# رتل — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%84/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: رتل

رتل
رَتَلَ - يَرْتُلُ - رَتَّل - يُرَتِّلُ- تَرْتِيْل - تَرْتِيْلاً
رَتَلَ - يَرْتُلُ + كائن + كائناً: تقدم خلفه مؤلفاً معه نسقاً مرتباً ومنظماً
رَتَّل - يُرَتِّلُ +كائن + شيئاً أو أشياء: على وزن " فَعَّلَ " من " رَتَلَ - يَرْتُلُ ": جعله " يَرْتُلُ ": جعله يتقدم بحيث تأتي أجزاؤه بشكل رتل متناسق، أي تأتي خلف بعضها بشكل مرتب ومنظم وواضح
﴿ورتل القرآن ترتيلا﴾: اتلوه بشكل تحافظ فيه على الترتيب اللفظي الدقيق، فيمكن سماع مقاطعه اللفظية كلها بوضوح تام: وهو نفس معنى " التجويد " المتعارف عليه
﴿كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا﴾: الله قد رتل القرآن: أي أنزله مرتلاً : أي مجوداً
تَرْتِيْل: اسم فعل من " رَتَّل - يُرَتِّلُ "
تَرْتِيْلاً: حال من " تَرْتِيْل" بشكل " مُرَتَّل
ملاحظة: يستخدم لفظ " رَتْلٌ " بالمعنى الشائع حالياً، لوصف مجموعة من الأشياء المتشابهة مصفوفة ومرتبة خلف بعضها بشكل طابور أو صف طويل منتظم ومنسق وواضح للناظر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ترتيب وتنسيق وصف ونظم الأشياء على سطح مستوٍ أمام بعضها"، وهي:
قَطَرَ - يَقْطُر (المتعدي)، وسِقَ - يَسِقَُ، صَفَّ - يَصُفُّ، رَتَلَ - يَرْتُلُ، سَرَدَ- يَسْرُدُ، وَضَنَ - يَضِنُ
رتل - ترتيلا
 	﴿أو زد عليه ورتل القرآن ترتيلا(4)﴾ المزمل ﴿وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادكورتلناه ترتيلا (32)﴾ الفرقان
جاء في التفاسير في معنى "رَتِّل ": اقرأ بتمهل، وأن الله رَتَّل: أي أنزله آية بعد آية مبيناً موضحاً: أي بتمهل وترتيب وبيان
مختار الصحاح
● [رتل] ر ت ل: التَّرْتِيلُ في القراءة الترسل فيها والتبيين بغير بغي
الراغب
رتل
- الرتل: اتساق الشيء وانتظامه على استقامة، يقال: رجل رتل الأسنان، والترتيل: إرسال الكلمة من الفم بسهولة واستقامة. قال تعالى: }ورتل القرآن ترتيلا﴿[المزمل/4]،﴾ورتلناه ترتيلا{ [الفرقان/32].
ملخص اللسان
1.    الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها
2.     وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.
3.    ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ
4.     الترتيل:الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض
5. ورتل القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه بنَوْر الأُقْحُوان
6.    والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء.
لسان العرب
● - رتل: الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن     التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب     بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها، وربما قالوا رجل     رَتِلُ الأَسنان مثل تَعِبٍ بَيِّنُ الرَّتَل إِذا كان مُفَلَّج الأَسنان.     وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.     ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في     القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ. وفي التنزيل العزيز:     ورَتِّل القرآن ترتيلاً؛ قال أَبو العباس: ما أَعلم الترتيل إِلاَّ     التحقيق والتبيين والتمكين، أَراد في قراءة القرآن؛ وقال مجاهد: الترتيل:     الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض؛ قال أَبو منصور: ذهب به     إِلى قولهم ثغر رَتَلٌ إِذا كان حسن التنضيد، وقال ابن عباس في قوله:     ورتل القرآن ترتيلاً؛ قال: بَيِّنْه تبييناً؛ وقال أَبو إسحق: والتبيين     (*     قوله «وقال أبو إسحق والتبيين إلخ» عبارة التهذيب: وقال أبو إسحق ورتل     القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في     القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من     الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله     عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها     والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه     بنَوْر الأُقْحُوان، يقال رَتَّلَ القراءة وتَرَتَّل فيها. وقوله عز     وجل: ورَتَّلْناه ترتيلاً، أَي أَنزلناه على الترتيل، وهو ضد العجلة     والتمكُّث فيه؛ هذا قول الزجاج. وترتّل في الكلام: تَرَسَّل، وهو يترتل في كلامه     ويترسل.     والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء. وماء رَتِل بيِّن الرَّتَل:     بارد؛ كلاهما عن كراع.     والرُّتَيْلاء، مقصور وممدود؛ عن السيرافي: جنس من الهوام.     والرَّأْتَلَةُ: أَن يمشي الرجل مُتَكَفِّئاً في جانبيه كأَنه متكسر العظام، والمعروف     الرأْبَلةُ.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
الرَّتَلُ، محرَّكةً حُسْنُ تَناسُقِ الشيءِ، وبياضُ الأَسْنَانِ، وكَثْرَةُ مائِها، والحَسَنُ من الكلامِ، والطَّيِّبُ من كلِّ شيءٍ، كالرَّتِلِ، ككتِفٍ فيهما، والمُفَلَّجُ، أو الحَسَنُ التَّنَضُّدِ، الشديدُ البياضِ، الكثيرُ الماءِ من الثُّغورِ، كالرَّتِلِ، ككتِفٍ. ورَتَّلَ الكلامَ تَرْتِيلاً أحْسَنَ تأليفهُ. وتَرَتَّلَ فيه تَرَسَّلَ.
وماءٌ رَتِلٌ، ككتفٍ، بَيِّنُ الرَّتَلِ: بارِد. والرُّتَيْلاءُ، ويُقْصَرُ، من الهَوامِّ: أنواعٌ، أشْهَرُها شِبْهُ الذُّبابِ الذي يطيرُ حَوْلَ السِراجِ، ومنها ما هي سَوْداءُ رَقْطاءُ، ومنها صَفْراءُ زَغْباءُ، ولَسْعُ جميعِها مُوَرِّمٌ مُؤْلِمٌ. والرُّتَيْلاءُ أيضاً: نباتٌ زَهْرُهُ كزَهْرِ السَّوسَنِ، يَنْفَعُ من نَهْشِها ونَهْشِ العَقْرَبِ.
والراتِلَةُ: القصيرُ. والأَرْتَلُ: الأَرَتُّ.
تاج العروس:
ر ت ل
الرَّتَلُ مُحَرَّكَةً : حُسْنُ تَناسُقِ الشَّيْءِ وانْتِظامِهِ على اسْتِقامَةٍ وأيضاً : بَياضُ الأَسْنانِ وكَثْرَةُ مائِها وأيضاً : الْحَسَنُ من الكَلامِ والطَّيِّبُ مِنْ كُلَّ شَيْءٍ كالرَّتِلِ ككَتِفٍ فيهما يُقال : كلامٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ والرَّتَلُ أيضاً : المُفَلَّجُ من الأسْنانِ والْحَسَنُ وفي نُسْخَةٍ : أو الحَسَن التَّنَضُّدِ الشِّدِيدُ الْبَياضِ الْكَثِيرُ الْماءِ مِن الثُّغُورِ يُقال : ثَغْرٌ رَتَلٌ إذا كان مُسْتَوِيَ النَّباتِ كالرَّتِلِ ككَتِفٍ . ورَتَّلَ الْكَلامَ تَرْتِيلاً : أَحْسَنَ تَأْلِيفَهُ أو بَيَّنَهُ تَبْييناً بغيرِ بَغْي وقال الرَّاغِبُ : التَّرْتِيلُ : إرْسالُ الكلمةِ من الْفَمِ بِسُهُولَةٍ واسْتِقامَةٍ . قلتُ : هذا هو المعنى اللَّغَوِيُّ وعُرْفاً : رِعايَةُ مَخارِجِ الحُرُوفِ وحِفْظُ الوُقوفِ وهو خَفْضُ الصَّوْتِ والتَّحَزُّنُ بالقراءَةِ كما حَقَّقه المُناوِي . وفي العُبابِ : قولُه تعالى : " ورَتَّلْناهُ تَرْتِيلاً " أي أنْزَلْناهُ مُرَتَّلاً وهو ضِدُّ الْمُعَجَّلِ . وتَرَتَّلَ فيه : إذا تَرَسَّلَ . وماءٌ رَتِلٌ ككَتِفٍ : بَيِّنُ الرَّتَلِ مُحَرَّكَةً : أي بَارِدٌ . والرُّتَيْلاءُ بالضَّمِّ والْمَدِّ ويُقْصَرُ : جِنْسٌ مِنَ الْهَوامِّ وهو أَنْواعٌ كثيرةٌ أشْهَرُها شِبْهُ الذُّبابِ الذي يَطِيرُ حَوْلَ السِّراجِ ومنها ما هي سَوْداءُ رَقْطاءُ ومنها صَفْراءُ زَغْباءُ ولَسْعُ جَمِيعِها مُوَرِّمٌ مُؤْلِمٌ وربما قَتَلَ . والرُّتَيْلاءُ أيضاً أي بالْمَدِّ : نَباتٌ زَهْرَهُ كَزَهْرِ السَّوْسَنِ يَنْفَعُ مِن نَهْشِها ولذا سُمِّيَ به ويَنْفَعُ أيضاً مِن نَهْشِ الْعَقْرَبِ كما هو مذكورٌ في كُتُبِ الطِّبِّ . والرَّاتِلَةُ : الْقَصِيرُ مِنَ الرِّجالِ . والأَرْتَلُ : الأَرَتُّ كما في العُباب والتَّرْكيبُ يَدُلُّ على تَساوٍ في أَشْياءَ مُتَناسِقَةٍ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : أَرْتُلُ كأَفْلُس : حِصْنٌ أو قَرْيَةٌ باليَمَنِ مِن حازة بني شِهَابٍ قالَهُ ياقُوتُ

### Türkçe

رتل
**رَتَلَ** - **يَرْتُلُ** - **رَتَّل** - **يُرَتِّلُ**- **تَرْتِيْل** - **تَرْتِيْلاً**
**رَتَلَ** - **يَرْتُلُ** + bir varlık + (onu) bir varlık olarak: onun arkasında, onunla birlikte tertipli ve düzenli bir dizge hâlinde, (parçaları) birbirine eklenmiş olarak ilerledi.
**رَتَّل** - **يُرَتِّلُ** + bir varlık + bir şey veya şeyler: **"فَعَّلَ"** vezninde, **"رَتَلَ - يَرْتُلُ"**’dan: onu **"يَرْتُلُ"** kıldı: onu, parçaları uyumlu bir **رتل** biçiminde gelecek şekilde ilerletti; yani birbirinin arkasından tertipli, düzenli ve açık bir biçimde gelir.
﴿**ورتل القرآن ترتيلا**﴾: onu, lafzî (sözlü) tertibi hassas biçimde koruduğun bir tarzda oku; böylece onun lafzî kesitlerinin hepsi tam bir açıklıkla işitilebilir: bu, örfte bilinen **"التجويد"**’in aynı anlamıdır.
﴿**كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا**﴾: Allah Kur’an’ı **رَتَّل** etmiştir: yani onu **مرتلاً** indirmiştir: yani **مجوداً**.
**تَرْتِيْل**: **"رَتَّل - يُرَتِّلُ"**’den fiil adı.
**تَرْتِيْلاً**: **"تَرْتِيْل"**’den hâl; **"مُرَتَّل"** biçiminde.
Not: **"رَتْلٌ"** lafzı, günümüzde yaygın anlamıyla; birbirine benzer şeylerden oluşan, bir kuyruk veya uzun, muntazam bir sıra şeklinde, birbirinin arkasına dizilmiş ve tertiplenmiş; bakana göre düzenli, uyumlu ve açık olan bir grubu nitelemek için kullanılır.
Ve lafız, “düz bir yüzey üzerinde şeyleri birbirinin önüne dizme, uyumlama, saf hâline getirme ve düzenleme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَطَرَ - يَقْطُر** (müteaddî), ve **سِقَ - يَسِقَُ**، **صَفَّ - يَصُفُّ**، **رَتَلَ - يَرْتُلُ**، **سَرَدَ- يَسْرُدُ**، **وَضَنَ - يَضِنُ**
رتل - ترتيلا
 	﴿**أو زد عليه ورتل القرآن ترتيلا(4)**﴾ المزمل ﴿**وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادكورتلناه ترتيلا (32)**﴾ الفرقان
Tefsirlerde **"رَتِّل"**’in anlamı hakkında şöyle gelmiştir: ağır ağır oku; ve Allah’ın **رَتَّل** etmesi: yani onu ayet ayet indirmesi, açıklayarak, izah ederek: yani ağır ağır, tertip ve beyan ile.
Muhtâr es-Sıhâh
● [رتل] ر ت ل: okumada **التَّرْتِيلُ**, onda ağır ağır gitmek ve haksızlık olmaksızın açıklamaktır.
er-Râgıb
رتل
- **الرتل**: şeyin uyumu ve doğruluk üzere düzenli oluşu; denir ki: dişi **رتل** olan adam; ve **الترتيل**: kelimeyi ağızdan kolaylık ve doğrulukla salıvermek. Yüce Allah dedi ki: }**ورتل القرآن ترتيلا**﴿[المزمل/4]،﴾**ورتلناه ترتيلا**{ [الفرقان/32].
Lisân özeti
1.    **الرَّتَلُ**: şeyin güzel uyumu. Ve **ثَغْرٌ رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**: güzel diziliş; bitkisi düz (olan); ve denildi ki: aralıklı dişli; ve denildi ki: dişleri arasında, birbirinin üzerine binmeyen aralıklar vardır. Ve **الرَّتَلُ**: dişlerin beyazlığı ve suyunun çokluğu.
2.     Ve **كلامٌ رَتَل** ve **رَتِلٌ**: yani **مُرَتَّلٌ**; ağır ağır (söylenen) güzel.
3.    Ve **رَتَّلَ الكلامَ**: onun telifini güzelleştirdi, onu açıkladı ve onda ağır davrandı. Okumada **الترتيلُ**: onda ağır ağır gitmek ve haksızlık olmaksızın açıklamaktır.
4.     **الترتيل**: ağır ağır gitmektir; dedi ki: ve onu **رَتَّلته ترتيلاً**: bir kısmı bir kısmının ardından.
5. **ورتل القرآن ترتيلاً**: onu açıklayarak beyan etti; ve beyan vb.) okumada acele etmekle tamam olmaz; ancak beyan, bütün harfleri açıklaması ve onları işbâ‘dan haklarını tam vermesiyle tamam olur; ve Dahhâk dedi ki: onu harf harf at. Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, kıraatinin sıfatında: ayet ayet **يُرَتِّل** ederdi; kıraatin **ترتيلُ**i: onda teenni, ağır davranma ve harfleri ve harekeleri açıklamaktır; **الثغر المُرَتَّلِ**e benzetme yoluyla; o da **نَوْر الأُقْحُوان**a benzetilendir.
6.    Ve **الرَّتَلُ** ve **الرَّتِلُ**: her şeyin hoş olanı.
Lisânü’l-Arab
● - رتل: **الرَّتَلُ**: şeyin güzel uyumu. Ve **ثَغْرٌ رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**: güzel diziliş; bitkisi düz (olan); ve denildi ki: aralıklı dişli; ve denildi ki: dişleri arasında, birbirinin üzerine binmeyen aralıklar vardır. Ve **الرَّتَلُ**: dişlerin beyazlığı ve suyunun çokluğu; bazen “dişleri **رَتِلُ** olan adam” derler; **تَعِبٍ** gibi; dişleri aralıklı olduğunda **بَيِّنُ الرَّتَل**. Ve **كلامٌ رَتَل** ve **رَتِلٌ**: yani **مُرَتَّلٌ**; ağır ağır (söylenen) güzel. Ve **رَتَّلَ الكلامَ**: onun telifini güzelleştirdi, onu açıkladı ve onda ağır davrandı. Okumada **الترتيلُ**: onda ağır ağır gitmek ve haksızlık olmaksızın açıklamaktır. Aziz tenzilde: **ورَتِّل القرآن ترتيلاً**; Ebü’l-Abbâs dedi ki: Kur’an kıraatinde, **الترتيل**i ancak tahkik, açıklama ve temkin olarak bilirim; Mücâhid dedi ki: **الترتيل**: ağır ağır gitmektir; dedi ki: ve onu **ورَتَّلته ترتيلاً**: bir kısmı bir kısmının ardından; Ebû Mansûr dedi ki: onu, “**ثغر رَتَلٌ**” sözlerine götürdü; güzel diziliş olduğunda; İbn Abbâs, “**ورتل القرآن ترتيلاً**” sözü hakkında dedi ki: onu açıklayarak beyan et; Ebû İshâk dedi ki: ve beyan (* “وقال أبو إسحق والتبيين إلخ” sözü, Tehzîb’in ibaresidir: Ebû İshâk dedi ki: **ورتل القرآن ترتيلاً**: onu açıklayarak beyan et; ve beyan vb.) okumada acele etmekle tamam olmaz; ancak beyan, bütün harfleri açıklaması ve onları işbâ‘dan haklarını tam vermesiyle tamam olur; Dahhâk dedi ki: onu harf harf at. Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, kıraatinin sıfatında: ayet ayet **يُرَتِّل** ederdi; kıraatin **ترتيلُ**i: onda teenni, ağır davranma ve harfleri ve harekeleri açıklamaktır; **الثغر المُرَتَّلِ**e benzetme yoluyla; o da **نَوْر الأُقْحُوان**a benzetilendir; denir ki: **رَتَّلَ** kıraati ve onda **تَرَتَّل** etti. Aziz ve celil olanın sözü: **ورَتَّلْناه ترتيلاً**: yani onu tertil üzere indirdik; o, acele etmenin zıddıdır ve onda durup beklemektir; bu, Zeccâc’ın sözüdür. Konuşmada **ترتّل** etti: ağır ağır gitti; o, konuşmasında **يترتل** eder ve **يترسل** eder. Ve **الرَّتَلُ** ve **الرَّتِلُ**: her şeyin hoş olanı. Ve **ماء رَتِل**; **بَيِّنُ الرَّتَل**: soğuk; ikisi de Kurâ‘dan. Ve **الرُّتَيْلاء**; kısaltılmış ve uzatılmış; Sîrâfî’den: haşerelerden bir cinstir. Ve **الرَّأْتَلَةُ**: adamın, sanki kemikleri kırıkmış gibi, iki yanında sallanarak yürümesidir; bilinen **الرأْبَلةُ**’dir.
Maqâyîsü’l-luğa:
el-Kâmûsü’l-muhît:
**الرَّتَلُ** (harekeli): şeyin güzel uyumu; ve dişlerin beyazlığı; ve suyunun çokluğu; ve sözün güzeli; ve her şeyin hoşı; **الرَّتِلِ** gibi; ikisinde de **كتِفٍ** gibi. Ve aralıklı dişli; yahut güzel dizilişli; şiddetli beyaz; suyu çok olan ağızlardan; **الرَّتِلِ** gibi; **كتِفٍ** gibi. Ve **رَتَّلَ الكلامَ تَرْتِيلاً**: onun telifini güzelleştirdi. Ve onda **تَرَتَّلَ** etti: ağır ağır gitti.
Ve **ماءٌ رَتِلٌ**; **كتفٍ** gibi; **بَيِّنُ الرَّتَلِ**: soğuk. Ve **الرُّتَيْلاءُ**; kısaltılır; haşerelerden: türlerdir; en meşhuru, kandilin etrafında uçan sineğe benzer olanıdır; onlardan siyah benekli olanı vardır; onlardan sarı tüylü olanı vardır; hepsinin sokması şişirici, acıtıcıdır. Ve **الرُّتَيْلاءُ** ayrıca: çiçeği süsen çiçeği gibi olan bir bitkidir; onun ısırığından ve akrebin ısırığından fayda verir.
Ve **الراتِلَةُ**: kısa olan. Ve **الأَرْتَلُ**: peltek olan.
Tâcü’l-arûs:
ر ت ل
**الرَّتَلُ** (harekeli): şeyin güzel uyumu ve doğruluk üzere düzenli oluşu; ayrıca: dişlerin beyazlığı ve suyunun çokluğu; ayrıca: sözün güzeli ve her şeyin hoşı; **الرَّتِلِ** gibi; ikisinde de **كَكَتِفٍ** gibi; denir ki: **كلامٌ رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**. Ve **الرَّتَلُ** ayrıca: dişlerden aralıklı olan ve güzel olan; bir nüshada: yahut güzel dizilişli; şiddetli beyaz; suyu çok olan ağızlardan; denir ki: bitkisi düz olduğunda **ثَغْرٌ رَتَلٌ**; **الرَّتِلِ** gibi; **كَكَتِفٍ** gibi. Ve **رَتَّلَ الْكَلامَ تَرْتِيلاً**: onun telifini güzelleştirdi; yahut onu, haksızlık olmaksızın açıklayarak beyan etti. Râgıb dedi ki: **التَّرْتِيلُ**: kelimeyi ağızdan kolaylık ve doğrulukla salıvermek. Dedim ki: bu, lugavî anlamdır; örfen: harflerin mahreçlerine riayet etmek ve vakıfları korumaktır; bu, sesi alçaltmak ve kıraatle hüzünlenmektir; Münâvî’nin tahkik ettiği üzere. Ve el-‘Ubâb’da: Yüce Allah’ın sözü: **" ورَتَّلْناهُ تَرْتِيلاً "** yani onu **مُرَتَّلاً** indirdik; o, **الْمُعَجَّلِ**in zıddıdır. Ve onda **تَرَتَّلَ** etti: ağır ağır gittiğinde. Ve **ماءٌ رَتِلٌ**; **كَكَتِفٍ**: **بَيِّنُ الرَّتَلِ** (harekeli): yani soğuktur. Ve **الرُّتَيْلاءُ** zamme ile ve med ile; kısaltılır: haşerelerden bir cinstir; çok türlerdir; en meşhuru, kandilin etrafında uçan sineğe benzer olanıdır; onlardan siyah benekli olanı vardır; onlardan sarı tüylü olanı vardır; hepsinin sokması şişirici, acıtıcıdır; bazen öldürür. Ve **الرُّتَيْلاءُ** ayrıca, yani med ile: çiçeği süsen çiçeği gibi olan bir bitkidir; onun ısırığından fayda verir; bu yüzden onunla adlandırılmıştır; ve tıp kitaplarında zikredildiği üzere, akrebin ısırığından da fayda verir. Ve **الرَّاتِلَةُ**: erkeklerden kısa olan. Ve **الأَرْتَلُ**: peltek olan; el-‘Ubâb’da olduğu gibi. Ve terkîb, uyumlu şeylerde bir eşitliğe delalet eder. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أَرْتُلُ**; **كَأَفْلُس**: Yemen’de, Benî Şihâb’ın Hâze’sinden bir kale veya köy; Yâkût onu söylemiştir.
