# رثط (ر-ث-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ث - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ث ر
طرث ، طثر ، ثرط ، رثط : مستعملة .
طرث : قال الليث : الطُّرْثُوثُ : نَباتٌ كالقُطْر مستطيلٌ دَقيقٌ يَضرِب إلى الحُمرة يَيبسُ وهو دِباغ للمعدة منه مُرّ ، ومنه حُلو ، يُجعَل في الأدوية .
قلتُ : رأيتُ الطرْثُوث الذي وَصَفه الليث في البادية وأَكَلْت منه ، وهو كما وَصَفه ، وليس بالطُّرْثوث الحامض الذي يكون في جبال خُراسانَ ، لأن الطُرْثوث الذي عندنا له وَرَق عريضٌ ، مَنبِتة الجبال ، وطُرْثوث البادية لا وَرَق له ولا ثمَرَ ، ومَنبِتة الرِّمال وسهولةُ الأرض ، وفيه حَلاوةٌ مُشرَبة عُفوصَة ، وهو أحمرُ مستديرُ الرأس كأنه ثُومَة ذَكَر الرَّجُل .
والعَرَب تقول : طَراثِيثُ لا أَرْطى لها وذآنِينُ لا رمْثَ لها ، لأنهما لا يَنْبُتانِ إلا معهما ، يُضرَبان مَثَلاً للذي يُستأصَل فلا تَبقَى له بقيّة بعد ما كان له أصلٌ وقَدْرٌ ومال .
وأَنشَد الأصمعيّ :
فالأَطيَبان بها الطُّرْثوث والضَّرَب
طثر : أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا عَلاَ اللبنَ دَسَمُه ، وخُثورتهُ رأسَه فهو مطثَّر ، ينال : خُذْ طَثْرةَ سِقائك .
وقال الليث : لبنٌ خاثرٌ . قال : وأسَدٌ طَيْثارٌ لا يُبالِي على ما أَغارَ .
وقال أبو عمرو : الطثْرة : الحمأَة تَبقَى أسفلَ الحَوْض .
وقال أبو عُبيد : قال أبو زيد : يقال : إنهم لفي طثرة عَيْشٍ : إذا كان خَيرُهم كثيراً . وقال مرة : إنهم لفي طثْرة ، أي : في كَثرةٍ من اللبن والسَّمْن والأَرقط ، وأَنشَد :
إنّ السَّلاءَ الذي تَرْجِينَ طثرته
قد بعْتُه بأَمورٍ ذاتِ تَبْغيلِ
والطّثْر : الخيرُ الكثير ، وبه سُمّي ابنُ الطَّثْرِيّة .
وقال أبو عَمْرو : الطثَارُ : البَقُّ ، واحدُها طثرة .
ثرط : أهمَلَه الليث ، ورَوَى أبو عُبيد عن أبي عَمرو الشَّيْباني أنه قال : الثَّرطئةُ بالهمز بعد الطاءَ : الرَّجُل الثقيل .
قلتُ : إن كانت الهمزة أصليةً فالكلمة رُباعية ، وإن لم تكن أصليةً فهي ثلاثية ، والعِزْقيءُ مثلُه ونظيره .
رثط : أهمله الليث .
وفي ( النوادر ) : أَرثَط الرجلُ في قُعوده .
ورَثَط ورَطم ورَضم وأَرطم . كله بمعنى واحد .

##### Türkçe

ط ث ر
**طرث** ، **طثر** ، **ثرط** ، **رثط** : kullanımdadır.

**طرث** : Leys dedi: **الطُّرْثُوثُ** : **القُطْر** gibi bir bitkidir; uzunca, ince; kızıllığa çalar; kurur; mîde için bir tabaklamadır; ondan acı olanı vardır, ondan tatlı olanı vardır; ilaçlarda yapılır.

Dedim: Leys’in vasfettiği **الطرْثُوث**’u bâdiyede gördüm ve ondan yedim; o, vasfettiği gibidir; Horasan dağlarında olan ekşi **الطُّرْثوث** değildir. Çünkü bizdeki **الطُرْثوث**’un geniş yaprağı vardır; bitiş yeri dağlardır. Bâdiye **طُرْثوث**’unun ne yaprağı vardır ne meyvesi; bitiş yeri kumlar ve yerin düzlüğüdür. Onda buruklukla karışık bir tatlılık vardır; kırmızıdır, başı yuvarlaktır; sanki bir sarımsak (dişi) gibidir; adam (erkek) zikretti.

Araplar der ki: **طَراثِيثُ** لا **أَرْطى** لها و**ذآنِينُ** لا **رمْثَ** لها; çünkü ikisi ancak onlarla birlikte biter. Aslı, kıymeti ve malı varken kökü kazınıp da ondan sonra ona bir kalıntı kalmayan kimse için mesel olarak vurulurlar.

Asmaî şu beyti okudu:
فالأَطيَبان بها **الطُّرْثوث** والضَّرَب

**طثر** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Sütün yağı ve pıhtılığı üstüne çıktığında, onun başı (yüzü) **مطثَّر**’dir. Denilir: **خُذْ طَثْرةَ سِقائك**.

Leys dedi: **لبنٌ خاثرٌ**. Dedi: Ve **أسَدٌ طَيْثارٌ**; neye saldırdıysa aldırmaz.

Ebû Amr dedi: **الطثْرة** : havuzun altında kalan çamurdur.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: Denilir: **إنهم لفي طثرة عَيْشٍ**; hayırları çok olduğunda. Bir kere dedi: **إنهم لفي طثْرة**; yani süt, sadeyağ ve **الأَرقط**’tan bir çokluk içindedirler. Ve şu beyti okudu:
إنّ السَّلاءَ الذي تَرْجِينَ **طثرته**
قد بعْتُه بأَمورٍ ذاتِ تَبْغيلِ

Ve **الطّثْر** : çok hayırdır; onunla **ابنُ الطَّثْرِيّة** adlandırıldı.

Ebû Amr dedi: **الطثَارُ** : tahtakurusu; onun teki **طثرة**’dir.

**ثرط** : Leys onu ihmal etti. Ebû Ubeyd, Ebû Amr eş-Şeybânî’den rivayet etti ki o dedi: **الثَّرطئةُ** (طاء’dan sonra hemze ile): ağır adamdır.

Dedim: Eğer hemze aslî ise kelime dörtlüdür; aslî değilse üçlüdür; **العِزْقيءُ** onun gibidir ve benzeridir.

**رثط** : Leys onu ihmal etti.

( **النوادر** )’de: **أَرثَط** adam, oturuşunda.

Ve **رَثَط** ve **رَطم** ve **رَضم** ve **أَرطم**. Hepsi bir mânâdadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَهمله الليث. وفي النوادر: أَرْثَطَ الرجلُ في قُعودِه ورثَطَ وتَرَثَّطَ ورَطَمَ ورَضَمَ وأَرْطَم كله بمعنى واحد.

##### Türkçe

Onu **الليث** ihmal etti. Ve **النوادر**’de: Adam oturuşunda **أَرْثَطَ** ve **رثَطَ** ve **تَرَثَّطَ** ve **رَطَمَ** ve **رَضَمَ** ve **أَرْطَم**; bunların hepsi tek bir anlamdadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رثط، أهمله الجوهري والليث، وقال الخارزنجي: رثط في قعوده رثوطا، إذا ثبت في بيته ولزم، كأرثط إرثاطا. وفي نوادر الأعراب: أرثط الرجل في قعوده. ورثط وترثط. ورطم، ورضم، وأرطم، كله بمعنى واحد. قلت: وقد تقدم أن الصاغاني وقع له تصحيف فاضح في قوله ترثط، حيث جعله برثط، بالموحدة وقلده المصنف، وذكره هناك، والصواب أنه بالفوقية، وهذا محل ذكره. وهكذا هو نص النوادر، ونقله صاحب اللسان وغيره، فليتنبه لذلك. وقال الخارزنجي: المرثط، كمحسن: المسترخي في قعوده وركوبه، ذكره هكذا في تكملة العين.

##### Türkçe

رثط: el-Cevherî ve el-Leys onu ihmal etti. el-Hârizencî dedi ki: **رثط** kişi oturuşunda **رثوطا** (yapar), yani evinde sabit kalır ve (ona) yapışır; **أرثط**’ın **إرثاطا** (yapması) gibi. **نوادر الأعراب**’da: Adam oturuşunda **أرثط** etti. Ve **رثط** ve **ترثط**. Ve **رطم** ve **رضم** ve **أرطم**; hepsi tek bir mânâdadır. Dedim ki: Daha önce geçti ki es-Sâgânî’nin **ترثط** sözünde apaçık bir tashîfi vâki oldu; zira onu **برثط** yaptı, **الموحدة** ile; musannif de onu taklit etti ve onu orada zikretti. Doğrusu ise onun **بالفوقية** ile olmasıdır; bu, onun zikredilme yeridir. Ve işte bu, **النوادر**’in nassıdır; **صاحب اللسان** ve başkası onu nakletti; buna dikkat edilsin. el-Hârizencî dedi ki: **المرثط**, **كمحسن**: oturuşunda ve binişinde gevşek olan; onu **تكملة العين**’de böyle zikretti.
