# رثم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رثم

الرَّثَمُ والرُّثْمةُ: بياض في طرف أَنف الفرس، وقيل: هو في جَحْفَلَةِ الفرس العليا، وقيل: هو كل بياض قل أَو كثر إِذا أَصاب الجَحْفَلة العليا إِلى أَن يبلغ المَرْسِنَ، وقيل: هو البياض في الأَنف؛ وقد رَثِمَ رَثَماً، فهو رَثِمٌ وأَرْثَمُ، والأُنثى رَثْماء. قال أَبو عبيدة في شيات الفرس: إِذا كان بجَحْفَلَةِ
الفرس العليا بياض فهو أَرْثَمُ، وإِن كان بالسُّفلى بياض فهو أَلْمظُ، وهي الرُّثْمَةُ واللُّمظَةُ، الجوهري: وقد ارْثَمَّ الفرس ارْثِماماً صار أَرْثَمَ. وفي الحديث: خير الخيل الأَرْثَمُ
الأَقْرَحُ؛ الأَرَْثَمُ الذي أَنفه أَبيض وشفته العليا. ونعجة رَثْماء: سوداء الأَرْنَبَة وسائرها أَبيض. ورَثَمَ
أَنفه وفاه يَرْثِمُهُ رَثْماً، فهو مَرْثُومُ ورَثيم إِذا كسره حتى تَقَطَّرَ
منه الدم، وكذلك رَتَمَه، بالتاء. وكل ما لُطِخَ بدم أَو كسر فهو رَثِيم. الليث: تقول العرب رَثَمْتُ فاه رَثْماً، والرَّثْمُ تَخْديش وشق من طرف الأَنف حتى يخرج الدم فيقطر. وفي حديث أَبي ذر: بيانك عن الأَرْثَمِ صدقة؛ قال ابن الأَثير: هو الذي لا يُصَحِّح كلامه ولا يُبَيِّنُهُ لآفةٍ في لسانه، وأَصله من رَثيم الحَصى، وهو ما دُقَّ منه بالأَخْفاف أَو من رَثَمْتُ أَنفه إِذا كسرته فكأَنّ فمه قد كسر فلا يُفْصِحُ في كلامه، وقد ذكر في رَتَمَ بالتاء. ورَثَمَتِ المرأَة أَنفها بالطيب: لطَخَتْهُ وطَلَتْهُ، وهو على التشبيه. والمِرْثَمُ: الأَنف في بعض اللغات من ذلك. ورَثِمَ مَنْسِمُ البعير: دَمِيَ. التهذيب: والرَّثْمُ كسر من طرف مَنْسِمِ البعير؛ قال ذو الرُّمَّةِ يصف امرأَة:
تَثْني النِّقابَ على عِرْنِينِ أَرْنَبَة
شَمَّاء، مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثوم
قال الأَصمعي: الرَّثْم أَصله الكسر، فشبه أَنفها مُلَغَّماً بالطيب بأَنف مكسور ملطخ بالدم، كأَنه جعل المسك في المارِنِ شَبيهاً بالدم في الأَنف المَرْثوم. وخُفّ مَرْثُوم مثل مَلْثُوم إِذا أَصابته حجارة فَدَمِيَ؛ وقال لبيد في المَنْسِمِ:
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامي الأَظَلّ
مَنْسِمٌ رَثِيم: أَدْمَتْهُ
الحجارة. وحَصىً رَثِيمٌ ورَثْمٌ إِذا انكسر؛ قال الطَّرماح: رَثِيم الحَصى من مَلْكِها المُتَوَضِّحِ
قال أَبو منصور: وكل كسر ثَرْمٌ ورَتْمٌ ورَثْم؛ وقال الشاعر: لأَصْبَحَ رَثْماً دُقاقَ الحَصى،
مكان النبيِّ من الكاثِب
(* راجع البيت في مادة رتم).
والرَّثِيمةُ: الفأْرة.

### Türkçe

**الرَّثَمُ** ve **الرُّثْمةُ**: atın burnunun ucunda beyazlık; ve denildi ki: o, atın üst dudağındadır; ve denildi ki: o, üst dudağa isabet ettiği zaman, az olsun çok olsun her beyazlıktır; ta ki **المَرْسِنَ**’e ulaşıncaya kadar; ve denildi ki: o, burundaki beyazlıktır. Ve gerçekten **رَثِمَ** **رَثَماً**; artık o **رَثِمٌ** ve **أَرْثَمُ**’dur; dişisi **رَثْماء**. Ebû Ubeyde atın alâmetlerinde dedi ki: Atın üst dudağında beyazlık olursa o **أَرْثَمُ**’dur; eğer alt dudağında beyazlık olursa o **أَلْمظُ**’dur; o da **الرُّثْمَةُ** ve **اللُّمظَةُ**’dir. Cevherî: ve gerçekten at **ارْثَمَّ** **ارْثِماماً**; **أَرْثَمَ** oldu. Ve hadiste: “Atların hayırlısı **الأَرْثَمُ** **الأَقْرَحُ**’tır”; **الأَرَْثَمُ**: burnu beyaz olan ve üst dudağı (beyaz olan) kimsedir. Ve **نعجة رَثْماء**: **الأَرْنَبَة**’si siyah, geri kalanı beyaz. Ve **رَثَمَ** burnunu ve ağzını, onu **يَرْثِمُهُ** **رَثْماً**; artık o **مَرْثُومُ** ve **رَثيم**’dir; onu kırdığı zaman, ta ki ondan kan damlayıncaya kadar; ve yine böyledir: **رَتَمَه**; **التاء** ile. Ve her ne ki kan ile bulaştırıldı yahut kırıldıysa o **رَثِيم**’dir. Leys: Araplar der ki: “**رَثَمْتُ** ağzını **رَثْماً**”; ve **الرَّثْمُ**: burnun ucundan kan çıkıp damlayıncaya kadar bir tırmalama ve yarıktır. Ebû Zer hadîsinde: “**الأَرْثَمِ** hakkında beyanın sadakadır”; İbnü’l-Esîr dedi ki: O, dilindeki bir âfet sebebiyle sözünü düzgünleştirmeyen ve onu açıklamayan kimsedir; aslı **رَثيم الحَصى**’dandır; o da, **الأَخْفاف** ile ondan dövülmüş olan şeydir; yahut “**رَثَمْتُ** burnunu”dan; onu kırdığım zaman; sanki ağzı kırılmış da sözünde fasih olamıyor gibidir; ve **رَتَمَ**’da, **التاء** ile, zikredilmiştir. Ve kadın burnunu güzel koku ile **رَثَمَتْ**: onu bulaştırdı ve onu sürdü; o, benzetme üzerinedir. Ve **المِرْثَمُ**: bazı dillerde burun; bundan (gelir). Ve devenin **مَنْسِمُ**’u **رَثِمَ**: kanadı. Tehzîb: ve **الرَّثْمُ**, devenin **مَنْسِمِ**’unun ucundan bir kırmadır; Zü’r-Rumme bir kadını vasfederek dedi ki:
تَثْني النِّقابَ على عِرْنِينِ أَرْنَبَة
شَمَّاء، مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثوم
Asmaî dedi ki: **الرَّثْم**’un aslı kırmadır; onun burnunu, güzel koku ile kokulandırılmış olarak, kan ile bulaştırılmış kırık bir buruna benzetti; sanki **المارِنِ**’deki misk’i, **الأَنف المَرْثوم**’daki kana benzer kıldı. Ve **خُفّ مَرْثُوم** tıpkı **مَلْثُوم** gibi: ona taşlar isabet edip de kanadığı zaman. Ve Lebîd **المَنْسِمِ** hakkında dedi ki:
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامي الأَظَلّ
**مَنْسِمٌ رَثِيم**: taşlar onu kanattı. Ve **حَصىً رَثِيمٌ** ve **رَثْمٌ**: kırıldığı zaman; Tarmâh dedi ki:
رَثِيم الحَصى من مَلْكِها المُتَوَضِّحِ
Ebû Mansûr dedi ki: ve her kırma **ثَرْمٌ** ve **رَتْمٌ** ve **رَثْم**’dur. Ve şair dedi ki:
لأَصْبَحَ رَثْماً دُقاقَ الحَصى،
مكان النبيِّ من الكاثِب
(* beyti **رتم** maddesinde gözden geçir).
Ve **الرَّثِيمةُ**: faredir.
