# رثأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رثأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رثأ

رثأ اللبن، كمنع: حببه على حامض فخثر، وهو الرثيئة، وبلغ زيادا قول المغيرة بن شعبة: لحديث من عاقل أحب إلي من الشهد بماء رصفة. فقال: أكذاك هو? فلهو أحب إلي من رثيئة فثئت بسلالة من ماء ثغب في يوم ذي وديقة ترمض فيه الآجال. قال أبو منصور: هو أن تحلب حليبا على حامض فيروب ويغلظ، أو أن تصب حليبا على لبن حامض فتجدحه بالمجدحة حتى يغلظ، وسمعت أعرابيا من بني مضرس يقول لخادم له: ارثئي لي لبينة أشربها. قال الجوهري والصاغاني: ومنه: الرثيئة تفثأ الغضب، أي تكسره وتذهبه. وقال الميداني: هو اللبن الحامض يخلط بالحلو، زعموا أن رجلا نزل بقوم وكان ساخطا عليهم، وكان جائعا، فسقوه الرثيئة، فسكن غضبه، فضرب مثلا. ورثأ مهموز لغة في رثى الميت المعتل، رثأت الرجل بعد موته رثأ: مدحته. وكذلك رثأت المرأة زوجها، في رثت، وهي المرثئة، وقالت امرأة من العرب: رثأت زوجي بأبيات، وهمزت، أرادت رثيته. قال الجوهري والصاغاني، نقلا عن ابن السكيت، وأصله غير مهموز، قال الفراء: وهذا من المرأة على التوهم، لأنها رأتهم يقولون رثأت اللبن، فظنت أن المرثية منها. ورثأ يرثأ رثأ: خلط، يقال: هم يرثؤون رأيهم، أي يخلطون، ورثأ بالعصا رثأ شديدا إذا ضرب بها. ورثأ اللبن: صيره رثيئة، ورثأ القوم ورثأ لهم عمل لهم رثيئة. ورثأ غضبه: سكن، ورثأ البعير: أصابته رثأة كحمزة، اسم لداء يأخذه في منكبه فيظلع منه. والرثء بالفتح والرثأة، بزيادة الهاء، كذا في أمهات اللغة: قلة الفطنة وضعف الفؤاد. ورجل مرثوء: ضعيف الفؤاد قليل الفطنة، وبه رثأة. قلت: ولعل رثأة البعير مأخوذ من هنا، قال اللحياني: قيل لأبي الجراح: كيف أصبحت? قال: أصبحت مرثوءا، فجعله اللحياني من الاختلاط، وإنما هو من الضعف. والحمق، كالرثيئة عن ثعلب. والرثأة، بالضم: الرقطة يقال: كبش أرثأ ونعجة رثآء، أي أرقط ورقطاء. وارتثأ فلان في رأيه أي خلط بالتشديد، وكذا ارتثأ عليهم أمرهم، وهم يرتثئون أمرهم، أخذ من الرثيئة، وهو اللبن المختلط. قلت: فعلى هذا يكون من باب المجاز. وارتثأ الرثيئة: شربها. وارتثأ اللبن: خثر في بعض اللغات، كأرثأ كذا في نسختنا على وزن أكرم، ولم نجده في أمهات اللغة. والتركيب يدل على اختلاط.

### Türkçe

**رثأ** süt, **منع** gibi: onu ekşinin üzerine taneciklendirdi de pıhtılaştı; o, **الرثيئة**’dir. Ve **المغيرة بن شعبة**’nin sözü **زياد**’a ulaştı: “Akıllıdan bir söz, bana **رصفة** suyuyla (karışık) baldan daha sevimlidir.” Bunun üzerine dedi: “Öyle mi o? O hâlde o, bana **ثغب** suyunun süzmesinden bir süzme ile **فثئت** edilmiş bir **رثيئة**’den daha sevimlidir; **ذي وديقة** bir günde ki onda **الآجال** kızarır.” **أبو منصور** dedi: O, ekşinin üzerine süt sağmandır; böylece ekşir ve koyulaşır; yahut ekşi sütün üzerine süt dökmendir; sonra onu **المجدحة** ile çalkalarsın, ta ki koyulaşıncaya kadar. Ve **بني مضرس**’ten bir bedevîyi, bir hizmetçisine şöyle derken işittim: “Bana içeceğim bir **لبينة** **ارثئي**.”

**الجوهري** ve **الصاغاني** dedi: Ondandır: **الرثيئة** öfkeyi **تفثأ** eder; yani onu kırar ve giderir. **الميداني** dedi: O, ekşi süttür; tatlı ile karıştırılır. Bir adamın bir kavme indiğini ve onlara kızgın olduğunu, aç olduğunu iddia ettiler; ona **الرثيئة** içirdiler; öfkesi yatıştı; böylece bir mesel vuruldu.

**رثأ** hemzeli, hasta olan ölüyü **رثى** etmekte bir lehçedir: “Adamı ölümünden sonra **رثأت**” **رثأ**: onu övdüm. Keza kadın kocasını **رثأت** eder; **رثت**’te (olduğu gibi); o, **المرثئة**’dir. Ve Araplardan bir kadın dedi: “Kocamı beyitlerle **رثأت** ettim”; hemzeledi; **رثيته**’yi kastetti. **الجوهري** ve **الصاغاني**, **ابن السكيت**’ten naklen (dedi): Aslı hemzesizdir. **الفراء** dedi: Bu, kadından vehim üzerinedir; çünkü onların “Sütü **رثأت**” dediklerini gördü de, **المرثية**’nin ondan olduğunu sandı.

**رثأ** **يرثأ** **رثأ**: karıştırdı; denir ki: “Onlar görüşlerini **يرثؤون**”; yani karıştırırlar. Ve “Sopayla **رثأ** etti” **رثأ** şiddetli: onunla vurduğu zaman. **رثأ** sütü: onu **رثيئة** yaptı. Ve **رثأ** kavmi ve onlara **رثأ**: onlar için **رثيئة** yaptı. **رثأ** öfkesini: yatıştı. Ve **رثأ** deve: ona **رثأة** isabet etti; **حمزة** gibi; omzunda ona arız olan bir hastalığın adıdır; ondan dolayı topallar.

**الرثء** fetha ile ve **الرثأة**, هاء ziyadesiyle; **أمهات اللغة**’da böyle: anlayış kıtlığı ve kalp zayıflığı. Ve **مرثوء** bir adam: kalbi zayıf, anlayışı kıt; onda **رثأة** vardır. Dedim: Belki devenin **رثأة**’si buradan alınmıştır. **اللحياني** dedi: **أبو الجراح**’a denildi: “Nasıl sabahladın?” Dedi: “**مرثوءا** sabahladım.” **اللحياني** onu karıştırmadan kıldı; hâlbuki o, zayıflıktandır. Ve ahmaklık; **ثعلب**’dan (naklen) **الرثيئة** gibi.

Ve **الرثأة**, damme ile: beneklilik; denir ki: **كبش أرثأ** ve **نعجة رثآء**; yani benekli ve benekli (dişi). Ve “Falan görüşünde **ارتثأ** etti”; yani şeddeli olarak karıştırdı. Keza “İşleri onlara **ارتثأ** etti”; ve onlar işlerini **يرتثئون**; **الرثيئة**’den alınmıştır; o da karışık süttür. Dedim: Şu hâlde bu, mecaz babından olur. Ve “**ارتثأ** **الرثيئة**”: onu içti. Ve “**ارتثأ** süt”: bazı lehçelerde pıhtılaştı; **أرثأ** gibi; nüshamızda **أكرم** vezni üzere; **أمهات اللغة**’da onu bulmadık. Ve terkib, karışmaya delâlet eder.
