# رثد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رثد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: رثد

د ث ر
دثر ، ثرد ، رثد : مستعملة .
دثر : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ذهب أهل الدُّثور بالأجور ) .
قال أبو عبيد : واحد الدُّثُور دَثْر ؛ وهو المالُ الكثير ، يُقال : هم أهل دثر ودُثور .
وقال الليث : يقال : هم أهل دثر ؛ ومال دثر ، ومال دَبْر أيضاً بمعناه .
ورُوِيَ عن الحسن أنه قال : حادثوا هذه القلوب بذكر الله فإنها سريعة الدثور .
قال أبو عبيد : قوله سريعةُ الدُّثُور ، يعني دُروسَ ذِكرِ الله ، يُقال للمنزل إذا عفا ودرس : قد دَثَر دُثوراً .
قال ذو الرّمة :
أَشاقَتْكَ أَخْلاقُ الرُّسومِ الدواثِرِ
وقال شمر : دُثُور القُلوب امِّحاءُ الذِّكْر منها ودُروسُها قال : ودُثُورُ النفوس سُرعةُ نسْيانها ، ودَثَر الرجلُ إذا عَلَتْه كَبْرةٌ واسْتِسْنانٌ .
وقال ابن شميل : الدثَرُ الوَسَخُ ، وقد دَثر دثوراً إذا اتَّسَخَ ، ودَثر السَّيفُ إذا صَدِىءَ .
وقال أبو زيد : سيفٌ دَاثرٌ وهو البعيدُ العهد بالصقال .
قلت : وهذا هو الصواب ، يدل عليه قوله : حادثوا هذه القلوب أي اجلوها واغْسلوا عنها الرَّيْن والطَّبَع بذكر الله كما يُحادَثُ السيفُ إذا صُقِل وجُلِيَ ومنه قول لَبيد :
كَمِثْلِ السَّيْفِ حُودِثَ بالصِّقالِ
أي جُلِيَ وصُقِلَ ، والدِّثار الثوبُ الذي يُستَدْفَأ به من فوق الشِّعار ، يقال : تَدَثَّرَ فلان بالدِّثار تَدَثُّراً وادِّثاراً فهو مُدَّثِّرٌ والأصل مُتَدَثِّر فأدْغِمَتْ التاءُ في الدال وشُدِّدتْ .
وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( ) ( المدثر : 1 ) يَعْني المُتَدَثرِّ بثيابه إذا نام .
عمرو عن أبيه قال : المَتَدَثِّر من الرجال : المأْبُونُ ، قال : وهو المُتدَأَّم ، والمُتَدَهَّمْ والمِثْفَر والمِثْفارُ .
ثرد : قال الليث : الثَّرِيدُ : معروفٌ ، قلت : أصل الثَّرْد الهَشْم ، ومنه قيل لما يُهْشَمُ مِن الخُبْزِ ويُبَلُّ بماء القِدْر وغيره : ثريدٌ .
وسئل ابن عباس عن الذبيحة بالعُود فقال : كُلّ ما أَفْرَى الأَوْداجَ غير مُثرِّد .
قال أبو عبيد : قال أبو زياد الكلابي : المُثرِّدُ الذي يَقْتلُ بغير ذَكاةٍ يقال : تَثَرَّدتَ ذَبيحتكَ .
وقال غيره : التَّثريدُ أن تَذبحَ الذبيحةَ بشيءٍ لا يُنْهِرُ الدّمَ ولا يُسيله ، فهذا المُثَرِّدُ ، وما أفرى الأوداجَ من حديدٍ أو لِيطَةٍ أو ظُرَرٍ أو عُودٍ له حَدٌّ ، فهو ذَكِيٌ غيرُ مُثَرَّدٍ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : ثَرِد الرجلُ حُمِل من المعركة مُرْتثّاً .
وقال ابن شميل : ثوب مَثْرودٌ أي مَغْموس في الصِّبْغ ، ويقال : أكلنا ثَرِيدة دَسِمَة بالهاء على معنى الاسم أو القطعة من الثريد .
رثد : أهمله الليث ، وقال ابن السكيت : الرَّثْدُ مَصدرُ رَثَدْتُ المتاعَ إذا نَضَدْتَ بعضَه فوق بعض ، وهو طعام مَرْثُودٌ ورَثيدٌ ، ويُقال : تركتُ فلاناً مُرْتثِداً ما تَحمَّل بعد : أي نَاضِداً مَتَاعَه ومنه اشتُق مَرْثَدٌ ، وقال ثعلبةُ بنُ صُعَيْرٍ :
فَتَذَكَّرا ثَقَلاً رثيداً بَعْدَ ما
أَلْقَتْ ذُكَاءُ يَمينَها في كَافِرِ
قال : والرَّثَدُ متاعُ البيت المنضُود بَعْضُه فوق بعض .
وقال غيره : الرِّثْدَةُ واللِّثْدَةُ الجماعةُ من الناس الكثيرة ، وهم المقيمون وسائرهم يَظْعَنُون . 5

### Türkçe

د ث ر
**دثر** ، **ثرد** ، **رثد** : kullanımdadır.

**دثر** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olunduğuna göre o şöyle dedi: ( **ذهب أهل الدُّثور بالأجور** ).
Ebû Ubeyd dedi: **الدُّثُور**’un teki **دَثْر**’dir; o, çok maldır; denir ki: onlar **دثر** ve **دُثور** ehlidir.
Leys dedi: denir ki: onlar **دثر** ehlidir; ve **مال دثر**; ve **مال دَبْر** da, yine onun mânâsıyla.
Hasan’dan rivayet olunduğuna göre o şöyle dedi: Bu kalpleri Allah’ın zikriyle tazeleyin; çünkü onlar **الدثور**’a çabuktur.
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü **سريعةُ الدُّثُور**; yani Allah’ın zikrinin silinmesi; denir: menzile, silinip yok olduğunda ve izleri kaybolduğunda: **قد دَثَر دُثوراً**.
Zü’r-Rumme dedi:
أَشاقَتْكَ أَخْلاقُ الرُّسومِ الدواثِرِ

Şemmer dedi: Kalplerin **دُثُور**’u, zikrin onlardan silinip yok olması ve izlerinin kaybolmasıdır; dedi: ve nefislerin **دُثُور**’u, onların unutmasının çabukluğudur; ve adam **دَثَر** olur, üzerine yaşlılık ve ihtiyarlık geldiğinde.
İbn Şümeyl dedi: **الدثَر** kir/pistir; ve **دَثر دثوراً** olur, kirlendiğinde; ve kılıç **دَثر** olur, paslandığında.
Ebû Zeyd dedi: **سيفٌ دَاثرٌ**; o, cilâdan uzak zaman geçmiş olandır.
Dedim: Bu, doğru olanın ta kendisidir; ona delâlet eder onun sözü: “Bu kalpleri tazeleyin”; yani onları parlatın ve Allah’ın zikriyle onlardan pası ve mühürü giderip yıkayın; tıpkı kılıcın, cilâlandığında ve parlatıldığında tazelenmesi gibi; ve ondan Lebîd’in sözü:
كَمِثْلِ السَّيْفِ حُودِثَ بالصِّقالِ
yani parlatıldı ve cilâlandı; ve **الدِّثار** elbisedir; **الشِّعار**’ın üstünden onunla ısınılır; denir: falan **بالدِّثار** büründü, **تَدَثُّراً** ve **ادِّثاراً**; o hâlde o **مُدَّثِّرٌ**’dir; aslında **مُتَدَثِّر** idi; sonra **التاء** **الدال**’a idğam edildi ve şeddelendi.
Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( ) ( **المدثر : 1** ) dedi: yani elbiselerine bürünen, uyuduğunda.
Amr, babasından: dedi ki: erkeklerden **المَتَدَثِّر**: **المأْبُونُ**’dur; dedi: ve o **المُتدَأَّم**’dır, ve **المُتَدَهَّمْ** ve **المِثْفَر** ve **المِثْفارُ**.

**ثرد** : Leys dedi: **الثَّرِيدُ**: bilinen bir şeydir; dedim: **الثَّرْد**’ün aslı kırıp ufalamadır; ondan dolayı, ekmekten ufalanan ve tencere suyuyla ve başkasıyla ıslatılan şeye: **ثريدٌ** denildi.
İbn Abbâs’a, sopayla kesilen hayvan hakkında soruldu; o dedi: **كُلّ ما أَفْرَى الأَوْداجَ غير مُثرِّد**.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ziyâd el-Kilâbî dedi: **المُثرِّدُ** odur ki, tezkiye olmaksızın öldürür; denir: **تَثَرَّدتَ ذَبيحتكَ**.
Başkası dedi: **التَّثريدُ**; hayvanı, kanı akıtmayan ve onu salmayan bir şeyle boğazlamandır; işte bu **المُثَرِّدُ**’dür; ve demirden yahut **لِيطَةٍ**’dan yahut **ظُرَرٍ**’dan yahut keskinliği olan bir ağaçtan olup da şah damarlarını yaran şey, o **ذَكِيٌ**’dir, **مُثَرَّدٍ** olmayan.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ثَرِد الرجلُ**; yani savaş yerinden **مُرْتثّاً** taşındı.
İbn Şümeyl dedi: **ثوب مَثْرودٌ**; yani boyaya batırılmış; ve denir: biz, isim mânâsı üzere yahut ثريد’den bir parça mânâsı üzere, **ثَرِيدة** yağlı yedik; **بالهاء**.

**رثد** : Leys onu ihmâl etti; İbnü’s-Sikkît dedi: **الرَّثْدُ**; **رَثَدْتُ المتاعَ**’ın masdarıdır; eşyayı, bir kısmını bir kısmının üstüne dizdiğinde; ve o, **طعام مَرْثُودٌ** ve **رَثيدٌ**’dir; ve denir: falanı, henüz yüklenmeden, **مُرْتثِداً** bıraktım: yani eşyasını dizen; ve ondan **مَرْثَدٌ** türetildi; ve Sa‘lebe b. Su‘ayr dedi:
فَتَذَكَّرا ثَقَلاً رثيداً بَعْدَ ما
أَلْقَتْ ذُكَاءُ يَمينَها في كَافِرِ
Dedi: ve **الرَّثَدُ**; ev eşyasıdır, bir kısmı bir kısmının üstüne dizilmiş.
Başkası dedi: **الرِّثْدَةُ** ve **اللِّثْدَةُ**; insanlardan çok olan topluluktur; ve onlar ikamet edenlerdir, diğerleri ise göçerler. 5
