# رثث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رثث

الرَّثُّ والرِّثَّةُ والرَّثيثُ: الخَلَق الخَسيسُ البالي من كل شيء. تقول: ثوبٌ رَثٌّ، وحَبْلٌ رَثٌّ، ورجل رَثُّ الهيئةِ في لُبْسه؛ وأَكثر ما يُستعمل فيما يُلبس، والجمع رِثاثٌ. وفي حديث ابن نَهيكٍ: أَنه دَخلَ على سَعْدٍ، وعنده متاع رَثٌّ أَي خَلَقٌ بالٍ. وقد رَثَّ الحبلُ وغيره يَرِثُّ ويَرُثُّ رثاثَة ورُثُوثة، وأَرَثَّ، وأَرثَّه البِلى، عن ثعلب. وأَرثَّ الثوبُ أَي أَخْلَق؛ قال ابن دريد: أَجاز أَبو زيد: رَثَّ وأَرَثَّ، وقال الأَصمعي: رَثَّ بغير أَلف؛ قال أَبو حاتم: ثم رجع بعد ذلك وأَجاز رَثَّ وأَرَثَّ؛ وقول دُرَيد بن الصِّمَّة:
أَرَثَّ جديدُ الحَبْلِ من أُمِّ مَعْبدِ
بعاقبةٍ، وأَخْلَفَتْ كلَّ مَوْعِدِ
يجوز أَن يكون على هذه اللغة، ويجوز أَن تكون الهمزة في الاستفهام دخلت على رَثَّ. وأَرَثَّ الرجلُ: رًثَّ حَبْلُه، والاسم من كل ذلك الرِّثَّةُ. ورجل رَثُّ الهَيئة: خَلَقُها باذُّها. وفي خَلْقه رَثاثةٌ أَي بَذاذَة. وقد رَثَّ يَرُثُّ رَثاثةً، ويرِثُّ رُثوثةً.
والرَّثُّ والرِّثَّةُ جميعاً: رَديءُ المتاع، وأَسْقاطُ البَيْت من الخُلْقانِ.
وارْتَثَثْنا رِثَّةَ القوم، وارْتَثُّوا رِثَّةَ القوم: جَمَعُوها أَو اشترَوها. وتُجْمَع الرِّثَّةُ رِثاثاً. والرِّثَّة: خُشارة الناس وضُعَفاؤُهم، شُبِّهُوا بالمتاع الرديء. وروى عَرْفجةُ عن أَبيه قال: عَرَّفَ عَلِيٌّ رِثَّةَ أَهلِ النَّهْر، قال: فكان آخِرُ ما بَقِيَ قِدْرٌ، قال: فلقد رأَيتُها في الرَّحَبة، وما يَغْتَرفُها أَحدٌ. والرِّثَّة: المتاعُ وخُلْقانُ البيتِ، والله أَعلم. والرِّثَّة: السَّقَطُ من متاع البيت من الخُلْقان، والجمع رِثَثٌ، مثل قِرْبةٍ وقِرَبٍ، ورِثاثٌ مثلُ رِهْمةٍ ورِهام. وفي الحديث: عَفَوْتُ لكم عن الرِّثَّة؛ هي متاعُ البيت الدُّونُ؛ قال ابن الأَثير: وبعضهم يرويه الرِّثْية، والصوابُ الرِّثَّة، بوزن الهِرَّة. وفي حديث النُّعْمان بن مُقَرِّنٍ يومَ نَهاوَنْد: أَلا إِن هؤٌلاء قد أَخْطَرُوا لم رِثَّة، وأَخْطَرْتم لهم الإِسلامَ؛ وجمعُ الرِّثَّة رِثاثٌ. وفي الحديث: فجَمَعْتُ الرِّثاثَ إِلى السائب.
والمُرْتَثُّ: الصَّريعُ الذي يُثْخَنُ في الحَرْب ويُحْمَلُ حَيّاً ثم يموت؛ وقال ثعلب: هو الذي يُحْمَلُ من المَعْرَكة وبه رَمَق، فإِن كان قتيلاً، فليس بمُرْتَثٍّ. التهذيب: يقال للرجل إِذا ضُربَ في الحَرْبِ فأُثْخِنَ، وحُمِلَ وبه رَمَق ثم ماتَ: قد ارْتُثَّ فلانٌ، وهو افْتُعِلَ، على ما لم يُسَمَّ فاعله، أَي حُمِلَ من المعركة رَثيثاً أَي جَريحاً وبه رَمَقٌ؛ ومنه قولُ خَنْساءَ حين خَطَبَها دريدُ ابن الصِّمَّة، على كِبَرِ سِنِّه: أَتَرَوْنَني تاركةً بني عَمِّي، كأَنهم عَوالي الرِّماحِ، ومُرْتَثَّةً شيخَ بني جُشَمٍ؟ أَرادت: أَنه مذ أَسَنَّ وقَرُبَ من الموت وضَعُف، فهو بمنزلة مَن ؛حُمِلَ من المَعْركة، وقد أَثْبَتَتْه الجراحُ لضَعْفِه.
وفي حديث كعب بن مالك: أَنه ارْتُثَّ يومَ أُحُدٍ، فجاءَ به الزبيرُ يَقُود بزِمام راحلته؛ الارْتثاثُ: أَن يُحْمَلَ الجريحُ من المَعْركة، وهو ضعيف قد أَثْخَنَتْه الجِراح.
والرَّثِيث أَيضاً: الجريح، كالمُرْتَثِّ. وفي حديث زيد بن صُوحانَ: أَنه ارْتُثَّ يوم الجَمل، وبه رَمَقٌ. وفي حديث أُم سلمة: فرآني مُرْتَثَّةً أَي ساقطةً ضعيفة؛ وأَصلُ اللفظة من الرَّثِّ: الثوب الخَلَق. والمُرْتَثُّ، مُفْتَعِل، منه. وارْتَثَّ بنو فلانٍ ناقةً لهم أَو شاةً: نَحَروها من الهُزال.
والرِّثَّة: المرأَة الحَمقاءُ.

### Türkçe

**الرَّثُّ** ve **الرِّثَّةُ** ve **الرَّثيثُ**: her şeyden değersiz, bayağı, eskimiş olan yıpranmış (şey). Dersin ki: elbise **رَثٌّ**, ip **رَثٌّ**, ve adam giyinmesinde görünüşü **رَثُّ الهيئةِ**; ve en çok giyilende kullanılır; çoğulu **رِثاثٌ**’tur. İbn Nehîk hadîsinde: Sa‘d’ın yanına girdiği, yanında **متاع رَثٌّ** bulunduğu, yani yıpranmış eskimiş (eşya) olduğu. İp ve başkası eskir: **رَثَّ**; **يَرِثُّ** ve **يَرُثُّ** (diye gelir); **رثاثَة** ve **رُثُوثة** (olarak); ve **أَرَثَّ**; ve onu eskime **أَرثَّه** (yaptı); Sa‘leb’den. Elbise **أَرَثَّ**: yani eskidi; İbn Düreyd dedi: Ebû Zeyd **رَثَّ** ve **أَرَثَّ**’i câiz gördü; Asma‘î dedi: elifsiz **رَثَّ**; Ebû Hâtim dedi: sonra bundan sonra döndü ve **رَثَّ** ve **أَرَثَّ**’i câiz gördü; ve Düreyd b. es-Sımme’nin sözü:
أَرَثَّ جديدُ الحَبْلِ من أُمِّ مَعْبدِ
بعاقبةٍ، وأَخْلَفَتْ كلَّ مَوْعِدِ
Bu lehçe üzere olması câizdir; ve hemzenin istifhamda olup **رَثَّ** üzerine girmiş olması da câizdir. Adam **أَرَثَّ**: ipi **رًثَّ** (oldu); bütün bunlardan isim **الرِّثَّةُ**’dir. Adam **رَثُّ الهَيئة**: onun (heyetinin) eskimişi, dağınığı. Yaratılışında **رَثاثةٌ** vardır: yani dağınıklık. Ve **رَثَّ**: **يَرُثُّ** **رَثاثةً** (diye); ve **يرِثُّ** **رُثوثةً** (diye).

**الرَّثُّ** ve **الرِّثَّةُ** birlikte: eşyanın kötüsü; ve evin, eskimişlerden olan döküntüleri.

**ارْتَثَثْنا رِثَّةَ القوم**; ve **ارْتَثُّوا رِثَّةَ القوم**: onu topladılar yahut satın aldılar. **الرِّثَّةُ** **رِثاثاً** olarak toplanır. **الرِّثَّة**: insanların süprüntüsü ve zayıflarıdır; kötü eşya ile benzetildiler. ‘Arfece babasından rivayet etti, dedi: ‘Alî, nehir ehlinin **رِثَّةَ**sini (döküntüsünü) tanıttı; dedi: geriye kalan en son şey bir kazan oldu; dedi: onu Rahbe’de gördüm, kimse onu avuçlayıp almıyordu. **الرِّثَّة**: eşya ve evin eskimişleridir; Allah daha iyi bilir. **الرِّثَّة**: ev eşyasından eskimişlerden olan döküntüdür; çoğulu **رِثَثٌ**; tıpkı **قِرْبةٍ** ve **قِرَبٍ** gibi; ve **رِثاثٌ**; tıpkı **رِهْمةٍ** ve **رِهام** gibi. Hadîste: “Size **الرِّثَّة** hakkında affettim”; o, evin aşağı (değersiz) eşyasıdır; İbnü’l-Esîr dedi: bazısı onu **الرِّثْية** diye rivayet eder; doğrusu **الرِّثَّة**’dir, **الهِرَّة** vezninde. Nu‘mân b. Mukarrin’in Nehâvend günü hadîsinde: “Dikkat edin, şunlar bizim için **رِثَّة**yi tehlikeye attılar, siz de onlar için İslâm’ı tehlikeye attınız”; **الرِّثَّة**’nin çoğulu **رِثاثٌ**’tur. Hadîste: “Ben **الرِّثاثَ**ı Sâib’e topladım.”

**المُرْتَثُّ**: savaşta ağır yaralanıp diri olarak taşınan, sonra ölen yere serilmiş (kimse); Sa‘leb dedi: o, muharebeden taşınan ve onda can çekişme (belirtisi) bulunan kimsedir; eğer ölü ise, **مُرْتَثٍّ** değildir. Tehzîb: erkeğe, savaşta vurulup ağır yaralandığında, onda can çekişme varken taşınıp sonra öldüğünde: “Falan **ارْتُثَّ** oldu” denir; o, faili adlandırılmamış üzere **افْتُعِلَ**’dir; yani muharebeden **رَثيثاً** olarak, yani yaralı ve onda can çekişme varken taşındı; bundan, Hansâ’nın, yaşı ilerlemişken kendisine talip olan Düreyd b. es-Sımme hakkında sözü: “Beni, amcaoğullarımı bırakır görür müsünüz; sanki onlar mızrakların uçları; ve Cüşem oğullarının şeyhini **مُرْتَثَّةً** (olarak)?” İstedi ki: o, yaşlanıp ölüme yaklaştığından ve zayıfladığından beri, muharebeden taşınan kimse menzilesindedir; yaralar onu zayıflığından dolayı yere sermiştir.

Ka‘b b. Mâlik hadîsinde: Uhud günü **ارْتُثَّ** olduğu, Zübeyr’in onu binek hayvanının yularından çekerek getirdiği; **الارْتثاثُ**: yaralının muharebeden taşınmasıdır; o, zayıftır, yaralar onu ağırlaştırmıştır.

**الرَّثِيث** de: yaralıdır; **المُرْتَثِّ** gibi. Zeyd b. Sûhân hadîsinde: Cemel günü **ارْتُثَّ** olduğu, onda can çekişme (belirtisi) bulunduğu. Ümmü Seleme hadîsinde: “Beni **مُرْتَثَّةً** gördü”: yani düşmüş, zayıf; lafzın aslı **الرَّثِّ**ten (gelir): yıpranmış elbise. **المُرْتَثُّ** ondan, **مُفْتَعِل**dir. “Falan oğulları, kendilerinin bir devesini yahut koyununu **ارْتَثَّ** etti”: zayıflıktan dolayı onu boğazladılar.

**الرِّثَّة**: ahmak kadındır.
