# رثم (ر-ث-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ث - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والراء والميم معهما
ث م ر، ث ر م، ر ث م، م ر ث، ر م ث مستعملات
ثمر:
الثَّمَرُ: حَمْلُ الشَجَرِ.
والثَّمَرُ: أنواعُ المالِ، والوَلَدُ ثَمَرةُ القَلْبِ.
وأثْمَرَتِ الشجرةُ.
والعَقُلُ المُثمِرُ عَقْلُ المُسْلِمَ، والعَقْلُ العَقيمُ عَقلُ الكافِرِ.
وثَمَرُ اللهِ: مالُكَ.
والثامِرُ: نَوْرُ بَقلةٍ تُسَمَّى الحُمّاض، وهو أحمَر شديدُ الحُمْرة، قال:
من عَلَقٍ كثامِر الحُمّاضِ
وقد أَثْمَرَ السِّقاءُ إذا آن أن يَحْمَضَ، وسقاءٌ مُثمِرٌ.
يقال: الثامِرُ اسمٌ للثْمرَةِ، ومن أنشَدّ: كَثَمَرِ الحُمّاض عَنَى به الحَمْلَ.
وثَمَرْتُ للغَنَمِ أي خَبَطْتُ الشجَرَ لها ليَنْتَثِرَ الوَرَقُ.
ثرم:
وثَرَمت الرَّجُل فثَرِم، وثَرمْتُ ثَنِيَّتَه فانثَرمَتْ، والنَّعْت أَثرَمُ.
رثم:
ورَثَمتُ أَنْفَه، أي دقَقتُه.
والرَّثَمُ: بياض على أنْفِ الفَرَس، ورَثَمَ فهو أَرْثَمُ.
والرَّثْم: تخديش وشَقٌّ من طَرَف الأَنْف حتى يخرَجَ الدم فيَقْطُر، وهو كَسْرٌ من طَرَف مَنْسِمِ البعير، يقال: رَثَم مَنْسِمَة فسالَ منه الدَّمُ، قال ذو الرُّمّة.
تَثني النِّقابَ على عِرْنينِ أَرْنَبَةٍ		شَمَاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرثومُ
جَعَلَ لَطْخَ المِسكِ بالمارِنِ تشبيهاً بالدَّمِ.
مرث:
المَرْث: مَرْثُكَ الشَّيءَ تَمْرُثُه في ماءٍ شِبهَ دَواءٍ وغيرِه حتى يَتَفَرَّق فيه.
والصَّبيُّ يَمرُثُ أُمَّه، أي يَرضَعَها.
ويَمْرُثُ الكِسْرَةَ: يَمَصُّها ويَكدِمُها.
والمُراثةُ: ما بَقِيض في فِيه.
رمث:
الرِّمْثُ: ضَربٌ من الحَطَبٍ، وهو من المَراعي، وهي ضَروب كلها تُسَمَّى رِمثاً، والواحدة رِمْثَةٌ.
والغالبُ عليها عند العامَّةِ أَنَّها شَجَرةٌ تُشبهُ الغَضَى، ولكنّها يَنْبَسِطُ وَرَقُها، شَبيهٌ بالأُشنان.
والرَّماثةُ: الرَّمازة.
والرَّمَث: الطَّرْفُ في الماء وجمعه أرماث.
ويقال: الأرماثُ خَشَبٌ يُضَمُّ بعضُه الى بعضٍ، ثُمَّ يُرْكَبْ في البَحر، الواحد رَمَثٌ، قال جميل:
تَمَنَّيْتُ من حُبِّـي عُـلَـيَّةَ أنَّـنـا		على رَمَثٍ في الشَّرْم ليسَ لنا وَفرُ

##### Türkçe

باب **الثاء** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte
ث م ر، ث ر م، ر ث م، م ر ث، ر م ث kullanımdadırlar.

**ثمر**:
**الثَّمَرُ**: ağacın yükü (meyvesi).
Ve **الثَّمَرُ**: malın türleri; ve çocuk, kalbin meyvesidir.
Ve ağaç meyve verdi.
Ve meyve veren akıl, Müslümanın aklıdır; ve kısır akıl, kâfirin aklıdır.
Ve **ثَمَرُ اللهِ**: senin malın.
Ve **الثامِرُ**: **الحُمّاض** denilen bir otun çiçeği; ve o, şiddetli kırmızıdır; dedi ki:
من عَلَقٍ كثامِر الحُمّاضِ
Ve **السِّقاءُ** ekşime zamanı geldiğinde meyve verdi; ve meyve veren kırba.
Denir ki: **الثامِرُ** **الثْمرَةِ** için bir isimdir; ve kim inşad etti: **كَثَمَرِ الحُمّاض** onunla yükü kastetti.
Ve koyun için **ثَمَرْتُ**; yani onlar için ağacı silkeledim ki yaprak dökülsün.

**ثرم**:
Ve adamı **ثَرَمت** de o **ثَرِم** oldu; ve onun ön dişini **ثَرمْتُ** de o **انثَرمَتْ** oldu; ve sıfat **أَثرَمُ**dur.

**رثم**:
Ve onun burnunu **رَثَمتُ**; yani onu incelttim (ezip ufalttım).
Ve **الرَّثَمُ**: atın burnu üzerinde bir beyazlık; ve **رَثَمَ** eder de o **أَرْثَمُ**dur.
Ve **الرَّثْم**: burnun ucundan kan çıkıp damlayıncaya kadar bir çizme ve yarma; ve o, devenin tırnak ucundan bir kırmadır; denir ki: **رَثَم** bir tırnağı, ondan kan aktı; **ذو الرُّمّة** dedi:
تَثني النِّقابَ على عِرْنينِ أَرْنَبَةٍ		شَمَاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرثومُ
Miskin sürülmesini, burun ucunda kana benzetme olarak yaptı.

**مرث**:
**المَرْث**: bir şeyi, ilaç benzeri bir suda ve başkasında, onda dağılıncaya kadar **مَرْثُكَ** etmen; onu **تَمْرُثُه**.
Ve çocuk, annesini **يَمرُثُ**; yani onu emer.
Ve lokmayı **يَمْرُثُ**: onu emer ve onu çiğner.
Ve **المُراثةُ**: ağzında kalan şey.

**رمث**:
**الرِّمْثُ**: odunun bir türü; ve o, otlaklardandır; ve hepsi türlerdir, **رِمثاً** diye adlandırılır; ve teki **رِمْثَةٌ**dir.
Ve avam yanında onun üzerine galip olan, onun **الغَضَى**ya benzeyen bir ağaç olduğudur; fakat onun yaprağı yayılır; **الأُشنان**a benzer.
Ve **الرَّماثةُ**: **الرَّمازة**.
Ve **الرَّمَث**: suda uç (kenar); ve onun çoğulu **أرماث**tır.
Ve denir ki: **الأرماثُ** bir kısmı bir kısmına bitiştirilen ağaçtır; sonra denizde bindirilir; teki **رَمَثٌ**tir; **جميل** dedi:
تَمَنَّيْتُ من حُبِّـي عُـلَـيَّةَ أنَّـنـا		على رَمَثٍ في الشَّرْم ليسَ لنا وَفرُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَثَمْتُ أنفَه، إذا كسرتَه حتَّى أدمَيتَه. ورَثَمَتِ المرأةُ أنفَها بالطيب: طَلَتْهُ ولطَّخته. قال ذو الرمة:
تَثْني النِقابَ على عِرْنينِ أرنبةٍشَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثومُ
كأنَّه جعلَ في المارِنِ شبيهاً بالدم في الأنف المَرْثومِ. والرثَمُ: بياض في جحفلة الفرس العليا. وقد ارْثَمَّ الفرسُ ارْثِماماً، صار أَرْثَمَ. وهي الرُثْمَةُ. وخُفٌّ مَرْثومٌ، مثل مَلْثومٍ، إذا أصابته حجارةٌ فدَميَ.

##### Türkçe

**رَثَمْتُ** burnunu; onu kırdığın zaman, ta ki onu kanatıncaya kadar.

Ve kadın burnunu güzel koku ile **رَثَمَتِ**: onu sürdü ve onu bulaştırdı. ذو الرمة dedi:
تَثْني النِقابَ على عِرْنينِ أرنبةٍشَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثومُ
Sanki **المارِنِ** içinde, **المَرْثومِ** burunda kana benzer bir şey kılmış gibidir.

Ve **الرثَمُ**: atın üst dudağında bir beyazlıktır. Ve at **ارْثَمَّ** **ارْثِماماً**; **أَرْثَمَ** oldu. Ve o, **الرُثْمَةُ**dur.

Ve **خُفٌّ مَرْثومٌ**, **مَلْثومٍ** gibi; ona taşlar isabet ettiği zaman ve kanadığı zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ر م
ثمر ، ثرم ، رثم ، مرث ، رمث : مستعملات .
مثر : ( مهمل ) .
ثمر : قال اللَّيْثُ : الثَّمَرُ : حَمْل الشَّجَرِ . والوَالدُ : ثَمَرَةُ القَلْبِ . والثَّمَر : أنْواع المَالِ .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : أَثْمر الشَّجَرُ : خَرج ثَمَرُه . وأَثْمر الزُّبْدُ : اجْتَمع .
وأَثْمَر الرَّجُلُ : كَثُر مالُه .
أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : أَثْمر الشَّجَرُ ، إذا طَلَع ثَمَرُه قبل أن يَنْضَج ؛ فهو مُثْمِر . والثامِرُ : ما نَضَج . وقد ثَمَر الثَّمَرُ يَثْمُر ، فهو ثامِر .
وقال الله تعالى : ( وَفَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَراً ( ) وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 33 ، 34 ) .
قال الفَرّاء : حَدَّثني يَعْلَى ، عن ابن نُجَيح ، عن مُجاهد ، قال : ما كان في القُرآن من ( ثُمُرٍ ) فهو مال : وما كان من ( ثَمَر ) فهو الثِّمَار .
وأَخبرني المُنْذرِيّ ، عن الحُسين بن فَهم ، عن محمد بن سلام . قال : قال سلام أبو المُنْذِر القارىء في قوله ) وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 35 ) مفتوح : جمع : ثَمرَة ، ومن قرأ ( ثُمُر ) قال : من كُل المال . فأخبرت بذلك يونُسَ فلم يَقْبله ، كأنهما كانا عنده سواء .
قال : وسمعت أبا الهيثم يقول : ثَمرَة ، ثم ثَمرَ ، ثم ثُمُر ، جَمْع الجمع .
وقال : وبعضُهم يقول : ثمَرَة ، ثم ثمَرَ ، ثم ثِمَار ، ثم ثُمُر .
وقال اللَّيْثُ : العَقل المُثْمر : عَقْل المُسْلم ؛ والعَقْل العَقِيم : عَقْل الكافر .
ويقال : ثَمّر الله مالَك .
والثَّامِرُ : نَوْر الحُمّاضِ ، وهو أَحْمر ؛ وقال الرّاجز :
مِن عَلَقٍ كثامِرِ الحُمَّاضِ
ويُقال : هو اسْمٌ لِثَمرِه وحَمْله .
قلت : أراد به حُمْرَةَ ثمره عند إيناعِه ؛ كما قال :
كأنّما عُلِّقَ بالأَسْدانِ
يانعُ حُمَّاضٍ وأُرْجُوانِ
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : إذا أَدْرك اللَّبن لِيُمْخَض فظهَر عليه تَحَبُّبٌ وزُبْدٌ ، فهو المُثْمِر .
وقال ابن شُمَيل : هو الثَّمير ، وذلك إذا مُخض فرُئي على أمثال الحَصَف في الجِلْد ، ثم يجتمع فيصير زبْداً . وما دامت صِغاراً ، فهو ثَمِير . وقد ثمَّر السِّقاء ، وأَثْمر ، وإنّ لَبَنك لَحَسن الثَّمر ، وقد أَثْمَر مِخَاضُك .
قلت : وهي ثَميرة اللَّبن أيضاً .
ورُوي عن ابن عبّاس أنه أَخذ بِثَمرة لِسانه وقال : قُل خَيْراً تَغْنَم ، أو أَمْسك عن سُوء تَسْلَم .
قال شَمِرٌ : يُريد أنه أَخذ بِطرف لِسَانه .
وكذلك ثمرة السَّوْط : طَرَفه .
وفي حديث عُمر أنه دَقّ ثمرة السَّوْط حتى آضت له مِخْفَقةً .
والثَّمراء : جَمع ( الثَّمرة ) ، مثل : الشجراء ، جمع ( الشّجرة ) ؛ وقال أبو ذُؤيب يصف النّخْل :
تَظَلُّ على الثَّمراء منها جَوارسٌ
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيش زُغْبٌ رقَابُها
وقيل : ( الثمراء ) في بيت أبي ذُؤَيب : اسم جَبَل . وقيل : شَجَرة بعَيْنها ثمرَ الثّمَرُ ، إذا نَضجَ . وأَثْمَر الشجر ؛ إذا طَلع ثمَرُه .
في قوله تعالى : ( وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ ) ( الكهف : 43 ) قال ابن عَرفة : أي ما ثُمِّر من مالٍ ؛ ومنه قوله تعالى : ( وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 35 ) .
فالثَّمَر : ما أَخْرجه الشجرُ .
والثُّمُرُ : المالُ .
ثرم : أبو زَيْد : أَثْرمْت الرَّجُلَ إثْرَاماً ، حتى ثَرِمَ ، إذا كسرت بَعض ثَنِيَّتِه .
ومثله : أَنْثَرتُ الكَبْشَ إنثاراً حتى نَثِر ، وأَعْوَرْتُ عَيْنه ؛ وأَعْضَبت الكَبْش حتى عَضب ، إذا كسَرْت قَرْنَه .
وقال اللَّيْثُ : الثّرْم : مَصدر ( الأثرم ) .
وقد ثَرَمْت الرَّجُل فَثرم .
وقد ثَرَّمْتُ ثَنِيَّته ، فانْثَرَمَتْ .
رثم : قال اللَّيْثُ : تقول العَرَبُ : رَثَمْت فاه رَثْماً ، إذا كَسره حتى تَقَطَّر منه الدَّمُ .
والرَّثْمَ : بياضٌ على أنْف الفَرَس ، وهو أَرْثَم ، وقد رَثِمَ .
قال : والرَّثْمُ : تَخْديشٌ وشَقٌّ من طرَف الأَنف حتى يَخْرج الدم فيَقْطر .
قال الرَّثْمُ : كَسْرٌ من طَرف مَنْسِم البَعير ؛ يقال : رَثِم مَنْسِمُه ، إذا دَمى وسال منه الدَّم ؛ وقال ذو الرُّمّة يَصف امْرأة :
ثَثْني النِّقابَ على عِرْنين أَرْنَبة
شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْك مَرْثُوم
وقال الأصمعيّ : الرَّثْم ، أصله : الكَسر ، فشَبّه أَنْفها مُلَغَّماً بالطِّيب بأنفٍ مَكْسور مُتَلطِّخ بالدَّم .
وقال لَبِيد في المَنْسِم :
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامِي الأظَلّ
مَنْسِم رَثِيم : أَدْمَتْه الحجارة . وحصًى رَثِيم ورَثمٌ ، إذا انكسر ؛ قال الطِّرِمّاح :
رَثيم الحَصَى مِن مَلْكِها المُتَوَضِّح
وقال أبو عُبيد ، في شِيَاتِ الفَرس : إذا كَان بجَحْفلة الفَرس العُلْيا بَيَاضٌ فهو أرْثَم ، وإن كان بالسُّفلى بياض فهو ألْمظ ، وهي الرُّثْمة ، واللُّمْظة .
وقلتُ : وكُل كَسْر : ثَرْمٌ ، ورَثْمٌ ، ورَتْمٌ ؛ وقال :
لأَصْبَح رَثْماً دُقَاق الحَصَى
مكان النبيّ من الكاتِبِ
مرث : قال اللَّيْثُ : المَرْثُ : مَرْسُك الشَّيء ثَمرتُه في ماءٍ وغَيره حتى يَتَفَرَّق فيه .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابي : المَرْثُ : المَصُّ .
قال : والمَرْثةُ : مَصَّة الصَّبيّ ثدي أُمِّه مَصَّةً واحِدة .
وقد : مَرَث يَمْرُث مَرْثاً ، إذا مَصّ .
وقيل في حديث الزُّبَير : فكأنهم صِبْيانٌ يَمْرُثون سُخُبَهم ، مَرْتَ الصَّبيّ إذا عَضَّ بدُرْدُرِه .
وفي حديثٍ يُروى عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه أَتى السِّقاية فقال : اسْقوني ؛ فقال العبّاس : إنهم قد مَرَّثوه وأفْسَدُوه .
قال شَمِرٌ : معنى : ( مَرَّثوه ) أي وَضَّروه بأَيديهم الوَضِرة .
قال : ومَرَّثه ، ووضَّره ، واحد .
قال : وقال لي ابن جُعَيل الكَلْبيّ : يقال للصبيّ إذا أخذ ولد الشاة : لا تَمْرثه بيدك فلا تُرْضِعَه أُمُّه . أي لا توضِّره بلَطْخ يدك ، وذلك أن أُمّه إذا شَمَّت رائحة الوَضَر نَفَرت منه .
وقال المُفَضَّل الضَّبِّي : يُقال : أَدْرِك عَنَاقَك لا يُمَرِّثُوها .
قال : والتَّمْريث : أن يَمْسحها القومُ بأَيديهم وفيها غَمَرٌ فلا تَرأَمها أُمها من رِيح الغَمَر .
ومرَّثْتُه تَمْرِيثاً ، إذا فَتَّتَّه ؛ وأَنْشد :
قَرَاطِفُ اليُمْنَة لم تُمَرَّثِ
ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : المَرْث :
الحِلْمُ .
ورَجُل مِمْرَثٌ : حَلِيم وَقور .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي ، في باب المُبدل : مَرَث فلانٌ الخبز في الماء ، وَمَرَذَه .
وهكذا رواه لنا أبو بكر عن شَمِر ، بالتاء والذّال .
رمث : الرِّمْثُ ، واحدتها : رِمْثَة ، شَجَرةٌ مِن الحَمْض يَنْبَسطِ وَرَقُها مثل الأُشنان ، والإبلُ تُحَمِّض بها إذا شَبِعت مِن الخَلّة ومَلَّتْها .
أبو عُبَيد ، عن أبي زَيد : رَمِثَت الإبلُ تَرْمَثُ رَمَثاً ، إذا أكلت الرِّمْث فاشْتكت بُطُونَها .
وقال الكِسائيّ : يُقال : ناقة رَمِثة ، وإبلٌ رَماثَى .
والعَرب تَقُول : ما شجرةٌ أَعلَمَ لجَبَلٍ ، ولا أَضيْعَ لِسَابلة ، ولا أَبدنَ ولا أَرتَع مِن الرِّمْثَة .
قلت : وذلك أنّ الإبل إذا مَلّت الخَلّة اشْتهت الحَمْضَ ، فإن أصابت طَيِّب المَرْعَى ، مثل الرُّغْل والرِّمْث ، مَشَقت منها حاجَتها ، ثم عادت إلى الخَلّة فَحَسُن رَتعها واستَمرأَت رَعْيها ، وإن فَقدت الحَمْض ساء رَعيُها وهُزِلت .
وفي الحديث أن رجلاً أتَى النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : إنّا نَركب أَرماثاً لنا في البحر ولا ماءَ معنا ، أفَنَتوضّأ بماء البحر ؟ فقال : ( هو الطّهُور ماؤُه الحِلُّ مَيْتَتُه ) .
قال أبو عُبَيد : قال الأصْمعِيّ : الأرْماث : خَشَبٌ يُضَم بعضه إلى بَعْض ويُشَدّ ثم يُركب عليه ؛ يقال واحدها : رَمَث ؛ وأَنشد لأبي صَخر الهُذليّ :
تمَنَّيْتُ من حُبِّي عُلَيّة أَنَّنا
على رَمَثٍ في الشَّرْمِ لَيس لنا وَفْر
أخبرني المُنذريّ ، عن أبي الحَسن الطُّوسيّ ، عن الخَرّاز ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الرَّمَثُ : الحَبْل المُنْتَكِثُ .
والرَّمَثُ : الحَلَبُ .
يُقال : رَمِّثَ ناقَتك ، أي أَبْقِ في ضَرْعها شَيْئاً .
والرَّمَث : الطَّوْف ، وهو هذا الخشب .
ورَوى سَلمة عن الفَرّاء ، قال : الرَّمْثُ : السَّرِقَة .
يُقال : رَمَث يَرْمِثُ : ورَمَث يَرْمُث رَمْثاً ، فيهما ، إذا سَرَق .
قال : والرَّمَث : الطّوْف .
والرَّمَثُ : ما يَبْقى في الضَّرْع من اللّبن .
وفي ( نوادر الأعراب ) : لفلان على فلانٍ رَمَثٌ ، أي مَزِيّة ؛ وكذلك : له عليه فَوْرٌ ، ومُهْلةٌ ، ونَفَلٌ .
ويُقال : رَمَّث فلانٌ على الأَرْبعين ، أي زاد .

##### Türkçe

ث ر م
**ثمر** ، **ثرم** ، **رثم** ، **مرث** ، **رمث** : kullanımdadır.
**مثر** : (ihmal edilmiştir).
**ثمر** : **اللَّيْثُ** dedi: **الثَّمَرُ**: ağacın yükü (meyvesi). Ve **الوَالدُ**: **ثَمَرَةُ القَلْبِ** (kalbin meyvesi)dir. Ve **الثَّمَر**: malın türleridir.
**أبو عُبَيد** , **أبي زيد**’den: **أَثْمر الشَّجَرُ**: meyvesi çıktı. Ve **أَثْمر الزُّبْدُ**: toplandı.
Ve **أَثْمَر الرَّجُلُ**: malı çoğaldı.
**أبو العبّاس** , **ابن الأعرابيّ**’den: **أَثْمر الشَّجَرُ**; meyvesi olgunlaşmadan önce çıktığı zaman; o hâlde o **مُثْمِر**’dir. Ve **الثامِرُ**: olgunlaşmış olandır. Ve **ثَمَر الثَّمَرُ يَثْمُر**; o hâlde o **ثامِر**’dir.
Ve Allah Teâlâ dedi: ( **وَفَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَراً** ( ) **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 33, 34).
**الفَرّاء** dedi: Bana **يَعْلَى** haber verdi, **ابن نُجَيح**’ten, **مُجاهد**’den, dedi ki: Kur’ân’da ( **ثُمُرٍ** ) olan her şey maldır; ( **ثَمَر** ) olan her şey ise meyvelerdir.
Ve bana **المُنْذرِيّ** haber verdi, **الحُسين بن فَهم**’den, **محمد بن سلام**’dan. Dedi: **سلام أبو المُنْذِر القارىء** şu sözünde: ( **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 35) fetha ile (okunur): **ثَمرَة**’nin cem‘idir. Ve ( **ثُمُر** ) okuyan dedi ki: bütün maldan. Bunu **يونُس**’a haber verdim de kabul etmedi; sanki ikisi onun yanında eşit idi.
Dedi: Ve **أبو الهيثم**’i şöyle derken işittim: **ثَمرَة** , sonra **ثَمرَ** , sonra **ثُمُر**; cem‘in cem‘i.
Ve dedi: Bazıları der ki: **ثمَرَة** , sonra **ثمَرَ** , sonra **ثِمَار** , sonra **ثُمُر**.
Ve **اللَّيْثُ** dedi: **العَقل المُثْمر**: Müslümanın aklıdır; ve **العَقْل العَقِيم**: kâfirin aklıdır.
Ve denilir: **ثَمّر الله مالَك**.
Ve **الثَّامِرُ**: **الحُمّاضِ**’ın çiçeğidir; o kırmızıdır; ve **الرّاجز** dedi:
مِن عَلَقٍ كثامِرِ الحُمَّاضِ
Ve denilir: o, onun meyvesi ve yükü için bir isimdir.
Dedim: onunla, olgunlaşması sırasında meyvesinin kızıllığını kastetti; nitekim dedi ki:
كأنّما عُلِّقَ بالأَسْدانِ
يانعُ حُمَّاضٍ وأُرْجُوانِ
**أبو عُبيد** , **الأصمعي**’den: süt, yayık yapılmak üzere olgunlaştığında da üzerinde tanelenme ve kaymak göründüğünde, o **المُثْمِر**’dir.
**ابن شُمَيل** dedi: o **الثَّمير**’dir; bu, yayıklandığında deride çakıl benzerleri üzerinde görüldüğü zaman, sonra toplanır da kaymak olur. Küçük kaldığı müddetçe o **ثَمِير**’dir. Ve **ثمَّر السِّقاء** ve **أَثْمر** olmuştur. Ve senin sütün elbette güzel **الثَّمر**’lidir. Ve senin yayığın **أَثْمَر** olmuştur.
Dedim: o, sütün **ثَميرة**’si de (denir).
Ve **ابن عبّاس**’tan rivayet olundu: dilinin **ثَمرة**’sini tuttu ve dedi: Hayır söyle, ganimet elde edersin; yahut kötülükten sus, selâmet bulursun.
**شَمِرٌ** dedi: dilinin ucunu tuttuğunu istiyor.
Ve aynı şekilde **ثمرة السَّوْط**: onun ucudur.
Ve **عُمر** hadîsinde: **ثمرة السَّوْط**’u dövdü, nihayet ona bir **مِخْفَقةً** oldu.
Ve **الثَّمراء**: ( **الثَّمرة** )’nin cem‘idir; meselâ: **الشجراء** , ( **الشّجرة** )’nin cem‘idir; ve **أبو ذُؤيب** hurmayı vasfederek dedi:
تَظَلُّ على الثَّمراء منها جَوارسٌ
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيش زُغْبٌ رقَابُها
Ve denildi: **الثمراء** , **أبي ذُؤَيب**’in beytinde bir dağın adıdır. Ve denildi: belirli bir ağaçtır. **ثمرَ الثّمَرُ**: olgunlaştığı zaman. Ve **أَثْمَر الشجر**: meyvesi çıktığı zaman.
Allah Teâlâ’nın şu sözünde: ( **وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ** ) (el-Kehf: 43) **ابن عَرفة** dedi: yani maldan meyvelendirilmiş olan; ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ( **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 35).
Öyleyse **الثَّمَر**: ağacın çıkardığı şeydir.
Ve **الثُّمُرُ**: maldır.

**ثرم** : **أبو زَيْد**: **أَثْرمْت الرَّجُلَ إثْرَاماً**; ta ki **ثَرِمَ** oluncaya kadar; onun iki ön dişinin bir kısmını kırdüğün zaman.
Ve onun benzeri: **أَنْثَرتُ الكَبْشَ إنثاراً** ta ki **نَثِر** oluncaya kadar; ve gözünü **أَعْوَرْتُ**; ve koçu **أَعْضَبت** ta ki **عَضب** oluncaya kadar; boynuzunu kırdüğün zaman.
Ve **اللَّيْثُ** dedi: **الثّرْم**: ( **الأثرم** )’ın masdarıdır.
Ve gerçekten **ثَرَمْت الرَّجُل**; böylece **فَثرم**.
Ve gerçekten **ثَرَّمْتُ ثَنِيَّته**; böylece **انْثَرَمَتْ**.

**رثم** : **اللَّيْثُ** dedi: Araplar der: **رَثَمْت فاه رَثْماً**; onu kırdığın zaman, ta ki ondan kan damlayıncaya kadar.
Ve **الرَّثْمَ**: atın burnu üzerinde bir beyazlıktır; o **أَرْثَم**’dir; ve gerçekten **رَثِمَ**.
Dedi: ve **الرَّثْمُ**: burnun ucundan, kan çıkıp damlayıncaya kadar, bir çizme ve yarmadır.
Dedi: **الرَّثْمُ**: devenin tırnağının ucundan bir kırılmadır; denilir: **رَثِم مَنْسِمُه**; kanadığı ve ondan kan aktığı zaman; ve **ذو الرُّمّة** bir kadını vasfederek dedi:
ثَثْني النِّقابَ على عِرْنين أَرْنَبة
شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْك مَرْثُوم
Ve **الأصمعيّ** dedi: **الرَّثْم**’un aslı: kırmadır; böylece onun güzel koku ile kokulandırılmış burnunu, kanla bulaşmış kırık bir buruna benzetti.
Ve **لَبِيد** tırnak hakkında dedi:
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامِي الأظَلّ
**مَنْسِم رَثِيم**: taşlar onu kanatmıştır. Ve **حصًى رَثِيم** ve **رَثمٌ**; kırıldığı zaman; **الطِّرِمّاح** dedi:
رَثيم الحَصَى مِن مَلْكِها المُتَوَضِّح
Ve **أبو عُبيد** atın alâmetlerinde dedi: atın üst dudağında beyazlık olursa o **أرْثَم**’dir; alt dudağında beyazlık olursa o **ألْمظ**’dır; o da **الرُّثْمة** ve **اللُّمْظة**’dir.
Ve dedim: her kırık: **ثَرْمٌ** ve **رَثْمٌ** ve **رَتْمٌ**’dur; ve dedi:
لأَصْبَح رَثْماً دُقَاق الحَصَى
مكان النبيّ من الكاتِبِ

**مرث** : **اللَّيْثُ** dedi: **المَرْثُ**: bir şeyi su ve başkasında, onda dağılıp ayrışıncaya kadar, onun **ثَمرتُه**’ni (ufalayıp) ovmandır.
**ثَعلب** , **ابن الأعرابي**’den: **المَرْثُ**: emmedir.
Dedi: ve **المَرْثةُ**: çocuğun annesinin memesini bir defa emmesidir.
Ve gerçekten: **مَرَث يَمْرُث مَرْثاً**; emdiği zaman.
Ve **الزُّبَير** hadîsinde denildi: sanki onlar, **سُخُبَهم**’i emen çocuklardır; çocuğun, azı dişiyle ısırdığı zamanki **مَرْتَ**’i gibi.
Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olunan bir hadîste: su dağıtım yerine geldi ve dedi: “Bana su verin”; **العبّاس** dedi ki: Onlar onu gerçekten **مَرَّثوه** ve bozdu.
**شَمِرٌ** dedi: ( **مَرَّثوه** )’nun mânası: onu, yağlı elleriyle yağlandırdılar.
Dedi: ve **مَرَّثه** ile **وضَّره** birdir.
Dedi: ve **ابن جُعَيل الكَلْبيّ** bana dedi: çocuğa, koyunun yavrusunu aldığı zaman denilir: **لا تَمْرثه بيدك فلا تُرْضِعَه أُمُّه**; yani elinin bulaşığıyla onu yağlandırma; çünkü annesi yağ kokusunu kokladığında ondan ürker.
**المُفَضَّل الضَّبِّي** dedi: denilir: **أَدْرِك عَنَاقَك لا يُمَرِّثُوها**.
Dedi: ve **التَّمْريث**: topluluğun onu elleriyle sıvazlamasıdır; onda **غَمَرٌ** varken; böylece annesi **غَمَر** kokusundan onu sahiplenmez.
Ve **مرَّثْتُه تَمْرِيثاً**; onu ufalayıp parçaladığın zaman; ve şu beyit okundu:
قَرَاطِفُ اليُمْنَة لم تُمَرَّثِ
**ثَعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: **المَرْث**: yumuşak huyluluktur.
Ve **رَجُل مِمْرَثٌ**: yumuşak huylu, vakurdur.
**أبو عُبَيد** , **الأصمعي**’den, بدل bahsinde: falan, ekmeği suda **مَرَث** etti; ve onu **مَرَذَه** etti.
Bize bunu **أبو بكر** , **شَمِر**’den, **التاء** ve **الذّال** ile böyle rivayet etti.

**رمث** : **الرِّمْثُ**; tekili: **رِمْثَة**; **الحَمْض**’dan bir ağaçtır; yaprağı **الأُشنان** gibi yayılır; develer, **الخَلّة**’den doyup ondan bıktıklarında onunla ekşilik yerler.
**أبو عُبَيد** , **أبي زَيد**’den: **رَمِثَت الإبلُ تَرْمَثُ رَمَثاً**; **الرِّمْث**’i yediği zaman da karınları ağrıdığı için.
Ve **الكِسائيّ** dedi: denilir: **ناقة رَمِثة** ve **إبلٌ رَماثَى**.
Ve Araplar der: **الرِّمْثَة**’den daha bilgilisi dağ için, daha kaybı yolcu için, daha semizi ve daha otlağı yoktur.
Dedim: bu, develer **الخَلّة**’den bıktığında **الحَمْض**’ı iştah eder; eğer güzel otlak bulursa, **الرُّغْل** ve **الرِّمْث** gibi, onlardan ihtiyacını giderir; sonra **الخَلّة**’ye döner de otlaması güzelleşir ve otlamasını hazmeder; eğer **الحَمْض**’ı bulamazsa otlaması kötüleşir ve zayıflar.
Ve hadîste: bir adam Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi ve dedi: Biz denizde bize ait **أَرماثاً**’a bineriz ve yanımızda su yoktur; deniz suyuyla abdest alalım mı? O dedi ki: ( **هو الطّهُور ماؤُه الحِلُّ مَيْتَتُه** ).
**أبو عُبَيد** dedi: **الأصْمعِيّ** dedi: **الأرْماث**: odun (parçaları)dır; bir kısmı bir kısmına eklenir ve bağlanır, sonra onun üzerine binilir; tekiline **رَمَث** denilir; ve **أبي صَخر الهُذليّ**’den şu beyit okundu:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي عُلَيّة أَنَّنا
على رَمَثٍ في الشَّرْمِ لَيس لنا وَفْر
Bana **المُنذريّ** haber verdi, **أبي الحَسن الطُّوسيّ**’den, **الخَرّاز**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den, dedi ki: **الرَّمَثُ**: çözülmüş iptir.
Ve **الرَّمَثُ**: sağım (sağılan süt).
Denilir: **رَمِّثَ ناقَتك**; yani memesinin içinde bir şey bırak.
Ve **الرَّمَث**: sal (raft); bu odun (düzeneği)dir.
Ve **سَلمة** , **الفَرّاء**’dan rivayet etti, dedi: **الرَّمْثُ**: hırsızlıktır.
Denilir: **رَمَث يَرْمِث**; ve **رَمَث يَرْمُث رَمْثاً**; ikisinde de; çaldığı zaman.
Dedi: ve **الرَّمَث**: saldır.
Ve **الرَّمَثُ**: memede sütten kalan şeydir.
Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: falanın falan üzerinde **رَمَثٌ**’u vardır; yani bir üstünlük; ve aynı şekilde: onun üzerinde **فَوْرٌ** ve **مُهْلةٌ** ve **نَفَلٌ** vardır.
Ve denilir: **رَمَّث فلانٌ على الأَرْبعين**; yani arttırdı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والثاء وما يثلثهما)
(رثد) الراء والثاء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَضْدٍ وجَمع. يقال منه رَثَدْتُ المتاعَ، إذا نَضَدْتَ بعضَه على بعض. والمتاعُ المنضود رَثَد. وبذلك سُمِّي الرجل مَرْثداً. ومتاع رثِيدٌ ومرثود. وهو قوله:‏
فتَذَكَّرَا ثَقَلاً رثِيداً بَعْدَما *** ألقتْ ذُكاءُ يمينَها في كافِرِ(1)‏
وحكَى الكسائيُّ: أرثَدَ الرّجُل بالأرض كذا، أي أقامَ، ويقال: إنَّ المَرْثَدَ الكريمُ من الرِّجال(2). فأمّا قولُ القائل: إنَّ الرّثَد ضَعَفة الناس فذلك بمعنى التَّشبيه، كأنَّهم شُبِّهوا بالمتاع الذي يُنضَد بعضُه فوق بعض. يقولون: تركْنا على الماء رَثَداً ما يُطِيقون تَحَمُّلاً(3). والرَّثَد(4) أيضاً: ما يتلبّد من الثَّرى. يقال: احتفر القومُ حتَّى أرثَدُوا، أي بلغوا ذلك.‏
(رثع) الراء والثاء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جَشَعٍ وطَمَع. كذا قال الخليل: إنّ الرّثَع الطَّمَع والحِرْص. قال الكسائيّ: رجلٌ راثِع، وهو الذي يرضَى من العطيّة بالطَّفيف ويُخادِنُ أخدانَ السَّوء. يقال رثِع رثَعاً.‏
(رثم) الراء والثاء والميم أُصَيْلٌ يدلُّ على لَطْخ شيءٍ بشيء. يقال: رثَمَت المرأة أنْفَها بالطِّيب: طَلَتْه. قال:‏
* شَمّاءَ مارِنُها بالمِسك مَرثُومُ(5) *‏
ومن هذا الباب: رُثِم أنفُه، وذلك إذا ضُرِب حتَّى يسيل دمُه. ومن الباب الرَّثَم: بياضٌ في جَحْفلة الفَرَس العُلْيا. وهي الرُّثْمَة. وهو القياس؛ كأن الجحفلة قد رُثِمَت ببياض.‏
(رثن) الراء والثاء والنون ليس بشيءٍ. وربما قالوا: أرضٌ مرثونةٌ. الرَّثَان، وهو ممّا زَعَموا: شِبْه الرَّذَاذ.‏
(رثي) الراء والثاء والحرف المعتل أُصَيْلٌ على رِقّة وإشفاق. يقال رثَيْتُ لفُلان: رقَقْتُ. ومن الباب قولُهم رَثَى الميِّت بشعرٍ. ومن العرب من يقول: رَثَأْت. وليس بالأصل, ومن الباب الرَّثْيَة: وجعٌ في المَفاصل.‏
فأمّا المهموز فهو أيضاً أُصَيْلٌ يدلُّ على اختلاطٍ. يقال أَرْثَأَ اللَّبَن: خَثُر. والاسم الرّثيئة. قالوا في أمثالهم: "إِنَّ الرَّثِيئة مما يُطفِئُ الغَضَبَ". قال أبو زيد: يقال ارْتَثَأَ عليهم أمْرُهُم: اختَلطَ. ومنه الرثيئة. ويقال: ارتَثَأَ في رأيه، أي خَلَط. وهم يَرْثَؤُون رَثْأً. ويقال الرَّثِيئة أن يخلط اللبن الحامض بالحُلْو(6).‏
والله أعلم بالصواب.‏
-------------------------------------------------
(1) البيت لثعلبة بن صعير المازني، من قصيدة في المفضليات (1: 126- 129). وأنشده في اللسان (رثد) بهذه الرواية أيضاً. وفي المفضليات: "فتذكرت".‏
(2) في القاموس: "وكمسكن: الرجل الكريم". ولم تذكر في اللسان.‏
(3) وكذا في اللسان. لكن في المجمل: "لا يطيقون محملاً".‏
(4) في الأصل: "وارثد". ولم أجد هذه الكلمة بهذا المعنى في غير المقاييس.‏
(5) البيت لذي الرمة في ديوانه 572 واللسان (رثم). وصدره:‏
* تثني النقاب على عرنين أرنبة *‏
(6) في الأصل: "الخلة"، صوابه من المجمل.‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الثاء** وما يثلثهما)
(**رثد**) **الراء** ve **الثاء** ve **الدال** tek bir asıldır; bir dizme ve toplama üzerine delâlet eder. Ondan: **رَثَدْتُ المتاعَ** denir; sen onun bir kısmını bir kısmı üzerine dizdiğin zaman. Ve dizilmiş eşya **رَثَد**’dır. Bununla adam **مَرْثداً** diye adlandırıldı. Ve eşya **رثِيدٌ** ve **مرثود**’dur. O, onun sözüdür:
فتَذَكَّرَا ثَقَلاً **رثِيداً** بَعْدَما *** ألقتْ ذُكاءُ يمينَها في كافِرِ(1)
Ve **الكسائيّ** hikâye etti: **أرثَدَ** adam yerde şöyle-böyle; yani ikamet etti. Ve denir: Şüphesiz **المَرْثَدَ** erkeklerden kerim olandır(2). Ama söyleyenin sözü: Şüphesiz **الرّثَد** insanların zayıflarıdır; bu, teşbih mânâsınadır; sanki onlar, bir kısmı bir kısmı üstüne dizilen eşyaya benzetilmişlerdir. Derler: Suyun üzerinde **رَثَداً** bıraktık; taşımaya güç yetirecekleri şeyi(3). Ve **الرَّثَد**(4) ayrıca: toprağın yapışıp keçeleşen şeyidir. Denir: Kavim kazdı, ta ki **أرثَدُوا**; yani ona ulaştılar.

(**رثع**) **الراء** ve **الثاء** ve **العين** sahih bir asıldır; bir açgözlülük ve tamah üzerine delâlet eder. **الخليل** böyle dedi: Şüphesiz **الرّثَع** tamah ve hırstır. **الكسائيّ** dedi: **رجلٌ راثِع**; o, bağıştan azıcıkla razı olan ve kötülük yoldaşlarının yoldaşlarıyla dostluk eden kimsedir. Denir: **رثِع** **رثَعاً**.

(**رثم**) **الراء** ve **الثاء** ve **الميم** bir küçük asıldır; bir şeyi bir şeyle lekelemeye delâlet eder. Denir: **رثَمَت** kadın burnunu güzel koku ile: onu sürdü. Dedi:
* شَمّاءَ مارِنُها بالمِسك **مَرثُومُ**(5) *
Ve bu bâbdandır: **رُثِم** burnu; bu, vurulduğu zaman, ta ki kanı akıncaya dek. Ve bâbdandır **الرَّثَم**: atın üst dudağında bir beyazlıktır. O, **الرُّثْمَة**’dir. Ve o kıyastır; sanki dudak beyazlıkla **رُثِمَت**.

(**رثن**) **الراء** ve **الثاء** ve **النون** bir şey değildir. Ve bazen derler: **أرضٌ مرثونةٌ**. **الرَّثَان**; ve o, onların zannettikleri şeydendir: çiselemeye benzer.

(**رثي**) **الراء** ve **الثاء** ve illetli harf, bir küçük asıldır; incelik ve acıma üzerinedir. Denir: **رثَيْتُ** falana: inceldim (acıdım). Ve bâbdandır onların sözü: **رَثَى** ölüyü şiirle. Ve Araplardan kimisi der: **رَثَأْت**. Ve o asıl değildir. Ve bâbdandır **الرَّثْيَة**: eklemlerde bir ağrı.

Ama hemzeli olan da ayrıca bir küçük asıldır; bir karışma üzerine delâlet eder. Denir: **أَرْثَأَ** süt: koyulaştı. İsim **الرّثيئة**’dir. Onlar mesellerinde dediler: "إِنَّ **الرَّثِيئة** مما يُطفِئُ الغَضَبَ". **أبو زيد** dedi: Denir: **ارْتَثَأَ** onların üzerine işleri: karıştı. Ondan **الرثيئة**. Ve denir: **ارتَثَأَ** görüşünde; yani karıştırdı. Ve onlar **يَرْثَؤُون** **رَثْأً**. Ve denir: **الرَّثِيئة** ekşi sütü tatlı ile karıştırmandır(6).

Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
-------------------------------------------------
(1) Beyit, **ثعلبة بن صعير المازني**’nindir; **المفضليات**’ta (1: 126-129) bir kasidedendir. Ve onu **اللسان**’da (**رثد**) bu rivayetle de okuttu. Ve **المفضليات**’ta: "فتذكرت".
(2) **القاموس**’ta: "وكمسكن: الرجل الكريم". Ve **اللسان**’da zikredilmedi.
(3) Ve **اللسان**’da da böyledir. Lâkin **المجمل**’de: "لا يطيقون محملاً".
(4) Asılda: "وارثد". Bu kelimeyi bu mânâ ile **المقاييس**’ten başka yerde bulmadım.
(5) Beyit, **ذي الرمة**’nindir; divanında 572 ve **اللسان** (**رثم**). Ve صدرُه:
* تثني النقاب على عرنين أرنبة *
(6) Asılda: "الخلة"; doğrusu **المجمل**’dendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ث م
فرس أرثم والرثمة‏:‏ بياض في الجحفلة العليا كاللمظة في السفلى‏.‏
ورثمت المرأة أنفها بالطيب‏:‏ لطخته به‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ تثنى النّقاب على عرنين أرنبـة شمـاء مارنها بالمسك مرثوم

##### Türkçe

ر ث م
**فرس أرثم** ve **الرثمة**: üst dudakta, alt dudaktaki **اللمظة** gibi bir beyazlıktır.
Kadın, burnunu **بالطيب** ile **رثمت**: onu bununla lekeledi.
**ذو الرمة** dedi ki:
**تثنى النّقاب على عرنين أرنبـة
شمـاء مارنها بالمسك مرثوم**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّثَمُ والرُّثْمةُ: بياض في طرف أَنف الفرس، وقيل: هو في جَحْفَلَةِ الفرس العليا، وقيل: هو كل بياض قل أَو كثر إِذا أَصاب الجَحْفَلة العليا إِلى أَن يبلغ المَرْسِنَ، وقيل: هو البياض في الأَنف؛ وقد رَثِمَ رَثَماً، فهو رَثِمٌ وأَرْثَمُ، والأُنثى رَثْماء. قال أَبو عبيدة في شيات الفرس: إِذا كان بجَحْفَلَةِ
الفرس العليا بياض فهو أَرْثَمُ، وإِن كان بالسُّفلى بياض فهو أَلْمظُ، وهي الرُّثْمَةُ واللُّمظَةُ، الجوهري: وقد ارْثَمَّ الفرس ارْثِماماً صار أَرْثَمَ. وفي الحديث: خير الخيل الأَرْثَمُ
الأَقْرَحُ؛ الأَرَْثَمُ الذي أَنفه أَبيض وشفته العليا. ونعجة رَثْماء: سوداء الأَرْنَبَة وسائرها أَبيض. ورَثَمَ
أَنفه وفاه يَرْثِمُهُ رَثْماً، فهو مَرْثُومُ ورَثيم إِذا كسره حتى تَقَطَّرَ
منه الدم، وكذلك رَتَمَه، بالتاء. وكل ما لُطِخَ بدم أَو كسر فهو رَثِيم. الليث: تقول العرب رَثَمْتُ فاه رَثْماً، والرَّثْمُ تَخْديش وشق من طرف الأَنف حتى يخرج الدم فيقطر. وفي حديث أَبي ذر: بيانك عن الأَرْثَمِ صدقة؛ قال ابن الأَثير: هو الذي لا يُصَحِّح كلامه ولا يُبَيِّنُهُ لآفةٍ في لسانه، وأَصله من رَثيم الحَصى، وهو ما دُقَّ منه بالأَخْفاف أَو من رَثَمْتُ أَنفه إِذا كسرته فكأَنّ فمه قد كسر فلا يُفْصِحُ في كلامه، وقد ذكر في رَتَمَ بالتاء. ورَثَمَتِ المرأَة أَنفها بالطيب: لطَخَتْهُ وطَلَتْهُ، وهو على التشبيه. والمِرْثَمُ: الأَنف في بعض اللغات من ذلك. ورَثِمَ مَنْسِمُ البعير: دَمِيَ. التهذيب: والرَّثْمُ كسر من طرف مَنْسِمِ البعير؛ قال ذو الرُّمَّةِ يصف امرأَة:
تَثْني النِّقابَ على عِرْنِينِ أَرْنَبَة
شَمَّاء، مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثوم
قال الأَصمعي: الرَّثْم أَصله الكسر، فشبه أَنفها مُلَغَّماً بالطيب بأَنف مكسور ملطخ بالدم، كأَنه جعل المسك في المارِنِ شَبيهاً بالدم في الأَنف المَرْثوم. وخُفّ مَرْثُوم مثل مَلْثُوم إِذا أَصابته حجارة فَدَمِيَ؛ وقال لبيد في المَنْسِمِ:
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامي الأَظَلّ
مَنْسِمٌ رَثِيم: أَدْمَتْهُ
الحجارة. وحَصىً رَثِيمٌ ورَثْمٌ إِذا انكسر؛ قال الطَّرماح: رَثِيم الحَصى من مَلْكِها المُتَوَضِّحِ
قال أَبو منصور: وكل كسر ثَرْمٌ ورَتْمٌ ورَثْم؛ وقال الشاعر: لأَصْبَحَ رَثْماً دُقاقَ الحَصى،
مكان النبيِّ من الكاثِب
(* راجع البيت في مادة رتم).
والرَّثِيمةُ: الفأْرة.

##### Türkçe

**الرَّثَمُ** ve **الرُّثْمةُ**: atın burnunun ucunda beyazlık; ve denildi ki: o, atın üst dudağındadır; ve denildi ki: o, üst dudağa isabet ettiği zaman, az olsun çok olsun her beyazlıktır; ta ki **المَرْسِنَ**’e ulaşıncaya kadar; ve denildi ki: o, burundaki beyazlıktır. Ve gerçekten **رَثِمَ** **رَثَماً**; artık o **رَثِمٌ** ve **أَرْثَمُ**’dur; dişisi **رَثْماء**. Ebû Ubeyde atın alâmetlerinde dedi ki: Atın üst dudağında beyazlık olursa o **أَرْثَمُ**’dur; eğer alt dudağında beyazlık olursa o **أَلْمظُ**’dur; o da **الرُّثْمَةُ** ve **اللُّمظَةُ**’dir. Cevherî: ve gerçekten at **ارْثَمَّ** **ارْثِماماً**; **أَرْثَمَ** oldu. Ve hadiste: “Atların hayırlısı **الأَرْثَمُ** **الأَقْرَحُ**’tır”; **الأَرَْثَمُ**: burnu beyaz olan ve üst dudağı (beyaz olan) kimsedir. Ve **نعجة رَثْماء**: **الأَرْنَبَة**’si siyah, geri kalanı beyaz. Ve **رَثَمَ** burnunu ve ağzını, onu **يَرْثِمُهُ** **رَثْماً**; artık o **مَرْثُومُ** ve **رَثيم**’dir; onu kırdığı zaman, ta ki ondan kan damlayıncaya kadar; ve yine böyledir: **رَتَمَه**; **التاء** ile. Ve her ne ki kan ile bulaştırıldı yahut kırıldıysa o **رَثِيم**’dir. Leys: Araplar der ki: “**رَثَمْتُ** ağzını **رَثْماً**”; ve **الرَّثْمُ**: burnun ucundan kan çıkıp damlayıncaya kadar bir tırmalama ve yarıktır. Ebû Zer hadîsinde: “**الأَرْثَمِ** hakkında beyanın sadakadır”; İbnü’l-Esîr dedi ki: O, dilindeki bir âfet sebebiyle sözünü düzgünleştirmeyen ve onu açıklamayan kimsedir; aslı **رَثيم الحَصى**’dandır; o da, **الأَخْفاف** ile ondan dövülmüş olan şeydir; yahut “**رَثَمْتُ** burnunu”dan; onu kırdığım zaman; sanki ağzı kırılmış da sözünde fasih olamıyor gibidir; ve **رَتَمَ**’da, **التاء** ile, zikredilmiştir. Ve kadın burnunu güzel koku ile **رَثَمَتْ**: onu bulaştırdı ve onu sürdü; o, benzetme üzerinedir. Ve **المِرْثَمُ**: bazı dillerde burun; bundan (gelir). Ve devenin **مَنْسِمُ**’u **رَثِمَ**: kanadı. Tehzîb: ve **الرَّثْمُ**, devenin **مَنْسِمِ**’unun ucundan bir kırmadır; Zü’r-Rumme bir kadını vasfederek dedi ki:
تَثْني النِّقابَ على عِرْنِينِ أَرْنَبَة
شَمَّاء، مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثوم
Asmaî dedi ki: **الرَّثْم**’un aslı kırmadır; onun burnunu, güzel koku ile kokulandırılmış olarak, kan ile bulaştırılmış kırık bir buruna benzetti; sanki **المارِنِ**’deki misk’i, **الأَنف المَرْثوم**’daki kana benzer kıldı. Ve **خُفّ مَرْثُوم** tıpkı **مَلْثُوم** gibi: ona taşlar isabet edip de kanadığı zaman. Ve Lebîd **المَنْسِمِ** hakkında dedi ki:
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامي الأَظَلّ
**مَنْسِمٌ رَثِيم**: taşlar onu kanattı. Ve **حَصىً رَثِيمٌ** ve **رَثْمٌ**: kırıldığı zaman; Tarmâh dedi ki:
رَثِيم الحَصى من مَلْكِها المُتَوَضِّحِ
Ebû Mansûr dedi ki: ve her kırma **ثَرْمٌ** ve **رَتْمٌ** ve **رَثْم**’dur. Ve şair dedi ki:
لأَصْبَحَ رَثْماً دُقاقَ الحَصى،
مكان النبيِّ من الكاثِب
(* beyti **رتم** maddesinde gözden geçir).
Ve **الرَّثِيمةُ**: faredir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الرَّثَمُ ، مُحَرَّكة ، والرُّثْمَة بالضم : | بَياضٌ في طَرَف أَنْفِ الفَرَس ) أو في | جَحْفَلَتِه العُلْيا ، ( أو كُلُّ بَياض ) قَلَّ | أو أَكْثَر إذا ( أصاب الجَحْفَلَة | العُلْيا فَبَلَغ المَرْسِنَ ، أَو بَياضُ في | الأَنْف ) ، وقد اقْتَصَر الجوهَرِي | على | القَوْلِ الثَّانِي ، وهكَذا ذَكَره أبو عُبَيْدة | في شِيَاتِ الفَرَس ، وقال : وإن كان | بالسُّفْلِي فهو اللُّمْظَة . ( و ) قد ( ارثَمَّ ) | الفَرسُ ( إرْثِمامًا ) : صار أَرْثَمَ كما في | الصّحاح ، ( وَرَثِم ، كَفَرِح فهو رَثِم | وَأَرْثَم وهي رَثْماء ) ، وفي الحَدِيث : |   خَيرُ الخَيْل الأَقْرَحُ الأَرْثَم   . | ( وَنَعْجَة رَثْماء : سَوْدَاء الأَرنبة | وسَائِرها أًبيض . | | ( وَرَثَم أَنْفَه أو فَاه يَرْثِمُه ) رَثْمًا ( فهو | مَرْثُومٌ وَرَثِيم ) : إِذا ( كَسَره حتى تَقَطَّر \ |

| منه الدَّم ) ، وفي الصحاح حتى | أَدْماه ، والتاء الفوقية لُغَة فيه ، وقد | تَقدّم ، وقيل : الرَّثْم : تَخْدِيش وشقّ | من طَرَف الأَنْف حتى يخرج منه الدَّم | فيَقْطُر ، ( وكُلُّ ما لُطِخ بِدمٍ وكُسِر فهو | رَثِيمٌ وَمَرْثُومٌ ) ، وقال الأزهريُّ : | % ( وكل كَسْر ثَرْم ورَتْم ورُثْمِ % ) % | | ( و ) المِرْثَم ( كَمِنْبر ، وَمَجْلِس : | الأَنف ) في بَعْضِ اللغات . | | ( و ) الرَّثِيمَةُ ( كَسَفِينةٍ : الفَارَةُ ) | صوابه القَارَة بالقاف . | | ( ورَثَمَتِ المرأةُ أَنْفَها بالطَّيب ) إذا | ( لَطَخَتْه ) وطَلَته ، قال ذُو الرُّمَّة | يَصِف امرأة : | % ( تَثْنِي النِّقابَ على عِرْنِينِ أَرْنَبَة % | شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثُومُ ) % | | قال الأَصْمَعِيُّ : الرَّثْم أَصْلُه | الكَسْر ، فَشَبَّه أنفَها مُلَغَّما بالطِّيب | بِأنْف مَكْسور مُلَطَّخ بالدّم ، كَأَنَّه | جَعَلَ المِسْك في المَارِن شَبِيهًا | بالدَّمِ في الأَنْفِ المَرْثُوم . | | ( والرَّثْمة أو يُحَرَّك : الرَّكُّ من | المَطَر ) ، وهو الضَّعِيف ( ج : رِثامٌ ) | بالكَسْر . | | ( وَأَرْضٌ مُرثَّمة ، كَمُعَظَّمةٍ ) أي : | ( مَمْطُورة ) . | | ( و ) يقال : هَلْ عِنْدَك ( رَثْمةٌ من | خَبَر ) أي : ( طَرَفٌ منه ) . | | ( وَيَرْثُمُ كَيَنْصُر : جَبَل لِبَنِي سُلَيْم ) ، | قال : | % ( تَلَفَّح فيها يَرْثُمٌ وَتَعَمَّما % ) % | | ويروى بالتَّاء ، وقد تَقَدَّم . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | رَثِيمُ الحَصَى : ما دُقَّ منه | بالأَخْفافِ . | | ورَثَم البَعِيرُ : دَمِي ، وخُفٌّ مَرْثوم | مثل مَلْثوم إذا أصابَتْه حِجارة | فدَمِي ، نقله الجوهري . ومَنْسِم |

| رَثِيم : أدمَتْه الحِجارة ، والأَرثَمُ : | الذي لا يُفْصِح الكَلامَ ولا يُصَحِّحه | لآفةٍ في لِسانه . ومنه حَدِيثُ أُبي | ذَرّ :   بيَانُك عن الأَرثَمِ صَدَقَة   ، | ويروى : بالتَّاء . وقد تَقَدَّم . | | وقال ابنُ هِشام اللَّخْمِيّ في شَرْح | المَقْصُورة : أَخْفافٌ مَرْثُومَة قد أَثَّرت | فيها الحِجارةُ . |

##### Türkçe

( **الرَّثَمُ** , harekeli, ve **الرُّثْمَة** zamme ile:
atın burnunun ucunda bir beyazlık ) yahut
üst dudağında; ( yahut her beyazlık ) az
veya çok, eğer ( üst dudağa isabet eder de
**المَرْسِنَ**’e ulaşırsa, yahut burunda bir beyazlık ) ; ve el-Cevherî
yalnız
ikinci söze kısaltmıştır; ve Ebû Ubeyde de onu
atın alâmetlerinde böyle zikretmiştir ve dedi ki: Eğer
alt tarafta olursa o **اللُّمْظَة**’dir. ( Ve ) gerçekten ( **ارثَمَّ** )
at ( **إرْثِمامًا** ): Sıhâh’ta olduğu gibi **أَرْثَمَ** oldu. ( Ve **رَثِم** , **كَفَرِح**; o hâlde o **رَثِم**’dir
ve **أَرْثَم**; ve o **رَثْماء**’dır ). Ve hadiste:
  Hayrü’l-hayl **الأَقْرَحُ الأَرْثَمُ**.
( Ve **نَعْجَة رَثْماء**: burun ucu siyah,
geri kalanı beyaz.

( Ve **رَثَم أَنْفَه** yahut **فَاه** **يَرْثِمُه** ) **رَثْمًا** ( o hâlde o
**مَرْثُومٌ** ve **رَثِيم**’dir ): eğer ( onu kırarsa, ta ki damlasın

ondan kan ) ; ve Sıhâh’ta: ta ki
onu kanatıncaya kadar; ve üstteki **التاء** onda bir lügattir; ve gerçekten
geçti. Ve denildi ki: **الرَّثْم**: bir çizme ve yarma
burun ucundan, ta ki ondan kan çıksın
ve damlasın. ( Ve her ne ki kana bulaştırıldı ve kırıldıysa o
**رَثِيمٌ** ve **مَرْثُومٌ**’dur ). Ve el-Ezherî dedi ki:
% ( Ve her kırma **ثَرْم** ve **رَتْم** ve **رُثْمِ**’dir % ) %

( Ve ) **المِرْثَم** ( **كَمِنْبر** ve **وَمَجْلِس**:
burun ) bazı lügatlerde.

( Ve ) **الرَّثِيمَةُ** ( **كَسَفِينةٍ**: fare )
doğrusu **القَارَة**’dir, **القاف** ile.

( Ve **رَثَمَتِ المرأةُ أَنْفَها بالطَّيب** ) eğer
( onu bulaştırdı ) ve onu sürdü. Zû’r-Rumme
bir kadını vasfederek dedi:
% ( **تَثْنِي النِّقابَ على عِرْنِينِ أَرْنَبَة** %
**شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثُومُ** ) %

el-Asma‘î dedi ki: **الرَّثْم**’ün aslı
kırmadır; böylece onun burnunu, güzel koku ile bulaştırılmış olarak,
kanla bulaştırılmış kırık bir burunla benzetti; sanki
**المِسْك**’i **المَارِن**’de,
**الأَنْفِ المَرْثُوم**’daki kana
benzer kıldı.

( Ve **الرَّثْمة** yahut harekelenir: yağmurdan
zayıf yağış ) ; o zayıftır ( çoğulu: **رِثامٌ** )
kesre ile.

( Ve **أَرْضٌ مُرثَّمة** , **كَمُعَظَّمةٍ** ) yani:
( yağmur görmüş ).

( Ve ) denilir: Senin yanında ( **رَثْمةٌ من خَبَر** ) var mı? yani: ( ondan bir uç ).

( Ve **يَرْثُمُ** **كَيَنْصُر**: Benî Süleym’e ait bir dağdır ),
dedi ki:
% ( **تَلَفَّح فيها يَرْثُمٌ وَتَعَمَّما** % ) %

Ve **بالتَّاء** ile rivayet olunur; ve gerçekten geçti.

[ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:

**رَثِيمُ الحَصَى**: ondan,
toynaklarla ezilen şey.

Ve **رَثَم البَعِيرُ**: kanadı; ve **خُفٌّ مَرْثوم**
**مَلْثوم** gibi: ona taşlar isabet etti de
kanadı; onu el-Cevherî nakletti. Ve **مَنْسِم**

**رَثِيم**: taşlar onu kanattı. Ve **الأَرثَمُ**:
konuşmayı fasih kılmayan ve onu düzeltmeyen,
dilinde bir âfet sebebiyle. Ve ondan Ebû
Zerr hadisi:
  Senin beyanın **الأَرثَم**’den bir sadakadır,
ve **بالتَّاء** ile rivayet olunur. Ve gerçekten geçti.

Ve İbn Hişâm el-Lahmî, **المَقْصُورة** şerhinde dedi ki:
**أَخْفافٌ مَرْثُومَة**; taşlar
onlarda iz bırakmıştır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَثَمَ
1 رَثَمَ ذ , (T, S, M, K,) aor. رَثِمَ , (M, K,) inf. n. رَثْمٌ, (T, M,) He broke one's nose, (S, M, K,) or his mouth, (T, M, K,) so as to make it bleed, (S,) or so that the blood dropped from it: (M, K:) and رَتَمَ is a dial. var. thereof: (TA:) رُتْمٌ and رَثَمٌ signify also any breaking. (T, TA.) ― -b2- [Hence,] رَثَمْتْ أَنْفَهَا بِالطِّيبِ (assumed tropical:) She (a woman) smeared her nose with perfume. (S, M, K. [See مَرْثُومٌ, below.]) ― -b3- And رُثِمَ, said of the مَنْسِم [or foot, or sole of the foot, or extremity of the fore foot,] of a camel, (T, M,) It was wounded so that the blood flowed from it: (T:) or it bled. (M.) -A2- رَثِمَ, (M, K,) aor. رَثَمَ , (K,) inf. n. رَثَمٌ; (M;) and ↓ ارثمّ, inf. n. اِرْثِمَامٌ; (S, K;) said of a horse, He had what is termed ↓ رَثَمٌ [in a copy of the M written رَثْم, but expressly said in the K to be مُحَرَّكَة,] and ↓ رُثْمَةٌ [in a copy of the T written رَثْمة, and in a copy of the M رثَمة, but said in the K to be with damm]; (S, K;) i. e. a whiteness in the upper lip: (AO, T, S:) if in the lower lip, it is termed لُمْظَةٌ: (AO, TA:) or a whiteness in the extremity of the nose: (M, K:) or any whiteness, (M, K,) little or much, (M,) upon the upper lip, reaching to the place of the halter: or a whiteness in the nose. (M, K.) The epithet applied to the horse in this case is ↓ أَرْثَمُ (T, S, M, K) [explained in the Mgh as signifying, thus applied, Of which the upper lip is white,] and ↓ رَثِمٌ; fem. of the former رَثْمَآءُ. (M, K.) ― -b2- [رَثِمَ is also app. said of one's nose, as meaning It was much scratched, and slit, in its extremity, so that the blood issued from it and fell in drops: see رَثَمٌ, which seems to be its inf. n. in this sense, below.]

9 اـِرْثَمَّ see above.

رَثْمٌ
رَثْمٌ ذ : see رَثِيمٌ: and see also a reading of a verse cited in art. رتم, voce رَتْمٌ.

رَثَمٌ
رَثَمٌ ذ : see 1. ― -b2- Also, [app. as inf. n. of رَثِمَ, q. v.,] A vehement scratching, and slitting, of the extremity of the nose, so that the blood issues from it and falls in drops. (T.)

رَثِمٌ
رَثِمٌ ذ : see 1.

رَثْمَةٌ
رَثْمَةٌ ذ A weak, or scanty, rain; as also ↓ رَثَمَةٌ: pl. رِثَامٌ (K.) ― -b2- [Hence, perhaps,] هَلْ عِنْدَكَ رَثْمَةٌ مِنْ خَبَرٍ (assumed tropical:) Hast thou somewhat of news, or tidings. (K, * TA. [In the CK, erroneously, من خُبْزٍ.])

رُثْمَةٌ
رُثْمَةٌ ذ : see 1.

رَثَمَةٌ
رَثَمَةٌ ذ : see رَثْمَةٌ.

رَثِيمٌ
رَثِيمٌ ذ : see مَرْثُومٌ, in two places. ― -b2- حَصًى رَثِيمٌ Pebbles broken in pieces; as also ↓ رَثْمٌ: (T:) or رَثيمُ الحَصَى means what are crushed, of the pebbles, by the feet of camels. (TA.)

رَثِمَةٌ
رَثِمَةٌ ذ i. q. فَأْرَةٌ: (K; and so in the M, accord. to the TT:) [or] correctly, قَارَةٌ, with قاف. (TA. [But no evidence of the correctness of this reading is adduced in the TA.])

أَرْثَمُ
أَرْثَمُ ذ ; fem. رَثْمَآءُ: see 1; and see also أَلْمَظُ. ― -b2- [Also, app., applied to a man, Having his nose much scratched, and slit, in its extremity, so that the blood issues from it and falls in drops. ― -b3- And hence,] One who does not speak clearly, nor correctly, [as though his nose were broken at the end and so closed, or] by reason of some evil affection of his tongue: occurring in a trad.: or, as some relate it, أَرْتَمُ [q. v.] (TA.)

مَرْثِمٌ
مَرْثِمٌ ذ : see what next follows.

مِرْثَمٌ
مِرْثَمٌ ذ The nose; (M, K;) in some one or more of the dialects; (M;) as also ↓ مَرْثِمٌ. (K.)

أَرْضٌ مُرَثَّمَةٌ
أَرْضٌ مُرَثَّمَةٌ ذ Land rained upon [app- with such rain as is termed رَثْمَةٌ]. (K.)

مَرْثُومٌ
مَرْثُومٌ ذ (T, S, M, K) and ↓ رَثِيمٌ (M, K) A nose, (T, S, M, K,) or mouth, (M, K,) broken, and smeared with blood: (T:) or broken so as to be made to bleed: (S:) or broken so that the blood drops from it: (M, K:) and anything smeared with blood, or (so in the M, but in the K “ and ”) broken. (M, K.) ― -b2- And the former, as being likened to a nose in the state above described, (assumed tropical:) A woman's nose smeared with perfume. (T, S.) ― -b3- Also A camel's foot wounded by stones, so that it bleeds; like مَلْثُومٌ; (S, TA;) and in like manner ↓ رَثِيمٌ applied to a مَنْسِم [see 1, third sentence]: or, accord. to Ibn-Hishلm El-Lakhmee, أَخْفَافٌ مَرْثُومَةٌ signifies camels' feet upon which the stones have had an effect, or made marks. (TA.)

##### Türkçe

**رَثَمَ**
1 **رَثَمَ** ذ , (T, S, M, K,) muzâri‘ı **رَثِمَ** , (M, K,) mastar ismi **رَثْمٌ**, (T, M,) Birinin burnunu, (S, M, K,) yahut ağzını, (T, M, K,) onu kanatacak şekilde kırdı, (S,) yahut ondan kan damlayacak şekilde: (M, K:) ve **رَتَمَ** bunun bir lehçe varyantıdır: (TA:) **رُتْمٌ** ve **رَثَمٌ** ayrıca her türlü kırılmayı da ifade eder. (T, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَثَمْتْ أَنْفَهَا بِالطِّيبِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O (bir kadın) burnunu güzel koku ile sıvadı. (S, M, K. [Aşağıda **مَرْثُومٌ**’a bak.]) ― -b3- Ve **رُثِمَ**, devenin **مَنْسِم**’i [yahut ayağı, yahut ayağın tabanı, yahut ön ayağın uc kısmı] hakkında söylenir, (T, M,) Ondan kan akacak şekilde yaralandı: (T:) yahut kanadı. (M.) -A2- **رَثِمَ**, (M, K,) muzâri‘ı **رَثَمَ** , (K,) mastar ismi **رَثَمٌ**; (M;) ve ↓ **ارثمّ**, mastar ismi **اِرْثِمَامٌ**; (S, K;) bir at hakkında söylenir: onda ↓ **رَثَمٌ** denilen şey vardı [M’nin bir nüshasında **رَثْم** yazılmıştır; fakat K’da açıkça **مُحَرَّكَة** olduğu söylenmiştir,] ve ↓ **رُثْمَةٌ** [T’nin bir nüshasında **رَثْمة**, M’nin bir nüshasında **رثَمة** yazılmıştır; fakat K’da damme ile olduğu söylenmiştir]; (S, K;) yani üst dudakta bir beyazlık: (AO, T, S:) eğer alt dudakta ise ona **لُمْظَةٌ** denir: (AO, TA:) yahut burnun ucunda bir beyazlık: (M, K:) yahut her türlü beyazlık, (M, K,) az veya çok, (M,) üst dudak üzerinde, yuların yerine kadar ulaşan: yahut burunda bir beyazlık. (M, K.) Bu durumda ata verilen sıfat ↓ **أَرْثَمُ** (T, S, M, K) [Mgh’de, böyle uygulanınca, “üst dudağı beyaz olan” diye açıklanmıştır] ve ↓ **رَثِمٌ**’dir; ilkinin müennesi **رَثْمَآءُ**. (M, K.) ― -b2- [**رَثِمَ**’in ayrıca kişinin burnu hakkında, “ucu çok çizildi ve yarıldı; öyle ki ondan kan çıktı ve damlalar halinde düştü” manasında söylendiği anlaşılıyor: aşağıda, bu manada onun mastar ismi gibi görünen **رَثَمٌ**’a bak.]

9 **اـِرْثَمَّ** yukarıya bak.

**رَثْمٌ**
**رَثْمٌ** ذ : **رَثِيمٌ**’e bak: ve ayrıca رتم maddesinde, **رَتْمٌ** lafzı altında zikredilen bir beytin bir kıraatine de bak.

**رَثَمٌ**
**رَثَمٌ** ذ : 1’e bak. ― -b2- Ayrıca, [**رَثِمَ**’in mastar ismi olarak, ona bak,] burnun ucunun şiddetli çizilmesi ve yarılması; öyle ki ondan kan çıkar ve damlalar halinde düşer. (T.)

**رَثِمٌ**
**رَثِمٌ** ذ : 1’e bak.

**رَثْمَةٌ**
**رَثْمَةٌ** ذ Zayıf yahut az bir yağmur; bunun gibi ↓ **رَثَمَةٌ**: çoğulu **رِثَامٌ** (K.) ― -b2- [Bundan dolayı, belki,] **هَلْ عِنْدَكَ رَثْمَةٌ مِنْ خَبَرٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Sende haberden bir şey var mı? (K, * TA. [CK’de yanlışlıkla **من خُبْزٍ**.])

**رُثْمَةٌ**
**رُثْمَةٌ** ذ : 1’e bak.

**رَثَمَةٌ**
**رَثَمَةٌ** ذ : **رَثْمَةٌ**’ye bak.

**رَثِيمٌ**
**رَثِيمٌ** ذ : iki yerde **مَرْثُومٌ**’a bak. ― -b2- **حَصًى رَثِيمٌ** Parça parça kırılmış çakıllar; bunun gibi ↓ **رَثْمٌ**: (T:) yahut **رَثيمُ الحَصَى**, develerin ayaklarıyla ezilmiş olan çakıllar demektir. (TA.)

**رَثِمَةٌ**
**رَثِمَةٌ** ذ **فَأْرَةٌ** ile aynı manadadır: (K; ve TT’ye göre M’de de böyledir:) [yahut] doğru olan, **قَارَةٌ**, **قاف** ile. (TA. [Fakat TA’da bu kıraatin doğruluğuna dair bir delil zikredilmemiştir.])

**أَرْثَمُ**
**أَرْثَمُ** ذ ; müennesi **رَثْمَآءُ**: 1’e bak; ve ayrıca **أَلْمَظُ**’a da bak. ― -b2- [Ayrıca, görünüşe göre, bir adama uygulanınca: burnunun ucu çok çizilmiş ve yarılmış olup ondan kan çıkar ve damlalar halinde düşen. ― -b3- Ve bundan dolayı,] Açık ve doğru konuşmayan kimse, [sanki burnu uçtan kırılmış da bu yüzden kapanmış gibi,] yahut dilindeki bir kötü arıza sebebiyle: bir hadiste vârid olmuştur: yahut bazıları onu **أَرْتَمُ** diye rivayet eder [ona bak]. (TA.)

**مَرْثِمٌ**
**مَرْثِمٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

**مِرْثَمٌ**
**مِرْثَمٌ** ذ Burun; (M, K;) lehçelerin birinde yahut birkaçında; (M;) bunun gibi ↓ **مَرْثِمٌ**. (K.)

**أَرْضٌ مُرَثَّمَةٌ**
**أَرْضٌ مُرَثَّمَةٌ** ذ Üzerine yağmur yağmış arazi [görünüşe göre **رَثْمَةٌ** denilen yağmur gibi bir yağmurla]. (K.)

**مَرْثُومٌ**
**مَرْثُومٌ** ذ (T, S, M, K) ve ↓ **رَثِيمٌ** (M, K) Kanla sıvanmış kırık bir burun, (T, S, M, K,) yahut ağız: (M, K:) (T:) yahut kanatılacak şekilde kırılmış: (S:) yahut ondan kan damlayacak şekilde kırılmış: (M, K:) ve kanla sıvanmış herhangi bir şey, yahut (M’de böyle; fakat K’da “ve”) kırılmış. (M, K.) ― -b2- Ve birincisi, yukarıda vasfedilen haldeki bir buruna benzetilerek, (mecaz olduğu varsayılarak:) güzel koku ile sıvanmış bir kadının burnu. (T, S.) ― -b3- Ayrıca taşlarla yaralanmış, bu yüzden kanayan bir devenin ayağı; **مَلْثُومٌ** gibi; (S, TA;) ve aynı şekilde ↓ **رَثِيمٌ** bir **مَنْسِم**’e uygulanır [1’in üçüncü cümlesine bak]: yahut İbn-Hishلm El-Lakhmee’ye göre, **أَخْفَافٌ مَرْثُومَةٌ** taşların etkilediği yahut iz bıraktığı deve ayakları demektir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَثَمَ
رَثَمَ I ( n. ac. رَثْم 1 ),
a.  Broke, made to bleed ( nose ).

b.  Smeared over ( with perfume: nose ).

رَثِمَ
رَثِمَ A ( n. ac. رَثَم 4 ),
a.  Had a white spot or star on its nose ( horse ).

أَرْثَمَ
أَرْثَمَ IV ,
a.  Had a white spot &c.

رَثْمَة
رَثْمَة 1t , ( pl. رِثَاْم 23 ),
a.  Fine rain.

رُثْمَة
رُثْمَة 3t ,  رَثَم 4 , ( pl. رِثَاْم 23 ),
a.  White spot or star on a horse's nose.

أَرْثَمُ
أَرْثَمُ 14 , ( pl. رُثْم 3 ),
a.  Having a white spot or star on the nose ( horse ).

مِرْثَم
مِرْثَم 20 ,
a.  Nose.

رَثِيْم
رَثِيْم 25 ,
a.  Broken, bleeding ( nose ).

##### Türkçe

**رَثَمَ**
**رَثَمَ** I ( mastar: **رَثْم** 1 ),
a. Burnunu kırdı, kanattı (burun).

b. Üzerine sürdü (koku ile: burun).

**رَثِمَ**
**رَثِمَ** A ( mastar: **رَثَم** 4 ),
a. Burnunda beyaz bir benek veya yıldız vardı (at).

**أَرْثَمَ**
**أَرْثَمَ** IV ,
a. Beyaz bir benek vb. vardı.

**رَثْمَة**
**رَثْمَة** 1t , ( çoğulu: **رِثَاْم** 23 ),
a. İnce yağmur.

**رُثْمَة**
**رُثْمَة** 3t , **رَثَم** 4 , ( çoğulu: **رِثَاْم** 23 ),
a. Bir atın burnundaki beyaz benek veya yıldız.

**أَرْثَمُ**
**أَرْثَمُ** 14 , ( çoğulu: **رُثْم** 3 ),
a. Burnunda beyaz bir benek veya yıldız bulunan (at).

**مِرْثَم**
**مِرْثَم** 20 ,
a. Burun.

**رَثِيْم**
**رَثِيْم** 25 ,
a. Kırılmış, kanayan (burun).
