# رتل (ر-ت-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Tırtıl demektir

- Harfler: ر - ت - ل
- Kur'an'da: 4 geçiş · 2 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَرْتِيلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | تَفْعِيلًا | Tane tane okumak | 2 | 2 | [25:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/25:32.md) |
| [وَرَتَّلْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعَّلْنَاهُ | Ve onu tane tane okuduk | 1 | 1 | [25:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/25:32.md) |
| [وَرَتِّلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%91%D9%84%D9%90.md) | وَفَعِّلِ | Ve tane tane oku | 1 | 1 | [73:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/73:4.md) |

## Mücavir kökler — 9 mücavir (15 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
2. [جمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Erkek deve demektir
3. [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
4. [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sibat(Te) kayış demektir
5. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Zade : Azık demektir
6. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
7. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Nezle” konaklama yeri demektir
8. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
9. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رتل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md), [نسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%82.md), [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md), [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [هذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Parçaların birbirine binmeden, aralarında kusursuz ve dengeli boşluklar bulunarak sırayla dizilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin indirilişinde ve okunuşunda harflerin, kelimelerin ve anlamların tane tane, açık ve ahenkli biçimde sıralanması |
| Çekirdek Özet 3 | Sistematik, basamaklı, düzenli ve yapısal süreklilik arz eden dizilim nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca tecvid makamıyla şarkı söyler gibi güzel sesle okumaya indirgeyip indiriliş, tertip ve inşa boyutunu dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رت | Sağlam birleştirme, kapama, birbirine bağlama ve sıralı düzen kurma ([رتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82.md) kökünde bitişik ve kapalı olma, [رتع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D8%B9.md) kökünde genişlik ve yayılım içinde düzenli hareket etme) | ل | Düzen ve intizam hareketine akıcılık, yönelim, eklemleme ve her bir birimin ayrışarak düzgün bir hat boyunca dizilmesi anlamını katmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Dizilimin başlangıç noktasını, bilinçli ve iradi bir düzenlemenin başını temsil eder |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Her bir parçanın sınırını, işaretlenmiş aralığını ve birbirine karışmasını önleyen ayrım çizgisini simgeler |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sıralanan birimlerin düz bir hat boyunca sevk edilmesini, yönlendirilmesini ve kesintisiz akışını sağlar |
| رتل | Başlatılan bir dizilimde unsurların sınırlarının korunarak düz bir hat üzerinde ahenkle akıtılması | Her parçanın kendi sınırını koruduğu, birbirini ezmediği, intizamlı ve yönlendirilmiş sıralı diziliş hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağızdaki dişlerin birbirine binmeden, üst üste binmeksizin, aralarında hafif ve nizamlı boşluklarla tertemiz ve düzgün dizilişi (ثغر رتل ورجل رتل الأسنان) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde dişlerin beyazlığı, parlaklığı ve kusursuz nizamını anlatmak üzere رَتِل sıfatı kullanılmış; dizili inciler gibi intizamlı diş yapısı şahit getirilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Sözün veya okumanın aceleye getirilmeden, her kelime ve harfin hakkı verilerek tane tane, duraklarına riayet edilerek telaffuz edilmesi anlamında (رتل الكلام ترتيلا إذا تمهل فيه وأحسن تأليفه) kullanımı yerleşiktir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök رتل, dizilim, sıralanma, nizam ve intizam dairesinde erken dönem Sami dillerinde parçaların ardışık ve uyumlu yerleşimi kavramsal alanıyla kesişir. Diş dizisinin kusursuzluğu ve aralıklı nizamından türeyen bu semantik çekirdek, Arapçada hem fiziksel bir katar veya dizi (رَتَل) hem de sözün veya vahyin teenniyle, fasılalarla ve açık seçik biçimde dizilimi (ترتيل) yönünde özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan r-t-l biçiminde yaygın bir üçlü kök görülmemekle birlikte, düzenli dizme ve sayma anlamını taşıyan r-t-h veya r-t-m kök varyantlarıyla semantik paralellikler kurulur. Arapçada kök, seslerin ve parçaların birbirini perdelemeden, belirli mesafeler ve uyumlar gözetilerek ardı ardına sıralanması nizamını korumuş, vahiy terminolojisinde metnin hem nüzul sırasını hem de tilavet disiplinini inşa eden temel bir kavrama dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رتل kökünden türeyen رَتَل ve تَرْتِيل | Dişlerin üst üste binmeden nizamlı dizilişinden sözün tane tane, açık ve duraklı tertibine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sıralama ve ritmik dizilim semantik matrisi | Akraba Sami dillerinde ritmik ve sıralı dizme kökleriyle fonosemantik akrabalık | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رتل | Anlamlı | Düzenli dizilme, tane tane sıralanma | Dişlerin veya sözün dengeli aralıklarla intizamlı dizilişi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رلت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| ترل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| تلر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kullanımda bulunmayan harf dizilişidir | Kur'an'da geçmez |
| لرت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyondur | Kur'an'da geçmez |
| لتر | Anlamlı | Eksiltme, noksanlaştırma | Bir şeyi eksiltmek, kesmek veya azaltmak | Hedef kökle zıtlaşan eksilme yönü; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رتل | Merkez | Tane tane, dengeli ve intizamlı diziliş | Parçaların birbirine binmeden aralıklı ve kusursuz sıralanması | Hem biçimsel hem anlamsal durakları koruyarak icra edilen tertip |
| [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md) | Komşu | İpe inci dizer gibi bir araya getirme | Unsurları tek bir bağ veya çizgi üzerinde birleştirme vurgusu | Dışsal bir bağla bir arada tutulan nizam |
| [نسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%82.md) | Komşu | Birbirini takip eden sıra ve intizam | Unsurların peş peşe ve bir örnek dizilmesi | Benzer parçaların tekdüze ardışıklığı |
| [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) | Komşu | Ardından gelme, izleme | Bir unsurun diğerinin arkasından kesintisiz yürümesi | İtiat ve takip merkezli sıralanış |
| [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) | Komşu | Toplayıp bir araya getirerek okuma | Dağınık parçaları birleştirip seslendirme | Derleme ve okuma eyleminin bütünü |
| [هذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1.md) | Zıt | Hızlı, anlamsız, saçma ve kontrolsüz söz söyleme | Parçaların birbirine girdiği, ölçüsüz ve bozuk konuşma | Tartısız, nizamsız ve laçka söz üretimi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رتل | Düzenli diziliş, tane tane sıralama | Unsurların birbirini ezmeden nizamla tertip edilmesi | Kesin |
| Latince | articulare, ordinare | Eklemli dizmek, tane tane ayırmak | Parçaları eklem yerlerinden ayırarak ve sıraya koyarak telaffuz etme | Güçlü |
| İngilizce | articulate, chant with measured cadence | Tane tane söylemek, ölçülü sıralamak | Sözün veya parçaların net aralıklarla ve ölçüyle söylenmesi | Güçlü |
| Almanca | artikulieren, wohlgeordnet vortragen | Tane tane telaffuz etmek, nizamla sunmak | Sesleri ve düşünceleri net aralıklarla sıralayarak ifade etme | Güçlü |
| Fransızca | articuler, scander | Boğumlamak, hece hece ölçülü okumak | Metni ritmik ve anlaşılır duraklarla icra etme | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَرْتِيلًا / وَرَتَّلْنَاهُ | Vahyin zamana yayılarak, sindire sindire, parça parça ve nizamla indirilmesi | Vahyin toptan bir defada indirilmeyişinin hikmetini açıklayan nüzul bağlamı (Furkān [25:32](https://lisan.digital/tr/ayet/25:32.md)) |
| وَرَتِّلِ / تَرْتِيلًا | Vahyin gece ibadetinde acele edilmeksizin, harf harf, tane tane ve tefekkürle okunması | Gece kalkışı ve zihni inşa sürecinde ilahi kelamın telaffuz ve tefekkür disiplini (Müzzemmil [73:4](https://lisan.digital/tr/ayet/73:4.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin tenzili ve kelam sıfatı | Vahyin bir anda değil de tertil üzere parça parça indirilmesinin kalbi pekiştirme (tesbitü'l-fuad) hikmeti | İlahî hitabın insan idrakine tedrici ve nizamlı nakşolması |
| Fıkıh | Kıraat ve namaz hükümleri | Namazda kıraatin süratle değil tertil üzere yapılmasının vücub veya mendub oluşu | Harflerin mahreçlerine riayet ve kıraatte ta'dîl-i erkân |
| Tefsir | Kur'an'ın tertibi ve nüzul usulü | Ayetlerin hem kendi içindeki fonetik ve semantik ahengi hem de nüzul sırasındaki hikmetli tertip | Lafız ile mana arasındaki açık seçiklik ve tenasüp |
| Hadis | Kur'an tilaveti ve sünnet | Hz. Peygamber'in kıraatinin harf harf, medleri uzatarak ve duraklara uyarak icra edilişi | Şiir okur gibi acelece savurmaktan sakınma disiplini |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin alınması ve ibadet nizamı | Tedricilik ve tefekkür | Kalbin pekişmesi ve bilincin inşası | Dini hakikatlerin birden yığılmayıp hazmedilerek zihne yerleştirilmesi | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve pedagoji | Basamaklı ve modüler öğrenim | Bilginin sistematik aktarımı | Bilimsel verilerin birbirini ezmeden, öncül ve sonuç dengesiyle tertip edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal yapı ve yönetim dizisi | Hiyerarşik ve koordineli düzen | Yetki çatışmalarını önleme | Kurumların görev sınırlarının dişler gibi net ayrışarak uyum içinde işlemesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tedarik zinciri | Katar nizamı ve lojistik akış | Süreçlerin tıkanmadan akışı | Malların ve işlemlerin darboğaz oluşturmadan sırayla ve düzenle dolaşımı | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık zamanlı sinyaller ve kuantizasyon (discrete sequence) | Sürekli bir dalganın birbirine karışmayan, ayrık ve belirli zaman aralıklarıyla sıralanmış adımlara bölünerek iletilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pedagojik basamaklandırma ve artikülasyon | Toplumsal veya zihinsel eğitimin parçalara bölünerek, her aşamanın hakkı verilip bir sonrakine intizamla bağlanması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | رتل kavramını yalnızca camilerde veya törenlerde tecvid kaideleriyle icra edilen estetik/müzikal bir kıraat biçimine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem metnin insani zihne ve hayata tedrici, dengeli ve nizamlı indiriliş metodunu (Furkān [25:32](https://lisan.digital/tr/ayet/25:32.md)) hem de tefekkürle, parça parça idrak edilerek okunmasını (Müzzemmil [73:4](https://lisan.digital/tr/ayet/73:4.md)) ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vahyin hayatı ve insanı inşa eden tedrici metodolojisini gözden kaçırıp Kur'an'ı sadece harfleri uzatılarak dinlenen bir melodiye dönüştürmek, anlama ve amele dönük yapıyı felç eder |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin hem iniş mantığını hem de okunup anlaşılma metodolojisini tek başına formüle eden anahtar bir köktür; hakikatin boca edilmeyip basamak basamak inşa edildiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin indiriliş hikmetini tartışan itiraz ayetlerinde (Furkān [25:32](https://lisan.digital/tr/ayet/25:32.md)) ve peygamberi göreve hazırlayan gece kıyamı ve nefis terbiyesi ayetlerinde (Müzzemmil [73:4](https://lisan.digital/tr/ayet/73:4.md)) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın bir kerede toplu bir kitap halinde inmesi gerektiği yönündeki toptancı beklentiyi ve metni anlamadan aceleyle geçip gitme alışkanlığını kökten düzeltir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dişlerin aralarında nizamlı ve temiz boşluklar bulunarak, birbirinin üstüne binmeksizin düzgün ve estetik bir hat boyunca sıralanması.
- Soyut anlam: Bir bütünü oluşturan parçaların, sınırları korunarak, aralarında tefekkür ve temyiz boşlukları bırakılarak, dengeli ve ahenkli bir sıra halinde düzenlenmesi ve telaffuz edilmesi.
- Sistematik karşılık: Sistematik süreçlerde girdilerin yığılmasını önleyen, her adımı net tanımlanmış ve aralıklı basamaklarla ilerleten modüler inşa nizamı.
- LaTeX modeli: $$S = \sum_{i=1}^{n} (p_i \circ \delta_i)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ bütünü temsil eden tertipli nizamı veya metni gösterir. $p_i$ diziyi oluşturan her bir bağımsız parçayı (harf, kelime, ayet veya aşama), $\delta_i$ ise parçaların birbirine binmesini engelleyen, onları açık ve seçik kılan ayrım ve durak mesafesini simgeler. $\circ$ bileşke işlemi, bu parçaların kendi sınırlarını koruyarak ahenkli bir süreklilik içinde sıralanışını ifade eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Furkan 25:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/25:32.md) — وَرَتَّلْنَاهُ · تَرْتِيلًا

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا

Meal (IK): O küfredenler dediler ki: Kur’an ona bir kerede topluca indirilmeli değil miydi? Halbuki Biz; onu senin kalbine iyice yerleştirmek için böyle azar azar indirir ve ağır ağır okuruz.

### [Müzzemmil 73:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/73:4.md) — وَرَتِّلِ · تَرْتِيلًا

أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا

Meal (IK): Yahut biraz artır ve Kur’an’ı yavaş yavaş oku.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Tırtıl demektir.
Katar, tırtık demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والراء واللام معهما
ر ت ل يستعمل فقط.
رتل:
الرَّنلُ: تنسيق الشيء، وثَغْرٌ رَتِلٌ: حَسَنُ المُتَنَضَّد، ومُرَتَّلٌ: مُفَلَّجٌ.
ورَتَّلْتُ الكلامَ تَرتيلاً إذا أمهَلْتُ فيه وأحسَنْتُ تأليفَه، وهو يَتَرَتَّل في كلامه، وَيتَرسَّلُ إذا فَصَلَ بعضَه من بعض.
والرُّتَيْلاءُ: دابَّة تَسُمُّ فتَقْتُل.

##### Türkçe

باب **التاء** ve**الراء** ve**اللام** onlarla birlikte
**ر ت ل** yalnızca kullanılır.

**رتل**:
**الرَّنلُ**: şeyin tanzimi; ve **ثَغْرٌ رَتِلٌ**: güzel, dizilmiş olan; ve **مُرَتَّلٌ**: aralıklı dişli.
Ve “**رَتَّلْتُ** **الكلامَ** **تَرتيلاً**” (sözü) onda ağır davrandığım ve onun telifini güzel yaptığım zaman; ve o, sözünde **يَتَرَتَّل**; ve **يَتَرسَّلُ**: onun bir kısmını bir kısmından ayırdığı zaman.
Ve **الرُّتَيْلاءُ**: sokup da öldüren bir binek hayvanı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَرْتيلُ في القراءة: التَرَسُّلُ فيها والتبيينُ بغير بَغْيٍ. وكلامٌ رَتِلٌ بالتحريك: أي مُرَتَّلٌ. وثغرٌ رَتَلٌ أيضاً، إذا كان مستويَ النبات. ورجلٌ رَتِلٌ، مثال تَعِبٍ، بينِّن الرَتَلِ، أي مُفَلَّجُ الأسنان.

##### Türkçe

**التَرْتيلُ** kıraatte: onda **التَرَسُّلُ** ve **التبيينُ** (vardır), **بغير بَغْيٍ** (olmak üzere).

**وكلامٌ رَتِلٌ** (harekeli olarak): yani **مُرَتَّلٌ**.

**وثغرٌ رَتَلٌ** da (böyledir); eğer dişlerin bitişi düz/seviyeli ise.

**ورجلٌ رَتِلٌ**; **تَعِبٍ** vezni üzere; **بينِّن الرَتَلِ**; yani **مُفَلَّجُ الأسنان**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ر ل
رتل
استعمل من وجوهه : ( رتل ) .
رتل : أخبرني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال في قوله عزّ وجلّ : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ) ( المزمل : 4 ) ما أعلمُ الترتِيلَ إلا التَّحْقِيقَ والتمكينَ أَراد في قراءة القرآن .
وقال الليث : الرّتَلُ تنْسِيقُ الشيء ، وثَغْر رَتِلٌ حَسَنُ التّنضيدِ ، ورتّلْتُ الكلامَ ترتيلاً أي تمهَّلتُ فيه وأَحْسنْتُ تأليفَه ، وهو يترتّل في كلامه ويَترسّل .
ورُوي عن مجاهد أنه قال : الترتيل الترسُّلُ .
وقال ابن عباس في قوله : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ) ( المزمل : 4 ) .
قال : بَيِّنْهُ تَبْيِيناً .
وقال الضحاك : انبذْهُ حَرْفاً حَرْفاً .
وروى سفيان عن منصور عن مجاهد في قوله : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ( .
قال : بعضه على أثرِ بَعْض .
قلت : ذهب به إلى قولهم : ثَغْرٌ رَتَلٌ إذا كان حَسَن التَّنْضيد .
وقال أبو إسحاق : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ( بَيِّنه تبييناً ، والتبيين لا يتم بأن تَعْجل في القراءة ، وإنما يتم التبيين بأن تُبَيِّن جميع الحروف وتُوفِّيها حقها من الإشباعِ ، ورتلناه ترتيلاً أي أنزلناه تنزيلاً ، وهو ضد المعجل ويقال : ثَغر رَتِل ، ورتَلَ إذا كان مُفَلّجاً لا لَصَصَ فيه .

##### Türkçe

ت ر ل
**رتل**
Onun vecihlerinden kullanılmıştır: (**رتل**).
**رتل**: el-Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan haber verdi ki o, Aziz ve Celîl olanın şu sözü hakkında: ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ) ( المزمل : 4 ) şöyle demiştir: Kur’ân’ı okumada murat etti; ben **الترتيل**’i ancak **التَّحْقِيقَ** ve **التمكينَ** olarak bilirim.
el-Leys dedi: **الرّتَلُ** şeyin tanzim edilmesidir; ve **ثَغْر رَتِلٌ** (diş aralığı) güzel dizilişlidir; ve “**رتّلْتُ** sözü **ترتيلاً**” yani onda ağır davrandım ve onun telifini güzel yaptım; o, sözünde **يترتّل** olur ve **يَترسّل** olur.
Mücâhid’den rivayet olundu ki o şöyle dedi: **الترتيل** **الترسُّلُ**’dür.
İbn Abbâs, şu söz hakkında: ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ) ( المزمل : 4 ).
Dedi ki: Onu bir açıklama ile açıkla.
ed-Dahhâk dedi: Onu harf harf at.
Süfyân, Mansûr’dan, Mücâhid’den, şu söz hakkında rivayet etti: ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ( .
Dedi ki: Onun bir kısmı bir kısmının izi üzere.
Ben dedim: Onu, onların “**ثَغْرٌ رَتَلٌ**” sözüne götürdü; güzel dizilişli olduğu zaman.
Ebû İshâk dedi: ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ( onu bir açıklama ile açıkla; ve açıklama, okumada acele etmenle tamam olmaz; ancak açıklama, bütün harfleri açıklaman ve onları **الإشباعِ**dan haklarıyla tamamlamanla tamam olur; ve “onu **ترتيلاً** **رتلناه**” yani onu indiriş olarak indirdik; ve o, acele edenin zıddıdır; ve “**ثَغر رَتِل**” denir; ve **رتَلَ**: onda yapışıklık bulunmaksızın ayrık dişli olduğu zaman.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرتل: اتساق الشيء وانتظامه على استقامة، يقال: رجل رتل الأسنان، والترتيل: إرسال الكلمة من الفم بسهولة واستقامة. قال تعالى: ﴿ورتل القرآن ترتيلا﴾ [المزمل/4]، ﴿ورتلناه ترتيلا﴾ [الفرقان/32].

##### Türkçe

- **الرتل**: şeyin uyumu ve onun doğruluk üzere düzenli oluşu; denilir ki: **رجل رتل الأسنان**: dişleri düzgün ve muntazam bir adam. **الترتيل**: kelimeyi ağızdan kolaylık ve doğruluk üzere salıvermek. Yüce Allah dedi ki: ﴿ورتل القرآن ترتيلا﴾ [المزمل/4]، ﴿ورتلناه ترتيلا﴾ [الفرقان/32].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ت ل
ثغر مرتل ورتل ورتل‏:‏ مفلج مستوى النبتة حسن التنضيد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رتل القرآن ترتيلاً إذا ترسل في تلاوته وأحسن تأليف حروفه‏.‏
وهو يترسل في كلامه ويترتل‏.‏

##### Türkçe

ر ت ل
**ثغر مرتل** ve **رتل** ve **رتل**: dişleri aralıklı, diş bitimi düz, iyi dizilişli.
Mecazdan: **رتل القرآن ترتيلاً**; onu tilavetinde ağır ağır okuduğu ve harflerinin telifini güzel yaptığı zaman.
Ve o, sözünde ağır ağır gider ve **يترتل**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها، وربما قالوا رجل رَتِلُ الأَسنان مثل تَعِبٍ بَيِّنُ الرَّتَل إِذا كان مُفَلَّج الأَسنان. وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.
ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ. وفي التنزيل العزيز: ورَتِّل القرآن ترتيلاً؛ قال أَبو العباس: ما أَعلم الترتيل إِلاَّ التحقيق والتبيين والتمكين، أَراد في قراءة القرآن؛ وقال مجاهد: الترتيل: الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض؛ قال أَبو منصور: ذهب به إِلى قولهم ثغر رَتَلٌ إِذا كان حسن التنضيد، وقال ابن عباس في قوله: ورتل القرآن ترتيلاً؛ قال: بَيِّنْه تبييناً؛ وقال أَبو إسحق: والتبيين (*
قوله «وقال أبو إسحق والتبيين إلخ» عبارة التهذيب: وقال أبو إسحق ورتل القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه بنَوْر الأُقْحُوان، يقال رَتَّلَ القراءة وتَرَتَّل فيها. وقوله عز وجل: ورَتَّلْناه ترتيلاً، أَي أَنزلناه على الترتيل، وهو ضد العجلة والتمكُّث فيه؛ هذا قول الزجاج. وترتّل في الكلام: تَرَسَّل، وهو يترتل في كلامه ويترسل.
والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء. وما رَتِل بيِّن الرَّتَل: بارد؛ كلاهما عن كراع.
والرُّتَيْلاء، مقصور وممدود؛ عن السيرافي: جنس من الهوام. والرَّأْتَلَةُ: أَن يمشي الرجل مُتَكَفِّئاً في جانبيه كأَنه متكسر العظام، والمعروف الرأْبَلةُ.

##### Türkçe

**الرَّتَلُ**: Şeyin güzel uyumu. Ve **ثَغْرٌ رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**: güzel dizilişli, bitişi (dişlerin bitişi) düzgün; ve **المُفَلَّج** denilmiştir; ve denilmiştir ki: dişleri arasında, bazısı bazısının üstüne binmeyecek şekilde aralıklar vardır. Ve **الرَّتَلُ**: dişlerin beyazlığı ve suyunun (parlaklığının) çokluğu; bazen “adam **رَتِلُ الأَسنان**” derler, **تَعِبٍ** gibi; dişleri **مُفَلَّج** olduğu zaman **بَيِّنُ الرَّتَل** (rəteli açık) olur.

Ve **كلامٌ رَتَل** ve **رَتِلٌ**: yani **مُرَتَّلٌ**; ağır ağır (tede ile) güzel.

Ve **رَتَّلَ الكلامَ**: onun telifini güzelleştirdi, onu açıkladı ve onda ağır davrandı. Ve okumada **الترتيلُ**: onda **التَّرَسُّلُ** ve **بَغْيٍ** olmaksızın açıklamadır. Ve aziz tenzilde: **ورَتِّل القرآن ترتيلاً**; Ebû’l-‘Abbâs dedi ki: Kur’ân’ın okunmasında murad etti; ben **الترتيل**i ancak **التحقيق** ve **التبيين** ve **التمكين** olarak bilirim. Mücâhid dedi ki: **الترتيل**: **الترسل**; dedi ki: “Onu **رَتَّلته ترتيلاً**: bir kısmını bir kısmının ardından.” Ebû Mansûr dedi ki: Onu, “**ثغر رَتَلٌ**” dedikleri söze götürdü; güzel dizilişli olduğu zaman. Ve İbn ‘Abbâs, “**ورتل القرآن ترتيلاً**” sözü hakkında dedi ki: “Onu **تبييناً** ile açıkla.” Ve Ebû İshâk dedi ki: ve **التبيين**
(*
“Ve Ebû İshâk dedi ki ve **التبيين** ilh.” sözü, **التهذيب**in ibaresidir: “Ve Ebû İshâk dedi ki: **ورتل القرآن ترتيلاً**: onu **تبييناً** ile açıkla; ve **التبيين** ilh.”)
okumada acele etmesiyle tamam olmaz; ancak **التبيين**, bütün harfleri açıklaması ve **الإِشباع**dan hakkını tam vermesiyle tamam olur. Ve Dahhâk dedi ki: “Onu harf harf at.” Ve Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, okumasının sıfatında: “Âyet âyet **يُرَتِّل** idi.” Okumanın **ترتيلُ**i: onda ağır davranmak ve yavaşlamak ve harfleri ve harekeleri açıklamak; **الثغر المُرَتَّلِ**e benzetme olarak; o da **نَوْر الأُقْحُوان**a benzetilendir. “**رَتَّلَ القراءة**” denir ve onda **تَرَتَّل** etti. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: **ورَتَّلْناه ترتيلاً**: yani onu **الترتيل** üzere indirdik; o, acele etmenin zıddıdır ve onda **التمكُّث**tür; bu, Zeccâc’ın sözüdür. Ve sözde **ترتّل** etti: **تَرَسَّل** etti; o, sözünde **يترتل** eder ve **يترسل** eder.

Ve **الرَّتَلُ** ve **الرَّتِلُ**: her şeyin iyisi (hoşu). Ve **ما رَتِل**; **بيِّن الرَّتَل**: soğuk; ikisi de Kurâ‘dan.

Ve **الرُّتَيْلاء**; kısaltılmış ve uzatılmış; Sîrâfî’den: haşerattan bir cins.

Ve **الرَّأْتَلَةُ**: adamın, sanki kemikleri kırıkmış gibi, iki yanında sallanarak yürümesidir; bilinen **الرأْبَلةُ**dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ت ل * * التَّرْتِيلُ * في القراءة الترسل فيها والتبيين بغير بغي

##### Türkçe

* ر ت ل * * **التَّرْتِيلُ** * okumada, onda ağır ağır gitmek ve açıklığa kavuşturmak; haksızlık olmaksızın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرتل، محركة: حسن تناسق الشيء، وانتظامه على استقامة، وأيضا: بياض الأسنان، وكثرة مائها، وأيضا: الحسن من الكلام، والطيب من كل شيء، كالرتل، ككتف فيهما، يقال: كلام رتل، ورتل، والرتل أيضا: المفلج من الأسنان، والحسن، وفي نسخة: أو الحسن التنضد، الشديد البياض، الكثير الماء من الثغور، يقال: ثغر رتل، إذا كان مستوي النبات، كالرتل، ككتف. ورتل الكلام، ترتيلا: أحسن تأليفه، أو بينه تبيينا بغير بغي، وقال الراغب: الترتيل: إرسال الكلمة من الفم بسهولة واستقامة. قلت: هذا هو المعنى اللغوي، وعرفا: رعاية مخارج الحروف، وحفظ الوقوف، وهو خفض الصوت والتحزن بالقراءة، كما حققه المناوي. وفي العباب: قوله تعالى:  ورتلناه ترتيلا  ، أي أنزلناه مرتلا، وهو ضد المعجل. وترتل فيه: إذا ترسل. وماء رتل، ككتف: بين الرتل، محركة: أي بارد. والرتيلاء، بالضم، والمد، ويقصر: جنس من الهوام، وهو أنواع كثيرة، أشهرها شبه الذباب الذي يطير حول السراج، ومنها ما هي سوداء رقطاء، ومنها صفراء زغباء، ولسع جميعها مورم مؤلم، وربما قتل. والرتيلاء أيضا، أي بالمد: نبات زهره كزهر السوسن، ينفع من نهشها، ولذا سمي به وينفع أيضا من نهش العقرب، كما هو مذكور في كتب الطب. والراتلة: القصير من الرجال. والأرتل: الأرت، كما في العباب، والتركيب يدل على تساو في أشياء متناسقة. ومما يستدرك عليه: أرتل، كأفلس: حصن، أو قرية باليمن، من حازة بني شهاب، قاله ياقوت.

##### Türkçe

**الرتل**، harekeli: şeyin güzel uyumu ve onun doğruluk üzere düzenli oluşu; ayrıca: dişlerin beyazlığı ve suyunun çokluğu; ayrıca: sözün güzeli ve her şeyin hoşa gideni; **كالرتل، ككتف** ikisi de (bu vezinde). Denir: **كلام رتل** ve **رتل**. Ve **الرتل** ayrıca: dişlerden **المفلج** olan ve güzel olan. Bir nüshada: yahut güzel diziliş, şiddetli beyaz, ağızlardan suyu çok olan; denir: **ثغر رتل**; eğer bitişi (dişlerin çıkışı) düzgün ise; **كالرتل، ككتف**.

Ve **رتل الكلام، ترتيلا**: onun telifini güzelleştirdi; yahut onu, haksızlık olmaksızın, açıklama ile açıkladı. Ve **الراغب** dedi: **الترتيل**: kelimeyi ağızdan kolaylık ve doğrulukla salıvermek. Dedim: bu lugavî manadır; örfte ise: harflerin mahreçlerini gözetmek ve durakları korumaktır; ve o, sesi alçaltmak ve kıraatle hüzünlenmektir; **المناوي**’nin tahkik ettiği üzere. Ve **العباب**’da: Yüce Allah’ın sözü: **ورتلناه ترتيلا**; yani onu **مرتلا** olarak indirdik; ve o, **المعجل**’in zıddıdır. Ve **ترتل فيه**: eğer ağır ağır (teressül ile) yaptıysa.

Ve **ماء رتل، ككتف**: **الرتل**’in beyyini; harekeli: yani soğuk.

Ve **الرتيلاء**, zamme ile ve med ile; ve kısaltılır: haşerattan bir cinstir; ve o, birçok türlerdir; onların en meşhuru, kandilin etrafında uçan sineğe benzer olanıdır; ve onlardan siyah benekli olan vardır; ve onlardan sarı tüylü olan vardır; hepsinin sokması şişiren, acı veren (cinstendir); ve belki öldürdü.

Ve **الرتيلاء** ayrıca, yani med ile: çiçeği süsen çiçeği gibi olan bir bitkidir; onun ısırığından fayda verir; bu yüzden onunla adlandırıldı; ve akrebin ısırığından da fayda verir; tıp kitaplarında zikredildiği üzere.

Ve **الراتلة**: erkeklerden kısa olan.

Ve **الأرتل**: **الأرت**; **العباب**’da olduğu gibi; ve terkib, uyumlu şeylerde eşitliğe delalet eder.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **أرتل، كأفلس**: bir hisar; yahut Yemen’de bir köy; **بني شهاب**’ın **حازة**’sinden; bunu **ياقوت** söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَتِلَ الثَّغْرُ
1 رَتِلَ الثَّغْرُ ذ , aor. رَتَلَ , inf. n. رَتَلٌ, The front teeth were, or became, even in their growth, (Msb,) [or separate, one from another, and even in the manner of growth, well set together, and (accord. to some) very white and lustrous: see رَتَلٌ and رَتِلٌ, below.] ― -b2- And رَتِلَ الشَّىْءُ, aor. and inf. n. as above, The thing was, or became, well arranged or disposed. (TK.)

تَرْتِيلٌ
2 تَرْتِيلٌ ذ , in its original sense, relates to the teeth; signifying تَفْلِيج thereof [i. e., as inf. n. of the verb in its pass. form, Their being separate, one from another]. (Bd in xxv. 34.) ― -b2- [Hence,] رتّل الكَلَامَ, (T, M, K,) inf. n. تَرْتِيلٌ, (K,) He put together and arranged well the component parts of the speech, or saying, (M, K,) and made it distinct: and hence تَرْتِيلُ القُرْآنِ [explained in what follows]: (M:) or he proceeded in a leisurely manner in the speech, or saying, [making the utterance distinct,] and put together and arranged well its component parts: (T:) and رَتَّلْتُ القُرْآنَ inf. n. as above, I read, or recited, the Kur-án in a leisurely manner; without haste: (Msb:) or التَّرْتِيلُ in reading, or reciting, [and particularly in the reading, or reciting, of the Kur-án,] is the proceeding in a leisurely manner, and uttering distinctly, without exceeding the proper bounds or limits: (S:) [and hence, conventionally, the chanting of the Kur-án in a peculiar, distinct, and leisurely, manner:] and فِى كَلَامِهِ ↓ ترتّل, (T,) or فِى الكَلَامِ, (M, K,) signifies [in like manner] he proceeded in a leisurely manner (T, M, K) in his speech, or saying, (T,) or in the speech, or saying: (M, K:) Mujáhid explains التَّرْتِيل as signifying the proceeding in a leisurely manner [in reading, or reciting], and as being consecutive in its parts, or portions; regarding it as etymologically relating to ثَغْرٌ رَتِلٌ [q. v.]: (T:) accord. to Er-Rághib, it signifies the pronouncing the word [or words] with ease and correctness: this is the proper signification: but the conventional meaning, as verified by El-Munáwee, is the being regardful of the places of utterance of the letters, and mindful of the pauses, and the lowering of the voice, and making it plaintive, in reading, or reciting: (TA:) [accord. to Mtr,] the [proper] meaning of الترتيل in [the reciting, or chanting, of the Kur-án and of] the call to prayer &c. is the pronouncing of the letters in a leisurely manner, and distinctly, and so giving them their proper full sound; from the phrase ثَغْرٌ مُرَتَّلٌ and رَتِلٌ signifying “ front teeth separate, one from another, and even in the manner of growth, and well set together. ” (Mgh.) [See also تَرْسِيلٌ.] وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا, in the Kur [xxv. 34], means And we have sent it down unto thee in a leisurely manner: (M, TA:) or we have recited it to thee part after part, in a deliberate and leisurely manner; in [the course of] twenty years, or three and twenty: تَرْتِيلٌ in its original sense relating to the teeth, and having the signification explained in the beginning of this paragraph. (Bd.)

5 تَرَتَّلَ see the next preceding paragraph.

رتَلٌ
رتَلٌ ذ inf. n. of 1: (Msb:) [Evenness in the growth of the front teeth: or their being separate, one from another, and even in the manner of growth, and well set together: (see 1 and رَتِلٌ:) or] whiteness, [or much whiteness,] and much lustre, of the teeth. (M, K.) ― -b2- And A good, (M, K, TA,) and correct, or right, (TA,) state of arrangement or disposition of a thing. (M, K, TA.) ― -b3- The quality, in a man, of having the teeth separate, one from another, (S,) [and even in the manner of growth, &c.] ― -b4- And Coldness, or coolness, of water. (Kr, M, K.) -A2- See also the next paragraph, in three places.

رَتِلٌ
رَتِلٌ ذ (T, M, Mgh, Msb, K) and ↓ رَتَلٌ, (S, M, K,) [the latter an inf. n. used as an epithet,] applied to front teeth, (ثَغْرٌ, T, S, M, Mgh, Msb, K,) Well set together: (T, M:) or even in growth: (S, Msb:) or separate, one from another; or having interstices between them, not overlapping one another: (M:) or separate, one from another, and even in the manner of growth, and well set together; as also ↓ مُرَتَّلٌ: (Mgh:) or separate, one from another, well set together, very white, and very lustrous. (K.) ― -b2- And رَتِلٌ, (S,) or رَتِلُ الأَسْنَانِ, (M,) [or الثَّغْرِ,] A man having the teeth [or the front teeth] separate, one from another, (S, M,) &c. (M.) ― -b3- And ↓ رَتَلٌ (S, M, K) and رَتِلٌ, (M, K,) applied to speech, or language, (S, M, K,) i. q. ↓ مُرَتَّلٌ; i. e. uttered in a leisurely manner, and distinctly, without exceeding the proper bounds or limits: (S:) or good, (M, K,) and uttered in a leisurely manner. (M.) ― -b4- And رَتِلٌ and ↓ رَتَلٌ, applied to anything, Good, sweet, or pleasant. (M, K.) ― -b5- And the former, applied to water, Cold, or cool. (Kr, M, K.)

رُتَيْلَى
رُتَيْلَى ذ and ↓ رُتَيْلَآءُ A certain genus of هَوَامّ [or venomous creeping things]; (S, M, K;) [the genus of insects called phalangium; applied thereto in the present day; and (perhaps incorrectly) to the tarantula:] there are several species thereof; (K;) many species; (TA;) the most commonly known thereof is [in its body, app.,] like the fly (ذُبَاب) that flies around the lamp; another is black speckled with white (سَوْدَآءُ رَقْطَآءُ); another is yellow and downy; and the bite of all causes swelling and pain; (K;) and sometimes is deadly. (TA.) ― -b2- Also, the latter (↓ رُتَيْلَآءُ), A certain plant, the flower of which resembles that of the lily; [app. the plant called (like the insect above mentioned) phalangium, (as Golius states it to be,) and, by Arabs in the present day, زَهْرُ العَنْكَبُوتِ;] good as a remedy against the bite of the venomous creature above mentioned, (K,) for which reason it is thus called, (TA,) and against the sting of the scorpion. (K.)

رُتَيْلَآءُ
رُتَيْلَآءُ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

رَاتِلَةٌ
رَاتِلَةٌ ذ Short; (K;) applied to a man. (TA.)

أَرْتَلُ
أَرْتَلُ ذ i. q. أَرَتُّ [i. e. Having a vitiousness, or an impediment, in his speech, or utterance: see art. رت]. (O, K.)

مُرَتَّلٌ
مُرَتَّلٌ ذ : see رَتِلٌ, in two places.

##### Türkçe

رَتِلَ الثَّغْرُ
1 **رَتِلَ الثَّغْرُ** ذ, muzârîsi **رَتَلَ**, mastar ismi **رَتَلٌ**: Ön dişler, büyümelerinde düzgün oldu veya düzgün hâle geldi; (Msb;) [yahut birbirinden ayrı, ve büyüme tarzında düzgün, iyi yerleşmiş; ve (bazılarına göre) pek beyaz ve parlak: aşağıda **رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**’e bak.] ― -b2- Ve **رَتِلَ الشَّىْءُ**, muzârîsi ve mastar ismi yukarıdaki gibi: Şey iyi düzenlenmiş veya tertip edilmiş oldu ya da oldu. (TK.)

تَرْتِيلٌ
2 **تَرْتِيلٌ** ذ, aslî mânasında, dişlerle ilgilidir; onların **تَفْلِيج**’ini (yani fiilin meçhul sigasının mastar ismi olarak, birbirinden ayrı olmalarını) ifade eder. (Bd, xxv. 34’te.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رتّل الكَلَامَ**, (T, M, K,) mastar ismi **تَرْتِيلٌ**, (K,) sözün yahut deyişin unsurlarını iyi bir araya getirip iyi düzenledi, (M, K,) ve onu belirgin kıldı: ve bundan dolayı **تَرْتِيلُ القُرْآنِ** [aşağıda gelenle açıklanır]: (M:) yahut sözde yahut deyişte ağır ağır yürüdü, [telaffuzu belirgin kılarak,] ve onun unsurlarını iyi bir araya getirip iyi düzenledi: (T:) ve **رَتَّلْتُ القُرْآنَ** mastar ismi yukarıdaki gibi: Kur’ân’ı ağır ağır okudum yahut tilâvet ettim; acele etmeden: (Msb:) yahut okumada yahut tilâvette, [ve özellikle Kur’ân’ın okunması yahut tilâvetinde,] **التَّرْتِيلُ**, ağır ağır yürümek ve sınırları yahut uygun hadleri aşmadan açıkça telaffuz etmektir: (S:) [ve bundan dolayı örfî olarak, Kur’ân’ı kendine mahsus, belirgin ve ağır bir tarzda nağmeli okumak:] ve **فِى كَلَامِهِ ↓ ترتّل**, (T,) yahut **فِى الكَلَامِ**, (M, K,) [aynı şekilde] sözünde yahut deyişinde, (T,) yahut sözde yahut deyişte, (M, K,) ağır ağır yürüdü (T, M, K) mânasına gelir: Mücâhid, **التَّرْتِيل**’i [okumada yahut tilâvette] ağır ağır yürümek ve parçalarında yahut kısımlarında ardışık olmak diye açıklar; bunu etimolojik olarak **ثَغْرٌ رَتِلٌ**’e (bk.) bağlayarak: (T:) Râgıb’a göre, kelimeyi [yahut kelimeleri] kolaylık ve doğrulukla telaffuz etmektir: bu, asıl mânadır: fakat örfî mânası, Münâvî’nin tahkik ettiği üzere, harflerin mahreçlerine riayet etmek, durakları gözetmek, sesi alçaltmak ve okumada yahut tilâvette onu hazin kılmaktır: (TA:) [Mtr’ye göre,] [Kur’ân’ın tilâvetinde yahut nağmeli okunmasında ve] ezanda vb. **الترتيل**’in [asıl] mânası, harfleri ağır ağır ve açıkça telaffuz etmek ve böylece onlara kendi tam seslerini vermektir; “ön dişler birbirinden ayrı, ve büyüme tarzında düzgün, ve iyi yerleşmiş” mânasına gelen **ثَغْرٌ مُرَتَّلٌ** ve **رَتِلٌ** ibaresinden. (Mgh.) [Ayrıca **تَرْسِيلٌ**’e de bak.] Kur’ân’da [xxv. 34] **وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا**: “Ve onu sana ağır ağır indirdik” demektir: (M, TA:) yahut onu sana parça parça, kasıtlı ve ağır bir tarzda okuduk; yirmi yıl yahut yirmi üç yıl içinde: **تَرْتِيلٌ**, aslî mânasında dişlerle ilgili olup, bu paragrafın başında açıklanan mânaya sahiptir. (Bd.)

5 **تَرَتَّلَ**: bir önceki paragrafa bak.

رتَلٌ
**رتَلٌ** ذ, 1’in mastar ismidir: (Msb:) [ön dişlerin büyümesinde düzgünlük; yahut onların birbirinden ayrı, ve büyüme tarzında düzgün, ve iyi yerleşmiş olması: (1’e ve **رَتِلٌ**’e bak:) yahut] dişlerin beyazlığı, [yahut çok beyazlığı,] ve çok parlaklığı. (M, K.) ― -b2- Ve bir şeyin düzenleniş yahut tertip ediliş hâlinin iyi, (M, K, TA,) ve doğru yahut yerinde, (TA,) olması. (M, K, TA.) ― -b3- Ve bir erkekte, dişlerin birbirinden ayrı olma niteliği, (S,) [ve büyüme tarzında düzgünlük vb.] ― -b4- Ve suyun soğukluğu yahut serinliği. (Kr, M, K.) -A2- Ayrıca bir sonraki paragrafa, üç yerde, bak.

رَتِلٌ
**رَتِلٌ** ذ (T, M, Mgh, Msb, K) ve ↓ **رَتَلٌ**, (S, M, K,) [ikincisi, sıfat olarak kullanılan bir mastar ismi,] ön dişlere ( **ثَغْرٌ**, T, S, M, Mgh, Msb, K,) uygulanır: iyi yerleşmiş: (T, M:) yahut büyümede düzgün: (S, Msb:) yahut birbirinden ayrı; yahut aralarında boşluklar bulunan, birbirinin üstüne binmeyen: (M:) yahut birbirinden ayrı, ve büyüme tarzında düzgün, ve iyi yerleşmiş; bunun gibi ↓ **مُرَتَّلٌ**: (Mgh:) yahut birbirinden ayrı, iyi yerleşmiş, pek beyaz ve pek parlak. (K.) ― -b2- Ve **رَتِلٌ**, (S,) yahut **رَتِلُ الأَسْنَانِ**, (M,) [yahut **الثَّغْرِ**,] dişleri [yahut ön dişleri] birbirinden ayrı olan bir erkek, (S, M,) vb. (M.) ― -b3- Ve ↓ **رَتَلٌ** (S, M, K) ve **رَتِلٌ**, (M, K,) söze yahut dile (S, M, K) uygulanır; i. q. ↓ **مُرَتَّلٌ**; yani uygun sınırları yahut hadleri aşmadan ağır ağır ve açıkça söylenmiş: (S:) yahut iyi, (M, K,) ve ağır ağır söylenmiş. (M.) ― -b4- Ve **رَتِلٌ** ve ↓ **رَتَلٌ**, herhangi bir şeye uygulanınca: iyi, tatlı yahut hoş. (M, K.) ― -b5- Ve birincisi, suya uygulanınca: soğuk yahut serin. (Kr, M, K.)

رُتَيْلَى
**رُتَيْلَى** ذ ve ↓ **رُتَيْلَآءُ**: **هَوَامّ**’dan [yahut zehirli sürüngen şeylerden] belirli bir cins; (S, M, K;) [bugün buna phalangium denilen böcek cinsi uygulanır; ve (belki yanlış olarak) tarantulaya:] bunun birkaç türü vardır; (K;) birçok tür; (TA;) bunların en çok bilinen olanı, [gövdesinde, görünüşe göre,] lambanın etrafında uçan sinek ( **ذُبَاب** ) gibidir; bir başkası beyazla benekli siyah ( **سَوْدَآءُ رَقْطَآءُ** ); bir başkası sarı ve tüylüdür; hepsinin ısırığı şişlik ve ağrı yapar; (K;) ve bazen öldürücüdür. (TA.) ― -b2- Ayrıca, ikincisi (↓ **رُتَيْلَآءُ**): çiçeği zambağınkine benzeyen belirli bir bitki; [görünüşe göre (yukarıda anılan böcek gibi) phalangium denilen bitki; (Golius’un onu böyle söylediği üzere,) ve bugün Araplarca **زَهْرُ العَنْكَبُوتِ**;] yukarıda anılan zehirli canlının ısırığına karşı ilaç olarak iyidir, (K,) bu sebeple böyle adlandırılmıştır, (TA,) ve akrebin sokmasına karşı da. (K.)

رُتَيْلَآءُ
**رُتَيْلَآءُ** ذ: bir önceki paragrafa, iki yerde, bak.

رَاتِلَةٌ
**رَاتِلَةٌ** ذ: kısa; (K;) bir erkeğe uygulanır. (TA.)

أَرْتَلُ
**أَرْتَلُ** ذ i. q. **أَرَتُّ** [yani konuşmasında yahut telaffuzunda bir bozukluk yahut bir engel bulunan: رت maddesine bak]. (O, K.)

مُرَتَّلٌ
**مُرَتَّلٌ** ذ: **رَتِلٌ**’e, iki yerde, bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَتِلَ
رَتِلَ A ( n. ac. رَتَل 4 ),
a.  Was well-arranged, well-managed; was regular, even.

رَتَّلَ
رَتَّلَ II ,
a.  Read or spoke well, distinctly.

b.  Sang; chanted.

تَرَتَّلَ
تَرَتَّلَ V
a.  [ Fī ], Spoke slowly, distinctly.

رَتَل
رَتَل 4 ,
a.  Good arrangement, good management.

b.  Elegant speech.

c.  Whiteness of the teeth.

رَتِل
رَتِل 5 ,
a.  Well-arranged.

b.  Elegant ( speech ).

أَرْتَلُ
أَرْتَلُ 14 ,
a.  see 5 (a) , ( b ).

c.  Stammering.

رَتَّلَ
N. Ac. رَتَّلَ II , ( pl. تَرَاْتِيْل 64 ),
a.  Chant; singing.

رُتَيِلَآء
رُتَيِلَآء ,  رُتَيْلَى
a.  Venomous spider: phalangium.

##### Türkçe

رَتِلَ
رَتِلَ A ( n. ac. **رَتَل** 4 ),
a. İyi düzenlenmiş, iyi idare edilmiş oldu; muntazam, düzgün oldu.

رَتَّلَ
رَتَّلَ II ,
a. İyi, belirgin olarak okudu veya konuştu.

b. Şarkı söyledi; terennüm etti.

تَرَتَّلَ
تَرَتَّلَ V
a. [ Fī ], yavaşça, belirgin olarak konuştu.

رَتَل
رَتَل 4 ,
a. İyi düzen, iyi idare.

b. Zarif konuşma.

c. Dişlerin beyazlığı.

رَتِل
رَتِل 5 ,
a. İyi düzenlenmiş.

b. Zarif (konuşma).

أَرْتَلُ
أَرْتَلُ 14 ,
a. 5 (a), (b)’ye bak.

c. Kekeme.

رَتَّلَ
N. Ac. **رَتَّلَ** II , ( pl. **تَرَاْتِيْل** 64 ),
a. Terennüm; şarkı söyleme.

رُتَيِلَآء
رُتَيِلَآء , **رُتَيْلَى**
a. Zehirli örümcek: phalangium.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رتل
رَتَلَ - يَرْتُلُ - رَتَّل - يُرَتِّلُ- تَرْتِيْل - تَرْتِيْلاً
رَتَلَ - يَرْتُلُ + كائن + كائناً: تقدم خلفه مؤلفاً معه نسقاً مرتباً ومنظماً
رَتَّل - يُرَتِّلُ +كائن + شيئاً أو أشياء: على وزن " فَعَّلَ " من " رَتَلَ - يَرْتُلُ ": جعله " يَرْتُلُ ": جعله يتقدم بحيث تأتي أجزاؤه بشكل رتل متناسق، أي تأتي خلف بعضها بشكل مرتب ومنظم وواضح
﴿ورتل القرآن ترتيلا﴾: اتلوه بشكل تحافظ فيه على الترتيب اللفظي الدقيق، فيمكن سماع مقاطعه اللفظية كلها بوضوح تام: وهو نفس معنى " التجويد " المتعارف عليه
﴿كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا﴾: الله قد رتل القرآن: أي أنزله مرتلاً : أي مجوداً
تَرْتِيْل: اسم فعل من " رَتَّل - يُرَتِّلُ "
تَرْتِيْلاً: حال من " تَرْتِيْل" بشكل " مُرَتَّل
ملاحظة: يستخدم لفظ " رَتْلٌ " بالمعنى الشائع حالياً، لوصف مجموعة من الأشياء المتشابهة مصفوفة ومرتبة خلف بعضها بشكل طابور أو صف طويل منتظم ومنسق وواضح للناظر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ترتيب وتنسيق وصف ونظم الأشياء على سطح مستوٍ أمام بعضها"، وهي:
قَطَرَ - يَقْطُر (المتعدي)، وسِقَ - يَسِقَُ، صَفَّ - يَصُفُّ، رَتَلَ - يَرْتُلُ، سَرَدَ- يَسْرُدُ، وَضَنَ - يَضِنُ
رتل - ترتيلا
 	﴿أو زد عليه ورتل القرآن ترتيلا(4)﴾ المزمل ﴿وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادكورتلناه ترتيلا (32)﴾ الفرقان
جاء في التفاسير في معنى "رَتِّل ": اقرأ بتمهل، وأن الله رَتَّل: أي أنزله آية بعد آية مبيناً موضحاً: أي بتمهل وترتيب وبيان
مختار الصحاح
● [رتل] ر ت ل: التَّرْتِيلُ في القراءة الترسل فيها والتبيين بغير بغي
الراغب
رتل
- الرتل: اتساق الشيء وانتظامه على استقامة، يقال: رجل رتل الأسنان، والترتيل: إرسال الكلمة من الفم بسهولة واستقامة. قال تعالى: }ورتل القرآن ترتيلا﴿[المزمل/4]،﴾ورتلناه ترتيلا{ [الفرقان/32].
ملخص اللسان
1.    الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها
2.     وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.
3.    ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ
4.     الترتيل:الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض
5. ورتل القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه بنَوْر الأُقْحُوان
6.    والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء.
لسان العرب
● - رتل: الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن     التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب     بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها، وربما قالوا رجل     رَتِلُ الأَسنان مثل تَعِبٍ بَيِّنُ الرَّتَل إِذا كان مُفَلَّج الأَسنان.     وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.     ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في     القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ. وفي التنزيل العزيز:     ورَتِّل القرآن ترتيلاً؛ قال أَبو العباس: ما أَعلم الترتيل إِلاَّ     التحقيق والتبيين والتمكين، أَراد في قراءة القرآن؛ وقال مجاهد: الترتيل:     الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض؛ قال أَبو منصور: ذهب به     إِلى قولهم ثغر رَتَلٌ إِذا كان حسن التنضيد، وقال ابن عباس في قوله:     ورتل القرآن ترتيلاً؛ قال: بَيِّنْه تبييناً؛ وقال أَبو إسحق: والتبيين     (*     قوله «وقال أبو إسحق والتبيين إلخ» عبارة التهذيب: وقال أبو إسحق ورتل     القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في     القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من     الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله     عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها     والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه     بنَوْر الأُقْحُوان، يقال رَتَّلَ القراءة وتَرَتَّل فيها. وقوله عز     وجل: ورَتَّلْناه ترتيلاً، أَي أَنزلناه على الترتيل، وهو ضد العجلة     والتمكُّث فيه؛ هذا قول الزجاج. وترتّل في الكلام: تَرَسَّل، وهو يترتل في كلامه     ويترسل.     والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء. وماء رَتِل بيِّن الرَّتَل:     بارد؛ كلاهما عن كراع.     والرُّتَيْلاء، مقصور وممدود؛ عن السيرافي: جنس من الهوام.     والرَّأْتَلَةُ: أَن يمشي الرجل مُتَكَفِّئاً في جانبيه كأَنه متكسر العظام، والمعروف     الرأْبَلةُ.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
الرَّتَلُ، محرَّكةً حُسْنُ تَناسُقِ الشيءِ، وبياضُ الأَسْنَانِ، وكَثْرَةُ مائِها، والحَسَنُ من الكلامِ، والطَّيِّبُ من كلِّ شيءٍ، كالرَّتِلِ، ككتِفٍ فيهما، والمُفَلَّجُ، أو الحَسَنُ التَّنَضُّدِ، الشديدُ البياضِ، الكثيرُ الماءِ من الثُّغورِ، كالرَّتِلِ، ككتِفٍ. ورَتَّلَ الكلامَ تَرْتِيلاً أحْسَنَ تأليفهُ. وتَرَتَّلَ فيه تَرَسَّلَ.
وماءٌ رَتِلٌ، ككتفٍ، بَيِّنُ الرَّتَلِ: بارِد. والرُّتَيْلاءُ، ويُقْصَرُ، من الهَوامِّ: أنواعٌ، أشْهَرُها شِبْهُ الذُّبابِ الذي يطيرُ حَوْلَ السِراجِ، ومنها ما هي سَوْداءُ رَقْطاءُ، ومنها صَفْراءُ زَغْباءُ، ولَسْعُ جميعِها مُوَرِّمٌ مُؤْلِمٌ. والرُّتَيْلاءُ أيضاً: نباتٌ زَهْرُهُ كزَهْرِ السَّوسَنِ، يَنْفَعُ من نَهْشِها ونَهْشِ العَقْرَبِ.
والراتِلَةُ: القصيرُ. والأَرْتَلُ: الأَرَتُّ.
تاج العروس:
ر ت ل
الرَّتَلُ مُحَرَّكَةً : حُسْنُ تَناسُقِ الشَّيْءِ وانْتِظامِهِ على اسْتِقامَةٍ وأيضاً : بَياضُ الأَسْنانِ وكَثْرَةُ مائِها وأيضاً : الْحَسَنُ من الكَلامِ والطَّيِّبُ مِنْ كُلَّ شَيْءٍ كالرَّتِلِ ككَتِفٍ فيهما يُقال : كلامٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ والرَّتَلُ أيضاً : المُفَلَّجُ من الأسْنانِ والْحَسَنُ وفي نُسْخَةٍ : أو الحَسَن التَّنَضُّدِ الشِّدِيدُ الْبَياضِ الْكَثِيرُ الْماءِ مِن الثُّغُورِ يُقال : ثَغْرٌ رَتَلٌ إذا كان مُسْتَوِيَ النَّباتِ كالرَّتِلِ ككَتِفٍ . ورَتَّلَ الْكَلامَ تَرْتِيلاً : أَحْسَنَ تَأْلِيفَهُ أو بَيَّنَهُ تَبْييناً بغيرِ بَغْي وقال الرَّاغِبُ : التَّرْتِيلُ : إرْسالُ الكلمةِ من الْفَمِ بِسُهُولَةٍ واسْتِقامَةٍ . قلتُ : هذا هو المعنى اللَّغَوِيُّ وعُرْفاً : رِعايَةُ مَخارِجِ الحُرُوفِ وحِفْظُ الوُقوفِ وهو خَفْضُ الصَّوْتِ والتَّحَزُّنُ بالقراءَةِ كما حَقَّقه المُناوِي . وفي العُبابِ : قولُه تعالى : " ورَتَّلْناهُ تَرْتِيلاً " أي أنْزَلْناهُ مُرَتَّلاً وهو ضِدُّ الْمُعَجَّلِ . وتَرَتَّلَ فيه : إذا تَرَسَّلَ . وماءٌ رَتِلٌ ككَتِفٍ : بَيِّنُ الرَّتَلِ مُحَرَّكَةً : أي بَارِدٌ . والرُّتَيْلاءُ بالضَّمِّ والْمَدِّ ويُقْصَرُ : جِنْسٌ مِنَ الْهَوامِّ وهو أَنْواعٌ كثيرةٌ أشْهَرُها شِبْهُ الذُّبابِ الذي يَطِيرُ حَوْلَ السِّراجِ ومنها ما هي سَوْداءُ رَقْطاءُ ومنها صَفْراءُ زَغْباءُ ولَسْعُ جَمِيعِها مُوَرِّمٌ مُؤْلِمٌ وربما قَتَلَ . والرُّتَيْلاءُ أيضاً أي بالْمَدِّ : نَباتٌ زَهْرَهُ كَزَهْرِ السَّوْسَنِ يَنْفَعُ مِن نَهْشِها ولذا سُمِّيَ به ويَنْفَعُ أيضاً مِن نَهْشِ الْعَقْرَبِ كما هو مذكورٌ في كُتُبِ الطِّبِّ . والرَّاتِلَةُ : الْقَصِيرُ مِنَ الرِّجالِ . والأَرْتَلُ : الأَرَتُّ كما في العُباب والتَّرْكيبُ يَدُلُّ على تَساوٍ في أَشْياءَ مُتَناسِقَةٍ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : أَرْتُلُ كأَفْلُس : حِصْنٌ أو قَرْيَةٌ باليَمَنِ مِن حازة بني شِهَابٍ قالَهُ ياقُوتُ

##### Türkçe

رتل
**رَتَلَ** - **يَرْتُلُ** - **رَتَّل** - **يُرَتِّلُ**- **تَرْتِيْل** - **تَرْتِيْلاً**
**رَتَلَ** - **يَرْتُلُ** + bir varlık + (onu) bir varlık olarak: onun arkasında, onunla birlikte tertipli ve düzenli bir dizge hâlinde, (parçaları) birbirine eklenmiş olarak ilerledi.
**رَتَّل** - **يُرَتِّلُ** + bir varlık + bir şey veya şeyler: **"فَعَّلَ"** vezninde, **"رَتَلَ - يَرْتُلُ"**’dan: onu **"يَرْتُلُ"** kıldı: onu, parçaları uyumlu bir **رتل** biçiminde gelecek şekilde ilerletti; yani birbirinin arkasından tertipli, düzenli ve açık bir biçimde gelir.
﴿**ورتل القرآن ترتيلا**﴾: onu, lafzî (sözlü) tertibi hassas biçimde koruduğun bir tarzda oku; böylece onun lafzî kesitlerinin hepsi tam bir açıklıkla işitilebilir: bu, örfte bilinen **"التجويد"**’in aynı anlamıdır.
﴿**كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا**﴾: Allah Kur’an’ı **رَتَّل** etmiştir: yani onu **مرتلاً** indirmiştir: yani **مجوداً**.
**تَرْتِيْل**: **"رَتَّل - يُرَتِّلُ"**’den fiil adı.
**تَرْتِيْلاً**: **"تَرْتِيْل"**’den hâl; **"مُرَتَّل"** biçiminde.
Not: **"رَتْلٌ"** lafzı, günümüzde yaygın anlamıyla; birbirine benzer şeylerden oluşan, bir kuyruk veya uzun, muntazam bir sıra şeklinde, birbirinin arkasına dizilmiş ve tertiplenmiş; bakana göre düzenli, uyumlu ve açık olan bir grubu nitelemek için kullanılır.
Ve lafız, “düz bir yüzey üzerinde şeyleri birbirinin önüne dizme, uyumlama, saf hâline getirme ve düzenleme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَطَرَ - يَقْطُر** (müteaddî), ve **سِقَ - يَسِقَُ**، **صَفَّ - يَصُفُّ**، **رَتَلَ - يَرْتُلُ**، **سَرَدَ- يَسْرُدُ**، **وَضَنَ - يَضِنُ**
رتل - ترتيلا
 	﴿**أو زد عليه ورتل القرآن ترتيلا(4)**﴾ المزمل ﴿**وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادكورتلناه ترتيلا (32)**﴾ الفرقان
Tefsirlerde **"رَتِّل"**’in anlamı hakkında şöyle gelmiştir: ağır ağır oku; ve Allah’ın **رَتَّل** etmesi: yani onu ayet ayet indirmesi, açıklayarak, izah ederek: yani ağır ağır, tertip ve beyan ile.
Muhtâr es-Sıhâh
● [رتل] ر ت ل: okumada **التَّرْتِيلُ**, onda ağır ağır gitmek ve haksızlık olmaksızın açıklamaktır.
er-Râgıb
رتل
- **الرتل**: şeyin uyumu ve doğruluk üzere düzenli oluşu; denir ki: dişi **رتل** olan adam; ve **الترتيل**: kelimeyi ağızdan kolaylık ve doğrulukla salıvermek. Yüce Allah dedi ki: }**ورتل القرآن ترتيلا**﴿[المزمل/4]،﴾**ورتلناه ترتيلا**{ [الفرقان/32].
Lisân özeti
1.    **الرَّتَلُ**: şeyin güzel uyumu. Ve **ثَغْرٌ رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**: güzel diziliş; bitkisi düz (olan); ve denildi ki: aralıklı dişli; ve denildi ki: dişleri arasında, birbirinin üzerine binmeyen aralıklar vardır. Ve **الرَّتَلُ**: dişlerin beyazlığı ve suyunun çokluğu.
2.     Ve **كلامٌ رَتَل** ve **رَتِلٌ**: yani **مُرَتَّلٌ**; ağır ağır (söylenen) güzel.
3.    Ve **رَتَّلَ الكلامَ**: onun telifini güzelleştirdi, onu açıkladı ve onda ağır davrandı. Okumada **الترتيلُ**: onda ağır ağır gitmek ve haksızlık olmaksızın açıklamaktır.
4.     **الترتيل**: ağır ağır gitmektir; dedi ki: ve onu **رَتَّلته ترتيلاً**: bir kısmı bir kısmının ardından.
5. **ورتل القرآن ترتيلاً**: onu açıklayarak beyan etti; ve beyan vb.) okumada acele etmekle tamam olmaz; ancak beyan, bütün harfleri açıklaması ve onları işbâ‘dan haklarını tam vermesiyle tamam olur; ve Dahhâk dedi ki: onu harf harf at. Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, kıraatinin sıfatında: ayet ayet **يُرَتِّل** ederdi; kıraatin **ترتيلُ**i: onda teenni, ağır davranma ve harfleri ve harekeleri açıklamaktır; **الثغر المُرَتَّلِ**e benzetme yoluyla; o da **نَوْر الأُقْحُوان**a benzetilendir.
6.    Ve **الرَّتَلُ** ve **الرَّتِلُ**: her şeyin hoş olanı.
Lisânü’l-Arab
● - رتل: **الرَّتَلُ**: şeyin güzel uyumu. Ve **ثَغْرٌ رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**: güzel diziliş; bitkisi düz (olan); ve denildi ki: aralıklı dişli; ve denildi ki: dişleri arasında, birbirinin üzerine binmeyen aralıklar vardır. Ve **الرَّتَلُ**: dişlerin beyazlığı ve suyunun çokluğu; bazen “dişleri **رَتِلُ** olan adam” derler; **تَعِبٍ** gibi; dişleri aralıklı olduğunda **بَيِّنُ الرَّتَل**. Ve **كلامٌ رَتَل** ve **رَتِلٌ**: yani **مُرَتَّلٌ**; ağır ağır (söylenen) güzel. Ve **رَتَّلَ الكلامَ**: onun telifini güzelleştirdi, onu açıkladı ve onda ağır davrandı. Okumada **الترتيلُ**: onda ağır ağır gitmek ve haksızlık olmaksızın açıklamaktır. Aziz tenzilde: **ورَتِّل القرآن ترتيلاً**; Ebü’l-Abbâs dedi ki: Kur’an kıraatinde, **الترتيل**i ancak tahkik, açıklama ve temkin olarak bilirim; Mücâhid dedi ki: **الترتيل**: ağır ağır gitmektir; dedi ki: ve onu **ورَتَّلته ترتيلاً**: bir kısmı bir kısmının ardından; Ebû Mansûr dedi ki: onu, “**ثغر رَتَلٌ**” sözlerine götürdü; güzel diziliş olduğunda; İbn Abbâs, “**ورتل القرآن ترتيلاً**” sözü hakkında dedi ki: onu açıklayarak beyan et; Ebû İshâk dedi ki: ve beyan (* “وقال أبو إسحق والتبيين إلخ” sözü, Tehzîb’in ibaresidir: Ebû İshâk dedi ki: **ورتل القرآن ترتيلاً**: onu açıklayarak beyan et; ve beyan vb.) okumada acele etmekle tamam olmaz; ancak beyan, bütün harfleri açıklaması ve onları işbâ‘dan haklarını tam vermesiyle tamam olur; Dahhâk dedi ki: onu harf harf at. Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, kıraatinin sıfatında: ayet ayet **يُرَتِّل** ederdi; kıraatin **ترتيلُ**i: onda teenni, ağır davranma ve harfleri ve harekeleri açıklamaktır; **الثغر المُرَتَّلِ**e benzetme yoluyla; o da **نَوْر الأُقْحُوان**a benzetilendir; denir ki: **رَتَّلَ** kıraati ve onda **تَرَتَّل** etti. Aziz ve celil olanın sözü: **ورَتَّلْناه ترتيلاً**: yani onu tertil üzere indirdik; o, acele etmenin zıddıdır ve onda durup beklemektir; bu, Zeccâc’ın sözüdür. Konuşmada **ترتّل** etti: ağır ağır gitti; o, konuşmasında **يترتل** eder ve **يترسل** eder. Ve **الرَّتَلُ** ve **الرَّتِلُ**: her şeyin hoş olanı. Ve **ماء رَتِل**; **بَيِّنُ الرَّتَل**: soğuk; ikisi de Kurâ‘dan. Ve **الرُّتَيْلاء**; kısaltılmış ve uzatılmış; Sîrâfî’den: haşerelerden bir cinstir. Ve **الرَّأْتَلَةُ**: adamın, sanki kemikleri kırıkmış gibi, iki yanında sallanarak yürümesidir; bilinen **الرأْبَلةُ**’dir.
Maqâyîsü’l-luğa:
el-Kâmûsü’l-muhît:
**الرَّتَلُ** (harekeli): şeyin güzel uyumu; ve dişlerin beyazlığı; ve suyunun çokluğu; ve sözün güzeli; ve her şeyin hoşı; **الرَّتِلِ** gibi; ikisinde de **كتِفٍ** gibi. Ve aralıklı dişli; yahut güzel dizilişli; şiddetli beyaz; suyu çok olan ağızlardan; **الرَّتِلِ** gibi; **كتِفٍ** gibi. Ve **رَتَّلَ الكلامَ تَرْتِيلاً**: onun telifini güzelleştirdi. Ve onda **تَرَتَّلَ** etti: ağır ağır gitti.
Ve **ماءٌ رَتِلٌ**; **كتفٍ** gibi; **بَيِّنُ الرَّتَلِ**: soğuk. Ve **الرُّتَيْلاءُ**; kısaltılır; haşerelerden: türlerdir; en meşhuru, kandilin etrafında uçan sineğe benzer olanıdır; onlardan siyah benekli olanı vardır; onlardan sarı tüylü olanı vardır; hepsinin sokması şişirici, acıtıcıdır. Ve **الرُّتَيْلاءُ** ayrıca: çiçeği süsen çiçeği gibi olan bir bitkidir; onun ısırığından ve akrebin ısırığından fayda verir.
Ve **الراتِلَةُ**: kısa olan. Ve **الأَرْتَلُ**: peltek olan.
Tâcü’l-arûs:
ر ت ل
**الرَّتَلُ** (harekeli): şeyin güzel uyumu ve doğruluk üzere düzenli oluşu; ayrıca: dişlerin beyazlığı ve suyunun çokluğu; ayrıca: sözün güzeli ve her şeyin hoşı; **الرَّتِلِ** gibi; ikisinde de **كَكَتِفٍ** gibi; denir ki: **كلامٌ رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**. Ve **الرَّتَلُ** ayrıca: dişlerden aralıklı olan ve güzel olan; bir nüshada: yahut güzel dizilişli; şiddetli beyaz; suyu çok olan ağızlardan; denir ki: bitkisi düz olduğunda **ثَغْرٌ رَتَلٌ**; **الرَّتِلِ** gibi; **كَكَتِفٍ** gibi. Ve **رَتَّلَ الْكَلامَ تَرْتِيلاً**: onun telifini güzelleştirdi; yahut onu, haksızlık olmaksızın açıklayarak beyan etti. Râgıb dedi ki: **التَّرْتِيلُ**: kelimeyi ağızdan kolaylık ve doğrulukla salıvermek. Dedim ki: bu, lugavî anlamdır; örfen: harflerin mahreçlerine riayet etmek ve vakıfları korumaktır; bu, sesi alçaltmak ve kıraatle hüzünlenmektir; Münâvî’nin tahkik ettiği üzere. Ve el-‘Ubâb’da: Yüce Allah’ın sözü: **" ورَتَّلْناهُ تَرْتِيلاً "** yani onu **مُرَتَّلاً** indirdik; o, **الْمُعَجَّلِ**in zıddıdır. Ve onda **تَرَتَّلَ** etti: ağır ağır gittiğinde. Ve **ماءٌ رَتِلٌ**; **كَكَتِفٍ**: **بَيِّنُ الرَّتَلِ** (harekeli): yani soğuktur. Ve **الرُّتَيْلاءُ** zamme ile ve med ile; kısaltılır: haşerelerden bir cinstir; çok türlerdir; en meşhuru, kandilin etrafında uçan sineğe benzer olanıdır; onlardan siyah benekli olanı vardır; onlardan sarı tüylü olanı vardır; hepsinin sokması şişirici, acıtıcıdır; bazen öldürür. Ve **الرُّتَيْلاءُ** ayrıca, yani med ile: çiçeği süsen çiçeği gibi olan bir bitkidir; onun ısırığından fayda verir; bu yüzden onunla adlandırılmıştır; ve tıp kitaplarında zikredildiği üzere, akrebin ısırığından da fayda verir. Ve **الرَّاتِلَةُ**: erkeklerden kısa olan. Ve **الأَرْتَلُ**: peltek olan; el-‘Ubâb’da olduğu gibi. Ve terkîb, uyumlu şeylerde bir eşitliğe delalet eder. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أَرْتُلُ**; **كَأَفْلُس**: Yemen’de, Benî Şihâb’ın Hâze’sinden bir kale veya köy; Yâkût onu söylemiştir.
