# رثط — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%B7/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D8%B7/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رثط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%B7.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: رثط

ط ث ر
طرث ، طثر ، ثرط ، رثط : مستعملة .
طرث : قال الليث : الطُّرْثُوثُ : نَباتٌ كالقُطْر مستطيلٌ دَقيقٌ يَضرِب إلى الحُمرة يَيبسُ وهو دِباغ للمعدة منه مُرّ ، ومنه حُلو ، يُجعَل في الأدوية .
قلتُ : رأيتُ الطرْثُوث الذي وَصَفه الليث في البادية وأَكَلْت منه ، وهو كما وَصَفه ، وليس بالطُّرْثوث الحامض الذي يكون في جبال خُراسانَ ، لأن الطُرْثوث الذي عندنا له وَرَق عريضٌ ، مَنبِتة الجبال ، وطُرْثوث البادية لا وَرَق له ولا ثمَرَ ، ومَنبِتة الرِّمال وسهولةُ الأرض ، وفيه حَلاوةٌ مُشرَبة عُفوصَة ، وهو أحمرُ مستديرُ الرأس كأنه ثُومَة ذَكَر الرَّجُل .
والعَرَب تقول : طَراثِيثُ لا أَرْطى لها وذآنِينُ لا رمْثَ لها ، لأنهما لا يَنْبُتانِ إلا معهما ، يُضرَبان مَثَلاً للذي يُستأصَل فلا تَبقَى له بقيّة بعد ما كان له أصلٌ وقَدْرٌ ومال .
وأَنشَد الأصمعيّ :
فالأَطيَبان بها الطُّرْثوث والضَّرَب
طثر : أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا عَلاَ اللبنَ دَسَمُه ، وخُثورتهُ رأسَه فهو مطثَّر ، ينال : خُذْ طَثْرةَ سِقائك .
وقال الليث : لبنٌ خاثرٌ . قال : وأسَدٌ طَيْثارٌ لا يُبالِي على ما أَغارَ .
وقال أبو عمرو : الطثْرة : الحمأَة تَبقَى أسفلَ الحَوْض .
وقال أبو عُبيد : قال أبو زيد : يقال : إنهم لفي طثرة عَيْشٍ : إذا كان خَيرُهم كثيراً . وقال مرة : إنهم لفي طثْرة ، أي : في كَثرةٍ من اللبن والسَّمْن والأَرقط ، وأَنشَد :
إنّ السَّلاءَ الذي تَرْجِينَ طثرته
قد بعْتُه بأَمورٍ ذاتِ تَبْغيلِ
والطّثْر : الخيرُ الكثير ، وبه سُمّي ابنُ الطَّثْرِيّة .
وقال أبو عَمْرو : الطثَارُ : البَقُّ ، واحدُها طثرة .
ثرط : أهمَلَه الليث ، ورَوَى أبو عُبيد عن أبي عَمرو الشَّيْباني أنه قال : الثَّرطئةُ بالهمز بعد الطاءَ : الرَّجُل الثقيل .
قلتُ : إن كانت الهمزة أصليةً فالكلمة رُباعية ، وإن لم تكن أصليةً فهي ثلاثية ، والعِزْقيءُ مثلُه ونظيره .
رثط : أهمله الليث .
وفي ( النوادر ) : أَرثَط الرجلُ في قُعوده .
ورَثَط ورَطم ورَضم وأَرطم . كله بمعنى واحد .

### Türkçe

ط ث ر
**طرث** ، **طثر** ، **ثرط** ، **رثط** : kullanımdadır.

**طرث** : Leys dedi: **الطُّرْثُوثُ** : **القُطْر** gibi bir bitkidir; uzunca, ince; kızıllığa çalar; kurur; mîde için bir tabaklamadır; ondan acı olanı vardır, ondan tatlı olanı vardır; ilaçlarda yapılır.

Dedim: Leys’in vasfettiği **الطرْثُوث**’u bâdiyede gördüm ve ondan yedim; o, vasfettiği gibidir; Horasan dağlarında olan ekşi **الطُّرْثوث** değildir. Çünkü bizdeki **الطُرْثوث**’un geniş yaprağı vardır; bitiş yeri dağlardır. Bâdiye **طُرْثوث**’unun ne yaprağı vardır ne meyvesi; bitiş yeri kumlar ve yerin düzlüğüdür. Onda buruklukla karışık bir tatlılık vardır; kırmızıdır, başı yuvarlaktır; sanki bir sarımsak (dişi) gibidir; adam (erkek) zikretti.

Araplar der ki: **طَراثِيثُ** لا **أَرْطى** لها و**ذآنِينُ** لا **رمْثَ** لها; çünkü ikisi ancak onlarla birlikte biter. Aslı, kıymeti ve malı varken kökü kazınıp da ondan sonra ona bir kalıntı kalmayan kimse için mesel olarak vurulurlar.

Asmaî şu beyti okudu:
فالأَطيَبان بها **الطُّرْثوث** والضَّرَب

**طثر** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Sütün yağı ve pıhtılığı üstüne çıktığında, onun başı (yüzü) **مطثَّر**’dir. Denilir: **خُذْ طَثْرةَ سِقائك**.

Leys dedi: **لبنٌ خاثرٌ**. Dedi: Ve **أسَدٌ طَيْثارٌ**; neye saldırdıysa aldırmaz.

Ebû Amr dedi: **الطثْرة** : havuzun altında kalan çamurdur.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: Denilir: **إنهم لفي طثرة عَيْشٍ**; hayırları çok olduğunda. Bir kere dedi: **إنهم لفي طثْرة**; yani süt, sadeyağ ve **الأَرقط**’tan bir çokluk içindedirler. Ve şu beyti okudu:
إنّ السَّلاءَ الذي تَرْجِينَ **طثرته**
قد بعْتُه بأَمورٍ ذاتِ تَبْغيلِ

Ve **الطّثْر** : çok hayırdır; onunla **ابنُ الطَّثْرِيّة** adlandırıldı.

Ebû Amr dedi: **الطثَارُ** : tahtakurusu; onun teki **طثرة**’dir.

**ثرط** : Leys onu ihmal etti. Ebû Ubeyd, Ebû Amr eş-Şeybânî’den rivayet etti ki o dedi: **الثَّرطئةُ** (طاء’dan sonra hemze ile): ağır adamdır.

Dedim: Eğer hemze aslî ise kelime dörtlüdür; aslî değilse üçlüdür; **العِزْقيءُ** onun gibidir ve benzeridir.

**رثط** : Leys onu ihmal etti.

( **النوادر** )’de: **أَرثَط** adam, oturuşunda.

Ve **رَثَط** ve **رَطم** ve **رَضم** ve **أَرطم**. Hepsi bir mânâdadır.
