# رتل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رتل

الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها، وربما قالوا رجل رَتِلُ الأَسنان مثل تَعِبٍ بَيِّنُ الرَّتَل إِذا كان مُفَلَّج الأَسنان. وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.
ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ. وفي التنزيل العزيز: ورَتِّل القرآن ترتيلاً؛ قال أَبو العباس: ما أَعلم الترتيل إِلاَّ التحقيق والتبيين والتمكين، أَراد في قراءة القرآن؛ وقال مجاهد: الترتيل: الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض؛ قال أَبو منصور: ذهب به إِلى قولهم ثغر رَتَلٌ إِذا كان حسن التنضيد، وقال ابن عباس في قوله: ورتل القرآن ترتيلاً؛ قال: بَيِّنْه تبييناً؛ وقال أَبو إسحق: والتبيين (*
قوله «وقال أبو إسحق والتبيين إلخ» عبارة التهذيب: وقال أبو إسحق ورتل القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه بنَوْر الأُقْحُوان، يقال رَتَّلَ القراءة وتَرَتَّل فيها. وقوله عز وجل: ورَتَّلْناه ترتيلاً، أَي أَنزلناه على الترتيل، وهو ضد العجلة والتمكُّث فيه؛ هذا قول الزجاج. وترتّل في الكلام: تَرَسَّل، وهو يترتل في كلامه ويترسل.
والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء. وما رَتِل بيِّن الرَّتَل: بارد؛ كلاهما عن كراع.
والرُّتَيْلاء، مقصور وممدود؛ عن السيرافي: جنس من الهوام. والرَّأْتَلَةُ: أَن يمشي الرجل مُتَكَفِّئاً في جانبيه كأَنه متكسر العظام، والمعروف الرأْبَلةُ.

### Türkçe

**الرَّتَلُ**: Şeyin güzel uyumu. Ve **ثَغْرٌ رَتَلٌ** ve **رَتِلٌ**: güzel dizilişli, bitişi (dişlerin bitişi) düzgün; ve **المُفَلَّج** denilmiştir; ve denilmiştir ki: dişleri arasında, bazısı bazısının üstüne binmeyecek şekilde aralıklar vardır. Ve **الرَّتَلُ**: dişlerin beyazlığı ve suyunun (parlaklığının) çokluğu; bazen “adam **رَتِلُ الأَسنان**” derler, **تَعِبٍ** gibi; dişleri **مُفَلَّج** olduğu zaman **بَيِّنُ الرَّتَل** (rəteli açık) olur.

Ve **كلامٌ رَتَل** ve **رَتِلٌ**: yani **مُرَتَّلٌ**; ağır ağır (tede ile) güzel.

Ve **رَتَّلَ الكلامَ**: onun telifini güzelleştirdi, onu açıkladı ve onda ağır davrandı. Ve okumada **الترتيلُ**: onda **التَّرَسُّلُ** ve **بَغْيٍ** olmaksızın açıklamadır. Ve aziz tenzilde: **ورَتِّل القرآن ترتيلاً**; Ebû’l-‘Abbâs dedi ki: Kur’ân’ın okunmasında murad etti; ben **الترتيل**i ancak **التحقيق** ve **التبيين** ve **التمكين** olarak bilirim. Mücâhid dedi ki: **الترتيل**: **الترسل**; dedi ki: “Onu **رَتَّلته ترتيلاً**: bir kısmını bir kısmının ardından.” Ebû Mansûr dedi ki: Onu, “**ثغر رَتَلٌ**” dedikleri söze götürdü; güzel dizilişli olduğu zaman. Ve İbn ‘Abbâs, “**ورتل القرآن ترتيلاً**” sözü hakkında dedi ki: “Onu **تبييناً** ile açıkla.” Ve Ebû İshâk dedi ki: ve **التبيين**
(*
“Ve Ebû İshâk dedi ki ve **التبيين** ilh.” sözü, **التهذيب**in ibaresidir: “Ve Ebû İshâk dedi ki: **ورتل القرآن ترتيلاً**: onu **تبييناً** ile açıkla; ve **التبيين** ilh.”)
okumada acele etmesiyle tamam olmaz; ancak **التبيين**, bütün harfleri açıklaması ve **الإِشباع**dan hakkını tam vermesiyle tamam olur. Ve Dahhâk dedi ki: “Onu harf harf at.” Ve Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, okumasının sıfatında: “Âyet âyet **يُرَتِّل** idi.” Okumanın **ترتيلُ**i: onda ağır davranmak ve yavaşlamak ve harfleri ve harekeleri açıklamak; **الثغر المُرَتَّلِ**e benzetme olarak; o da **نَوْر الأُقْحُوان**a benzetilendir. “**رَتَّلَ القراءة**” denir ve onda **تَرَتَّل** etti. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: **ورَتَّلْناه ترتيلاً**: yani onu **الترتيل** üzere indirdik; o, acele etmenin zıddıdır ve onda **التمكُّث**tür; bu, Zeccâc’ın sözüdür. Ve sözde **ترتّل** etti: **تَرَسَّل** etti; o, sözünde **يترتل** eder ve **يترسل** eder.

Ve **الرَّتَلُ** ve **الرَّتِلُ**: her şeyin iyisi (hoşu). Ve **ما رَتِل**; **بيِّن الرَّتَل**: soğuk; ikisi de Kurâ‘dan.

Ve **الرُّتَيْلاء**; kısaltılmış ve uzatılmış; Sîrâfî’den: haşerattan bir cins.

Ve **الرَّأْتَلَةُ**: adamın, sanki kemikleri kırıkmış gibi, iki yanında sallanarak yürümesidir; bilinen **الرأْبَلةُ**dir.
