم صنعة، قال تعالى: }كانتا رتقا ففتقناهما{ [الأنبياء/30]، أي: منضمتين، والرتقاء: الجارية المنضمة الشفرين، وفلان راتق وفاتق في كذا، أي: هو عاقد وحال.
ملخص اللسان
1.    الرَّتْقُ: ضدّ الفَتْق. ابن سيده: الرَّتْقُ إِلحام الفَتْق وإِصلاحُه. رَتَقَه يَرْتُقُه ويَرْتِقُه رَتْقاً فارْتَتَق أَي التأَم.
2.    والراتق: المُلْتَئم من السحاب
لسان العرب
● - رتق: الرَّتْقُ: ضدّ الفَتْق. ابن سيده: الرَّتْقُ إِلحام الفَتْق    وإِصلاحُه. رَتَقَه يَرْتُقُه ويَرْتِقُه رَتْقاً فارْتَتَق أَي التأَم. يقال:    رَتَقْنا فَتْقَهم حتى ارْتَتَق، والرَّتْق: المَرْتوق. وفي التنزيل:    أَوَلم يرَ الذين كفروا أَن السماواتِ والأَرضَ كانتا رَتْقاً ففتَقْناهما؛    قال بعض المفسرين: كانت السموات رتْقاً لا ينزل منها رَجْع، وكانت    الأَرض رتْقاً ليس فيها صَدْع ففتقهما الله تعالى بالماء والنبات رِزْقاً    للعباد. قال الفراء: فُتِقت السماء بالقَطر والأَرض بالنبْت، قال: وقال كانتا    رتقاً ولم يقل رَتْقَيْنِ لأَنه أُخذ من الفعل، وقال الزجاج: قيل رتقاً    لأن الرتق مصدر؛ المعنى كانتا ذواتي رَتْق فجعلتا ذواتي فَتْق. وروى    عكرمة عن ابن عباس أَنه سئل عن الليل: هل كان قبل النهار؟ فتلا أَن السماوات    والأَرضَ كانتا رَتْقاً، قال: والرَّتْق الظُّلمة. وروى أَيضاً عن ابن    عباس قال: خلق الله الليل قبل النهار، وقرأَ: كانتا رتقاً ففتقْناهما، قال:    هل كان إِلاَّ ظُلَّة أَو ظُلْمة؟ والراتق: المُلْتَئم من السحاب؛ وبه    فسر أَبو حنيفة قول أَبي ذؤيب:    يُضِيء سَناه راتِقٌ مُتَكشِّفٌ،    أَغرُّ، كمِصْباحِ اليَهُود، أَجُوجُ    ويروى: دَلوج أَي يَدْلُج بالماء. والرَّتَق، بالتحريك: مصدر قولك    رَتِقَت المرأَة رَتَقاً، وهي رَتْقاء بيِّنة الرَّتَقِ: التصق خِتانُها فلم    تُنَل لارْتِتاق ذلك الموضع منها، فهي لا يُستطاع جِماعها. أبو الهيثم:    الرَّتْقاء المرأَة المُنضَمّة الفرج التي لا يكاد الذكر يجوز فرجَها    لشدَّة انضمامه. وفرجٌ أَرْتَقُ: ملتزِق، وقد يكون الرتَقُ في الإِبل.    والرِّتاقُ: ثوبان يُرْتَقانِ بحواشيهما؛ قال:    جارِية بَيْضاء في رِتاقِ،    تُدِيرُ طَرْفاً أَكْحَلَ المَآقِي    والرُّتْقُ والرَّتَقُ: خَلَلُ ما بين الأَصابع.
مقاييس اللغة:
رتق
القاموس المحيط:
الرَّتْقُ ضِدُّ الفَتْقِ، ومُحرَّكةً جَمْعُ رَتَقَةٍ، وهي الرُّتْبَةُ. والرَّتَقَةُ أيضاً مَصْدَرُ قولكَ امرأةٌ رتْقاءُ، بَيِّنَةُ الرَّتَقِ لا يُسْتَطاعُ جِماعُها، أو لا خَرْقَ لها إلاَّ المَبالُ خاصَّةً. وككتابٍ ثَوْبانِ يُرْتَقانِ بحَواشِيهما. ورُتْقَةُ السِرَّيْنِ، بالضم مَرْسًى بِبَحْرِ اليَمنِ. والرُّتوقُ الخَنَعَةُ، والعِزُّ والشَّرَفُ. وارْتَتَقَ الْتَأَمَ.
تاج العروس:
رتق
الرَّتقُ : شَدُّ الفَتْقِ وقالَ ابنُ سِيدَه : الرَّتْق : إِلحامُ الفَتْقِ وإِصْلاحُه قالَ اللهُ تَعالى : " كانَتَا رَتْقاً ففَتَقْناهُمَا " قالَ ابنُ عَرَفَةَ : أي : كانَاتَا مُصْمَتَتَيْنِ مُنْضَمَّتَيْنِ لا فُرْجَةَ بينَهُما ففَتَقْناهُما بالمَطَرِ والنَّباتِ وقال الأَزهَرِيُّ : أَرادَ كانَتْ سماءً مُرْتَتَقَةً وأَرْضاً مُرْتَتَقَةً ففَتَقَ اللّهُ السماءَ فجَعَلها سَبْعاً ومن الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ وقالَ اللّيْثُ : كانت السَّمواتُ رَتْقاً : لا يَنزِلُ منها رَجْعٌ وكانت الأَرْضُ رَتْقاً : لا يَكُونُ فيها صَدْعٌ حَتّى فَتَقَها اللّهُ بالماءَ والنَّباتِ رِزْقاً للعِبادِ وقال الفَرّاءُ : وإِنّما لم يَقُل : رَتْقَيْن لأَنَّه أُخِذَ من الفِعْلِ وقال الزَّجّاجُ : قِيلَ : رَتْقاً لأنَّ الرّتْقَ مَصْدَر المَعْنى كانَتا ذَوَيْ رَتْقٍ فجُعِلَتا ذواتَى فَتْقٍ . وقالَ ابنُ عَبّاد : الرتَقُ مُحَرَّكَةً : جمعُ رَتَقَةٍ مُحَركَةً أَيضاً وهي الرُّتْبَةُ هكذا هو بضَمِّ الرّاءَ في سائِر النُّسَخ والصَّوابُ الرتَّبَة محَرّكَةً وهو خَلَلُ ما بينَ الأَصابِعَ . والرَّتَقَةُ أيضاً هكذا في النَّسَخ والصوابُ : والرَّتَقُ أَيضاً : مَصْدَر قولِكَ : رَتِقَت المَرْأةُ رَتَقاً فهي امْرَأَةٌ رَتْقاءُ بَيِّنَةُ الرَّتَقِ الْتَصَق خِتانُها فلم تُنَلْ لارْتِتاقِ ذلك المَوْضِع مِنها فهي لا يُسْتَطاعُ جماعُها أَو هي الَّتِي لا خَرْقَ لَها إِلاّ المَبالُ خاصَّةً قالَهُ اللَّيْث وقالَ أَبو الهَيْثَم : الرَّتقاءُ : المَرأَةُ المُنْضَمَّةُ الفَرْج الَّتِي لا يَكادُ الذَّكَرُ يَجوزُ فَرْجَها لشِدَّةِ انْضِمامه . والرِّتاقُ ككِتابٍ : ثوْبانِ يُرْتَقانِ بحَواشِيهِما قالَهُ اللَّيْثُ وأَنْشدَ :
" جارِيَةٌ بَيْضاءُ في رِتاقِ
" تُدِيرُ طَرفاَّ أَكحَلَ المَآقِي ورتْقَةُ السَّريْنِ بالضَّمِ : مَرْسَى ببَحْرِ اليَمَنِ دُونَ الشُّقّانِ والسِّرَّيْن بكسرِ السمينِ وفتح الرّاءَ المُشَدَّدَةِ وقد سبقَ للمصَنِّفِ في " س ر ر " أَنّها : قريَةّ على السّاحِل بينَ حَلْىٍ وجُدَّةَ . والرُّتُوقُ بالضَّمِّ : الخَنَعَهُّ هكذا في سائِرِ النُسَخ وقد مَرَّ له في : " خ ن ع " أَنَّه الفَجْرَةُ والرِّيَبةُ ونَصّ المُحيطِ : المَنَصة وهو الصّوابُ والعِزُ والشَّرَفُ . وارتَتَقَ الشَّيءُ : الْتَأَمَ وقد رَتَقَه رَتْقاً قالَ أَوْسُ بن حَجَر :
فأَصْبَحَ الرَّوْضُ والقِيعانُ مُمْرِعَةً ... من بين مُرْتَتق منها ومُنْصاحِ ومما يُسْتَدْرَك عليه : رَتَقَه يَرْتِقُه من حَدِّ ضَرَبَ فإِنَّ اقْتِصارَ المُصنِّفِ يُفهِمُ أَنَّه من حَدِّ نَصَرَ فقط وذَكَرَ الوَجْهيْنِ صاحبُ اللَسان . والرَّتْقُ : المَرْتُوق . والرّاتِقُ : المُلْتَئمُ من السّحابِ وبه فَسَّرَ أبو حَنيفَةَ قولَ أَبي ذُؤَيْبٍ :
يُضيءُ سَناهُ راتِقٌ مُتَكَشِّفٌ ... أَغَرُّ كمِصباحِ اليَهُودِ دَلُوجُ وفَرْجٌ أَرْتَقٌ : ملْتَزِقٌ وقد يكونُ الرَتَقُ في الإِبِلِ وبنو أرْتَقَ كأَحْمَدَ : مُلُوكُ الرُّومِ . ومن المَجازِ : رَتَقَ فَتْقَهُم أَي أصْلَحَ أَحوالَهم أو ذاتَ بَيْنِهم . والأَرْتِيقُ بالضم والمشهورُ الفَتْحُ : كُورةٌ من أَعْمالِ حَلَبَ من جِهَةِ القِبْلَةِ

##### Türkçe

رتق
**رَتَقَ** - **يَرْتُقُ** (**رَتَقَ** - **يَرْتِقُ**) - **رَتْق**
**رَتَقَ** - **يَرْتُقُ** (**رَتَقَ** - **يَرْتِقُ**) + bir varlık + bir şeyi: “**فتق**”ın zıddı: onun yırtığını diker ve onu düzeltir ve onu kaynaştırır: iki varlığı birbirine yaklaştırır, sonra onları bir bağ veya bağlayıcı ile bağlı kılar; öyle ki bitişik, birbirine yapışık, ayrılmaz kalırlar.
**رَتْق**: fiil adı “**رَتَقَ** - **يَرْتُقُ**”un ismidir: yine “**رَتَقَ** - **يَرْتُقُ**” fiilinin eylemiyle olan şeydir: daha önce yırtık, iki şeye veya daha fazlasına ayrılmış iken kaynaşıp birleşen şey.
Ve lafız, “iki varlığı dikişle veya çivilerle veya zımbalarla veya iplerle bir araya getirme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**صَلَبَ** - **يَصْلِبُ** (**صَلَبَ** - **يَصْلُبُ**)، **خَاطَ** - **يَخيْطُ**، **رَتَقَ** - **يَرْتُقُ** (**رَتَقَ** - **يَرْتِقُ**)، **دَسَرَ** - **يَدْسُرُ**، **حَبَلَ** - **يَحْبُلُ**، **زَمَلَ** - **يَزْمُل**

رتق
	﴿**أولم يرى الذين كفروا أن السماوات والأرض كانتا رتقا ففتقناهما وجعلنا من الماء كل شيء حي أفلا يؤمنون(30)**﴾ Enbiyâ

Muhtâr es-Sıhâh
● [**رتق**] ر ت ق: **الرَّتْقُ** **الفتق**ın zıddıdır; ve “nasara” bâbından **رَتَقَ** olmuştur, böylece **فارْتَتَقَ**; yani kaynaştı. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**كانتا رتقا ففتقناهما**﴾.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
ر ت ق
Yüce Allah’ın sözü “**أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ كَانَتَا رَتْقاً فَفَتَقْنَاهُمَا**” (30) Enbiyâ’daki “**رَتْقاً**”.
**الرَّتْقُ**: birleştirme ve kaynaştırma; ve o **الفتق**ın zıddıdır. Âyetin manası: gökler ve yer birbirine bitişik idi, aralarında bir açıklık yoktu.

Râgıb
رتق
- **الرتق**: birleştirme ve kaynaştırma; yaratılış olsun yahut sanat (yapım) olsun. Yüce Allah dedi ki: }**كانتا رتقا ففتقناهما**{ [Enbiyâ/30]; yani: bitişik. Ve **الرتقاء**: iki dudakçığı bitişik olan câriye. Ve falan kimse şu hususta **راتق** ve **فاتق**tır; yani: o bağlayan ve çözen (hâlleden)dir.

Lisân özeti
1. **الرَّتْقُ**: **الفَتْق**ın zıddı. İbn Sîde: **الرَّتْقُ** **الفَتْق**ı kaynatmak ve onu düzeltmektir. **رَتَقَه** **يَرْتُقُه** ve **يَرْتِقُه** **رَتْقاً**; böylece **فارْتَتَق**; yani kaynaştı.
2. Ve **الراتق**: buluttan kaynaşmış olan.

Lisânü’l-ʿArab
● - رتق: **الرَّتْقُ**: **الفَتْق**ın zıddı. İbn Sîde: **الرَّتْقُ** **الفَتْق**ı kaynatmak ve onu düzeltmektir. **رَتَقَه** **يَرْتُقُه** ve **يَرْتِقُه** **رَتْقاً**; böylece **فارْتَتَق**; yani kaynaştı. Denir ki: **رَتَقْنا فَتْقَهم** ta ki **ارْتَتَق**; ve **الرَّتْق**: **المَرْتوق**. Ve tenzilde: **أَوَلم يرَ الذين كفروا أَن السماواتِ والأَرضَ كانتا رَتْقاً ففتَقْناهما**; bazı müfessirler dedi ki: gökler **رتْقاً** idi, ondan **رَجْع** inmezdi; yer de **رتْقاً** idi, onda **صَدْع** yoktu; Allah Teâlâ ikisini su ve bitki ile, kullara rızık olarak, yardı. Ferrâ dedi ki: gök **القَطر** ile, yer **النبْت** ile yarıldı. Dedi ki: “**كانتا رتقاً**” dedi, “**رَتْقَيْنِ**” demedi; çünkü fiilden alınmıştır. Zeccâc dedi ki: **رتقاً** denildi; çünkü **الرتق** bir mastardır; mana: ikisi **رَتْق** sahibi idi; sonra ikisi **فَتْق** sahibi kılındı. İkrime, İbn Abbâs’tan rivayet etti: ona gece hakkında soruldu: gündüzden önce miydi? O da “gökler ve yer **رَتْقاً** idi”yi okudu; dedi ki: **الرَّتْق** karanlıktır. Yine İbn Abbâs’tan rivayet etti: Allah geceyi gündüzden önce yarattı; ve okudu: **كانتا رتقاً ففتقْناهما**; dedi ki: bir gölgelik yahut bir karanlıktan başka ne vardı? Ve **الراتق**: buluttan kaynaşmış olan; bununla Ebû Hanîfe, Ebû Züeyb’in sözünü tefsir etti:
**يُضِيء سَناه راتِقٌ مُتَكشِّفٌ،
أَغرُّ، كمِصْباحِ اليَهُود، أَجُوجُ**
Ve şöyle de rivayet edilir: **دَلوج**; yani su ile gece yürür. Ve **الرَّتَق** (harekeli): “**رَتِقَت** المرأة **رَتَقاً**” sözünün mastarıdır; o, **رَتْقاء**dır, **الرَّتَق**ı açıkça belli: onun sünnet yeri yapıştı; o yerin kaynaşması sebebiyle ona erişilmez; bu yüzden onunla cinsel birleşme mümkün olmaz. Ebû’l-Heysem: **الرَّتْقاء**; ferci bitişik olan kadındır; ferci şiddetli bitişikliği sebebiyle erkeklik organı neredeyse onun fercinden geçmez. Ve **فرجٌ أَرْتَقُ**: yapışık; ve **الرتَق** develerde de olabilir. Ve **الرِّتاقُ**: iki elbise; kenarlarıyla birbirine dikilir; dedi ki:
**جارِية بَيْضاء في رِتاقِ،
تُدِيرُ طَرْفاً أَكْحَلَ المَآقِي**
Ve **الرُّتْقُ** ve **الرَّتَقُ**: parmaklar arasındaki boşluğun kusuru.

Mekâyîsü’l-Luğa:
رتق

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الرَّتْقُ** **الفَتْق**ın zıddıdır; ve harekeli olarak **رَتَقَةٍ**’nin çoğuludur; o da **الرُّتْبَةُ**dir. Ve **الرَّتَقَةُ** da: “**امرأةٌ رتْقاءُ**” sözünün mastarıdır; **الرَّتَق**ı belli: onunla cinsel birleşme mümkün olmaz; yahut onun için, özellikle idrar yolu dışında, bir delik yoktur. Ve “**ككتابٍ**” gibi: kenarlarıyla birbirine dikilen iki elbise. Ve **رُتْقَةُ السِرَّيْنِ** (ضم ile): Yemen denizinde bir demirleme yeridir. Ve **الرُّتوقُ**: **الخَنَعَةُ**; ve izzet ve şeref. Ve **ارْتَتَقَ**: kaynaştı.

Tâcü’l-ʿArûs:
رتق
**الرَّتقُ**: **الفَتْق**ı sıkıca bağlamak. İbn Sîde dedi ki: **الرَّتْق**: **الفَتْق**ı kaynatmak ve onu düzeltmektir. Yüce Allah dedi ki: “**كانَتَا رَتْقاً ففَتَقْناهُمَا**”. İbn Arafe dedi ki: yani: ikisi, aralarında bir açıklık olmaksızın, tıkalı, bitişik idi; sonra ikisini yağmur ve bitki ile yardık. Ezherî dedi ki: murat, kaynaştırılmış bir gök ve kaynaştırılmış bir yer idi; sonra Allah göğü yardı da onu yedi yaptı; yerden de onların benzerini. Leys dedi ki: gökler **رَتْقاً** idi: ondan **رَجْع** inmezdi; yer de **رَتْقاً** idi: onda **صَدْع** olmazdı; ta ki Allah onu su ve bitki ile, kullara rızık olarak, yarıncaya kadar. Ferrâ dedi ki: ancak “**رَتْقَيْن**” demedi; çünkü fiilden alınmıştır. Zeccâc dedi ki: **رَتْقاً** denildi; çünkü **الرّتْق** mastardır; mana: ikisi **رَتْق** sahibi idi; sonra ikisi **فَتْق** sahibi kılındı. İbn Abbâd dedi ki: **الرتَقُ** (harekeli): **رَتَقَةٍ**’nin (harekeli) çoğuludur; o da **الرُّتْبَةُ**dir; bütün nüshalarda râ’nın dammesiyle böyledir; doğrusu **الرتَّبَة** (harekeli)dir; o, parmaklar arasındaki boşluğun kusurudur. Ve **الرَّتَقَةُ** da nüshalarda böyledir; doğrusu: ve **الرَّتَقُ** da: “**رَتِقَت** المرأة **رَتَقاً**” sözünün mastarıdır; o, **رَتْقاء** bir kadındır, **الرَّتَق**ı belli: onun sünnet yeri yapıştı; o yerin kaynaşması sebebiyle ona erişilmez; bu yüzden onunla cinsel birleşme mümkün olmaz; yahut o, özellikle idrar yolu dışında, bir deliği olmayan kimsedir; bunu Leys söyledi. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الرَّتقاء**: ferci bitişik olan kadındır; ferci şiddetli bitişikliği sebebiyle erkeklik organı neredeyse onun fercinden geçmez. Ve **الرِّتاقُ** “**ككِتابٍ**” gibi: kenarlarıyla birbirine dikilen iki elbise; bunu Leys söyledi; ve şu beyti okudu:
" **جارِيَةٌ بَيْضاءُ في رِتاقِ**
" **تُدِيرُ طَرفاَّ أَكحَلَ المَآقِي**
Ve **ورتْقَةُ السَّريْنِ** (ضم ile): Yemen denizinde, **الشُّقّان**’ın aşağısında bir demirleme yeridir. Ve **السِّرَّيْن** (sîn’in kesri ve şeddeli râ’nın fethi ile); müellifin “س ر ر”de daha önce geçti: o, sahilde, **حَلْىٍ** ile Cidde arasında bir köydür. Ve **الرُّتُوقُ** (ضم ile): **الخَنَعَهُّ**; bütün nüshalarda böyledir; onun “خ ن ع”da, bunun **الفَجْرَةُ** ve **الرِّيَبةُ** olduğunu daha önce geçirdi; **المحيط**’in nassı: **المَنَصة**; ve o doğrudur. Ve izzet ve şeref. Ve **ارتَتَقَ** şey: kaynaştı; ve onu **رَتَقَه** **رَتْقاً**. Evs b. Hacer dedi ki:
**فأَصْبَحَ الرَّوْضُ والقِيعانُ مُمْرِعَةً ... من بين مُرْتَتق منها ومُنْصاحِ**
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رَتَقَه يَرْتِقُه** “**ضَرَبَ**” haddindendir; çünkü müellifin kısaltması, onun yalnız “**نَصَرَ**” haddinden olduğunu düşündürür; iki vechi **اللَسان** sahibi zikretti. Ve **الرَّتْقُ**: **المَرْتُوق**. Ve **الرّاتِقُ**: buluttan kaynaşmış olan; bununla Ebû Hanîfe, Ebû Züeyb’in sözünü tefsir etti:
**يُضيءُ سَناهُ راتِقٌ مُتَكَشِّفٌ ... أَغَرُّ كمِصباحِ اليَهُودِ دَلُوجُ**
Ve **وفَرْجٌ أَرْتَقٌ**: yapışık; ve **الرَتَق** develerde de olabilir. Ve **بنو أرْتَقَ** “**كأَحْمَدَ**” gibi: Rum krallarıdır. Ve mecazdandır: **رَتَقَ فَتْقَهُم**; yani: onların hallerini yahut aralarındaki bağı düzeltti. Ve **الأَرْتِيقُ** (ضم ile; meşhur olan fetihtir): Halep amellerinden, kıble cihetinden bir **كُورة**dur.
