# رثم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رثم

| | ( الرَّثَمُ ، مُحَرَّكة ، والرُّثْمَة بالضم : | بَياضٌ في طَرَف أَنْفِ الفَرَس ) أو في | جَحْفَلَتِه العُلْيا ، ( أو كُلُّ بَياض ) قَلَّ | أو أَكْثَر إذا ( أصاب الجَحْفَلَة | العُلْيا فَبَلَغ المَرْسِنَ ، أَو بَياضُ في | الأَنْف ) ، وقد اقْتَصَر الجوهَرِي | على | القَوْلِ الثَّانِي ، وهكَذا ذَكَره أبو عُبَيْدة | في شِيَاتِ الفَرَس ، وقال : وإن كان | بالسُّفْلِي فهو اللُّمْظَة . ( و ) قد ( ارثَمَّ ) | الفَرسُ ( إرْثِمامًا ) : صار أَرْثَمَ كما في | الصّحاح ، ( وَرَثِم ، كَفَرِح فهو رَثِم | وَأَرْثَم وهي رَثْماء ) ، وفي الحَدِيث : |   خَيرُ الخَيْل الأَقْرَحُ الأَرْثَم   . | ( وَنَعْجَة رَثْماء : سَوْدَاء الأَرنبة | وسَائِرها أًبيض . | | ( وَرَثَم أَنْفَه أو فَاه يَرْثِمُه ) رَثْمًا ( فهو | مَرْثُومٌ وَرَثِيم ) : إِذا ( كَسَره حتى تَقَطَّر \ |

| منه الدَّم ) ، وفي الصحاح حتى | أَدْماه ، والتاء الفوقية لُغَة فيه ، وقد | تَقدّم ، وقيل : الرَّثْم : تَخْدِيش وشقّ | من طَرَف الأَنْف حتى يخرج منه الدَّم | فيَقْطُر ، ( وكُلُّ ما لُطِخ بِدمٍ وكُسِر فهو | رَثِيمٌ وَمَرْثُومٌ ) ، وقال الأزهريُّ : | % ( وكل كَسْر ثَرْم ورَتْم ورُثْمِ % ) % | | ( و ) المِرْثَم ( كَمِنْبر ، وَمَجْلِس : | الأَنف ) في بَعْضِ اللغات . | | ( و ) الرَّثِيمَةُ ( كَسَفِينةٍ : الفَارَةُ ) | صوابه القَارَة بالقاف . | | ( ورَثَمَتِ المرأةُ أَنْفَها بالطَّيب ) إذا | ( لَطَخَتْه ) وطَلَته ، قال ذُو الرُّمَّة | يَصِف امرأة : | % ( تَثْنِي النِّقابَ على عِرْنِينِ أَرْنَبَة % | شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثُومُ ) % | | قال الأَصْمَعِيُّ : الرَّثْم أَصْلُه | الكَسْر ، فَشَبَّه أنفَها مُلَغَّما بالطِّيب | بِأنْف مَكْسور مُلَطَّخ بالدّم ، كَأَنَّه | جَعَلَ المِسْك في المَارِن شَبِيهًا | بالدَّمِ في الأَنْفِ المَرْثُوم . | | ( والرَّثْمة أو يُحَرَّك : الرَّكُّ من | المَطَر ) ، وهو الضَّعِيف ( ج : رِثامٌ ) | بالكَسْر . | | ( وَأَرْضٌ مُرثَّمة ، كَمُعَظَّمةٍ ) أي : | ( مَمْطُورة ) . | | ( و ) يقال : هَلْ عِنْدَك ( رَثْمةٌ من | خَبَر ) أي : ( طَرَفٌ منه ) . | | ( وَيَرْثُمُ كَيَنْصُر : جَبَل لِبَنِي سُلَيْم ) ، | قال : | % ( تَلَفَّح فيها يَرْثُمٌ وَتَعَمَّما % ) % | | ويروى بالتَّاء ، وقد تَقَدَّم . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | رَثِيمُ الحَصَى : ما دُقَّ منه | بالأَخْفافِ . | | ورَثَم البَعِيرُ : دَمِي ، وخُفٌّ مَرْثوم | مثل مَلْثوم إذا أصابَتْه حِجارة | فدَمِي ، نقله الجوهري . ومَنْسِم |

| رَثِيم : أدمَتْه الحِجارة ، والأَرثَمُ : | الذي لا يُفْصِح الكَلامَ ولا يُصَحِّحه | لآفةٍ في لِسانه . ومنه حَدِيثُ أُبي | ذَرّ :   بيَانُك عن الأَرثَمِ صَدَقَة   ، | ويروى : بالتَّاء . وقد تَقَدَّم . | | وقال ابنُ هِشام اللَّخْمِيّ في شَرْح | المَقْصُورة : أَخْفافٌ مَرْثُومَة قد أَثَّرت | فيها الحِجارةُ . |

### Türkçe

( **الرَّثَمُ** , harekeli, ve **الرُّثْمَة** zamme ile:
atın burnunun ucunda bir beyazlık ) yahut
üst dudağında; ( yahut her beyazlık ) az
veya çok, eğer ( üst dudağa isabet eder de
**المَرْسِنَ**’e ulaşırsa, yahut burunda bir beyazlık ) ; ve el-Cevherî
yalnız
ikinci söze kısaltmıştır; ve Ebû Ubeyde de onu
atın alâmetlerinde böyle zikretmiştir ve dedi ki: Eğer
alt tarafta olursa o **اللُّمْظَة**’dir. ( Ve ) gerçekten ( **ارثَمَّ** )
at ( **إرْثِمامًا** ): Sıhâh’ta olduğu gibi **أَرْثَمَ** oldu. ( Ve **رَثِم** , **كَفَرِح**; o hâlde o **رَثِم**’dir
ve **أَرْثَم**; ve o **رَثْماء**’dır ). Ve hadiste:
  Hayrü’l-hayl **الأَقْرَحُ الأَرْثَمُ**.
( Ve **نَعْجَة رَثْماء**: burun ucu siyah,
geri kalanı beyaz.

( Ve **رَثَم أَنْفَه** yahut **فَاه** **يَرْثِمُه** ) **رَثْمًا** ( o hâlde o
**مَرْثُومٌ** ve **رَثِيم**’dir ): eğer ( onu kırarsa, ta ki damlasın

ondan kan ) ; ve Sıhâh’ta: ta ki
onu kanatıncaya kadar; ve üstteki **التاء** onda bir lügattir; ve gerçekten
geçti. Ve denildi ki: **الرَّثْم**: bir çizme ve yarma
burun ucundan, ta ki ondan kan çıksın
ve damlasın. ( Ve her ne ki kana bulaştırıldı ve kırıldıysa o
**رَثِيمٌ** ve **مَرْثُومٌ**’dur ). Ve el-Ezherî dedi ki:
% ( Ve her kırma **ثَرْم** ve **رَتْم** ve **رُثْمِ**’dir % ) %

( Ve ) **المِرْثَم** ( **كَمِنْبر** ve **وَمَجْلِس**:
burun ) bazı lügatlerde.

( Ve ) **الرَّثِيمَةُ** ( **كَسَفِينةٍ**: fare )
doğrusu **القَارَة**’dir, **القاف** ile.

( Ve **رَثَمَتِ المرأةُ أَنْفَها بالطَّيب** ) eğer
( onu bulaştırdı ) ve onu sürdü. Zû’r-Rumme
bir kadını vasfederek dedi:
% ( **تَثْنِي النِّقابَ على عِرْنِينِ أَرْنَبَة** %
**شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرْثُومُ** ) %

el-Asma‘î dedi ki: **الرَّثْم**’ün aslı
kırmadır; böylece onun burnunu, güzel koku ile bulaştırılmış olarak,
kanla bulaştırılmış kırık bir burunla benzetti; sanki
**المِسْك**’i **المَارِن**’de,
**الأَنْفِ المَرْثُوم**’daki kana
benzer kıldı.

( Ve **الرَّثْمة** yahut harekelenir: yağmurdan
zayıf yağış ) ; o zayıftır ( çoğulu: **رِثامٌ** )
kesre ile.

( Ve **أَرْضٌ مُرثَّمة** , **كَمُعَظَّمةٍ** ) yani:
( yağmur görmüş ).

( Ve ) denilir: Senin yanında ( **رَثْمةٌ من خَبَر** ) var mı? yani: ( ondan bir uç ).

( Ve **يَرْثُمُ** **كَيَنْصُر**: Benî Süleym’e ait bir dağdır ),
dedi ki:
% ( **تَلَفَّح فيها يَرْثُمٌ وَتَعَمَّما** % ) %

Ve **بالتَّاء** ile rivayet olunur; ve gerçekten geçti.

[ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:

**رَثِيمُ الحَصَى**: ondan,
toynaklarla ezilen şey.

Ve **رَثَم البَعِيرُ**: kanadı; ve **خُفٌّ مَرْثوم**
**مَلْثوم** gibi: ona taşlar isabet etti de
kanadı; onu el-Cevherî nakletti. Ve **مَنْسِم**

**رَثِيم**: taşlar onu kanattı. Ve **الأَرثَمُ**:
konuşmayı fasih kılmayan ve onu düzeltmeyen,
dilinde bir âfet sebebiyle. Ve ondan Ebû
Zerr hadisi:
  Senin beyanın **الأَرثَم**’den bir sadakadır,
ve **بالتَّاء** ile rivayet olunur. Ve gerçekten geçti.

Ve İbn Hişâm el-Lahmî, **المَقْصُورة** şerhinde dedi ki:
**أَخْفافٌ مَرْثُومَة**; taşlar
onlarda iz bırakmıştır.
