# رثن (ر-ث-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AB%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ث - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: الرَثانُ من المطر: القِطار المتتابعة، يفصل بينهن سكون. يقال: أرضٌ مُرَثَّنَةٌ تَرْثيناً.

##### Türkçe

أبو زيد: Yağmurdan **الرَثانُ**: aralarında bir sükûn bulunan, peş peşe gelen damlalardır. Denir ki: **أرضٌ مُرَثَّنَةٌ**; **تَرْثيناً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ر ن
رثن ، ثرن ، نثر : ( مستعملة ) .
رثن : قال بعضُ من لا أَعْتَمِده : تَرَثَّنَت المرأةُ ، إذا طَلَت وَجْههَا بغُمْرَة .
وقال أبو زيد : فيما رَوَى عنه ابنُ هانىء : الرَّثَانُ من الأمطار : القِطار المُتَتابعة يَفْصل بينهنّ ساعات ، أقلّ ما بينهنّ ساعة ، وأكثر ما بينهنّ يومٌ وليلة . وأَرْضٌ مُرَثَّنَة . وقد رُثِّنَت تَرْثيناً .
وفي ( نَوادر الأعْراب ) : أَرضٌ مَرْثُونَةٌ : أصَابَتْها رَثْنةٌ ، أي مَرْكُوكة .
وأَصابها رَثانٌ ، ورِثَامٌ .
وأرض مُرَثَّنة ، ومُرَثَّمة ، ومُثَرَّدَة ، كُلّ ذلك أصابها مَطَرٌ ضَعِيف .
ثرن : أبو العبّاس : عن ابن الأعْرابيّ : ثَرِن الرَّجُل ، إذا آذَى صَدِيقَه أو جارَه .
نثر : أبو العبّاس : عن ابنْ الأعْرابيّ أنه قال : النَّثْرَةُ : طَرَف الأنْف ؛ ومنه قولُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) في الطَّهارة : اسْتَنْثِرْ .
قال : ومعناه : اسْتَنْشِق وحَرِّك النّثرة في الطَّهَارة .
وقلتُ : ورُوي لنا هذا الحرف عن ابن جَبلة عن أبي عُبيدة أنّه قال في حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) إذا توضّأت فأَنْثِر ، بألف مقطوعة ، ولم يُفَسِّره .
أبو عُبيد : قلت : وأهل اللُّغة لا يُجيزون ، ( أَنْثر ) من ( الإنثار ) . إنما يُقال : نَثَر يَنْثِر ، وانْتَثر يَنْتَثر ، واسْتَنْثَر يَسْتَنْثر .
ورَوى أبُو الزِّنادِ : عن الأعْرج : عن أبي هُريرة : عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا توضأ أحدُكم فَلْيَجعل الماء في أَنفه ثم لِينْثِر هكذا ) .
رَواه أهلُ الضّبط لألفاظ الحديث ، وهو الصَّحيح عندي .
وقد فَسَّر الفرّاء قوله : لينثِر ، وليَسْتَنثِر ، على غير ما فَسَّره الفرّاء وابن الأعْرابيّ .
قال بعضُ أهل العِلْم : مَعْنى الاسْتِنْثار ، والنثر : أن يَسْتنشق الماء ثم يَستخرج ما فيه من أَذًى أو مُخاط .
وممّا يَدُل على هذا الحديث الآخَر أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كانَ يَسْتَنْشق ثلاثاً ، في كُلّ مرة يَسْتَنْثر ، فجعل الاسْتِنْثار غير الاسْتِنْشاق .
يُقال منه : نَثَر يَنْثِر ، بكسر الثاء .
ونَثَر السُّكَّرَ يَنْثُره ، بالضم لا غير .
وأما قول ابن الأعرابيّ : النَّثْرة : طَرَف الأنف ، فهو صَحيح .
وبه سُمِّي النَّجْم الذي يُقال له : نَثْرة الأسد ، كأنها جُعلت طرَف أَنْفه .
وقال اللَّيْثُ : النَّثْر : نَثْرك الشَّيء بيدك تَرْمي به مُتَفَرِّقاً ، مثل نَثْر الجَوز واللّوز والسُّكّر ، وكذلك نَثْر الحبّ إذا بُذِر .
وهو النِّثَار ؛ يُقال : شَهِدْت نِثَارَ فُلان .
قال : والنَّثُور من النِّساء : الكثيرةُ الوَلَد .
وقد نَثَرت ذا بَطْنها ، وقد نَثَرت بَطْنها .
قال : والنُّثَّارُ : فُتات ما يَتَناثر حوالَي الخِوان من الخُبز ونحو ذلك من كُلّ شيء .
وفي الحديث : ( من توضأ فَلْيَنْثِر ) ، بكسر الثاء .
ويُقال : نَثَرَ الدُّرّ ، والجَوْز ، يَنْثُره نَثْراً ، بضم الثاء .
ونَثَر من أَنْفه يَنْثِر نَثِيراً ، بكسر الثاء لا غير .
ونَثِير الدَّوَابّ : شبه العُطاس للنَّاس ، إلا أَنه ليس بغالب له ، ولكنّه شيء يَفْعله هو بأَنفه ، يقال : نَثَر الحِمَارُ ، وهو يَنْثِر نَثِيراً .
والإنسان يَستنثر : إذا استنشق الماء ثم اسْتَخرج نَثِيرَه بنَفَس الأنْف .
قال : والنَّثْرة أيضاً : الفُرْجة التي بيْن الشاربَين حِيال وَتَرة الأنف .
وكذلك هي من الأسَد .
قال : والنَّثرة : كَوكبٌ في السماء كأنه لَطْخُ سَحَاب حِيال كوكبين صغيرين ، تُسَمِّيه العربُ : نَثْرَة الأسد ، وهي من منازل القمر .
قال : وهو في عِلْم النُّجوم من بُرج السَّرَطان .
أخبرني الْمنذريّ ، عن أبي الهيثم قال : النثرة : هي أنف الأسد ومِنخَراه ، وهي ثلاثة كواكب خفيّة متقاربة ، والطَّرف عَينا الأسد كوكبان ، الجبهة أمامها وهي أربعة كواكب .
وقال شمر في كتابه في ( السِّلاح ) : النّثْرة من الدُّروع السّابغة .
وقد نثرَها عليه فملأَت بَدنه .
وقال غيرُه : النّثرةُ ، والنَّثْلةُ : اسمٌ من أسمائها .
وقال : هي المَنْثُولة ، وأَنشد :
وضاعفَ من فوقِها نَثرةً
تَرُدُّ القَواضِبَ عنها فُلُولاَ
وقال ابن شُميل : النّثْل : الادِّراع .
يقال : نَثَلَها عليه ، ونثَلَها عنه ، أي خَلَعها .
ونَثَلها عليه : إذا لبِسها .
وفي الحديث : ( إنّ الجَراد نَثْرةُ الحُوت ) ، أي عَطْسَتُه .

##### Türkçe

ث ر ن
**رثن** ، **ثرن** ، **نثر** : (kullanılan).

**رثن** : Güvenmediğim kimselerden bazısı dedi ki: Kadın **تَرَثَّنَت**; yüzünü **غُمْرَة** ile sıvadığı zaman.
Ebû Zeyd dedi ki: İbn Hânî’ onun hakkında rivayet ettiğine göre: Yağmurlardan **الرَّثَانُ**: aralarını saatlerin ayırdığı, peş peşe gelen damlalar; aralarındaki en az (süre) bir saat, aralarındaki en çok (süre) bir gün ve bir gecedir. Ve **أَرْضٌ مُرَثَّنَة**. Ve gerçekten **رُثِّنَت** **تَرْثيناً**.
(**نَوادر الأعْراب**)’da: **أَرضٌ مَرْثُونَةٌ**: ona bir **رَثْنةٌ** isabet etti; yani **مَرْكُوكة**.
Ve ona **رَثانٌ** ve **رِثَامٌ** isabet etti.
Ve **أرض مُرَثَّنة** ve **مُرَثَّمة** ve **مُثَرَّدَة**; bütün bunlar, ona zayıf bir yağmur isabet etti (demektir).

**ثرن** : Ebû’l-‘Abbâs: İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **ثَرِن**; dostuna yahut komşusuna eziyet ettiği zaman.

**نثر** : Ebû’l-‘Abbâs: İbnü’l-A‘râbî’den, onun dediğine göre: **النَّثْرَةُ**: burnun ucu; bundan (dolayı) Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) temizlik hakkında sözü: **اسْتَنْثِرْ**.
Dedi ki: Manası: **اسْتَنْشِق** ve temizlikte **النّثرة**’yi hareket ettir.
Ben dedim ki: Bu harfi bize İbn Ceble’den, Ebû ‘Ubeyde’den rivayet olundu: Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde: “Abdest aldığın zaman **فأَنْثِر**”, kesik bir elif ile; ve onu açıklamadı.
Ebû ‘Ubeyd: Dedim ki: Dil ehli, (**أَنْثر**)’i (**الإنثار**)dan caiz görmezler. Ancak şöyle denir: **نَثَر يَنْثِر** ve **انْتَثر يَنْتَثر** ve **اسْتَنْثَر يَسْتَنْثر**.
Ebû’z-Zinâd rivayet etti: el-A‘rac’dan, Ebû Hureyre’den, Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem): “Sizden biri abdest aldığı zaman, suyu burnuna koysun, sonra şöyle **لِينْثِر** etsin.”
Bunu hadîs lafızlarını ضبط edenler rivayet etti; ve o, benim yanımda sahih olandır.
Ve el-Ferrâ’, onun sözü **لينثِر** ve **وليَسْتَنثِر**’i, el-Ferrâ’ ve İbnü’l-A‘râbî’nin açıkladığından başka bir şekilde açıkladı.
İlim ehlinden bazısı dedi ki: **الاسْتِنْثار**’ın ve **النثر**’in manası: suyu içine çekmesi, sonra onda bulunan eziyeti yahut sümüğü çıkarmasıdır.
Buna delalet eden şeylerdendir: diğer hadîs; Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) üç kere **يَسْتَنْشق** ederdi; her seferinde **يَسْتَنْثر** ederdi; böylece **الاسْتِنْثار**’ı **الاسْتِنْشاق**’tan ayrı kıldı.
Bundan şöyle denir: **نَثَر يَنْثِر**; **الثاء**’nın kesresiyle.
Ve **نَثَر السُّكَّرَ يَنْثُره**; zamme ile, yalnızca (böyle).
İbnü’l-A‘râbî’nin sözüne gelince: **النَّثْرة**: burnun ucu; o, sahihtir.
Ve onunla, kendisine **نَثْرة الأسد** denilen yıldız adlandırıldı; sanki onun burnunun ucu kılınmış gibidir.
el-Leys dedi ki: **النَّثْر**: şeyi elinle **نَثْر** etmen; onu dağınık olarak atman; ceviz, badem ve şekerin **نَثْر**’i gibi; ve ekildiği zaman tohumun **نَثْر**’i de böyledir.
Ve o, **النِّثَار**’dır; denir ki: “Falanın **نِثَار**’ına şahit oldum.”
Dedi ki: Kadınlardan **النَّثُور**: çok çocuklu olandır.
Ve sen onun karnını **نَثَرت**; ve onun karnını **نَثَرت**.
Dedi ki: **النُّثَّارُ**: ekmekten ve bunun benzeri her şeyden, sofra etrafında dökülen kırıntıdır.
Hadîste: “Kim abdest alırsa **فَلْيَنْثِر**”; **الثاء**’nın kesresiyle.
Ve denir ki: **نَثَرَ الدُّرّ** ve **الجَوْز**; onu **يَنْثُره** **نَثْراً**; **الثاء**’nın zammesiyle.
Ve burnundan **نَثَر** eder; **يَنْثِر** **نَثِيراً**; **الثاء**’nın kesresiyle, yalnızca (böyle).
**نَثِير الدَّوَابّ**: insanlara göre aksırmaya benzer; ancak ona galip gelen (bir şey) değildir; fakat o, onun burnuyla yaptığı bir şeydir; denir ki: Eşek **نَثَر** etti; ve o, **يَنْثِر** **نَثِيراً**.
Ve insan **يَستنثر** eder: suyu içine çektiği zaman, sonra burnun nefesiyle **نَثِير**’ini çıkardığı zaman.
Dedi ki: **النَّثْرة** ayrıca: burnun **وَتَرة**’si hizasında, iki bıyık arasındaki aralıktır.
Aslanda da böyledir.
Dedi ki: **النَّثرة**: gökte bir yıldızdır; iki küçük yıldızın hizasında, sanki bulut lekesi gibidir; Araplar ona **نَثْرَة الأسد** adını verir; ve o, ayın menzillerindendir.
Dedi ki: O, yıldızlar ilminde **بُرج السَّرَطان**’dandır.
Bana el-Münzirî haber verdi; Ebû’l-Heysem’den: **النثرة**: o, aslanın burnu ve iki burun deliğidir; birbirine yakın, gizli üç yıldızdır; ve **الطَّرف** aslanın iki gözü (olan) iki yıldızdır; **الجبهة** onların önündedir ve o, dört yıldızdır.
Şemmer, (**السِّلاح**) hakkındaki kitabında dedi ki: **النّثْرة** zırhlardan, geniş (zırh) olanındandır.
Ve onu onun üzerine **نثر** etti; böylece bedenini doldurdu.
Başkası dedi ki: **النّثرةُ** ve **النَّثْلةُ**: onun adlarından bir addır.
Ve dedi ki: O, **المَنْثُولة**’dur; ve şu beyti okudu:
وضاعفَ من فوقِها نَثرةً
تَرُدُّ القَواضِبَ عنها فُلُولاَ
İbn Şümeyl dedi ki: **النّثْل**: zırh kuşanmadır.
Denir ki: Onu üzerine **نَثَلَ** etti; ve onu üzerinden **نثَلَ** etti; yani onu çıkardı.
Ve onu üzerine **نَثَلَ** etti: onu giydiği zaman.
Hadîste: “Şüphesiz çekirge, **نَثْرةُ الحُوت**’tur”; yani onun aksırmasıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والثاء وما يثلثهما)
(رثد) الراء والثاء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَضْدٍ وجَمع. يقال منه رَثَدْتُ المتاعَ، إذا نَضَدْتَ بعضَه على بعض. والمتاعُ المنضود رَثَد. وبذلك سُمِّي الرجل مَرْثداً. ومتاع رثِيدٌ ومرثود. وهو قوله:‏
فتَذَكَّرَا ثَقَلاً رثِيداً بَعْدَما *** ألقتْ ذُكاءُ يمينَها في كافِرِ(1)‏
وحكَى الكسائيُّ: أرثَدَ الرّجُل بالأرض كذا، أي أقامَ، ويقال: إنَّ المَرْثَدَ الكريمُ من الرِّجال(2). فأمّا قولُ القائل: إنَّ الرّثَد ضَعَفة الناس فذلك بمعنى التَّشبيه، كأنَّهم شُبِّهوا بالمتاع الذي يُنضَد بعضُه فوق بعض. يقولون: تركْنا على الماء رَثَداً ما يُطِيقون تَحَمُّلاً(3). والرَّثَد(4) أيضاً: ما يتلبّد من الثَّرى. يقال: احتفر القومُ حتَّى أرثَدُوا، أي بلغوا ذلك.‏
(رثع) الراء والثاء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جَشَعٍ وطَمَع. كذا قال الخليل: إنّ الرّثَع الطَّمَع والحِرْص. قال الكسائيّ: رجلٌ راثِع، وهو الذي يرضَى من العطيّة بالطَّفيف ويُخادِنُ أخدانَ السَّوء. يقال رثِع رثَعاً.‏
(رثم) الراء والثاء والميم أُصَيْلٌ يدلُّ على لَطْخ شيءٍ بشيء. يقال: رثَمَت المرأة أنْفَها بالطِّيب: طَلَتْه. قال:‏
* شَمّاءَ مارِنُها بالمِسك مَرثُومُ(5) *‏
ومن هذا الباب: رُثِم أنفُه، وذلك إذا ضُرِب حتَّى يسيل دمُه. ومن الباب الرَّثَم: بياضٌ في جَحْفلة الفَرَس العُلْيا. وهي الرُّثْمَة. وهو القياس؛ كأن الجحفلة قد رُثِمَت ببياض.‏
(رثن) الراء والثاء والنون ليس بشيءٍ. وربما قالوا: أرضٌ مرثونةٌ. الرَّثَان، وهو ممّا زَعَموا: شِبْه الرَّذَاذ.‏
(رثي) الراء والثاء والحرف المعتل أُصَيْلٌ على رِقّة وإشفاق. يقال رثَيْتُ لفُلان: رقَقْتُ. ومن الباب قولُهم رَثَى الميِّت بشعرٍ. ومن العرب من يقول: رَثَأْت. وليس بالأصل, ومن الباب الرَّثْيَة: وجعٌ في المَفاصل.‏
فأمّا المهموز فهو أيضاً أُصَيْلٌ يدلُّ على اختلاطٍ. يقال أَرْثَأَ اللَّبَن: خَثُر. والاسم الرّثيئة. قالوا في أمثالهم: "إِنَّ الرَّثِيئة مما يُطفِئُ الغَضَبَ". قال أبو زيد: يقال ارْتَثَأَ عليهم أمْرُهُم: اختَلطَ. ومنه الرثيئة. ويقال: ارتَثَأَ في رأيه، أي خَلَط. وهم يَرْثَؤُون رَثْأً. ويقال الرَّثِيئة أن يخلط اللبن الحامض بالحُلْو(6).‏
والله أعلم بالصواب.‏
-------------------------------------------------
(1) البيت لثعلبة بن صعير المازني، من قصيدة في المفضليات (1: 126- 129). وأنشده في اللسان (رثد) بهذه الرواية أيضاً. وفي المفضليات: "فتذكرت".‏
(2) في القاموس: "وكمسكن: الرجل الكريم". ولم تذكر في اللسان.‏
(3) وكذا في اللسان. لكن في المجمل: "لا يطيقون محملاً".‏
(4) في الأصل: "وارثد". ولم أجد هذه الكلمة بهذا المعنى في غير المقاييس.‏
(5) البيت لذي الرمة في ديوانه 572 واللسان (رثم). وصدره:‏
* تثني النقاب على عرنين أرنبة *‏
(6) في الأصل: "الخلة"، صوابه من المجمل.‏
ـ

##### Türkçe

(راء, ثاء ve ikisini üçleyenler babı)

(**رثد**) **الراء** ve **الثاء** ve **الدال** tek bir asıldır; bir **نَضْد** ve toplama üzerine delâlet eder. Ondan “**رَثَدْتُ** eşyayı” denir; bazılarını bazılarının üzerine dizdiğin zaman. Ve dizilmiş eşya **رَثَد**’dır. Bununla adam **مَرْثداً** diye adlandırıldı. Ve **رثِيدٌ** ve **مرثود** eşya. Ve o, onun sözüdür:‏
فتَذَكَّرَا ثَقَلاً رثِيداً بَعْدَما *** ألقتْ ذُكاءُ يمينَها في كافِرِ(1)‏
Ve Kisâî hikâye etti: “**أرثَدَ** adam yerde şöyle” yani ikamet etti; ve denir ki: “Şüphesiz **المَرْثَدَ** erkeklerden kerim olandır”(2). Amma söyleyenin sözü: “Şüphesiz **الرّثَد** insanların zayıflarıdır”; bu, teşbih mânâsınadır; sanki onlar, bazıları bazılarının üstüne dizilen eşyaya benzetilmişlerdir. Derler: “Suyun üzerinde, taşımaya güç yetirecekleri bir **رَثَداً** bıraktık”(3). Ve **الرَّثَد**(4) dahi: toprağın yapışıp keçeleşenidir. Denir: “Kavim kazdı; nihayet **أرثَدُوا**”; yani ona ulaştılar.‏

(**رثع**) **الراء** ve **الثاء** ve **العين** sahih bir asıldır; bir **جَشَعٍ** ve **طَمَع** üzerine delâlet eder. Halîl böyle dedi: “Şüphesiz **الرّثَع** **الطَّمَع** ve **الحِرْص**tır.” Kisâî dedi: **راثِع** adam; o, bağıştan azıcıkla razı olan ve kötülük dostlarının dostlarıyla dostluk edendir. Denir: **رثِع** **رثَعاً**.‏

(**رثم**) **الراء** ve **الثاء** ve **الميم** bir küçük asıldır; bir şeyi bir şeyle lekelemek üzerine delâlet eder. Denir: “Kadın burnunu güzel koku ile **رثَمَت**”: onu sürdü. Dedi ki:‏
* شَمّاءَ مارِنُها بالمِسك مَرثُومُ(5) *‏
Ve bu babdandır: “Burnu **رُثِم**”; bu, vurulup da kanı akıncaya kadardır. Ve babdandır **الرَّثَم**: atın üst dudağında bir beyazlık. O, **الرُّثْمَة**’dir. Ve o kıyastır; sanki dudak beyazlıkla **رُثِمَت** edilmiştir.‏

(**رثن**) **الراء** ve **الثاء** ve **النون** bir şey değildir. Ve belki dediler: **مرثونةٌ** yer. **الرَّثَان**; ve o, zannettikleri şeylerdendir: **الرَّذَاذ** benzeri.‏

(**رثي**) **الراء** ve **الثاء** ve illetli harf, incelik ve acıma üzerine bir küçük asıldır. Denir: “Falan için **رثَيْتُ**”: inceldim (acıdım). Ve babdandır onların sözü: “Ölüye şiirle **رَثَى**.” Ve Araplardan kimisi der: **رَثَأْت**. Asıl değildir. Ve babdandır **الرَّثْيَة**: eklemlerde bir ağrı.‏
Amma hemzeli olan ise, o da karışma üzerine delâlet eden bir küçük asıldır. Denir: “Sütü **أَرْثَأَ**”: koyulaştı. İsim **الرّثيئة**’dir. Mesellerinde dediler: “Şüphesiz **الرَّثِيئة** öfkeyi söndüren şeylerdendir.” Ebû Zeyd dedi: Denir: “İşleri onlara **ارْتَثَأَ**”: karıştı. Ondan **الرثيئة**. Ve denir: “Görüşünde **ارتَثَأَ**”; yani karıştırdı. Ve onlar **يَرْثَؤُون** **رَثْأً**. Ve denir: **الرَّثِيئة** ekşi sütü tatlı ile karıştırmandır(6).‏
Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏

-------------------------------------------------
(1) Beyit, Mâzenî Sa‘îr oğlu Sa‘lebe’nindir; Mufaddaliyât’ta (1: 126-129) bir kasidedendir. Lisân’da (**رثد**) bu rivayetle de okuttu. Mufaddaliyât’ta: “فتذكرت”.‏
(2) Kâmûs’ta: “Ve mesken gibi: kerim adam.” Lisân’da zikredilmedi.‏
(3) Lisân’da da böyledir. Lâkin Mücmel’de: “لا يطيقون محملاً”.‏
(4) Asılda: “وارثد”. Bu kelimeyi bu mânâ ile Mekâyîs’ten başka yerde bulmadım.‏
(5) Beyit, Zü’r-Rumme’nindir; divanında 572 ve Lisân’da (**رثم**). Sadrı:‏
* تثني النقاب على عرنين أرنبة *‏
(6) Asılda: “الخلة”; doğrusu Mücmel’dendir.‏
ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّثَانُ: قِطَار المطر يفصل بينها سكونٌ. وقال ابن هاني: الرَّثَانُ من الأَمطار القِطار المتتابعة يفصل بينهن ساعات، أقل ما بينهن ساعة وأَكثر ما بينهن يوم وليلة. وأَرض مُرَثَّنَةٌ تَرْثِيناً ومُرَثَّمَة ومُثَرَّدةٌ
كل ذلك إذا أَصابها مطر ضعيف. وفي نوادر الأَعراب: أَرض مَرْثُونة أَصابتها رَثْنَة أَي مَرْكُوكة، وأَصابها رَثَانٌ ورِثامٌ، وقد رُثِّنَتِ الأَرضُ تَرْثِيناً؛ عن كراع؛ قال ابن سيده: والقياس رُثِنَتْ كطُلَّتْ وبُغِشَتْ ورُثِنَتْ
(* قوله «ورثنت» هكذا في الأصل، ولعلها ورشت). وطُشَّتْ
وما أَشبه ذلك. الأَزهري: قال بعض من لا أَعتمده: تَرَثَّنَتِ المرأَةُ إذا طلت وجهها بغُمْرة.

##### Türkçe

**الرَّثَانُ**: Aralarında bir durgunluk bulunan yağmur damlalarının ardı ardına gelişi. İbn Hânî dedi ki:

**الرَّثَانُ** yağmurlardan, aralarında saatler bulunan, peş peşe gelen damla damla yağmurlardır; aralarındaki en az (süre) bir saattir, aralarındaki en çok (süre) bir gün ve bir gecedir. Ve **أَرض مُرَثَّنَةٌ** (toprak) **تَرْثِيناً** ve **مُرَثَّمَة** ve **مُثَرَّدةٌ**:

Bunların hepsi, ona zayıf bir yağmur isabet ettiği zaman (söylenir). Ve **نوادر الأَعراب**’da: **أَرض مَرْثُونة**: ona **رَثْنَة** isabet etti; yani **مَرْكُوكة**; ve ona **رَثَانٌ** ve **رِثامٌ** isabet etti; ve yer **تَرْثِيناً** (şeklinde) **رُثِّنَتِ**; Kırâ‘dan; İbn Sîde dedi ki: kıyas, **طُلَّتْ** ve **بُغِشَتْ** gibi **رُثِنَتْ**’tir ve **رُثِنَتْ**.

(* “**ورثنت**” sözü: asılda böyle(ce)dir; belki de o **ورشت**’tir). Ve **طُشَّتْ** ve buna benzer şeyler. Ezherî: güvenmediğim kimselerden biri dedi ki: kadın **تَرَثَّنَتِ**; yüzünü **بِغُمْرة** ile sıvadığı zaman.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الرَّثانُ ، كسَحابٍ ) ، ووَقَعَ في نسخِ الصِّحاحِ مَضْبوطاً بالكسْرِ : ( القِطارُ المُتَتابِعةُ من المَطَرِ ) يفْصِلُ ( بَيْنَهُنَّ سُكونٌ ) ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن أَبي زيْدٍ .
وقالَ ابنُ هانىء : يفصِلُ بَيْنَهُنَّ ساعاتٌ أَقلَّ ما بَيْنَهُنَّ سَاعَةٌ وأَكَثْرَ ما بَيْنَهُنَّ يومٌ ولَيْلَة .
( وأَرْضٌ مُرَثَّنَةٌ ، كمُعَظَّمَةٍ ) كما في الصِّحاحِ : أَصابَها مَطَرٌ ضَعيفٌ .
( و ) في نوداِرِ الأَعْرابِ : أَرْضٌ ( مَرْثونَةٌ : أَصابَتْها ) رَثْنَةٌ ، أَي مَرْكُوكَة ، أَصابَها رَثَانٌ ورَثَامٌ ، وكَذلِكَ أَرْضٌ مُرَثَّنَةٌ ومُثَرَّدَةٌ .
( وتَرَثَّنَتِ ) المرأَةُ : ( طَلَتْ وَجْهَها بغُمْرَةٍ ) .
قالَ الأزْهرِيُّ : قالَ ذلك بعضُ مَنْ لا أَعْتمِدُه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
رُثِّنَتِ الأَرضُ تَرْثِيناً ، عن كُراعٍ .
قالَ ابنُ سِيْدَه : والقِياسُ رُثِنَتْ كطُلَّتْ وبُغِشَتْ وطُشَّتْ وما أَشْبَه ذلِكَ .

##### Türkçe

: ( **الرَّثانُ** ، كسَحابٍ ) , ve **الصِّحاح** nüshalarında kesre ile ضبط edilmiş olarak vâki olmuştur: ( yağmurdan peş peşe gelen **القِطارُ** ) ; ( aralarında bir sükûn ) ayırır; onu **الجَوْهرِيُّ** , **أَبي زيْدٍ**’den nakletmiştir.
Ve **ابنُ هانىء** dedi: aralarında saatler ayırır; aralarındakinin en azı bir saat, aralarındakinin en çoğu bir gün ve bir gecedir.

( **وأَرْضٌ مُرَثَّنَةٌ** , كمُعَظَّمَةٍ ) , **الصِّحاح**’ta olduğu üzere: ona zayıf bir yağmur isabet etmiştir.

( و ) **نوداِرِ الأَعْرابِ**’da: bir yer ( **مَرْثونَةٌ** : ona ) bir **رَثْنَةٌ** isabet etmiştir; yani sıkıştırılmış; ona **رَثَانٌ** ve **رَثَامٌ** isabet etmiştir; ve bunun gibi bir yer **مُرَثَّنَةٌ** ve **مُثَرَّدَةٌ**.

( **وتَرَثَّنَتِ** ) kadın: ( yüzünü bir **غُمْرَةٍ** ile sıvadı ) .
**الأزْهرِيُّ** dedi: bunu, kendisine güvenmediğim kimselerden bazısı söyledi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**رُثِّنَتِ** yer, **تَرْثِيناً**; **كُراعٍ**’dan.
**ابنُ سِيْدَه** dedi: ve kıyas, **رُثِنَتْ**’tir; **طُلَّتْ** ve **بُغِشَتْ** ve **طُشَّتْ** ve buna benzer şeyler gibi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَثَنَ
رَثَنَ رَثَاْن 22 ,
a.  Raindrops falling at intervals.

##### Türkçe

رَثَنَ
**رَثَنَ** **رَثَاْن** 22 ,
a.  Yağmur damlalarının aralıklarla düşmesi.
