# رتق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رتق

الرتق: شد الفتق، وقال ابن سيده: الرتق: إلحام الفتق وإصلاحه، قال الله تعالى:  كانتا رتقا ففتقناهما  قال ابن عرفة: أي: كاناتا مصمتتين منضمتين لا فرجة بينهما، ففتقناهما بالمطر والنبات، وقال الأزهري: أراد كانت سماء مرتتقة وأرضا مرتتقة، ففتق الله السماء فجعلها سبعا، ومن الأرض مثلهن، وقال الليث: كانت السموات رتقا: لا ينزل منها رجع، وكانت الأرض رتقا: لا يكون فيها صدع، حتى فتقها الله بالماء والنبات رزقا للعباد، وقال الفراء: وإنما لم يقل: رتقين، لأنه أخذ من الفعل، وقال الزجاج: قيل: رتقا، لأن الرتق مصدر، المعنى كانتا ذوي رتق، فجعلتا ذواتى فتق. وقال ابن عباد: الرتق محركة: جمع رتقة محركة أيضا وهي الرتبة هكذا هو بضم الراء، في سائر النسخ، والصواب الرتبة، محركة، وهو خلل ما بين الأصابع. والرتقة أيضا هكذا في النسخ، والصواب: والرتق أيضا: مصدر قولك: رتقت المرأة رتقا، فهي امرأة رتقاء بينة الرتق، التصق ختانها فلم تنل، لارتتاق ذلك الموضع منها، فهي لا يستطاع جماعها، أو هي التي لا خرق لها إلا المبال خاصة قاله الليث، وقال أبو الهيثم: الرتقاء: المرأة المنضمة الفرج التي لا يكاد الذكر يجوز فرجها لشدة انضمامه. والرتاق ككتاب: ثوبان يرتقان بحواشيهما قاله الليث، وأنشد:
  جارية بيضاء في رتاق
  تدير طرفا أكحل المآقي ورتقة السرين، بالضم: مرسى ببحر اليمن دون الشقان والسرين، بكسر السمين وفتح الراء المشددة، وقد سبق للمصنف في  س ر ر  أنها: قرية على الساحل بين حلى وجدة. والرتوق، بالضم: الخنعه هكذا في سائر النسخ، وقد مر له في:  خ ن ع  أنه الفجرة والريبة، ونص المحيط: المنصة، وهو الصواب والعز والشرف. وارتتق الشيء: التأم وقد رتقه رتقا قال أوس بن حجر:
  فأصبح الروض والقيعان ممرعة                      من بين مرتتق منها ومنصـاح ومما يستدرك عليه: رتقه يرتقه، من حد ضرب، فإن اقتصار المصنف يفهم أنه من حد نصر فقط، وذكر الوجهين صاحب اللسان. والرتق: المرتوق. والراتق: الملتئم من السحاب، وبه فسر أبو حنيفة قول أبي ذؤيب:
  يضيء سناه راتق متكشف                      أغر كمصباح اليهود دلوج وفرج أرتق: ملتزق، وقد يكون الرتق في الإبل، وبنو أرتق، كأحمد: ملوك الروم. ومن المجاز: رتق فتقهم، أي أصلح أحوالهم، أو ذات بينهم. والأرتيق، بالضم، والمشهور الفتح: كورة من أعمال حلب من جهة القبلة.

### Türkçe

**الرتق**: **الفتق**’i sıkmak. İbn Sîde dedi ki: **الرتق**: **الفتق**’i yapıştırmak ve onu düzeltmek. Allah Teâlâ dedi ki: **كانتا رتقا ففتقناهما**. İbn ‘Arefe dedi ki: yani: ikisi bitişik, birbirine yapışık idi; ikisi arasında hiçbir aralık yoktu; sonra biz ikisini yağmur ve bitki ile yardık. Ezherî dedi ki: murad, göğün **مرتتقة** olması ve yerin **مرتتقة** olması idi; Allah göğü yardı da onu yedi (kat) yaptı; yerden de onların benzerini (yaptı). Leys dedi ki: gökler **رتقا** idi: onlardan geri dönüş (yağmur) inmezdi; yer **رتقا** idi: onda yarık olmazdı; nihayet Allah onu su ve bitki ile, kullara rızık olarak yardı. Ferrâ dedi ki: **رتقين** demedi; çünkü fiilden alınmıştır. Zeccâc dedi ki: **رتقا** denildi; çünkü **الرتق** bir mastardır; mâna: ikisi **رتق** sahibi idi; sonra ikisi **فتق** sahibi kılındı.

İbn ‘Abbâd dedi ki: **الرتق** (harekeli): **رتقة**’nin (harekeli) de cem‘idir; o da **الرتبة**’dir; işte bu, **الراء**’ın zammesi iledir; diğer bütün nüshalarda böyledir; doğrusu **الرتبة**’dir (harekeli); o, parmaklar arasındaki bir bozukluktur. **الرتقة** da yine nüshalarda böyledir; doğrusu: **والرتق** da: “**رتقت المرأة رتقا**” sözünün mastarıdır; o hâlde o, **امرأة رتقاء**dır; **الرتق**’ı apaçık (belli)dir: onun sünnet yeri yapışmıştır; o yüzden (erkek) ona erişmez; o yerinin ondan **ارتتاق** etmesinden dolayı; artık onunla cinsel birleşme mümkün olmaz; yahut o, kendisinde **المبال**’dan başka hiçbir delik olmayan kimsedir; bunu Leys söyledi. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الرتقاء**: ferci bitişik olan kadındır; onun bitişikliğinin şiddetinden dolayı erkeklik organı neredeyse onun fercinden geçmez.

**الرتاق** (kitap vezninde): kenarlarıyla birbirine **يرتقان** edilen iki elbise; bunu Leys söyledi. Şu beyti okudu:
  Beyaz bir câriye, bir **رتاق** içinde,
  Sürmeli göz kapaklı bir bakışı çevirip durur.

**ورتقة السرين** (zamme ile): Yemen denizinde, **الشقان** ile **السرين**’in aşağısında bir demirleme yeri. **السرين** ( **السين**’in kesresi ve şeddeli **الراء**’ın fethası ile); musannifin daha önce **س ر ر** maddesinde, onun: Huly ile Cidde arasında sahil üzerinde bir köy olduğunu (söylediği) geçmiştir.

**والرتوق** (zamme ile): **الخنعه**; diğer bütün nüshalarda böyledir; onun **خ ن ع** maddesinde, bunun **الفجرة** ve **الريبة** olduğunu söylediği geçmiştir. **المحيط**’in nassı: **المنصة**’dır; doğru olan budur; ve izzet ve şeref.

**وارتتق الشيء**: birleşti; ve onu **رتقه رتقا** ile birleştirmiştir. Evs b. Hacer dedi ki:
  Böylece çayır ve düzlükler otlu oldu,
  Onlardan birleşmiş olan ile açılmış olan arasından.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رتقه يرتقه**, **ضرب** bâbından; çünkü musannifin yalnız (bir bâb ile) yetinmesi, onun sadece **نصر** bâbından olduğunu düşündürür; iki vecih(=iki bâb)ı **اللسان** sahibi zikretti.

**والرتق**: **المرتوق**. **والراتق**: buluttan bitişik olan; bununla Ebû Hanîfe, Ebû Züeyb’in şu sözünü tefsir etti:
  Onun parıltısını, açılmış bir **راتق** aydınlatır,
  Yahudilerin kandili gibi parlak, karanlıkta yürüyen.

**وفرج أرتق**: yapışık; **الرتق** develerde de olabilir. **وبنو أرتق** (Ahmed gibi): Rum kralları.

Mecazdandır: **رتق فتقهم**; yani onların hâllerini düzeltti; yahut aralarını düzeltti.

**والأرتيق** (zamme ile; meşhur olan fetha): kıble ciheti tarafından Halep amellerinden bir **كورة**.
