# رجأ (ر-ج-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ج - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رجء

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والراء و و ا ي ء معهما
ج ر أ، ج أ ر، أ ج ر، ر ج أ، أ ر ج، ي ر ج، ج ر ي، ج ي ر، ج ر و، ج و ر، ر ج و، و ج ر، ر و ج مستعملات جزأ: فلان جَريء المقدم، وبه جُرأةٌ. جَراءةً، وهو جريءٌ، أي: جَسور وجرأته تجرئةً. وجمع الجريء: أجرثاء بهمزتين.
جأر:
جأرت البقرةُ جُؤاراً: رفعت صوتها.
وجأر القومُ إلى الله جؤاراً وهو أن يعرفوا أصواتهم إلى الله متضرِّعين.
أجر:
الأجرُ: جزاءُ العمل.. أجر يأجُرُ، والمفعول: مأجور.
والأجيرُ: المُستأجُر.
والإجارةُ: ما أعطيت من أجرٍ في عمل. وآجرتُ مملوكي إيجاراً فهو مُؤجر.
والأجورُ: جَبر الكسر على عوج العظم. وأجرت. وأجرت يدُه تأجُرُ أجوراً فهي آجرةٌ.
والأجارُ: سطحٌ ليس حَواليه سُترة. والجميع: أجاجيرُ وأجاجرة. والإنجارُ: لغةٌ قبيحةٌ.
رجأ:
أرجأت الشَّيءَ: أجرته، ومنه قول الله عز وجل في قراءة بعضهم: "وآخرون مُرجَئُون لأمر الله". أي: مؤجَّرون حتى يُنزل الله فيهم ما يريد.
أرج:
الأرجُ: نفحةُ الرِّيحِ الطَّيَّبة. تقول: أرجَ البيتُ يأرجُ أرجاُ فهو: أرجُ. والتأريجُ: شيء من كتب أصحاب الدّواوين. والأوارجة من كتب أصحاب الدواوين في الخراج.
والتَّأريجُ: شبهُ التأريش في الحرب، قال العجاج:
إنا إذا مُذكي أرَّجا
يرج:
واليارجانُ، كأنه فارسي: من حلي اليدين واليارجُ: من الأدوية، مرُّ يستشفى به لحدّة النظر.
جري:
الخيلُ تجري. والرّياح تجري، والشَّمسُ تجري جرياً إلا الماء فإنه يجري جِريةً.
والجزاءُ للخيل خاصة، قال:
غمر الجراء إذا قصرت عنانهُ
والإجريّا: طريقته التي يجري عليها من عادته. والإجريا: ضرب من الجري. وفرسٌ ذو أجاريّ أي: ذو فنون من الجري.. والجريّ: الرسول، لأنك أجريته في حاجتك.
والجاريةُ: مصدرها الجزاءُ، بلا فعل. يقال: فعلت في جرائها، أي: حين كانت جارية.
جير:
جَير: يمينٌ للعرب. فقولك: جير لا أفعل ذلك، كقولك: لا أفعل ذلك والله.
الجيّارُ: الصّاروج. والجيّار: خلقُ الخلقِ يأخذُ عند أكل السَّمنِ.
جرو:
الجرُ: جِروُ الكلب وجرو الأسد وجرو السِباع ويُجمع على أجرٍ. قال زهير:
ولأنت أشجُ حين تتّجـهُ ال		أبطالُ من ليثٍ أبي أجري
والجِروةُ: النَّفس.
جور:
الجور: نقيض العدل. وقومٌ جارةٌ وجَورَة، أي: ظلمة.
والجورُ: ترك القصيد في السَّير. والفعل منه: جار يَجورُ.
والجَوّار: الأكّار الذي يعمل لك في كرمٍ أو بُستان.
والجارُ: مجاوركَ في المسكن. الذي استجارك في الذِّمة تجيرهُ وتمنعه.
والجِوار مصدر من المجاورة. والجِوارُ: الاسم. والجميع: الأجوار، قال:
ورسم دار دارس الأجوار
والجيرانُ: جماعةُ كلِّ ذلك، أي الجيرة والأجوار.
رجو:
الرجاء، ممدود: نقيض اليأس.. رجا يرجو رجاءً. ورجى يُرجِّي. وارتجى يرجَّى يترجَّى. ترجِّياً، ومن قال: رجاة أن يكون كذا فقد أخطأ، إنّما هو رجاء.
والرّجا، مقصور: ناحيةُ كلِّ شيء. والاثنان: رجوان، والجميعُ: أرجاء.
والرَّجوُ: المبالاة. يقال: ما أرجو، أي: ما أبالي، من قول الله عزّ وجلّ: "مالكم لا ترجون لله وقاراً" أي، لا تخافون ولا تُبالون، وقال أبو ذؤيب:
إذا لسعته النّحل لم يرجُ لسعها		وخالفها في بيت نُوبٍ عواملِ
أي: لم يكترث.
وجر:
الوَجَرُ: أن تُوجِرُ دواءً أو ماء في وسط حلق صبيِّ، شبهُ الإسعاط.
والميجرةُ: شبهُ مسعطٍ يُوجَرُ به.
وأوجرتُ فلاناً الرُّمحَ: طعنته في صدره، قال:
أوجرتُه الرُّمحَ شزراً ثم قلتُ له		هذي المرةُ لا لعبُ الزَّحالـيقِ
والرجرُ: الخوفُ، تقول: إني منه لآوجَر، أي: خائف... وقد وَجِرَ وَجَراً. وفلانة منه وجراؤ.
روج:
روجتُ الدَّراهم: أرجتها، وتجاوزت في نقدها.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **الراء** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile birlikte

**ج ر أ**، **ج أ ر**، **أ ج ر**، **ر ج أ**، **أ ر ج**، **ي ر ج**، **ج ر ي**، **ج ي ر**، **ج ر و**، **ج و ر**، **ر ج و**، **و ج ر**، **ر و ج** kullanılagelenlerdir. **جزأ**: Falan, öne atılan **جَريء**’dir; onda **جُرأةٌ** vardır. **جَراءةً**; o **جريءٌ**’dir; yani: cesur. Onun cesaretlendirmesi **تجرئةً**’dir. **الجريء**’in çoğulu: iki hemzeyle **أجرثاء**.

**جأر**:
İnek **جأرت** **جُؤاراً**: sesini yükseltti.
Kavim Allah’a **جؤاراً** ile **جأر** etti; bu, seslerini Allah’a yalvararak yükseltmeleridir.

**أجر**:
**الأجرُ**: işin karşılığı.. **أجر** **يأجُرُ**; mef’ûl: **مأجور**.
**الأجيرُ**: kiralanan.
**الإجارةُ**: bir işte ücret olarak verdiğin şey. Kölemi **آجرتُ** **إيجاراً**; o da **مُؤجر**’dir.
**الأجورُ**: kemiğin eğriliği üzerine kırığı yerine oturtma. Ve **أجرت**. Eli **أجرت**; **تأجُرُ** **أجوراً**; o da **آجرةٌ**’dir.
**الأجارُ**: çevresinde perde olmayan bir dam. Hepsi: **أجاجيرُ** ve **أجاجرة**. **الإنجارُ**: çirkin bir dildir.

**رجأ**:
Şeyi **أرجأت**: onu erteledim; bundan, Allah عز وجلّ’ün bazılarının kıraatinde sözü: “**وآخرون مُرجَئُون لأمر الله**”. Yani: Allah onlar hakkında dilediğini indirinceye kadar ertelenmişler.

**أرج**:
**الأرجُ**: hoş kokulu rüzgârın esintisi. Dersin ki: ev **أرجَ**; **يأرجُ** **أرجاُ**; o da: **أرجُ**’dür. **التأريجُ**: divan sahiplerinin kitaplarından bir şeydir. **الأوارجة**: divan sahiplerinin haraçla ilgili kitaplarındandır.
Ve **التَّأريجُ**: savaşta **التأريش**’e benzer; el-‘Accâc dedi ki:
إنا إذا مُذكي أرَّجا

**يرج**:
**واليارجانُ**, sanki Farsçadır: iki elin süsünden; **واليارجُ**: ilaçlardandır; acıdır, görmenin keskinliği için onunla şifa aranır.

**جري**:
Atlar **تجري**. Rüzgârlar **تجري**, güneş **تجري** **جرياً**; ancak su müstesna, çünkü o **جِريةً** ile akar.
Ve **الجزاءُ** özellikle atlar içindir, dedi ki:
غمر الجراء إذا قصرت عنانهُ
**والإجريّا**: âdetinden, üzerinde koştuğu yolu/yöntemi. **والإجريا**: koşmanın bir türü. **وفرسٌ ذو أجاريّ** yani: koşmanın çeşitlerine sahip. **والجريّ**: elçi; çünkü onu ihtiyacında koşturdun.
**والجاريةُ**: kaynağı **الجزاءُ**’dır; fiilsiz. Denir ki: onun **جرائها**’nda yaptım; yani, o akıp gitmekte iken.

**جير**:
**جَير**: Araplar için bir yemindir. Senin “**جير** bunu yapmam” sözün, “bunu yapmam, والله” sözün gibidir.
**الجيّارُ**: saruç. **والجيّار**: yaratılışın bir huyudur; içyağı yerken tutar.

**جرو**:
**الجرُ**: köpeğin **جِروُ**’su, aslanın **جرو**’su ve yırtıcıların **جرو**’su; **أجرٍ** üzerine cem’ olunur. Züheyr dedi ki:
ولأنت أشجُ حين تتّجـهُ ال		أبطالُ من ليثٍ أبي أجري
**والجِروةُ**: nefis.

**جور**:
**الجور**: adaletin zıddı. **وقومٌ جارةٌ وجَورَة**; yani: zalimler.
**والجورُ**: yürüyüşte düzgün gidişi terk etmek. Bunun fiili: **جار** **يَجورُ**.
**والجَوّار**: senin için bir bağda yahut bahçede çalışan çiftçi.
**والجارُ**: meskende komşun. Zimmette senden sığınma dileyen; onu **تجيرهُ** ve korursun.
**والجِوار** komşuluk etmeden bir masdardır. **والجِوارُ**: isimdir. Hepsi: **الأجوار**, dedi ki:
ورسم دار دارس الأجوار
**والجيرانُ**: bütün bunun topluluğu; yani komşuluk ve **الأجوار**.

**رجو**:
**الرجاء** (uzatmalı): ye’sin zıddı.. **رجا** **يرجو** **رجاءً**. Ve **رجى** **يُرجِّي**. Ve **ارتجى** **يرجَّى** **يترجَّى**. **ترجِّياً**. “Şöyle olması için **رجاة**” diyen hata etmiştir; ancak o **رجاء**’dır.
**والرّجا** (kısaltmalı): her şeyin yanı. İkisi: **رجوان**, hepsi: **أرجاء**.
**والرَّجوُ**: aldırış etme. Denir ki: **ما أرجو**; yani: aldırmam; Allah عزّ وجلّ’ün sözüne göre: “**مالكم لا ترجون لله وقاراً**” yani, korkmuyorsunuz ve aldırmıyorsunuz. Ebû Züeyb dedi ki:
إذا لسعته النّحل لم يرجُ لسعها		وخالفها في بيت نُوبٍ عواملِ
yani: aldırmadı.

**وجر**:
**الوَجَرُ**: bir ilacı yahut suyu bir çocuğun boğazının ortasına **تُوجِرُ**mandır; buruna damlatmaya benzer.
**والميجرةُ**: onunla **يُوجَرُ** olunan, buruna damlatma aletine benzer bir şeydir.
Falanı mızrakla **أوجرتُ**: onu göğsünden vurdum; dedi ki:
أوجرتُه الرُّمحَ شزراً ثم قلتُ له		هذي المرةُ لا لعبُ الزَّحالـيقِ
**والرجرُ**: korkudur; dersin ki: ben ondan elbette **لآوجَر**’im; yani: korkmuş... Ve **وَجِرَ** **وَجَراً**. Falan kadın ondan **وجراؤ**’dur.

**روج**:
Dirhemleri **روجتُ**: onları **أرجتها**; ve onların nakdinde müsamaha ettim.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أرجأت الأمر: أخّرته، وقرئ "وآخَرونَ مُرْجَؤُنَ لأمر الله"، أي: مُؤَخَّرونَ حتى يُنْزِلَ الله فيهم ما يريد. ومنه سُمِّيَتْ المُرْجِئَةُ مثال: المُرْجِعَةِ. يقال: رجلٌ مُرْجئٌ، مثال: مُرْجِعٍ، والنسبة إليه مُرْجِئِيٌّ، مثال: مُرْجِعِيٍّ.

##### Türkçe

**أرجأت الأمر**: onu geciktirdim; ve “**وآخَرونَ مُرْجَؤُنَ لأمر الله**” diye okunmuştur; yani: Allah onlar hakkında ne isterse onu indiresiye kadar ertelenmişler. Bundan dolayı **المُرْجِئَةُ** adlandırıldı; misal: **المُرْجِعَةِ**. Denir ki: **رجلٌ مُرْجئٌ**; misal: **مُرْجِعٍ**; ona nisbet ise **مُرْجِئِيٌّ**; misal: **مُرْجِعِيٍّ**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ج أ
أرجأت الأمر وأرجبته‏:‏ أخرته ومنه المرجئة‏.‏
وتقـول‏:‏ عـشّ ولا تغتـرّ بالرجـاء ولا يغـرر بـك مذهب الإرجاء‏.‏

##### Türkçe

ر ج أ
**أرجأت الأمر** ve **أرجبته**: onu erteledim; ve ondan **المرجئة** (vardır).
Ve dersin ki: Yaşa ve **الرجاء** ile aldanma; ve **مذهب الإرجاء** seni aldatmasın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَرْجَأَ الأَمرَ: أَخَّرَه، وتركُ الهَمْز لغة. ابن السكيت: أَرْجَأْت الأَمْرَ وأَرْجَيْتُه إِذا أَخَّرْتَه. وقُرئَ: أَرْجِهْ وأَرْجِئْهُ. وقوله تعالى: تُرْجِئُ مَنْ تَشاءُ منهنّ وتُؤْوِي إِلَيْكَ مَن تَشاءُ. قال الزجاج: هذا مـما خَصَّ اللّه تعالى به نَبِيَّه محمداً صلى اللّه عليه وسلم، فكان له أَن يُؤَخِّرَ مَنْ يَشاءُ مِن نِسائه، وليس ذلك لغيره من أُمته، وله أَن يَرُدَّ مَنْ أَخَّر إِلى فِراشِه. وقُرئَ تُرْجي، بغير همز، والهَمزُ أَجْودُ. قال: وأُرَى تُرجِي، مخففاً من تُرْجِئُ لِمَكان تُؤْوِي. وقُرئَ: وآخَرُون مُرْجَؤُون لأَمْرِ اللّه أَي مُؤَخَّرون لأَمر اللّه حتى يُنْزِلَ اللّهُ فيهم ما يُرِيد. وفي حديث تَوْبةِ كَعْب بن مالك: وأَرْجَأَ رسولُ اللّهِ، صلى اللّه عليه وسلم، أَمْرَنا أَي أَخَّرَه. والإِرْجاءُ: التأْخير، مهموز. ومنه سميت الـمُرْجِئةُ مثال الـمُرْجِعةِ. يقال: رَجلٌ مُرْجِئٌ مثال مُرْجِعٍ، والنسبة إِليه مُرْجِئِيٌّ مثال مُرْجِعِيٍّ. هذا إِذا همزت، فإِذا لم تهمز قلت: رَجلٌ مُرْجٍ مثال مُعْطٍ، وهم الـمُرْجِيَّةُ، بالتشديد، لأَن بعض العرب يقول: أَرْجَيْتُ وأَخْطَيْت وتَوَضَّيْتُ، فلا يَهْمِز. وقيل: مَن لم يَهمز فالنسبة إِليه مُرْجِيٌّ. والـمُرْجِئةُ: صِنْفٌ من المسلمين يقولون: الإِيمانُ قَوْلٌ بلا عَمَل، كأَنهم قدّمُوا القَوْلَ وأَرْجَؤُوا العمل أَي أَخَّروه، لأَنهم يرون أَنهم لو لم يُصلُّوا ولم يَصُومُوا لنَجَّاهم إِيمانهم.
قال ابن بري قول الجوهري: هُمُ الـمُرْجِيَّة، بالتشديد، إِن أَراد به أَنهم منسوبون إِلى الـمُرْجِيةِ، بتخفيف الياء، فهو صحيح، وإِن أَراد به الطائفة نفسها، فلا يجوز فيه تشديد الياء إِنما يكون ذلك في المنسوب إِلى هذه الطائفة. قال: وكذلك ينبغي أَن يقال: رجلٌ مُرْجِئِيٌّ ومُرْجِيٌّ في النسب إِلى الـمُرْجئةِ والـمُرْجِيةِ. قال ابن الأَثير: ورد في الحديث ذكر الـمُرْجِئةِ، وهم فِرْقةٌ من فِرَقِ الإِسلام يَعْتقدون أَنه لا يَضُرُّ مع الإِيمان مَعْصِية، كما أَنه لا ينفع مع الكفر طاعة. سموا مُرْجِئةً لأَنّ اللّهَ أَرْجَأَ تعذيبَهم على المعاصي أَي أَخَّرَه عنهم. (قلت): ولو قال ابن الأَثير هنا: سموا مرجئة لأَنهم يعتقدون أَن اللّه أَرْجَأَ تعذيبهم على المعاصي كان أَجود. وقول ابن عباس رضي اللّه عنهما: أَلا ترى أَنهم يَتَبايعون الذهبَ بالذهب والطعامَ مُرْجًى أَي مؤَجَّلاً مُؤَخراً، يهمز ولا يهمز، نذكره في المعتل. وأَرْجَأَتِ الناقةُ: دنا نِتاجُها، يهمز ولا يهمز. وقال أَبو عمرو: هو مهموز، وأَنشد لذي الرُّمَّة يصِفُ بيضة: نَتُوجٍ، ولم تُقْرِفْ لِما يُمْتنَى له، *  إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ، وحَيَّ سَلِيلُها ويروى إِذا نُتِجَتْ.
أَبو عمرو: أَرْجَأَتِ الحامِلُ إِذا دَنَتْ أَن تُخْرِجَ ولَدَها، فهي مُرْجِئٌ ومُرْجِئةٌ.
وخرجنا إِلى الصيد فأَرْجأْنا كأَرْجَيْنا أَي لم نُصِبْ شيئاً.

##### Türkçe

**أَرْجَأَ الأَمرَ**: Onu geciktirdi; hemzeyi terk etmek bir lehçedir. İbn es-Sikkît:
**أَرْجَأْتُ الأَمْرَ** ve **أَرْجَيْتُه**: Onu geciktirdiğim zaman. Ve şöyle okunmuştur: **أَرْجِهْ** ve **أَرْجِئْهُ**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **تُرْجِئُ مَنْ تَشاءُ منهنّ وتُؤْوِي إِلَيْكَ مَن تَشاءُ**. Dedi
ez-Zeccâc: Bu, Allah Teâlâ’nın Nebîsi Muhammed’i (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) kendisiyle tahsis ettiği şeylerdendir; böylece onun için, eşlerinden dilediğini geciktirmesi vardı; bu,
ümmetinden başkası için değildir; ve onun için, geciktirdiğini döşeğine geri döndürmesi vardır. Ve **تُرْجي** diye okunmuştur,
hemzesiz; hemze daha iyidir. Dedi: Ve ben **تُرجِي**’yi, **تُرْجِئُ**’den hafifletilmiş görüyorum
**تُؤْوِي**’nin yeri sebebiyle. Ve şöyle okunmuştur: **وآخَرُون مُرْجَؤُون لأَمْرِ اللّه** yani Allah’ın emri için geciktirilmişler; yani Allah onlarda dilediğini indirinceye kadar Allah’ın emri için geciktirilmişler. Ve Ka‘b b. Mâlik’in tevbesi hadîsinde: Ve Allah’ın Resûlü (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **أَرْجَأَ أَمْرَنا** yani onu geciktirdi.
Ve **الإِرْجاءُ**: geciktirme; hemzelidir. Ondan **الـمُرْجِئةُ** adlandırıldı; **الـمُرْجِعةِ** misali.
Denir: **رَجلٌ مُرْجِئٌ** **مُرْجِعٍ** misali; ona nisbet **مُرْجِئِيٌّ** **مُرْجِعِيٍّ** misali. Bu, hemzelediğin zamandır; hemzelemezsen şöyle dersin: **رَجلٌ مُرْجٍ** **مُعْطٍ** misali; ve onlar **الـمُرْجِيَّةُ**’dir, şeddeli olarak; çünkü Arapların bazısı der ki: **أَرْجَيْتُ** ve **أَخْطَيْتُ** ve **تَوَضَّيْتُ**; hemzelemez. Ve denildi: Kim hemzelemezse ona nisbet **مُرْجِيٌّ**’dir.
Ve **الـمُرْجِئةُ**: Müslümanlardan bir sınıftır; derler ki: iman, amelsiz sözdür;
sanki sözü öne aldılar ve ameli **أَرْجَؤُوا** ettiler, yani onu geciktirdiler; çünkü onlar görürler
ki, eğer namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar, imanları onları kurtarır.
İbn Berrî dedi: el-Cevherî’nin sözü: “Onlar **الـمُرْجِيَّة**’dir, şeddeli olarak”; eğer bununla
onların **الـمُرْجِيةِ**’ye nisbetli olduklarını, yâ’nın hafifletilmesiyle, murad ettiyse, o doğrudur; eğer bununla taifenin kendisini murad ettiyse, yâ’nın şeddelenmesi onda câiz değildir; şeddelenme ancak bu taifeye nisbetlide olur. Dedi: Ve كذلك şöyle denmesi gerekir: **رجلٌ مُرْجِئِيٌّ** ve **مُرْجِيٌّ**, **الـمُرْجئةِ** ve **الـمُرْجِيةِ**’ye nisbet hususunda. İbnü’l-Esîr dedi: Hadîste **الـمُرْجِئةِ** zikri vârid olmuştur; ve onlar İslâm fırkalarından bir fırkadır; inanırlar ki imanla birlikte mâsiyet zarar vermez; tıpkı küfürle birlikte itaatin fayda vermemesi gibi. Onlara **مُرْجِئةً** denildi; çünkü Allah onların mâsiyetler üzerine azabını **أَرْجَأَ** etti, yani onu onlardan geciktirdi. (Dedim): İbnü’l-Esîr burada şöyle deseydi: “Onlara مرجئة denildi; çünkü onlar Allah’ın mâsiyetler üzerine azaplarını **أَرْجَأَ** ettiğine inanırlar” daha iyi olurdu.
Ve İbn Abbâs’ın (Allah ikisinden de razı olsun) sözü: Görmüyor musun ki onlar altını altınla ve yiyeceği **مُرْجًى** olarak, yani vadeli, geciktirilmiş olarak alıp satarlar; hemzelenir ve hemzelenmez; onu mu‘tel’de zikrederiz.
Ve **أَرْجَأَتِ الناقةُ**: doğumu yaklaştı; hemzelenir ve hemzelenmez. Ebû Amr dedi: O hemzelidir. Ve Zü’r-Rumme’nin bir yumurtayı vasfederken söylediği şu beyit delil getirildi:
نَتُوجٍ، ولم تُقْرِفْ لِما يُمْتنَى له، *  إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ، وحَيَّ سَلِيلُها
Ve “**إِذا نُتِجَتْ**” diye de rivayet edilir.
Ebû Amr: **أَرْجَأَتِ الحامِلُ**: doğurmasına yaklaştığı zaman; o hâlde o
**مُرْجِئٌ** ve **مُرْجِئةٌ**’dir.
Ve ava çıktık da **فأَرْجَأْنا** tıpkı **أَرْجَيْنا** gibi; yani hiçbir şey vurmadık.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ج أ * * أرْجَأَهُ * أخّره وقوله تعالى ﴿وآخرون مُرجئون لأمر الله﴾ أي مُؤخرةن حتى يُنزل فيهم ما يريد ومنه * المُرْجِئَةُ * كالمُرجعة ويقال أيضا * المُرْجِيَّةُ * بالتشديد لأن بعض العرب يقول * أرْجَيْتُ * وأخطيت وتوضيت فلا يهمز

##### Türkçe

* ر ج أ * * **أرْجَأَهُ** * onu geciktirdi; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿وآخرون **مُرجئون** لأمر الله﴾ yani: O’nun hakkında dilediğini indirmesine kadar ertelenmişlerdir. Ve ondan: * **المُرْجِئَةُ** *; **المُرجعة** gibi. Ve ayrıca * **المُرْجِيَّةُ** * (şeddeli) de denir; çünkü Arapların bazısı **أرْجَيْتُ** der; ve **أخطيت** ve **توضيت** (der); böylece hemze yapılmaz.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

أرجأ الأمر: أخره، وفي حديث توبة بن مالك: وأرجأ رسول الله صلى الله عليه وسلم أمرنا، أي أخره، والإرجاء: التأخير، وأرجأت الناقة: دنا نتاجها، يتعدى يهمز ولا يهمز، وكذا أرجأت الحامل: إذا دنت أن يخرج ولدها، فهي مرجئ ومرجئة، وأرجأ الصائد: لم يصب شيئا يقال: خرجنا إلى الصيد فأرجأنا، كأرجينا، أي لم نصب شيئا، وترك الهمز لغة في الكل. قال أبو عمرو: أرجأت الناقة، مهموز، وأنشد لذي الرمة يصف بيضة:
  وبيضاء لا تنحاش منا وأمهـا                      إذا ما رأتنا زال منا زويلهـا
  نتوج ولم تقرف لما يمتنى له                      إذا أرجأت ماتت وحي سليلها
  ويروى إذا نتجت، وهذه هي الرواية الصحيحة، وقال ابن السكيت: أرجأت الأمر وأرجيته إذا أخرته، وقرئ: أرجه وأرجئه. وقوله تعالى  ترجئ من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء  قال الزجاج: هذا مما خص الله تعالى به نبيه صلى الله عليه وسلم، فكان له أن يؤخر من يشاء من نسائه، وليس ذلك لغيره من أمته، وله أن يرد من أخر إلى فراشه، وقرئ: ترجي، بغير همز، والهمز أجود، قال: وأرى ترجى مخففا من ترجئ، لمكان تؤوي. وقرأ غير المدنيين والكوفيين وعياش قوله تعالى  وآخرون مرجؤون لأمر الله  أي مؤخرون، زاد ابن قتيبة: أي على أمره  حتى ينزل الله فيهم ما يريد  وقرئ  وآخرون مرجون  بفتح الجيم وسكون الواو، ومنه أي من الإرجاء بمعنى التأخير سميت المرجئة الطائفة المعروفة، هذا إذا همزت، فرجل مرجئي مثال مرجعي وإذا لم تهمز على لغة من يقول من العرب أرجيت وأخطيت وتوضيت فرجل مرجي بالتشديد وهو قول بعضهم، والأول أصح، وذهب إليه أكثر اللغويين وبدءوا به، وإنكار شيخنا التشديد لبس بوجه سديد، وإذا همزت فرجل مرجئ كمرجع، لا مرج كمعط والنسبة إليه المرجئي كمرجعي ووهم الجوهري أي في قوله إذا لم تهمز قلت رجل مرج كمعط، وأنت لا يخفاك أن الجوهري لم يقل ذلك إلا في لغة عدم الهمز، فلا يكون وهما، لأن قول أكثر اللغويين، وهو الموجود في الأمهات، وما ذهب إليه المؤلف هو قول مرجوح، فإما أنه تصحيف في نسخة الصحاح التي كانت عند المؤلف أو تحريف. وهم أي الطائفة المرجئة، بالهمز، والمرجية، بالياء مخففة لا مشددة وقال الجوهري: وإذا لم تهمز قلت رجل مرج كمعط، وهم المرجية بالتشديد ووهم في ذلك الجوهري، قال ابن بري في حواشي الصحاح قول الجوهري المرجية بالتشديد، إن أراد به منسوبون إلى المرجية بتخفيف الياء فهو صحيح، وإن أراد به الطائفة نفسها فلا يجوز فيه تشديد الياء، إنما يكون ذلك في المنسوب إلى هذه الطائفة، قال: وكذلك ينبغي أن يقال رجل مرجئي ومرجي في النسب إلى المرجئة والمرجية. قلت: وهذا الكلام يحتاج إلى تأمل صادق يكشف قناع الوهم عن وجه أبي نصر الجوهري. رحمه الله تعالى. والمرجئة طائفة من المسلمين يقولون: الإيمان قول بلا عمل. كأنهم قدموا وأرجئوا العمل، أي أخروه، لأنهم يرون أنهم لو لم يصلوا ولم يصوموا لنجاهم إيمانهم. ويقوا ابن عباس: ألا ترى أنهم يبايعون الذهب بالذهب. والطعام مرجا أي مؤجلا مؤخرا، وفي أحكام الأساس تقول: عش ولا تغتر بالرجاء، ولا يغرر بك مذهب الإرجاء. والتركيب يدل على التأخير.

##### Türkçe

**أرجأ الأمر**: onu erteledi; ve Tövbe b. Mâlik’in tevbesi hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم işimizi **وأرجأ** etti”, yani onu erteledi; ve **الإرجاء**: ertelemedir; ve **أرجأت الناقة**: doğumu yaklaştı; geçişli olur, hemzelenir de hemzelenmez de; ve aynı şekilde **أرجأت الحامل**: çocuğu çıkmaya yaklaştığı zaman; o hâlde o **مرجئ** ve **مرجئة**’dir; ve **أرجأ الصائد**: hiçbir şey vurmadı; denilir: “Avlanmaya çıktık da **فأرجأنا**”, **كأرجينا** gibi; yani hiçbir şey vurmadık; ve hemzeyi terk etmek hepsinde bir dildir. Ebû Amr dedi: **أرجأت الناقة** hemzelidir; ve Zü’r-Rumme’nin bir yumurtayı vasfederek söylediği şu beyit okundu:
  “Bembeyazdır; bizden ürküp kaçmaz; annesi ise                      bizi gördüğü vakit bizden onun uzaklaşması uzaklaşır
  Doğuracak hâldedir; kendisi için umulan şeye yaklaşmamıştır                      **إذا أرجأت** öldü, ve onun yavrusu diri (iken).”
  Ve “**إذا نتجت**” diye de rivayet olunur; ve bu, sahih rivayettir. İbnü’s-Sikkît dedi: **أرجأت الأمر** ve **أرجيته**: onu ertelediğin zaman; ve “**أرجه**” ve “**أرجئه**” diye okunmuştur. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ترجئ من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء**; Zeccâc dedi: Bu, Allah Teâlâ’nın Peygamberi صلى الله عليه وسلم’e has kıldığı şeylerdendir; böylece ona, eşlerinden dilediğini ertelemesi vardı; bu, ümmetinden başkası için değildir; ve ertelediğini döşeğine geri döndürmesi de vardır; ve hemzesiz “**ترجي**” diye okunmuştur; hemze daha düzgündür. Dedi: Ve ben, “**ترجى**”yı, “**ترجئ**”den hafifletilmiş görüyorum; **تؤوي** sebebiyle. Medineliler ve Kûfeliler ve Ayyâş dışındakiler, Yüce Allah’ın sözü **وآخرون مرجؤون لأمر الله**’ı okudular; yani ertelenmişler. İbn Kuteybe artırdı: yani O’nun emri üzerine; **حتى ينزل الله فيهم ما يريد**; ve “**وآخرون مرجون**” diye de okunmuştur; **الجيم**’in fethi ve **الواو**’nun sükûnu ile. Ve ondan, yani erteleme mânâsındaki **الإرجاء**’dan, bilinen fırka olan **المرجئة** adlandırıldı; bu, hemzelediğin zamandır. Böylece “**مرجئي**” adam, “**مرجعي**” misali üzeredir. Hemzelemezsen, Araplardan “**أرجيت**” ve “**أخطيت**” ve “**توضيت**” diyenin dili üzere, “**مرجي**” adam şeddeli (olarak) olur; bu, onların bazısının sözüdür; birincisi daha sahihdir; lugatçıların çoğu ona gitmiş ve onunla başlamışlardır. Şeyhimizin şeddeyi inkârı, sağlam bir vech ile değildir. Hemzelediğin zaman ise “**مرجئ**” adam, “**مرجع**” gibi; “**مرج**” değil, “**معط**” gibi; ve ona nisbet “**المرجئي**”, “**مرجعي**” gibi. Cevherî’nin vehmi, yani “hemzelemezsen ‘**مرج**’ adam dersin, ‘**معط**’ gibi” sözünde (olduğu iddiası); hâlbuki sana gizli değildir ki Cevherî bunu ancak hemzenin olmadığı dilde söylemiştir; öyleyse vehim olmaz; çünkü lugatçıların çoğunun sözü budur; ve ana kaynaklarda bulunan budur; müellifin gittiği ise mercûh bir sözdür; ya müellifin yanında bulunan Sıhâh nüshasında tashîf vardır ya da tahrîf. Ve onlar, yani **الطائفة المرجئة**, hemze ile; ve **المرجية**, **الياء** hafif, şeddeli değil. Cevherî dedi: Hemzelemezsen “**مرج**” adam dersin, “**معط**” gibi; ve onlar **المرجية** şedde ile. Cevherî bunda vehmetti. İbn Berî, Sıhâh’ın hâşiyelerinde dedi: Cevherî’nin “**المرجية**” şedde ile sözü; eğer onunla **المرجية**’ye nisbet edilenleri, **الياء**’yı hafifletmekle, kastettiyse sahihdir; eğer onunla fırkanın kendisini kastettiyse, onda **الياء**’yı şeddelendirmek câiz değildir; bu ancak bu fırkaya nisbet edilende olur. Dedi: Ve aynı şekilde, **المرجئة** ve **المرجية**’ye nisbette “**مرجئي**” ve “**مرجي**” adam denilmesi gerekir. Dedim: Bu söz, Ebû Nasr el-Cevherî’nin yüzünden vehim örtüsünü kaldıracak doğru bir teemmüle muhtaçtır. Allah Teâlâ ona rahmet etsin. Ve **المرجئة**, Müslümanlardan bir fırkadır; derler ki: iman, amelsiz sözdür. Sanki ameli öne aldılar ve **أرجئوا** ettiler; yani onu ertelediler; çünkü onlar, namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar imanlarının kendilerini kurtaracağını görürler. Ve İbn Abbâs’tan rivayet olundu: “Görmüyor musun, altını altınla bey‘at ederler.” Ve yiyecek **مرجا**dır; yani vadeli, ertelenmiş. Ve Esâs’ın ahkâmında dersin: “Yaşa ve **الرجاء** ile aldanma; ve **مذهب الإرجاء** seni aldatmasın.” Ve terkîb, ertelemeye delâlet eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ارجأ
4 ارجأ ذ He postponed, put off, deferred, or delayed, (ISk, S, Mgh, Msb, K,) an affair, (ISk, S, Mgh, K,) and a person; (TA;) as also ارجى: (ISk, S, Mgh, Msb, K:) but the former is the better: the inf. n. is اـِرْجَآءٌ. (TA.) It is said in the Kur [xxxiii. 51], accord. to different readings, تُرْجِىءُ مَنْ تَشَآءُ مِنْهُنَّ or تُرْجِى, meaning Thou mayest put off whom thou wilt of them: addressed peculiarly to the Prophet, exclusively of others of his people. (Zj, TA.) [See also an ex. in the Kur vii. 108 and xxvi. 35; and the various readings mentioned by Bd in the former instance.] -A2- أَرْجَأَتْ She (a camel, S, K, and in like manner a pregnant female [of any kind], TA) was, or became, near to bringing forth; as also أَرْجَتْ: (S, K:) AA says the former. (S.) -A3- And ارجأ He (a hunter or sportsman) was unsuccessful, getting no game; as also ارجى: (K, TA:) or you say, ارجأ الصَّيْدَ, (TA in art. رجو,) and ارجى الصَّيْدَ. (K in that art.)

مُرْجَأٌ
مُرْجَأٌ ذ [pass. part. n. of 4]. It is said in the Kur [ix. 107], (S, K,) as some read, (S,) وَآخَرُونَ, مُرْجَؤُونَ لِأَمْرِ اللّٰهِ, (S, K,) or, as others read, مُرْجَوْنَ, (S,) meaning [And others are] delayed [for the execution of the decree of God,] until God shall cause to betide them what He willeth. (S, K.)

مُرْجِىءٌ
مُرْجِىءٌ ذ [act. part. n. of أَرْجَأَ], (S, K,) and مُرْجٍ [act. part. n. of أَرْجَى], (S, [in which, however, it is not clearly shown whether the author means that this corresponds to مُرْجِىءٌ or that it is a rel. n. corresponding to مُرْجِئِىٌّ, the former being certainly the case,]) or not thus, but مُرْجِىٌّ, (K,) so some say, (TA,) but this is a rel. n. like مرْجِئِىٌّ, (IB, TA,) A man who is one of [the sect called] ↓ المُرْجِئَةُ (S, K) and المُرْجِيَةُ, without teshdeed to the ى (K,) accord. to J, المُرْجِيَّةُ, with teshdeed, (IB,) but this is incorrect, unless as meaning those who are called in relation to the مُرْجِيَة, for otherwise it is not allowable. (IB, TA.) The sect called the ↓ مُرْجِئَة [and مُرْجِيَة] are [A sect of Muslim antinomians;] a sect of Muslims who assert that faith (الاـِيمَان) consists in words without works; as though they postponed works to words; asserting that if they do not pray nor fast, their faith will save them: (TA:) a sect who assert that disobedience, with faith, does not injure; and that obedience, with disbelief, does not profit: (KT:) or a sect who do not pronounce judgment upon any one for aught in the present life, but defer judgment to the day of resurrection: (Msb:) those who decide not, against the committers of great sins, aught as to pardon or punishment; deferring the judgment respecting such sins to the day of resurrection. (Mgh in art. جهم.) ― -b2- مُرْجِىءٌ is also applied to a she-camel, and a pregnant female [of any kind], as meaning Near to bringing forth; and so مُرْجِئَةٌ. (TA.)

المُرْجِئَةُ
المُرْجِئَةُ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

رَجُلٌ مُرْجِئِىٌّ
رَجُلٌ مُرْجِئِىٌّ ذ (S, IB) and مُرْجِىٌّ (IB) A man called in relation to the مُرْجِئَة (S, IB) or مُرْجِيَة (IB.)

##### Türkçe

**ارجأ**
4 **ارجأ** ذ Bir işi (ISk, S, Mgh, Msb, K,) ve bir kişiyi; (TA;) erteledi, sonraya bıraktı, tehir etti, geciktirdi; **ارجى** da böyledir: (ISk, S, Mgh, Msb, K:) fakat birincisi daha iyidir: mastar adı **اـِرْجَآءٌ**’dur. (TA.) Kur’ân’da [xxxiii. 51], farklı kıraatlere göre, **تُرْجِىءُ مَنْ تَشَآءُ مِنْهُنَّ** veya **تُرْجِى** denilmiştir; anlamı: Onlardan dilediğini erteleyebilirsin: özellikle Peygamber’e hitap olarak, kavminden başkaları hariç olmak üzere. (Zj, TA.) [Kur’ân’da vii. 108 ve xxvi. 35’te de bir örneğe bak; ve birinci örnekte Bd’nin zikrettiği çeşitli kıraatlere.] -A2- **أَرْجَأَتْ** O (bir dişi deve, S, K, ve aynı şekilde hamile bir dişi [herhangi bir türden], TA) doğurmaya yakın oldu veya doğurmaya yaklaştı; **أَرْجَتْ** de böyledir: (S, K:) AA birincisini söyler. (S.) -A3- Ve **ارجأ** O (bir avcı veya av yapan kimse) başarısız oldu, av elde etmedi; **ارجى** da böyledir: (K, TA:) yahut **ارجأ الصَّيْدَ** dersin, (TA, madde **رجو**’da,) ve **ارجى الصَّيْدَ**. (K, o maddede.)

**مُرْجَأٌ**
**مُرْجَأٌ** ذ [4’ün edilgen ism-i mef‘ûlü]. Kur’ân’da [ix. 107], (S, K,) bazılarının okuduğu üzere, (S,) **وَآخَرُونَ, مُرْجَؤُونَ لِأَمْرِ اللّٰهِ**, (S, K,) yahut başkalarının okuduğu üzere, **مُرْجَوْنَ**, (S,) anlamı: [Ve diğerleri] Allah’ın dilediğini onlara vuku bulduracağı zamana kadar [Allah’ın hükmünün icrası için] ertelenmişlerdir. (S, K.)

**مُرْجِىءٌ**
**مُرْجِىءٌ** ذ [**أَرْجَأَ**’nın ism-i fâili], (S, K,) ve **مُرْجٍ** [**أَرْجَى**’nın ism-i fâili], (S, [bunda ise müellifin bunun **مُرْجِىءٌ**’e tekabül ettiğini mi yoksa **مُرْجِئِىٌّ**’e tekabül eden bir nisbe ismi olduğunu mu kastettiği açıkça gösterilmemiştir; birincisi kesinlikle böyledir,]) yahut böyle değil de **مُرْجِىٌّ**, (K,) bazıları böyle söyler, (TA,) fakat bu, **مرْجِئِىٌّ** gibi bir nisbe ismidir, (IB, TA,) [adı] ↓ **المُرْجِئَةُ** (S, K) ve **المُرْجِيَةُ** olan [fırkadan] bir kimse olan adam; ى üzerinde teşdîd olmaksızın, (K,) J’ye göre **المُرْجِيَّةُ**, teşdîd ile, (IB,) fakat bu, **مُرْجِيَة**’ye nisbetle çağrılanlar manasında olmadıkça yanlıştır; çünkü bunun dışında caiz değildir. (IB, TA.) ↓ **مُرْجِئَة** [ve **مُرْجِيَة**] denilen fırka [ve **مُرْجِيَة**] şunlardır: [Müslüman ibâhîlerden bir fırka;] imanın (**الاـِيمَان**) amelsiz sözlerden ibaret olduğunu ileri süren Müslümanlardan bir fırka; sanki amelleri sözlere ertelemişler gibi; namaz kılmasalar da oruç tutmasalar da imanlarının onları kurtaracağını ileri sürerler: (TA:) imanla beraber isyanın zarar vermediğini; ve küfürle beraber itaatin fayda vermediğini ileri süren bir fırka: (KT:) yahut dünya hayatında hiçbir kimse hakkında herhangi bir şeyle hüküm vermeyip hükmü kıyamet gününe erteleyen bir fırka: (Msb:) büyük günah işleyenler aleyhine, bağışlanma veya azap bakımından, hiçbir şeye hükmetmeyenler; bu tür günahlar hakkındaki hükmü kıyamet gününe erteleyenler. (Mgh, madde **جهم**’de.) ― -b2- **مُرْجِىءٌ** ayrıca bir dişi deveye ve hamile bir dişiye [herhangi bir türden], doğurmaya yakın manasında uygulanır; **مُرْجِئَةٌ** de böyledir. (TA.)

**المُرْجِئَةُ**
**المُرْجِئَةُ** ذ : iki yerde, bir önceki paragrafın bir sonrakine bak.

**رَجُلٌ مُرْجِئِىٌّ**
**رَجُلٌ مُرْجِئِىٌّ** ذ (S, IB) ve **مُرْجِىٌّ** (IB) **المُرْجِئَة**’ye (S, IB) veya **مُرْجِيَة**’ye (IB.) nisbetle çağrılan bir adam.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: رجء

رَجَأَ
رَجَأَ أَرْجَأَ IV ,
a.  Deferred, put off, postponed.

##### Türkçe

رَجَأَ
**رَجَأَ** **أَرْجَأَ** IV ,
a. Erteledi, geri bıraktı, tehir etti.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: رجء

رجء
رَجَأَ - يَرْجَأُ - رَجَأ - رَجَا - أَرْجَاء - أَرجَا - يُرْجي، أَرْجَأَ- يُرْجِئُ - مُرْجَأ - مُرْجَوْن
رَجأَ - يَرْجَأُ + الكائن أو الأمر: يتنحى جانباً ويتأخر ويفسح المجال ليتقدم غيره
رَجَا: أصلها " رَجَأ " على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول  من " رَجَأَ - يَرْجَأُ ": اسم مكان: المكان البعيد الجانبي الذي تؤخر وتوضع فيه الأشياء للنظر فيها بعد غيرها: كناية عن الأماكن البعيدة الجانبية عن مركز الاهتمام
أَرْجَاء: جمع " رَجَا أو  رَجأ "
أَرْجَا - يُرْجِي: أصلها" أرْجَأ َ- يُرْجِئُ ": على وزن " أفـْعـَلَ" من " رَجَأَ - يَرْجَأُ ": يجعله " يَرْجَأُ ": ينحيه ويبعده جانبا ًويؤخره ليقدم غيره: يبعد الأمر أو أو الشيء نحو الجانب البعيد، وذلك في الترتيب من حيث الأهمية للعمل أو النظر، فيعتبره أقل أهمية من آخر، والذي يعتبر له الأولوية قبله فيقدمه عليه
مُرْجَأ: اسم مفعول صفة مشبهة لفعل " أَرْجَأَ- يُرْجِئُ ": من يوضع بعيداً أو جانباً للنظر بأمره فيما بعد
مُرْجَوْن: أصلها " مُرْجَؤون":  جمع " مُرْحأ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "توجيه وضع الأشياء، وذلك على طرف وجانب وحافة الشيء ضد وسطه " وهي:
رَجَأَ - يَرْجَأُ، طَرَفَ - يَطْرِفُ، حَرَفَ - يَحْرِفُ، حَدَّ - يَحُدُّ، حَفَّ - يَحُفُّ، جَنَبَ - يَجْنُبُ
يفرق لفظاً:
رَجَا - يَرْجُوْ + كائن + شيئاً: ضد " أرْجَأَ- يُرْجِئُ ": يقدم فعلاً يأمل ويتمنى ويرجو تحقيقه ونفعه على آخر
رَجأَ - يَرْجَأُ + الكائن أو الأمر: يتنحى جانياً ويتأخر ويفسح المجال ليتقدم غيره

أرجا - يرجي
 	﴿قالوا أرجه وأخاه وأرسل في المدائن حاشرين(111)﴾ الأعراف ﴿قالوا أرجه وأخاه وابعث في المدائن حاشرين (36)﴾ الشعراء
 	﴿ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء ومن ابتغيت ممن عزلت فلا جناح عليك ذلك أدنى أن تقر أعينهن ولا يحزن ويرضون بما آتيتهن كلهن والله يعلم ما في قلوبكم وكان الله عليما حليما(51)﴾ الأحزاب
مُرْجَأ - مُرْجَوْن
 ﴿وآخرون مرجون لأمر الله إما يعذبهم وإما يتوب عليهم والله عليم حكيم(106)﴾ التوبة
أرجائها
 ﴿والملك على أرجائها ويحمل عرش ربك فوقهم يومئذ ثمانية(17)﴾ الحاقة
مختار الصحاح
● [رجأ] ر ج أ: أرْجَأَهُ أخّره وقوله تعالى ﴿وآخرون مُرجئون لأمر الله﴾ أي مُؤخرون حتى يُنزل فيهم ما يريد ومنه المُرْجِئَةُ كالمُرجعة ويقال أيضا المُرْجِيَّةُ بالتشديد لأن بعض العرب يقول أرْجَيْتُ وأخطيت وتوضيت فلا يهمز
الراغب
رجا
- رجا البئر والسماء وغيرهما: جانبها، والجمع أرجاء، قال تعالى: }والملك على أرجائها﴿[الحاقة/17]، والرجاء ظن يقتضي حصول ما فيه مسرة، وقوله تعالى:﴾ما لكم لا ترجون لله وقارا{ [نوح/13]، قيل: ما لكم لا تخافون (انظر: مجاز القرآن 2/271)، وأنشد:
- 182 - إذا لسعته النحل لم يرج لسعها *** وحالفها في بيت نوب عوامل
(البيت لأبي ذؤيب الهذليين 1/143؛ ومجاز القرآن 1/275؛ وتفسير القرطبي 8/311؛ وتفسير الطبري 11/56)
ووجه ذلك أن الرجاء والخوف يتلازمان، قال تعالى: }وترجون من الله ما لا يرجون﴿[النساء/104]،﴾وآخرون مرجون لأمر الله{ [التوبة/106]، وأرجت الناقة: دنا نتاجها، وحقيقته: جعلت لصاحبها رجاء في نفسها بقرب نتاجها. والأرجوان: لون أحمر يفرح تفريح الرجاء.
ملخص اللسان
1.     أَرْجَأَ الأَمرَ: أَخَّرَه، وتركُ الهَمْز لغة. وقُرئَ: أَرْجِهْ وأَرْجِئْهُ.
2.  والإِرْجاءُ: التأْخير، مهموز. ومنه سميت الـمُرْجِئةُ.والـمُرْجِئةُ: صِنْفٌ من المسلمين يقولون: الإِيمانُ قَوْلٌ بلا عَمَل،  كأَنهم قدّمُوا القَوْلَ وأَرْجَؤُوا العمل أَي أَخَّروه، لأَنهم يرون  أَنهم لو لم يُصلُّوا ولم يَصُومُوا لنَجَّاهم إِيمانهم.  وهم فِرْقةٌ من فِرَقِ الإِسلام يَعْتقدون أَنه لا يَضُرُّ مع الإِيمان مَعْصِية، كما أَنه لا ينفع مع الكفر طاعة.
3.     وأَرْجَأَتِ الناقةُ: دنا نِتاجُها، يهمز ولا يهمز.
4.     أَرْجَأَتِ الحامِلُ إِذا دَنَتْ أَن تُخْرِجَ ولَدَها، فهي  مُرْجِئٌ ومُرْجِئةٌ.
5.     وخرجنا إِلى الصيد فأَرْجأْنا كأَرْجَيْنا أَي لم نُصِبْ شيئاً.
لسان العرب
● - رجأ: أَرْجَأَ الأَمرَ: أَخَّرَه، وتركُ الهَمْز لغة. ابن السكيت:  أَرْجَأْت الأَمْرَ وأَرْجَيْتُه إِذا أَخَّرْتَه. وقُرئَ: أَرْجِهْ وأَرْجِئْهُ. وقوله تعالى: تُرْجِئُ مَنْ تَشاءُ منهنّ وتُؤْوِي إِلَيْكَ مَن تَشاءُ. قال  \<ص:84>  الزجاج: هذا مـما خَصَّ اللّه تعالى به نَبِيَّه محمداً صلى اللّه عليه وسلم، فكان له أَن يُؤَخِّرَ مَنْ يَشاءُ مِن نِسائه، وليس ذلك  لغيره من أُمته، وله أَن يَرُدَّ مَنْ أَخَّر إِلى فِراشِه. وقُرئَ تُرْجي،  بغير همز، والهَمزُ أَجْودُ. قال: وأُرَى تُرجِي، مخففاً من تُرْجِئُ  لِمَكان تُؤْوِي. وقُرئَ: وآخَرُون مُرْجَؤُون لأَمْرِ اللّه أَي مُؤَخَّرون لأَمر اللّه حتى يُنْزِلَ اللّهُ فيهم ما يُرِيد. وفي حديث تَوْبةِ كَعْب بن مالك: وأَرْجَأَ رسولُ اللّهِ، صلى اللّه عليه وسلم، أَمْرَنا أَي أَخَّرَه.  والإِرْجاءُ: التأْخير، مهموز. ومنه سميت الـمُرْجِئةُ مثال الـمُرْجِعةِ.  يقال: رَجلٌ مُرْجِئٌ مثال مُرْجِعٍ، والنسبة إِليه مُرْجِئِيٌّ مثال  مُرْجِعِيٍّ. هذا إِذا همزت، فإِذا لم تهمز قلت: رَجلٌ مُرْجٍ مثال مُعْطٍ، وهم الـمُرْجِيَّةُ، بالتشديد، لأَن بعض العرب يقول: أَرْجَيْتُ وأَخْطَيْت وتَوَضَّيْتُ، فلا يَهْمِز. وقيل: مَن لم يَهمز فالنسبة إِليه مُرْجِيٌّ.  والـمُرْجِئةُ: صِنْفٌ من المسلمين يقولون: الإِيمانُ قَوْلٌ بلا عَمَل،  كأَنهم قدّمُوا القَوْلَ وأَرْجَؤُوا العمل أَي أَخَّروه، لأَنهم يرون  أَنهم لو لم يُصلُّوا ولم يَصُومُوا لنَجَّاهم إِيمانهم.  قال ابن بري قول الجوهري: هُمُ الـمُرْجِيَّة، بالتشديد، إِن أَراد به  أَنهم منسوبون إِلى الـمُرْجِيةِ، بتخفيف الياء، فهو صحيح، وإِن أَراد به الطائفة نفسها، فلا يجوز فيه تشديد الياء إِنما يكون ذلك في المنسوب إِلى هذه الطائفة. قال: وكذلك ينبغي أَن يقال: رجلٌ مُرْجِئِيٌّ ومُرْجِيٌّ في النسب إِلى الـمُرْجئةِ والـمُرْجِيةِ. قال ابن الأَثير: ورد في الحديث ذكر الـمُرْجِئةِ، وهم فِرْقةٌ من فِرَقِ الإِسلام يَعْتقدون أَنه لا يَضُرُّ مع الإِيمان مَعْصِية، كما أَنه لا ينفع مع الكفر طاعة. سموا مُرْجِئةً لأَنّ اللّهَ أَرْجَأَ تعذيبَهم على المعاصي أَي أَخَّرَه عنهم. (قلت): ولو قال ابن الأَثير هنا: سموا مرجئة لأَنهم يعتقدون أَن اللّه أَرْجَأَ تعذيبهم على المعاصي كان أَجود.  وقول ابن عباس رضي اللّه عنهما: أَلا ترى أَنهم يَتَبايعون الذهبَ بالذهب والطعامَ مُرْجًى أَي مؤَجَّلاً مُؤَخراً، يهمز ولا يهمز، نذكره في المعتل.  وأَرْجَأَتِ الناقةُ: دنا نِتاجُها، يهمز ولا يهمز. وقال أَبو عمرو: هو مهموز، وأَنشد لذي الرُّمَّة يصِفُ بيضة:  نَتُوجٍ، ولم تُقْرِفْ لِما يُمْتنَى له، *  إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ، وحَيَّ سَلِيلُها  ويروى إِذا نُتِجَتْ.  أَبو عمرو: أَرْجَأَتِ الحامِلُ إِذا دَنَتْ أَن تُخْرِجَ ولَدَها، فهي  مُرْجِئٌ ومُرْجِئةٌ.  وخرجنا إِلى الصيد فأَرْجأْنا كأَرْجَيْنا أَي لم نُصِبْ شيئاً.
مقاييس اللغة:
(رجي)  الراء والجيم والحرف المعتلّ أصلان متباينان، يدلُّ أحدُهما على الأمَل، والآخَر على ناحية الشيء.
فالأول الرَّجاءُ، وهو الأمل. يقال رجَوت الأمْرَ أرجُوه رجاءً. ثم يُتَّسع في ذلك، فربما عُبِّر عن الخوف بالرَّجاء. قال الله تعالى: ﴿مَالَكُمْ لاَ تَرْجُونَ ِللهِ وَقَاراً﴾ [نوح 13]، أي لا تخافون لـه عَظَمَةً. وناسٌ يقولون: ما أرجو، أي ما أبالي. وفسَّروا الآية على هذا، وذكروا قول القائل:
إذا لَسَعَته النحلُ لم يَرْجُ لَسْعَها *** وخالَفَها في بيت نُوبٍ عَوَامِلِ([21])
قالوا: معناه لم يكترِثْ. ويقال للفرَس إذا دنا نِتاجها: قد أرْجَتْ تُرْجِي إرجاءً.
وأمَّا الآخَر فالرَّجَا، مقصور: النَّاحية من البئر؛ وكل ناحيةٍ رَجاً. قال الله جلّ جلاله: ﴿وَالمَلَكُ عَلى أَرْجَائِهَا﴾ [الحاقة 17]. والتثنيةُ الرَّجَوَانِ. قال:
فلا يُرْمَى بيَ الرَّجَوَانِ إنِّي *** أقَلُّ الناس مَن يُغني غَنائِي([22])
وأما المهموز فإِنّه يدلُّ على التأخير. يقال أرجأْتُ الشيءَ: أخّرته. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ﴾ [الأحزاب 51]؛ ومنه سمِّيت المُرْجئة.
قال الشيبانيّ: أَرْجَأَتْ([23]).
القاموس المحيط:
أرْجَأَ الأَمْرَ أخَّرَهُ، والنَّاقَةُ دَنَا نَتاجُها، والصَّائِدُ لم يُصِبْ شَيْئاً، وتَرْكُ الهَمْزِ لُغَةٌ في الكُلِّ.
" وآخَرُونَ مُرْجَؤُونَ لأمْرِ اللَّهِ " : مُؤَخّرُونَ حتى يُنْزِلَ اللَّهُ فيهم ما يُرِيدُ، ومنه سُمِّيَتِ: المُرْجِئَةُ، وإذا لم تَهْمِزْ فَرَجُلٌ مُرْجِيٌّ، بالتشديدِ، وإذا هَمَزْتَ، فَرَجُلٌ مُرْجِئ، كَمُرْجِعٍ، لا مُرْجٍ، كَمُعْطٍ، ووهِمَ الجَوْهَرِيُّ، وهُمُ المُرْجِئَةُ بالهَمْزِ، والمُرْجِيَةُ بالياءِ مُخَفَّفّةً لا مُشَدَّدَةً، ووهِمَ الجَوْهَرِيُّ.
تاج العروس:
ر ج أ
أَرْجَأَ الأَمرَ : أَخَّرَهُ وفي حديث تَوْبَةِ بن مالكٍ : وأَرْجَأَ رسولُ الله صلّى الله عليه وسلّم أَمْرَنا أَي أَخَّره والإرجاءُ : التأْخير وأَرْجَأَت الناقَةُ : دَنا نَتاجُها يتعدَّى يُهمز ولا يُهمز وكذا أَرْجَأَت الحامل : إِذا دَنَتْ أَن يخرُجَ ولدُها فهي مُرْجِئٌ ومُرْجِئَةٌ وأَرْجَأَ الصَّائدُ : لم يُصب شيئاً يقال : خرجْنا إلى الصَّيْدِ فأَرْجَأْنا كأَرْجَيْنا أَي لم نُصِب شيئاً وتَرْكُ الهمزِ لغةٌ في الكُلِّ . قال أَبو عمرو : أَرْجَأَت الناقَةُ مهموزٌ وأَنشد لذي الرُّمَّة يصف بيضَةً :
وبَيْضاءَ لا تَنْحاشُ مِنَّا وأُمُّها ... إِذا ما رَأَتْنا زالَ مِنَّا زَوِيلُها
نَتوجٍ ولم تُقْرِفْ لمَا يُمْتَنَى له ... إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ وحَيَّ سَليلُها
ويُروى إِذا نُتِجَتْ وهذه هي الرواية الصحيحة وقال ابن السكِّيت : أَرْجَأْتُ الأَمرَ وأَرْجَيْتُه إِذا أخَّرته وقُرِئَ : أَرْجِهْ وأَرْجِئْه . وقوله تعالى " تُرْجِئُ من تَشاءَ مِنْهُنَّ وتُؤْوِي إلَيْكَ من تَشَاءُ " قال الزجاج : هذا ممَّا خصَّ الله تعالى به نبيَّه صلّى الله عليه وسلّم فكان له أَن يُؤَخِّرَ من يشاء من نِسائه وليس ذلك لغيره من أُمَّتِه وله أَن يَرُدَّ من أَخَّر إلى فِراشه وقُرِئَ : تُرْجِي بغير همز والهمز أَجود قال : وأُرَى تُرْجى مُخَفَّفاً من تُرْجِئُ لمكان تُؤْوِي . وقرأَ غير المدنيِّينَ والكُوفيِّينَ وعيَّاش قوله تعالى " وآخَرُونَ مُرْجَؤُونَ لأَمر الله " أَي مؤَخَّرونَ زاد ابن قُتيبة : أَي على أَمرِه " حتَّى يُنْزِلَ اللهُ فيهم ما يُريدُ " وقُرِئ " وآخَرونَ مُرْجَوْنَ " بفتح الجيم وسكون الواو ومنه أَي من الإرجاء بمعنى التأخير سمِّيت المُرْجِئَةُ الطائفةُ المعروفةُ هذا إِذا همزت فرجلٌ مُرْجِئيٌّ مثال مُرْجِعِيّ وإذا لم تهمِز على لغة من يقول من العرب أَرْجَيْتُ وأَخْطَيْتُ وتَوَضَّيْتُ فرجلٌ مُرْجِيٌّ بالتشديد وهو قول بعضهم والأَوَّل أَصحُّ وذهب إليه أَكثرُ اللغويِّين وبَدَءوا به وإنكارُ شيخنا التشديد لبس بوجه سديد وإذا همزت فرجلٌ مُرْجِئٌ كمُرْجِعٍ لا مُرْجٍ كمُعْطٍ والنسبة إليه المُرْجِئِيُّ كمُرْجِعِيٍّ ووَهِمَ الجوهريّ أَي في قوله إِذا لم تهمز قلت رجلٌ مُرْجٍ كمُعْطٍ وأَنت لا يخفاك أنَّ الجوهريّ لم يقُل ذلك إِلاَّ في لغة عدم الهمز فلا يكون وهماً لأنَّ قول أَكثر اللغويِّين وهو الموجود في الأُمَّهات وما ذهب إليه المؤلِّف هو قولٌ مرجوح فإمَّا أنه تصحيفٌ في نسخة الصحاح التي كانت عند المؤلف أَو تحريف . وهم أَي الطائفة المُرْجِئَةُ بالهمز والمُرْجِيَةُ بالياء مُخفَّفة لا مشدَّدةً وقال الجوهريّ : وإذا لم تهمز قلت رجلٌ مُرُجٍ كمُعْطٍ وهم المُرْجِيَّةُ بالتشديد ووَهِمَ في ذلك الجوهريّ قال ابن بَرِّي في حواشي الصحاح قول الجوهريّ المُرْجِيَّة بالتشديد إن أَراد به منسوبون إلى المُرْجِيَة بتخفيف الياء فهو صحيح وإن أَراد به الطائفة نفسها فلا يجوزُ فيه تشديدُ الياء إِنَّما يكون ذلك في المنسوب إلى هذه الطائفة قال : وكذلك ينبغي أن يُقال رجلٌ مُرْجِئيٌّ ومُرْجِيّ في النسب إلى المُرْجِئَة والمُرْجِيَةِ . قلت : وهذا الكلام يحتاج إلى تأَمُّل صادقٍ يكشِف قِناعَ الوهمِ عن وجه أَبِي نصرٍ الجوهريّ . رحمه الله تعالى . والمُرْجِئة طائفةٌ من المسلمين يقولون : الإيمانُ قولٌ بلا عمل . كأَنَّهم قدَّموا وأَرْجَئوا العمل أَي أَخَّروه لأَنَّهم يرَوْنَ أَنَّهم لو لم يُصَلُّوا ولم يَصوموا لنجَّاهم إيمانهم . ويقوا ابن عبَّاس : ألا ترى أَنَّهم يُبايِعونَ الذَّهب بالذَّهب . والطعام مُرْجاً أَي مُؤَجَّلاً مُؤَخَّراً وفي أَحكام الأَساس تقول : عِشْ ولا تَغْتَرَّ بالرَّجاء ولا يُغَرِّرْ بك مذهبُ الإِرْجاءِ . والتركيب يدلُّ على التأْخير

##### Türkçe

رجء
**رَجَأَ** - **يَرْجَأُ** - **رَجَأ** - **رَجَا** - **أَرْجَاء** - **أَرْجَا** - **يُرْجي**، **أَرْجَأَ**- **يُرْجِئُ** - **مُرْجَأ** - **مُرْجَوْن**

**رَجأَ - يَرْجَأُ** + varlık veya iş: yana çekilir ve geri kalır ve başkasının ilerlemesi için alan açar

**رَجَا**: aslı “ **رَجَأ** ”dır, “ **فـَعـَل** ” vezni üzerinedir: “ **رَجَأَ - يَرْجَأُ** ”dan, mef‘ûl mânasında fiil ismi: mekân ismi: eşyaların, başkalarından sonra kendilerine bakılması için geciktirilip konulduğu uzak yan mekân: ilgi merkezinden uzak yan mekânlara dair kinaye

**أَرْجَاء**: “ **رَجَا** veya **رَجأ** ”nın çoğulu

**أَرْجَا - يُرْجِي**: aslı “ **أَرْجَأ َ- يُرْجِئُ** ”dür: “ **أفـْعـَلَ** ” vezni üzerinedir; “ **رَجَأَ - يَرْجَأُ** ”dan: onu “ **يَرْجَأُ** ” kılar: onu yana çeker ve yana uzaklaştırır ve başkasını öne almak için onu geciktirir: işi veya şeyi uzak yana doğru uzaklaştırır; bu da, iş veya bakış bakımından önem açısından sıralamada olur; böylece onu bir başkasından daha az önemli sayar; kendisine öncelik verilen ise onun önünde sayılır da onu onun üzerine takdim eder

**مُرْجَأ**: “ **أَرْجَأَ- يُرْجِئُ** ” fiilinin ism-i mef‘ûlü; fiile benzer sıfat: işi hakkında daha sonra bakılmak üzere uzak veya yana konulan kimse

**مُرْجَوْن**: aslı “ **مُرْجَؤون** ”dur: “ **مُرْحأ** ”nın çoğulu

Ve lafız, “eşyanın konuluşunu yönlendirme; bu da şeyin ortasına karşı onun ucu, yanı ve kenarı üzerinde (olması)” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**رَجَأَ - يَرْجَأُ**، **طَرَفَ - يَطْرِفُ**، **حَرَفَ - يَحْرِفُ**، **حَدَّ - يَحُدُّ**، **حَفَّ - يَحُفُّ**، **جَنَبَ - يَجْنُبُ**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**رَجَا - يَرْجُوْ** + varlık + bir şeyi: “ **أرْجَأَ- يُرْجِئُ** ”nın zıddı: fiilen, gerçekleşmesini ve faydasını umduğu, temenni ettiği ve dilediği bir şeyi bir başkasına takdim eder

**رَجأَ - يَرْجَأُ** + varlık veya iş: yana çekilir ve geri kalır ve başkasının ilerlemesi için alan açar

**أرجا - يرجي**
﴿“Onlar dediler ki: Onu ve kardeşini ertele ve şehirlerde toplayıcılar gönder(111)”﴾ **الأعراف**
﴿“Onlar dediler ki: Onu ve kardeşini ertele ve şehirlerde toplayıcılar gönder (36)”﴾ **الشعراء**

﴿“Onlardan dilediğini ertelersin ve dilediğini yanına alırsın; ayırdıklarından dilediğini istersen, sana bir günah yoktur; bu, onların gözlerinin sevinmesi, üzülmemeleri ve hepsinin kendilerine verdiğin şeye razı olmaları için daha yakındır; Allah kalplerinizde olanı bilir; Allah bilendir, halîmdir(51)”﴾ **الأحزاب**

**مُرْجَأ - مُرْجَوْن**
﴿“Ve başkaları Allah’ın emrine ertelenmişlerdir; ya onlara azap eder ya da onlara tevbe eder; Allah bilendir, hakîmdir(106)”﴾ **التوبة**

**أرجائها**
﴿“Ve melek onun **أرجائها**’sı üzerindedir; o gün Rabbinin arşını onların üstünde sekiz (melek) taşır(17)”﴾ **الحاقة**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**رجأ**] ر ج أ: **أرْجَأَهُ**: onu geciktirdi; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Ve başkaları Allah’ın emrine **مُرجئون**”﴾ yani, O’nun hakkında dilediğini indirmesine kadar geciktirilmişler. Ve ondan **المُرْجِئَةُ** (vardır), **المُرجعة** gibi. Ve ayrıca **المُرْجِيَّةُ** da denir, şeddeli olarak; çünkü bazı Araplar **أرْجَيْتُ** ve **أخطيت** ve **توضيت** der; bu yüzden hemze yapmaz.

er-Râgıb
**رجا**
- **رجا** kuyu ve gök ve başkaları: onun yanı; çoğulu **أرجاء**; Yüce Allah dedi ki: }“Ve melek onun **أرجائها**’sı üzerindedir”﴿[**الحاقة**/17]. Ve **الرجاء**: içinde sevinç bulunan şeyin elde edileceğini gerektiren zandır. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾“Size ne oluyor ki Allah için bir vakar **لا ترجون**”{ [**نوح**/13]; denildi ki: “Size ne oluyor ki korkmuyorsunuz” (bak: Mecâzü’l-Kur’ân 2/271). Ve şu beyit okunmuştur:
- 182 -
Eğer arı onu sokarsa, onun sokmasını **لم يرج** *** ve onunla, işleyen nöbetlerin evinde antlaşır

(Beyit Ebû Züeyb el-Hüzelîler’indir 1/143; Mecâzü’l-Kur’ân 1/275; Tefsîr el-Kurtubî 8/311; Tefsîr et-Taberî 11/56)

Ve bunun yönü şudur ki **الرجاء** ve korku birbirine bitişiktir. Yüce Allah dedi ki: }“Ve Allah’tan onların ummadığını umarsınız”﴿[**النساء**/104],﴾“Ve başkaları Allah’ın emrine ertelenmişlerdir”{ [**التوبة**/106]. Ve **أرجت** deve: doğumu yaklaştı. Ve hakikati: doğumunun yakınlığı sebebiyle sahibine kendi nefsinde bir **رجاء** kılmıştır. Ve **الأرجوان**: **الرجاء**’ın ferahlatması gibi ferahlatan kırmızı bir renktir.

Lisân özeti
1. **أَرْجَأَ** işi: onu geciktirdi; hemzeyi terk etmek bir lehçedir. Ve şöyle okunmuştur: **أَرْجِهْ** ve **أَرْجِئْهُ**.
2. **الإِرْجاءُ**: geciktirme; hemzelidir. Ondan dolayı **الـمُرْجِئةُ** adlandırılmıştır. Ve **الـمُرْجِئةُ**: Müslümanlardan bir sınıftır; derler ki: iman, amelsiz sözdür; sanki sözü öne aldılar ve ameli **أَرْجَؤُوا** ettiler, yani onu geciktirdiler; çünkü onlar, namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar imanlarının onları kurtaracağını görürler. Ve onlar, İslâm fırkalarından bir fırkadır; inanırlar ki imanla birlikte bir masiyet zarar vermez; tıpkı küfürle birlikte bir taatin fayda vermemesi gibi.
3. **أَرْجَأَتِ** deve: doğumu yaklaştı; hemzelenir ve hemzelenmez.
4. **أَرْجَأَتِ** hamile (dişi): yavrusunu çıkarmaya yaklaştığında; o, **مُرْجِئٌ** ve **مُرْجِئةٌ**’dir.
5. Ava çıktık da **فأَرْجأْنا**; **كأَرْجَيْنا**: yani hiçbir şey vurmadık.

Lisânü’l-‘Arab
● - **رجأ**: **أَرْجَأَ** işi: onu geciktirdi; hemzeyi terk etmek bir lehçedir. İbnü’s-Sikkît: **أَرْجَأْت** işi ve **أَرْجَيْتُه**: onu geciktirdiğim zaman. Ve şöyle okunmuştur: **أَرْجِهْ** ve **أَرْجِئْهُ**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **تُرْجِئُ** onlardan dilediğini ve **تُؤْوِي** yanına dilediğini. Zecâc dedi ki: Bu, Yüce Allah’ın Nebîsi Muhammed’i (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) kendisiyle tahsis ettiği şeylerdendir; böylece ona, eşlerinden dilediğini geciktirmesi vardı; bu, ümmetinden başkası için değildir. Ve ona, geciktirdiğini döşeğine geri döndürmesi vardır. Ve **تُرْجي** diye okunmuştur; hemzesiz; hemze daha iyidir. Dedi ki: Ben **تُرجِي**’yi, **تُؤْوِي**’nin yeri sebebiyle **تُرْجِئُ**’den hafifletilmiş görürüm. Ve şöyle okunmuştur: “Ve başkaları Allah’ın emrine **مُرْجَؤُون**” yani Allah’ın onlar hakkında dilediğini indirmesine kadar Allah’ın emrine geciktirilmişler. Ve Ka‘b b. Mâlik’in tevbesi hadîsinde: Allah’ın Resûlü (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) işimizi **أَرْجَأَ** etti; yani onu geciktirdi. Ve **الإِرْجاءُ**: geciktirme; hemzelidir. Ondan dolayı **الـمُرْجِئةُ** adlandırılmıştır; **الـمُرْجِعةِ** misali. Denir ki: **رَجلٌ مُرْجِئٌ**; **مُرْجِعٍ** misali; ona nisbet: **مُرْجِئِيٌّ**; **مُرْجِعِيٍّ** misali. Bu, hemze yaptığın zamandır; hemze yapmazsan: **رَجلٌ مُرْجٍ** dersin; **مُعْطٍ** misali; ve onlar **الـمُرْجِيَّةُ**’dir, şeddeli olarak; çünkü bazı Araplar **أَرْجَيْتُ** ve **أَخْطَيْت** ve **تَوَضَّيْتُ** der; hemze yapmaz. Ve denildi ki: hemze yapmayanın ona nisbeti **مُرْجِيٌّ**’dir. Ve **الـمُرْجِئةُ**: Müslümanlardan bir sınıftır; derler ki: iman, amelsiz sözdür; sanki sözü öne aldılar ve ameli **أَرْجَؤُوا** ettiler, yani onu geciktirdiler; çünkü onlar, namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar imanlarının onları kurtaracağını görürler. İbn Berrî dedi ki: Cevherî’nin sözü: “Onlar **الـمُرْجِيَّة**’dir, şeddeli olarak”; eğer bununla, **الـمُرْجِيةِ**’ye (yâ’sı hafif) nisbetli olduklarını kastettiyse, doğrudur; eğer bununla bizzat taifenin kendisini kastettiyse, yâ’nın şeddelenmesi caiz değildir; bu ancak bu taifeye nisbet edilende olur. Dedi ki: Aynı şekilde, **الـمُرْجئةِ** ve **الـمُرْجِيةِ**’ye nisbetle “**رجلٌ مُرْجِئِيٌّ** ve **مُرْجِيٌّ**” denmesi gerekir. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadîste **الـمُرْجِئةِ** zikri geldi; onlar, İslâm fırkalarından bir fırkadır; inanırlar ki imanla birlikte bir masiyet zarar vermez; tıpkı küfürle birlikte bir taatin fayda vermemesi gibi. Onlara **مُرْجِئةً** denildi; çünkü Allah, masiyetler üzerine azaplarını **أَرْجَأَ** etti; yani onu onlardan geciktirdi. (Dedim): İbnü’l-Esîr burada “Onlara مرجئة denildi; çünkü onlar Allah’ın masiyetler üzerine azaplarını **أَرْجَأَ** ettiğine inanırlar” deseydi daha iyi olurdu. Ve İbn Abbâs’ın (Allah ikisinden razı olsun) sözü: Görmüyor musun ki onlar altını altınla ve yiyeceği **مُرْجًى** olarak, yani vadeli, geciktirilmiş olarak alıp satarlar; hemzelenir ve hemzelenmez; bunu mu‘tel bahsinde zikrederiz. Ve **أَرْجَأَتِ** deve: doğumu yaklaştı; hemzelenir ve hemzelenmez. Ebû Amr dedi ki: o hemzelidir. Ve Zü’r-Rumme’nin, bir yumurtayı vasfederken söylediği şu beyiti okudu:
**نَتُوجٍ، ولم تُقْرِفْ لِما يُمْتنَى له،** * **إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ، وحَيَّ سَلِيلُها**
Ve “**إِذا نُتِجَتْ**” diye de rivayet edilir. Ebû Amr: **أَرْجَأَتِ** hamile (dişi): yavrusunu çıkarmaya yaklaştığında; o, **مُرْجِئٌ** ve **مُرْجِئةٌ**’dir. Ve ava çıktık da **فأَرْجأْنا**; **كأَرْجَيْنا**: yani hiçbir şey vurmadık.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**رجي**) **الراء** ve **الجيم** ve mu‘tel harf: iki ayrı asıldır; ikisinden biri ümide, diğeri şeyin yanına delâlet eder.
Birincisi **الرَّجاءُ**’dır; o, ümittir. Denir ki: **رجَوت** işi, **أرجُوه**; **رجاءً**. Sonra bunda genişletilir; bazen korku, **الرَّجاء** ile ifade edilir. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Size ne oluyor ki Allah için bir vakar **لاَ تَرْجُونَ**”﴾ [**نوح** 13]; yani O’nun azametinden korkmuyorsunuz. Ve bir topluluk “**ما أرجو**” der; yani “aldırmıyorum”. Ve âyeti bunun üzerine tefsir ettiler; ve söyleyenin sözünü zikrettiler:
**إذا لَسَعَته النحلُ لم يَرْجُ لَسْعَها** *** **وخالَفَها في بيت نُوبٍ عَوَامِلِ**([21])
Dediler ki: mânası, aldırmadı. Ve kısrağa, doğumu yaklaştığında: “**قد أرْجَتْ تُرْجِي إرجاءً**” denir.
İkincisine gelince: **الرَّجَا**; maksûr: kuyunun yanı; her yan, **رَجاً**dır. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Ve melek onun **أَرْجَائِهَا**’sı üzerindedir”﴾ [**الحاقة** 17]. Tesniyesi **الرَّجَوَانِ**’dır. Dedi ki:
**فلا يُرْمَى بيَ الرَّجَوَانِ إنِّي** *** **أقَلُّ الناس مَن يُغني غَنائِي**([22])
Hemzeli olana gelince: o, geciktirmeye delâlet eder. Denir ki: **أرجأْتُ** şeyi: onu geciktirdim. Yüce Allah dedi ki: ﴿“**تُرْجِي** onlardan dilediğini”﴾ [**الأحزاب** 51]; ve ondan dolayı **المُرْجئة** adlandırıldı.
Şeybânî dedi ki: **أَرْجَأَتْ**([23]).

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**أرْجَأَ** işi: onu geciktirdi; ve deve: doğumu yaklaştı; ve avcı: hiçbir şey vurmadı; hemzeyi terk etmek, hepsinde bir lehçedir.
“Ve başkaları Allah’ın emrine **مُرْجَؤُونَ**”: Allah’ın onlar hakkında dilediğini indirmesine kadar geciktirilmişler; ve ondan dolayı **المُرْجِئَةُ** adlandırıldı. Hemze yapmazsan, **فَرَجُلٌ مُرْجِيٌّ**; şeddeli olarak. Hemze yaparsan, **فَرَجُلٌ مُرْجِئ**; **كَمُرْجِعٍ**; **لا مُرْجٍ**; **كَمُعْطٍ**. Ve Cevherî yanıldı. Ve onlar, hemze ile **المُرْجِئَةُ**’dir; ve yâ ile **المُرْجِيَةُ**’dir; yâ’sı hafif, şeddeli değil. Ve Cevherî yanıldı.

Tâcü’l-‘Arûs:
ر ج أ
**أَرْجَأَ** işi: onu geciktirdi. Ve Mâlik b. (Ka‘b) tevbesi hadîsinde: Allah’ın Resûlü (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) işimizi **أَرْجَأَ** etti; yani onu geciktirdi. Ve **الإرجاءُ**: geciktirme. Ve **أَرْجَأَت** deve: doğumu yaklaştı; geçişli olur; hemzelenir ve hemzelenmez. Aynı şekilde **أَرْجَأَت** hamile: yavrusunun çıkmasına yaklaştığında; o, **مُرْجِئٌ** ve **مُرْجِئَةٌ**’dir. Ve **أَرْجَأَ** avcı: hiçbir şey vurmadı. Denir ki: Ava çıktık da **فأَرْجَأْنا**; **كأَرْجَيْنا**: yani hiçbir şey vurmadık. Ve hemzeyi terk etmek hepsinde bir lehçedir. Ebû Amr dedi ki: **أَرْجَأَت** deve hemzelidir. Ve Zü’r-Rumme’nin, bir yumurtayı vasfederken söylediği şu beyiti okudu:
**وبَيْضاءَ لا تَنْحاشُ مِنَّا وأُمُّها ... إِذا ما رَأَتْنا زالَ مِنَّا زَوِيلُها**
**نَتوجٍ ولم تُقْرِفْ لمَا يُمْتَنَى له ... إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ وحَيَّ سَليلُها**
Ve “**إِذا نُتِجَتْ**” diye rivayet edilir; ve bu, sahih rivayettir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **أَرْجَأْتُ** işi ve **أَرْجَيْتُه**: onu geciktirdiğim zaman. Ve şöyle okunmuştur: **أَرْجِهْ** ve **أَرْجِئْه**. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**تُرْجِئُ** onlardan dilediğini ve **تُؤْوِي** yanına dilediğini”. Zecâc dedi ki: Bu, Yüce Allah’ın Nebîsi’ni (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) kendisiyle tahsis ettiği şeylerdendir; böylece ona, eşlerinden dilediğini geciktirmesi vardı; bu, ümmetinden başkası için değildir; ve ona, geciktirdiğini döşeğine geri döndürmesi vardır. Ve “**تُرْجِي**” diye okunmuştur; hemzesiz; hemze daha iyidir. Dedi ki: Ben “**تُرْجى**”yı, **تُؤْوِي**’nin yeri sebebiyle **تُرْجِئُ**’den hafifletilmiş görürüm. Medineliler ve Kûfeliler ve ‘Ayyâş dışında olanlar, Yüce Allah’ın “Ve başkaları Allah’ın emrine **مُرْجَؤُونَ**” sözünü okudu; yani geciktirilmişler. İbn Kuteybe artırdı: yani O’nun emri üzerine: “Allah’ın onlar hakkında dilediğini indirmesine kadar”. Ve “Ve başkaları **مُرْجَوْنَ**” diye okunmuştur; **الجيم**’in fethi ve **الواو**’nun sükûnu ile. Ve ondan: yani geciktirme mânasındaki **الإرجاء**’dan, bilinen taife olan **المُرْجِئَةُ** adlandırıldı. Bu, hemze yaptığın zamandır: **فرجلٌ مُرْجِئيٌّ**; **مُرْجِعِيٍّ** misali. Hemze yapmazsan, Araplardan “**أَرْجَيْتُ** ve **أَخْطَيْتُ** ve **تَوَضَّيْتُ**” diyenin lehçesi üzere: **فرجلٌ مُرْجِيٌّ**; şeddeli olarak; bu, bazılarının sözüdür; birincisi daha sahih olup çoğu lugatçı ona gitmiştir ve onunla başlamışlardır. Şeyhimizin şeddeli oluşu inkârı sağlam bir yüze sahip değildir. Hemze yaparsan: **فرجلٌ مُرْجِئٌ**; **كمُرْجِعٍ**; **لا مُرْجٍ**; **كمُعْطٍ**. Ve ona nisbet: **المُرْجِئِيُّ**; **كمُرْجِعِيٍّ**. Ve Cevherî yanıldı; yani “hemze yapmazsan **رجلٌ مُرْجٍ** dersin; **كمُعْطٍ**” sözünde. Ve senin için gizli değildir ki Cevherî bunu ancak hemzesiz lehçede söylemiştir; bu yüzden yanılma olmaz; çünkü çoğu lugatçının sözü ve ana kaynaklarda bulunan ve müellifin gittiği şey, zayıf bir sözdür; ya müellifin yanında bulunan Sıhâh nüshasında tashîf vardır yahut tahrîf. Ve onlar, taife olarak hemze ile **المُرْجِئَةُ**’dir; ve yâ ile **المُرْجِيَةُ**’dir; yâ’sı hafif, şeddeli değil. Cevherî dedi ki: Hemze yapmazsan **رجلٌ مُرُجٍ** dersin; **كمُعْطٍ**; ve onlar **المُرْجِيَّةُ**’dir, şeddeli olarak. Ve Cevherî bunda yanıldı. İbn Berrî, Sıhâh haşiyelerinde dedi ki: Cevherî’nin “**المُرْجِيَّة**” şeddeli sözü; eğer bununla, yâ’sı hafif olan **المُرْجِيَة**’ye nisbetlileri kastettiyse doğrudur; eğer bununla bizzat taifenin kendisini kastettiyse, yâ’nın şeddelenmesi caiz değildir; bu ancak bu taifeye nisbet edilende olur. Dedi ki: Aynı şekilde, **المُرْجِئَة** ve **المُرْجِيَة**’ye nisbetle “**رجلٌ مُرْجِئيٌّ** ve **مُرْجِيّ**” denmesi gerekir. Dedim ki: Bu söz, Ebû Nasr el-Cevherî’nin yüzünden vehim örtüsünü kaldıracak doğru bir teemmüle muhtaçtır; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. Ve **المُرْجِئة**: Müslümanlardan bir taifedir; derler ki: iman, amelsiz sözdür; sanki öne aldılar ve ameli **أَرْجَئوا** ettiler; yani onu geciktirdiler; çünkü onlar, namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar imanlarının onları kurtaracağını görürler. Ve İbn Abbâs dedi ki: Görmüyor musun ki onlar altını altınla ve yiyeceği **مُرْجاً** olarak, yani vadeli, geciktirilmiş olarak alıp satarlar. Ve **أَحكام الأَساس**’ta şöyle dersin: Yaşa; **الرَّجاء** ile aldanma; ve **الإِرْجاءِ** mezhebi seni aldatmasın. Ve terkîb, geciktirmeye delâlet eder.
