# رثأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رثأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رثأ

الرَّثيِئةُ: اللَبنُ الحامِضُ يُحْلَب عليه فَيَخْثُر. قال اللحياني: الرَّثِيئة، مهموزة: أَن تَحْلُب حَليباً على حامِضٍ فَيرُوبَ ويَغْلُظَ، أَو تَصُبَّ حَلِيباً على لبن حامِضٍ، فَتَجْدَحَه بالـمِجْدَحةِ حتى يَغْلُظَ. قال أَبو منصور: وسمعت أَعرابيّاً من بني مُضَرِّس يقول لخادِمٍ له: ارْثَأْ لي لُبَيْنَةً أَشْرَبُها. وقد ارْتَثَأْتُ أَنا رَثِيئةً إِذا شَرِبْتَها. ورَثَأَه يَرْثَؤُه رَثْأً: خَلَطه. وقيل: رَثَأَه: صَيَّره رَثِيئَةً. وأَرْثَأَ اللبَنُ: خَثُر، في بعض اللغات. ورَثأَ القومَ ورثَأَ لهم: عَمِلَ لهم رَثِيئةً. ويقال في المثَل: الرَّثِيئةُ تَفْثأُ الغضَبَ أَي تَكْسِرُهُ وتُذْهِبُه. وفي حديث عمرو بن معد يكرب: وأَشْرَبُ التِّينَ مع اللَّبَنِ رَثِيئةً أَو صَرِيفاً. الرَّثِيئةُ: اللبَنُ الحَلِيبُ يُصَبُّ عليه اللبنُ الحامِضُ فَيرُوبُ من ساعَته. وفي حديثِ زيادٍ: لَهُوَ أَشْهى إِليَّ مِن رَثِيئةِ فُثِئَتْ بسُلالةِ ثَغَبٍ(1) (1 قوله «بسلالة ثغب» كذا هو في النهاية، وأورده في ث غ ب بسلالة من ماء ثغب.) في يَوْمٍ شدِيدِ الوَدِيقةِ. ورَثَؤُوا رَأْيَهم رَثْأً: خَلَطُوه.
وارْتَثَأَ عليهم أَمْرُهم: اخْتَلَطَ. وهم يَرْتَثِئُون أَمْرَهم: أُخِذ من الرَّثِيئةِ وهو اللبَّن الـمُخْتَلِطُ، وهم يَرْثَؤُون رَأْيَهم رَثْأً أَي يَخْلِطُون. وارْتَثأَ فلان في رَأْيه أَي خَلَّطَ. والرَّثْأَةُ: قِلَّةُ(2)
(2 قوله «والرثأة قلة» أثبتها شارح القاموس نقلاً عن أُمهات اللغة.) الفِطْنةِ وضَعْفُ الفُؤَادِ. ورجلٌ مَرْثُوءٌ: ضَعِيفُ الفُؤَادِ قَلِيلُ الفِطنْةِ؛ وبه رَثْأَةٌ. وقال اللحياني: قيل لأَبي الجَرّاح: كيفَ أَصْبَحْتَ؟ فقال: أَصْبَحْتُ مَرْثُوءاً مَوْثُوءاً، فجعله اللحياني من الاخْتِلاط وإِنما هو من الضَّعْف.
والرَّثِيئةُ: الحُمق، عن ثعلب.
والرُّثْأَةُ: الرُّقْطةُ. كبش أَرْثَأُ ونعجة رَثْآءُ. وَرَثَأْتُ الرَّجلَ رَثْأً: مَدَحْتُه بعد موته، لغة في رَثَيْتُه. ورَثَأَتِ المرأَةُ زوجها، كذلك؛ وهي المَرْثِئةُ. وقالت امرأَة من العرب: رَثَأْتُ زَوْجي بأَبيات، وهمَزتْ، أَرادت رَثَيْتُه. قال الجوهري: وأَصله غير مهموز. قال الفرّاء: وهذا من المرأَة على التوهم لأَنها رأَتهم يقولون: رَثَأْتُ اللبن فَظَنَّتْ أَنَّ الـمَرْثِيةَ منها.

### Türkçe

**الرَّثيِئةُ**: Üzerine sağım yapılan ekşi süt; böylece pıhtılaşır. el-Lihyânî dedi: **الرَّثِيئة** hemzelidir: Ekşinin üzerine bir süt sağman; böylece kesilir ve koyulaşır; yahut ekşi sütün üzerine süt dökmen; sonra onu **الـمِجْدَحةِ** ile çalkalarsın, ta ki koyulaşıncaya kadar. Ebû Mansûr dedi: Ben Benî Muḍarris’ten bir bedevîyi, kendisine ait bir hizmetkâra şöyle derken işittim: “Bana bir **لُبَيْنَةً** **ارْثَأْ** et, onu içeyim.” Ve ben, onu içtiğinde, ben bir **رَثِيئةً** **ارْتَثَأْتُ**.

Ve **رَثَأَه يَرْثَؤُه رَثْأً**: Onu karıştırdı. Ve denildi: **رَثَأَه**: Onu **رَثِيئَةً** yaptı.

Ve **أَرْثَأَ** süt: Pıhtılaştı; bazı lehçelerde. Ve **رَثأَ** kavme ve **رثَأَ** onlar için: Onlar için bir **رَثِيئةً** yaptı. Ve meselde denilir: **الرَّثِيئةُ تَفْثأُ الغضَبَ** yani onu kırar ve onu giderir. Ve Amr b. Ma‘dîkerib’in hadisinde: “Ve inciri süt ile **رَثِيئةً** yahut **صَرِيفاً** olarak içerim.” **الرَّثِيئةُ**: Üzerine ekşi süt dökülen sağılmış süt; hemen o anda kesilir. Ve Ziyâd’ın hadisinde: “O, bana, şiddetli sıcaklık gününde **بسُلالةِ ثَغَبٍ** ile **فُثِئَتْ** bir **رَثِيئةِ**’den daha iştahlıdır.”
(1 “**بسلالة ثغب**” sözü: Nihâye’de böyledir; ve onu **ث غ ب**’de “**بسلالة من ماء ثغب**” ile zikretti.)

Ve **رَثَؤُوا رَأْيَهم رَثْأً**: Onu karıştırdılar.

Ve **ارْتَثَأَ** onlara karşı işleri: Karıştı. Ve onlar işlerini **يَرْتَثِئُون**: **الرَّثِيئةِ**’den alınmıştır; o, karışık süttür. Ve onlar görüşlerini **يَرْثَؤُون رَأْيَهم رَثْأً** yani karıştırırlar. Ve falan kimse görüşünde **ارْتَثأَ**: yani karıştırdı.

Ve **الرَّثْأَةُ**: (2) Zekâ azlığı ve kalp zayıflığı.
(2 “**والرثأة قلة**” sözü: Kāmûs şârihi onu, dilin ana kaynaklarından naklen tespit etti.)

Ve **مَرْثُوءٌ** bir adam: Kalbi zayıf, zekâsı az; ve onda bir **رَثْأَةٌ** vardır.

Ve el-Lihyânî dedi: Ebû’l-Cerrâh’a “Nasıl sabahladın?” denildi; o da dedi ki: “**مَرْثُوءاً مَوْثُوءاً** sabahladım.” el-Lihyânî onu karışmadan saydı; hâlbuki o, zayıflıktandır.

Ve **الرَّثِيئةُ**: Ahmaklık; Sa‘leb’den.

Ve **الرُّثْأَةُ**: Benek. **أَرْثَأُ** bir koç ve **رَثْآءُ** bir koyun. Ve **وَرَثَأْتُ الرَّجلَ رَثْأً**: Ölümünden sonra onu övdüm; **رَثَيْتُه**’de bir lehçedir. Ve kadın kocasını **رَثَأَتِ**; aynı şekilde; o, **المَرْثِئةُ**’dir. Ve Araplardan bir kadın dedi: “Kocamı beyitlerle **رَثَأْتُ**”; hemzeledi; **رَثَيْتُه**’yi kastetti.

el-Cevherî dedi: Aslı hemzesizdir. el-Ferrâ’ dedi: Bu, kadından vehim üzerinedir; çünkü onların “Sütü **رَثَأْتُ**” dediklerini gördü de, **الـمَرْثِيةَ**’nin ondan olduğunu sandı.
