# رجأ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: رجء

رجء
رَجَأَ - يَرْجَأُ - رَجَأ - رَجَا - أَرْجَاء - أَرجَا - يُرْجي، أَرْجَأَ- يُرْجِئُ - مُرْجَأ - مُرْجَوْن
رَجأَ - يَرْجَأُ + الكائن أو الأمر: يتنحى جانباً ويتأخر ويفسح المجال ليتقدم غيره
رَجَا: أصلها " رَجَأ " على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول  من " رَجَأَ - يَرْجَأُ ": اسم مكان: المكان البعيد الجانبي الذي تؤخر وتوضع فيه الأشياء للنظر فيها بعد غيرها: كناية عن الأماكن البعيدة الجانبية عن مركز الاهتمام
أَرْجَاء: جمع " رَجَا أو  رَجأ "
أَرْجَا - يُرْجِي: أصلها" أرْجَأ َ- يُرْجِئُ ": على وزن " أفـْعـَلَ" من " رَجَأَ - يَرْجَأُ ": يجعله " يَرْجَأُ ": ينحيه ويبعده جانبا ًويؤخره ليقدم غيره: يبعد الأمر أو أو الشيء نحو الجانب البعيد، وذلك في الترتيب من حيث الأهمية للعمل أو النظر، فيعتبره أقل أهمية من آخر، والذي يعتبر له الأولوية قبله فيقدمه عليه
مُرْجَأ: اسم مفعول صفة مشبهة لفعل " أَرْجَأَ- يُرْجِئُ ": من يوضع بعيداً أو جانباً للنظر بأمره فيما بعد
مُرْجَوْن: أصلها " مُرْجَؤون":  جمع " مُرْحأ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "توجيه وضع الأشياء، وذلك على طرف وجانب وحافة الشيء ضد وسطه " وهي:
رَجَأَ - يَرْجَأُ، طَرَفَ - يَطْرِفُ، حَرَفَ - يَحْرِفُ، حَدَّ - يَحُدُّ، حَفَّ - يَحُفُّ، جَنَبَ - يَجْنُبُ
يفرق لفظاً:
رَجَا - يَرْجُوْ + كائن + شيئاً: ضد " أرْجَأَ- يُرْجِئُ ": يقدم فعلاً يأمل ويتمنى ويرجو تحقيقه ونفعه على آخر
رَجأَ - يَرْجَأُ + الكائن أو الأمر: يتنحى جانياً ويتأخر ويفسح المجال ليتقدم غيره

أرجا - يرجي
 	﴿قالوا أرجه وأخاه وأرسل في المدائن حاشرين(111)﴾ الأعراف ﴿قالوا أرجه وأخاه وابعث في المدائن حاشرين (36)﴾ الشعراء
 	﴿ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء ومن ابتغيت ممن عزلت فلا جناح عليك ذلك أدنى أن تقر أعينهن ولا يحزن ويرضون بما آتيتهن كلهن والله يعلم ما في قلوبكم وكان الله عليما حليما(51)﴾ الأحزاب
مُرْجَأ - مُرْجَوْن
 ﴿وآخرون مرجون لأمر الله إما يعذبهم وإما يتوب عليهم والله عليم حكيم(106)﴾ التوبة
أرجائها
 ﴿والملك على أرجائها ويحمل عرش ربك فوقهم يومئذ ثمانية(17)﴾ الحاقة
مختار الصحاح
● [رجأ] ر ج أ: أرْجَأَهُ أخّره وقوله تعالى ﴿وآخرون مُرجئون لأمر الله﴾ أي مُؤخرون حتى يُنزل فيهم ما يريد ومنه المُرْجِئَةُ كالمُرجعة ويقال أيضا المُرْجِيَّةُ بالتشديد لأن بعض العرب يقول أرْجَيْتُ وأخطيت وتوضيت فلا يهمز
الراغب
رجا
- رجا البئر والسماء وغيرهما: جانبها، والجمع أرجاء، قال تعالى: }والملك على أرجائها﴿[الحاقة/17]، والرجاء ظن يقتضي حصول ما فيه مسرة، وقوله تعالى:﴾ما لكم لا ترجون لله وقارا{ [نوح/13]، قيل: ما لكم لا تخافون (انظر: مجاز القرآن 2/271)، وأنشد:
- 182 - إذا لسعته النحل لم يرج لسعها *** وحالفها في بيت نوب عوامل
(البيت لأبي ذؤيب الهذليين 1/143؛ ومجاز القرآن 1/275؛ وتفسير القرطبي 8/311؛ وتفسير الطبري 11/56)
ووجه ذلك أن الرجاء والخوف يتلازمان، قال تعالى: }وترجون من الله ما لا يرجون﴿[النساء/104]،﴾وآخرون مرجون لأمر الله{ [التوبة/106]، وأرجت الناقة: دنا نتاجها، وحقيقته: جعلت لصاحبها رجاء في نفسها بقرب نتاجها. والأرجوان: لون أحمر يفرح تفريح الرجاء.
ملخص اللسان
1.     أَرْجَأَ الأَمرَ: أَخَّرَه، وتركُ الهَمْز لغة. وقُرئَ: أَرْجِهْ وأَرْجِئْهُ.
2.  والإِرْجاءُ: التأْخير، مهموز. ومنه سميت الـمُرْجِئةُ.والـمُرْجِئةُ: صِنْفٌ من المسلمين يقولون: الإِيمانُ قَوْلٌ بلا عَمَل،  كأَنهم قدّمُوا القَوْلَ وأَرْجَؤُوا العمل أَي أَخَّروه، لأَنهم يرون  أَنهم لو لم يُصلُّوا ولم يَصُومُوا لنَجَّاهم إِيمانهم.  وهم فِرْقةٌ من فِرَقِ الإِسلام يَعْتقدون أَنه لا يَضُرُّ مع الإِيمان مَعْصِية، كما أَنه لا ينفع مع الكفر طاعة.
3.     وأَرْجَأَتِ الناقةُ: دنا نِتاجُها، يهمز ولا يهمز.
4.     أَرْجَأَتِ الحامِلُ إِذا دَنَتْ أَن تُخْرِجَ ولَدَها، فهي  مُرْجِئٌ ومُرْجِئةٌ.
5.     وخرجنا إِلى الصيد فأَرْجأْنا كأَرْجَيْنا أَي لم نُصِبْ شيئاً.
لسان العرب
● - رجأ: أَرْجَأَ الأَمرَ: أَخَّرَه، وتركُ الهَمْز لغة. ابن السكيت:  أَرْجَأْت الأَمْرَ وأَرْجَيْتُه إِذا أَخَّرْتَه. وقُرئَ: أَرْجِهْ وأَرْجِئْهُ. وقوله تعالى: تُرْجِئُ مَنْ تَشاءُ منهنّ وتُؤْوِي إِلَيْكَ مَن تَشاءُ. قال  \<ص:84>  الزجاج: هذا مـما خَصَّ اللّه تعالى به نَبِيَّه محمداً صلى اللّه عليه وسلم، فكان له أَن يُؤَخِّرَ مَنْ يَشاءُ مِن نِسائه، وليس ذلك  لغيره من أُمته، وله أَن يَرُدَّ مَنْ أَخَّر إِلى فِراشِه. وقُرئَ تُرْجي،  بغير همز، والهَمزُ أَجْودُ. قال: وأُرَى تُرجِي، مخففاً من تُرْجِئُ  لِمَكان تُؤْوِي. وقُرئَ: وآخَرُون مُرْجَؤُون لأَمْرِ اللّه أَي مُؤَخَّرون لأَمر اللّه حتى يُنْزِلَ اللّهُ فيهم ما يُرِيد. وفي حديث تَوْبةِ كَعْب بن مالك: وأَرْجَأَ رسولُ اللّهِ، صلى اللّه عليه وسلم، أَمْرَنا أَي أَخَّرَه.  والإِرْجاءُ: التأْخير، مهموز. ومنه سميت الـمُرْجِئةُ مثال الـمُرْجِعةِ.  يقال: رَجلٌ مُرْجِئٌ مثال مُرْجِعٍ، والنسبة إِليه مُرْجِئِيٌّ مثال  مُرْجِعِيٍّ. هذا إِذا همزت، فإِذا لم تهمز قلت: رَجلٌ مُرْجٍ مثال مُعْطٍ، وهم الـمُرْجِيَّةُ، بالتشديد، لأَن بعض العرب يقول: أَرْجَيْتُ وأَخْطَيْت وتَوَضَّيْتُ، فلا يَهْمِز. وقيل: مَن لم يَهمز فالنسبة إِليه مُرْجِيٌّ.  والـمُرْجِئةُ: صِنْفٌ من المسلمين يقولون: الإِيمانُ قَوْلٌ بلا عَمَل،  كأَنهم قدّمُوا القَوْلَ وأَرْجَؤُوا العمل أَي أَخَّروه، لأَنهم يرون  أَنهم لو لم يُصلُّوا ولم يَصُومُوا لنَجَّاهم إِيمانهم.  قال ابن بري قول الجوهري: هُمُ الـمُرْجِيَّة، بالتشديد، إِن أَراد به  أَنهم منسوبون إِلى الـمُرْجِيةِ، بتخفيف الياء، فهو صحيح، وإِن أَراد به الطائفة نفسها، فلا يجوز فيه تشديد الياء إِنما يكون ذلك في المنسوب إِلى هذه الطائفة. قال: وكذلك ينبغي أَن يقال: رجلٌ مُرْجِئِيٌّ ومُرْجِيٌّ في النسب إِلى الـمُرْجئةِ والـمُرْجِيةِ. قال ابن الأَثير: ورد في الحديث ذكر الـمُرْجِئةِ، وهم فِرْقةٌ من فِرَقِ الإِسلام يَعْتقدون أَنه لا يَضُرُّ مع الإِيمان مَعْصِية، كما أَنه لا ينفع مع الكفر طاعة. سموا مُرْجِئةً لأَنّ اللّهَ أَرْجَأَ تعذيبَهم على المعاصي أَي أَخَّرَه عنهم. (قلت): ولو قال ابن الأَثير هنا: سموا مرجئة لأَنهم يعتقدون أَن اللّه أَرْجَأَ تعذيبهم على المعاصي كان أَجود.  وقول ابن عباس رضي اللّه عنهما: أَلا ترى أَنهم يَتَبايعون الذهبَ بالذهب والطعامَ مُرْجًى أَي مؤَجَّلاً مُؤَخراً، يهمز ولا يهمز، نذكره في المعتل.  وأَرْجَأَتِ الناقةُ: دنا نِتاجُها، يهمز ولا يهمز. وقال أَبو عمرو: هو مهموز، وأَنشد لذي الرُّمَّة يصِفُ بيضة:  نَتُوجٍ، ولم تُقْرِفْ لِما يُمْتنَى له، *  إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ، وحَيَّ سَلِيلُها  ويروى إِذا نُتِجَتْ.  أَبو عمرو: أَرْجَأَتِ الحامِلُ إِذا دَنَتْ أَن تُخْرِجَ ولَدَها، فهي  مُرْجِئٌ ومُرْجِئةٌ.  وخرجنا إِلى الصيد فأَرْجأْنا كأَرْجَيْنا أَي لم نُصِبْ شيئاً.
مقاييس اللغة:
(رجي)  الراء والجيم والحرف المعتلّ أصلان متباينان، يدلُّ أحدُهما على الأمَل، والآخَر على ناحية الشيء.
فالأول الرَّجاءُ، وهو الأمل. يقال رجَوت الأمْرَ أرجُوه رجاءً. ثم يُتَّسع في ذلك، فربما عُبِّر عن الخوف بالرَّجاء. قال الله تعالى: ﴿مَالَكُمْ لاَ تَرْجُونَ ِللهِ وَقَاراً﴾ [نوح 13]، أي لا تخافون لـه عَظَمَةً. وناسٌ يقولون: ما أرجو، أي ما أبالي. وفسَّروا الآية على هذا، وذكروا قول القائل:
إذا لَسَعَته النحلُ لم يَرْجُ لَسْعَها *** وخالَفَها في بيت نُوبٍ عَوَامِلِ([21])
قالوا: معناه لم يكترِثْ. ويقال للفرَس إذا دنا نِتاجها: قد أرْجَتْ تُرْجِي إرجاءً.
وأمَّا الآخَر فالرَّجَا، مقصور: النَّاحية من البئر؛ وكل ناحيةٍ رَجاً. قال الله جلّ جلاله: ﴿وَالمَلَكُ عَلى أَرْجَائِهَا﴾ [الحاقة 17]. والتثنيةُ الرَّجَوَانِ. قال:
فلا يُرْمَى بيَ الرَّجَوَانِ إنِّي *** أقَلُّ الناس مَن يُغني غَنائِي([22])
وأما المهموز فإِنّه يدلُّ على التأخير. يقال أرجأْتُ الشيءَ: أخّرته. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ﴾ [الأحزاب 51]؛ ومنه سمِّيت المُرْجئة.
قال الشيبانيّ: أَرْجَأَتْ([23]).
القاموس المحيط:
أرْجَأَ الأَمْرَ أخَّرَهُ، والنَّاقَةُ دَنَا نَتاجُها، والصَّائِدُ لم يُصِبْ شَيْئاً، وتَرْكُ الهَمْزِ لُغَةٌ في الكُلِّ.
" وآخَرُونَ مُرْجَؤُونَ لأمْرِ اللَّهِ " : مُؤَخّرُونَ حتى يُنْزِلَ اللَّهُ فيهم ما يُرِيدُ، ومنه سُمِّيَتِ: المُرْجِئَةُ، وإذا لم تَهْمِزْ فَرَجُلٌ مُرْجِيٌّ، بالتشديدِ، وإذا هَمَزْتَ، فَرَجُلٌ مُرْجِئ، كَمُرْجِعٍ، لا مُرْجٍ، كَمُعْطٍ، ووهِمَ الجَوْهَرِيُّ، وهُمُ المُرْجِئَةُ بالهَمْزِ، والمُرْجِيَةُ بالياءِ مُخَفَّفّةً لا مُشَدَّدَةً، ووهِمَ الجَوْهَرِيُّ.
تاج العروس:
ر ج أ
أَرْجَأَ الأَمرَ : أَخَّرَهُ وفي حديث تَوْبَةِ بن مالكٍ : وأَرْجَأَ رسولُ الله صلّى الله عليه وسلّم أَمْرَنا أَي أَخَّره والإرجاءُ : التأْخير وأَرْجَأَت الناقَةُ : دَنا نَتاجُها يتعدَّى يُهمز ولا يُهمز وكذا أَرْجَأَت الحامل : إِذا دَنَتْ أَن يخرُجَ ولدُها فهي مُرْجِئٌ ومُرْجِئَةٌ وأَرْجَأَ الصَّائدُ : لم يُصب شيئاً يقال : خرجْنا إلى الصَّيْدِ فأَرْجَأْنا كأَرْجَيْنا أَي لم نُصِب شيئاً وتَرْكُ الهمزِ لغةٌ في الكُلِّ . قال أَبو عمرو : أَرْجَأَت الناقَةُ مهموزٌ وأَنشد لذي الرُّمَّة يصف بيضَةً :
وبَيْضاءَ لا تَنْحاشُ مِنَّا وأُمُّها ... إِذا ما رَأَتْنا زالَ مِنَّا زَوِيلُها
نَتوجٍ ولم تُقْرِفْ لمَا يُمْتَنَى له ... إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ وحَيَّ سَليلُها
ويُروى إِذا نُتِجَتْ وهذه هي الرواية الصحيحة وقال ابن السكِّيت : أَرْجَأْتُ الأَمرَ وأَرْجَيْتُه إِذا أخَّرته وقُرِئَ : أَرْجِهْ وأَرْجِئْه . وقوله تعالى " تُرْجِئُ من تَشاءَ مِنْهُنَّ وتُؤْوِي إلَيْكَ من تَشَاءُ " قال الزجاج : هذا ممَّا خصَّ الله تعالى به نبيَّه صلّى الله عليه وسلّم فكان له أَن يُؤَخِّرَ من يشاء من نِسائه وليس ذلك لغيره من أُمَّتِه وله أَن يَرُدَّ من أَخَّر إلى فِراشه وقُرِئَ : تُرْجِي بغير همز والهمز أَجود قال : وأُرَى تُرْجى مُخَفَّفاً من تُرْجِئُ لمكان تُؤْوِي . وقرأَ غير المدنيِّينَ والكُوفيِّينَ وعيَّاش قوله تعالى " وآخَرُونَ مُرْجَؤُونَ لأَمر الله " أَي مؤَخَّرونَ زاد ابن قُتيبة : أَي على أَمرِه " حتَّى يُنْزِلَ اللهُ فيهم ما يُريدُ " وقُرِئ " وآخَرونَ مُرْجَوْنَ " بفتح الجيم وسكون الواو ومنه أَي من الإرجاء بمعنى التأخير سمِّيت المُرْجِئَةُ الطائفةُ المعروفةُ هذا إِذا همزت فرجلٌ مُرْجِئيٌّ مثال مُرْجِعِيّ وإذا لم تهمِز على لغة من يقول من العرب أَرْجَيْتُ وأَخْطَيْتُ وتَوَضَّيْتُ فرجلٌ مُرْجِيٌّ بالتشديد وهو قول بعضهم والأَوَّل أَصحُّ وذهب إليه أَكثرُ اللغويِّين وبَدَءوا به وإنكارُ شيخنا التشديد لبس بوجه سديد وإذا همزت فرجلٌ مُرْجِئٌ كمُرْجِعٍ لا مُرْجٍ كمُعْطٍ والنسبة إليه المُرْجِئِيُّ كمُرْجِعِيٍّ ووَهِمَ الجوهريّ أَي في قوله إِذا لم تهمز قلت رجلٌ مُرْجٍ كمُعْطٍ وأَنت لا يخفاك أنَّ الجوهريّ لم يقُل ذلك إِلاَّ في لغة عدم الهمز فلا يكون وهماً لأنَّ قول أَكثر اللغويِّين وهو الموجود في الأُمَّهات وما ذهب إليه المؤلِّف هو قولٌ مرجوح فإمَّا أنه تصحيفٌ في نسخة الصحاح التي كانت عند المؤلف أَو تحريف . وهم أَي الطائفة المُرْجِئَةُ بالهمز والمُرْجِيَةُ بالياء مُخفَّفة لا مشدَّدةً وقال الجوهريّ : وإذا لم تهمز قلت رجلٌ مُرُجٍ كمُعْطٍ وهم المُرْجِيَّةُ بالتشديد ووَهِمَ في ذلك الجوهريّ قال ابن بَرِّي في حواشي الصحاح قول الجوهريّ المُرْجِيَّة بالتشديد إن أَراد به منسوبون إلى المُرْجِيَة بتخفيف الياء فهو صحيح وإن أَراد به الطائفة نفسها فلا يجوزُ فيه تشديدُ الياء إِنَّما يكون ذلك في المنسوب إلى هذه الطائفة قال : وكذلك ينبغي أن يُقال رجلٌ مُرْجِئيٌّ ومُرْجِيّ في النسب إلى المُرْجِئَة والمُرْجِيَةِ . قلت : وهذا الكلام يحتاج إلى تأَمُّل صادقٍ يكشِف قِناعَ الوهمِ عن وجه أَبِي نصرٍ الجوهريّ . رحمه الله تعالى . والمُرْجِئة طائفةٌ من المسلمين يقولون : الإيمانُ قولٌ بلا عمل . كأَنَّهم قدَّموا وأَرْجَئوا العمل أَي أَخَّروه لأَنَّهم يرَوْنَ أَنَّهم لو لم يُصَلُّوا ولم يَصوموا لنجَّاهم إيمانهم . ويقوا ابن عبَّاس : ألا ترى أَنَّهم يُبايِعونَ الذَّهب بالذَّهب . والطعام مُرْجاً أَي مُؤَجَّلاً مُؤَخَّراً وفي أَحكام الأَساس تقول : عِشْ ولا تَغْتَرَّ بالرَّجاء ولا يُغَرِّرْ بك مذهبُ الإِرْجاءِ . والتركيب يدلُّ على التأْخير

### Türkçe

رجء
**رَجَأَ** - **يَرْجَأُ** - **رَجَأ** - **رَجَا** - **أَرْجَاء** - **أَرْجَا** - **يُرْجي**، **أَرْجَأَ**- **يُرْجِئُ** - **مُرْجَأ** - **مُرْجَوْن**

**رَجأَ - يَرْجَأُ** + varlık veya iş: yana çekilir ve geri kalır ve başkasının ilerlemesi için alan açar

**رَجَا**: aslı “ **رَجَأ** ”dır, “ **فـَعـَل** ” vezni üzerinedir: “ **رَجَأَ - يَرْجَأُ** ”dan, mef‘ûl mânasında fiil ismi: mekân ismi: eşyaların, başkalarından sonra kendilerine bakılması için geciktirilip konulduğu uzak yan mekân: ilgi merkezinden uzak yan mekânlara dair kinaye

**أَرْجَاء**: “ **رَجَا** veya **رَجأ** ”nın çoğulu

**أَرْجَا - يُرْجِي**: aslı “ **أَرْجَأ َ- يُرْجِئُ** ”dür: “ **أفـْعـَلَ** ” vezni üzerinedir; “ **رَجَأَ - يَرْجَأُ** ”dan: onu “ **يَرْجَأُ** ” kılar: onu yana çeker ve yana uzaklaştırır ve başkasını öne almak için onu geciktirir: işi veya şeyi uzak yana doğru uzaklaştırır; bu da, iş veya bakış bakımından önem açısından sıralamada olur; böylece onu bir başkasından daha az önemli sayar; kendisine öncelik verilen ise onun önünde sayılır da onu onun üzerine takdim eder

**مُرْجَأ**: “ **أَرْجَأَ- يُرْجِئُ** ” fiilinin ism-i mef‘ûlü; fiile benzer sıfat: işi hakkında daha sonra bakılmak üzere uzak veya yana konulan kimse

**مُرْجَوْن**: aslı “ **مُرْجَؤون** ”dur: “ **مُرْحأ** ”nın çoğulu

Ve lafız, “eşyanın konuluşunu yönlendirme; bu da şeyin ortasına karşı onun ucu, yanı ve kenarı üzerinde (olması)” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**رَجَأَ - يَرْجَأُ**، **طَرَفَ - يَطْرِفُ**، **حَرَفَ - يَحْرِفُ**، **حَدَّ - يَحُدُّ**، **حَفَّ - يَحُفُّ**، **جَنَبَ - يَجْنُبُ**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**رَجَا - يَرْجُوْ** + varlık + bir şeyi: “ **أرْجَأَ- يُرْجِئُ** ”nın zıddı: fiilen, gerçekleşmesini ve faydasını umduğu, temenni ettiği ve dilediği bir şeyi bir başkasına takdim eder

**رَجأَ - يَرْجَأُ** + varlık veya iş: yana çekilir ve geri kalır ve başkasının ilerlemesi için alan açar

**أرجا - يرجي**
﴿“Onlar dediler ki: Onu ve kardeşini ertele ve şehirlerde toplayıcılar gönder(111)”﴾ **الأعراف**
﴿“Onlar dediler ki: Onu ve kardeşini ertele ve şehirlerde toplayıcılar gönder (36)”﴾ **الشعراء**

﴿“Onlardan dilediğini ertelersin ve dilediğini yanına alırsın; ayırdıklarından dilediğini istersen, sana bir günah yoktur; bu, onların gözlerinin sevinmesi, üzülmemeleri ve hepsinin kendilerine verdiğin şeye razı olmaları için daha yakındır; Allah kalplerinizde olanı bilir; Allah bilendir, halîmdir(51)”﴾ **الأحزاب**

**مُرْجَأ - مُرْجَوْن**
﴿“Ve başkaları Allah’ın emrine ertelenmişlerdir; ya onlara azap eder ya da onlara tevbe eder; Allah bilendir, hakîmdir(106)”﴾ **التوبة**

**أرجائها**
﴿“Ve melek onun **أرجائها**’sı üzerindedir; o gün Rabbinin arşını onların üstünde sekiz (melek) taşır(17)”﴾ **الحاقة**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**رجأ**] ر ج أ: **أرْجَأَهُ**: onu geciktirdi; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Ve başkaları Allah’ın emrine **مُرجئون**”﴾ yani, O’nun hakkında dilediğini indirmesine kadar geciktirilmişler. Ve ondan **المُرْجِئَةُ** (vardır), **المُرجعة** gibi. Ve ayrıca **المُرْجِيَّةُ** da denir, şeddeli olarak; çünkü bazı Araplar **أرْجَيْتُ** ve **أخطيت** ve **توضيت** der; bu yüzden hemze yapmaz.

er-Râgıb
**رجا**
- **رجا** kuyu ve gök ve başkaları: onun yanı; çoğulu **أرجاء**; Yüce Allah dedi ki: }“Ve melek onun **أرجائها**’sı üzerindedir”﴿[**الحاقة**/17]. Ve **الرجاء**: içinde sevinç bulunan şeyin elde edileceğini gerektiren zandır. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾“Size ne oluyor ki Allah için bir vakar **لا ترجون**”{ [**نوح**/13]; denildi ki: “Size ne oluyor ki korkmuyorsunuz” (bak: Mecâzü’l-Kur’ân 2/271). Ve şu beyit okunmuştur:
- 182 -
Eğer arı onu sokarsa, onun sokmasını **لم يرج** *** ve onunla, işleyen nöbetlerin evinde antlaşır

(Beyit Ebû Züeyb el-Hüzelîler’indir 1/143; Mecâzü’l-Kur’ân 1/275; Tefsîr el-Kurtubî 8/311; Tefsîr et-Taberî 11/56)

Ve bunun yönü şudur ki **الرجاء** ve korku birbirine bitişiktir. Yüce Allah dedi ki: }“Ve Allah’tan onların ummadığını umarsınız”﴿[**النساء**/104],﴾“Ve başkaları Allah’ın emrine ertelenmişlerdir”{ [**التوبة**/106]. Ve **أرجت** deve: doğumu yaklaştı. Ve hakikati: doğumunun yakınlığı sebebiyle sahibine kendi nefsinde bir **رجاء** kılmıştır. Ve **الأرجوان**: **الرجاء**’ın ferahlatması gibi ferahlatan kırmızı bir renktir.

Lisân özeti
1. **أَرْجَأَ** işi: onu geciktirdi; hemzeyi terk etmek bir lehçedir. Ve şöyle okunmuştur: **أَرْجِهْ** ve **أَرْجِئْهُ**.
2. **الإِرْجاءُ**: geciktirme; hemzelidir. Ondan dolayı **الـمُرْجِئةُ** adlandırılmıştır. Ve **الـمُرْجِئةُ**: Müslümanlardan bir sınıftır; derler ki: iman, amelsiz sözdür; sanki sözü öne aldılar ve ameli **أَرْجَؤُوا** ettiler, yani onu geciktirdiler; çünkü onlar, namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar imanlarının onları kurtaracağını görürler. Ve onlar, İslâm fırkalarından bir fırkadır; inanırlar ki imanla birlikte bir masiyet zarar vermez; tıpkı küfürle birlikte bir taatin fayda vermemesi gibi.
3. **أَرْجَأَتِ** deve: doğumu yaklaştı; hemzelenir ve hemzelenmez.
4. **أَرْجَأَتِ** hamile (dişi): yavrusunu çıkarmaya yaklaştığında; o, **مُرْجِئٌ** ve **مُرْجِئةٌ**’dir.
5. Ava çıktık da **فأَرْجأْنا**; **كأَرْجَيْنا**: yani hiçbir şey vurmadık.

Lisânü’l-‘Arab
● - **رجأ**: **أَرْجَأَ** işi: onu geciktirdi; hemzeyi terk etmek bir lehçedir. İbnü’s-Sikkît: **أَرْجَأْت** işi ve **أَرْجَيْتُه**: onu geciktirdiğim zaman. Ve şöyle okunmuştur: **أَرْجِهْ** ve **أَرْجِئْهُ**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **تُرْجِئُ** onlardan dilediğini ve **تُؤْوِي** yanına dilediğini. Zecâc dedi ki: Bu, Yüce Allah’ın Nebîsi Muhammed’i (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) kendisiyle tahsis ettiği şeylerdendir; böylece ona, eşlerinden dilediğini geciktirmesi vardı; bu, ümmetinden başkası için değildir. Ve ona, geciktirdiğini döşeğine geri döndürmesi vardır. Ve **تُرْجي** diye okunmuştur; hemzesiz; hemze daha iyidir. Dedi ki: Ben **تُرجِي**’yi, **تُؤْوِي**’nin yeri sebebiyle **تُرْجِئُ**’den hafifletilmiş görürüm. Ve şöyle okunmuştur: “Ve başkaları Allah’ın emrine **مُرْجَؤُون**” yani Allah’ın onlar hakkında dilediğini indirmesine kadar Allah’ın emrine geciktirilmişler. Ve Ka‘b b. Mâlik’in tevbesi hadîsinde: Allah’ın Resûlü (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) işimizi **أَرْجَأَ** etti; yani onu geciktirdi. Ve **الإِرْجاءُ**: geciktirme; hemzelidir. Ondan dolayı **الـمُرْجِئةُ** adlandırılmıştır; **الـمُرْجِعةِ** misali. Denir ki: **رَجلٌ مُرْجِئٌ**; **مُرْجِعٍ** misali; ona nisbet: **مُرْجِئِيٌّ**; **مُرْجِعِيٍّ** misali. Bu, hemze yaptığın zamandır; hemze yapmazsan: **رَجلٌ مُرْجٍ** dersin; **مُعْطٍ** misali; ve onlar **الـمُرْجِيَّةُ**’dir, şeddeli olarak; çünkü bazı Araplar **أَرْجَيْتُ** ve **أَخْطَيْت** ve **تَوَضَّيْتُ** der; hemze yapmaz. Ve denildi ki: hemze yapmayanın ona nisbeti **مُرْجِيٌّ**’dir. Ve **الـمُرْجِئةُ**: Müslümanlardan bir sınıftır; derler ki: iman, amelsiz sözdür; sanki sözü öne aldılar ve ameli **أَرْجَؤُوا** ettiler, yani onu geciktirdiler; çünkü onlar, namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar imanlarının onları kurtaracağını görürler. İbn Berrî dedi ki: Cevherî’nin sözü: “Onlar **الـمُرْجِيَّة**’dir, şeddeli olarak”; eğer bununla, **الـمُرْجِيةِ**’ye (yâ’sı hafif) nisbetli olduklarını kastettiyse, doğrudur; eğer bununla bizzat taifenin kendisini kastettiyse, yâ’nın şeddelenmesi caiz değildir; bu ancak bu taifeye nisbet edilende olur. Dedi ki: Aynı şekilde, **الـمُرْجئةِ** ve **الـمُرْجِيةِ**’ye nisbetle “**رجلٌ مُرْجِئِيٌّ** ve **مُرْجِيٌّ**” denmesi gerekir. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadîste **الـمُرْجِئةِ** zikri geldi; onlar, İslâm fırkalarından bir fırkadır; inanırlar ki imanla birlikte bir masiyet zarar vermez; tıpkı küfürle birlikte bir taatin fayda vermemesi gibi. Onlara **مُرْجِئةً** denildi; çünkü Allah, masiyetler üzerine azaplarını **أَرْجَأَ** etti; yani onu onlardan geciktirdi. (Dedim): İbnü’l-Esîr burada “Onlara مرجئة denildi; çünkü onlar Allah’ın masiyetler üzerine azaplarını **أَرْجَأَ** ettiğine inanırlar” deseydi daha iyi olurdu. Ve İbn Abbâs’ın (Allah ikisinden razı olsun) sözü: Görmüyor musun ki onlar altını altınla ve yiyeceği **مُرْجًى** olarak, yani vadeli, geciktirilmiş olarak alıp satarlar; hemzelenir ve hemzelenmez; bunu mu‘tel bahsinde zikrederiz. Ve **أَرْجَأَتِ** deve: doğumu yaklaştı; hemzelenir ve hemzelenmez. Ebû Amr dedi ki: o hemzelidir. Ve Zü’r-Rumme’nin, bir yumurtayı vasfederken söylediği şu beyiti okudu:
**نَتُوجٍ، ولم تُقْرِفْ لِما يُمْتنَى له،** * **إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ، وحَيَّ سَلِيلُها**
Ve “**إِذا نُتِجَتْ**” diye de rivayet edilir. Ebû Amr: **أَرْجَأَتِ** hamile (dişi): yavrusunu çıkarmaya yaklaştığında; o, **مُرْجِئٌ** ve **مُرْجِئةٌ**’dir. Ve ava çıktık da **فأَرْجأْنا**; **كأَرْجَيْنا**: yani hiçbir şey vurmadık.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**رجي**) **الراء** ve **الجيم** ve mu‘tel harf: iki ayrı asıldır; ikisinden biri ümide, diğeri şeyin yanına delâlet eder.
Birincisi **الرَّجاءُ**’dır; o, ümittir. Denir ki: **رجَوت** işi, **أرجُوه**; **رجاءً**. Sonra bunda genişletilir; bazen korku, **الرَّجاء** ile ifade edilir. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Size ne oluyor ki Allah için bir vakar **لاَ تَرْجُونَ**”﴾ [**نوح** 13]; yani O’nun azametinden korkmuyorsunuz. Ve bir topluluk “**ما أرجو**” der; yani “aldırmıyorum”. Ve âyeti bunun üzerine tefsir ettiler; ve söyleyenin sözünü zikrettiler:
**إذا لَسَعَته النحلُ لم يَرْجُ لَسْعَها** *** **وخالَفَها في بيت نُوبٍ عَوَامِلِ**([21])
Dediler ki: mânası, aldırmadı. Ve kısrağa, doğumu yaklaştığında: “**قد أرْجَتْ تُرْجِي إرجاءً**” denir.
İkincisine gelince: **الرَّجَا**; maksûr: kuyunun yanı; her yan, **رَجاً**dır. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Ve melek onun **أَرْجَائِهَا**’sı üzerindedir”﴾ [**الحاقة** 17]. Tesniyesi **الرَّجَوَانِ**’dır. Dedi ki:
**فلا يُرْمَى بيَ الرَّجَوَانِ إنِّي** *** **أقَلُّ الناس مَن يُغني غَنائِي**([22])
Hemzeli olana gelince: o, geciktirmeye delâlet eder. Denir ki: **أرجأْتُ** şeyi: onu geciktirdim. Yüce Allah dedi ki: ﴿“**تُرْجِي** onlardan dilediğini”﴾ [**الأحزاب** 51]; ve ondan dolayı **المُرْجئة** adlandırıldı.
Şeybânî dedi ki: **أَرْجَأَتْ**([23]).

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**أرْجَأَ** işi: onu geciktirdi; ve deve: doğumu yaklaştı; ve avcı: hiçbir şey vurmadı; hemzeyi terk etmek, hepsinde bir lehçedir.
“Ve başkaları Allah’ın emrine **مُرْجَؤُونَ**”: Allah’ın onlar hakkında dilediğini indirmesine kadar geciktirilmişler; ve ondan dolayı **المُرْجِئَةُ** adlandırıldı. Hemze yapmazsan, **فَرَجُلٌ مُرْجِيٌّ**; şeddeli olarak. Hemze yaparsan, **فَرَجُلٌ مُرْجِئ**; **كَمُرْجِعٍ**; **لا مُرْجٍ**; **كَمُعْطٍ**. Ve Cevherî yanıldı. Ve onlar, hemze ile **المُرْجِئَةُ**’dir; ve yâ ile **المُرْجِيَةُ**’dir; yâ’sı hafif, şeddeli değil. Ve Cevherî yanıldı.

Tâcü’l-‘Arûs:
ر ج أ
**أَرْجَأَ** işi: onu geciktirdi. Ve Mâlik b. (Ka‘b) tevbesi hadîsinde: Allah’ın Resûlü (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) işimizi **أَرْجَأَ** etti; yani onu geciktirdi. Ve **الإرجاءُ**: geciktirme. Ve **أَرْجَأَت** deve: doğumu yaklaştı; geçişli olur; hemzelenir ve hemzelenmez. Aynı şekilde **أَرْجَأَت** hamile: yavrusunun çıkmasına yaklaştığında; o, **مُرْجِئٌ** ve **مُرْجِئَةٌ**’dir. Ve **أَرْجَأَ** avcı: hiçbir şey vurmadı. Denir ki: Ava çıktık da **فأَرْجَأْنا**; **كأَرْجَيْنا**: yani hiçbir şey vurmadık. Ve hemzeyi terk etmek hepsinde bir lehçedir. Ebû Amr dedi ki: **أَرْجَأَت** deve hemzelidir. Ve Zü’r-Rumme’nin, bir yumurtayı vasfederken söylediği şu beyiti okudu:
**وبَيْضاءَ لا تَنْحاشُ مِنَّا وأُمُّها ... إِذا ما رَأَتْنا زالَ مِنَّا زَوِيلُها**
**نَتوجٍ ولم تُقْرِفْ لمَا يُمْتَنَى له ... إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ وحَيَّ سَليلُها**
Ve “**إِذا نُتِجَتْ**” diye rivayet edilir; ve bu, sahih rivayettir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **أَرْجَأْتُ** işi ve **أَرْجَيْتُه**: onu geciktirdiğim zaman. Ve şöyle okunmuştur: **أَرْجِهْ** ve **أَرْجِئْه**. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**تُرْجِئُ** onlardan dilediğini ve **تُؤْوِي** yanına dilediğini”. Zecâc dedi ki: Bu, Yüce Allah’ın Nebîsi’ni (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) kendisiyle tahsis ettiği şeylerdendir; böylece ona, eşlerinden dilediğini geciktirmesi vardı; bu, ümmetinden başkası için değildir; ve ona, geciktirdiğini döşeğine geri döndürmesi vardır. Ve “**تُرْجِي**” diye okunmuştur; hemzesiz; hemze daha iyidir. Dedi ki: Ben “**تُرْجى**”yı, **تُؤْوِي**’nin yeri sebebiyle **تُرْجِئُ**’den hafifletilmiş görürüm. Medineliler ve Kûfeliler ve ‘Ayyâş dışında olanlar, Yüce Allah’ın “Ve başkaları Allah’ın emrine **مُرْجَؤُونَ**” sözünü okudu; yani geciktirilmişler. İbn Kuteybe artırdı: yani O’nun emri üzerine: “Allah’ın onlar hakkında dilediğini indirmesine kadar”. Ve “Ve başkaları **مُرْجَوْنَ**” diye okunmuştur; **الجيم**’in fethi ve **الواو**’nun sükûnu ile. Ve ondan: yani geciktirme mânasındaki **الإرجاء**’dan, bilinen taife olan **المُرْجِئَةُ** adlandırıldı. Bu, hemze yaptığın zamandır: **فرجلٌ مُرْجِئيٌّ**; **مُرْجِعِيٍّ** misali. Hemze yapmazsan, Araplardan “**أَرْجَيْتُ** ve **أَخْطَيْتُ** ve **تَوَضَّيْتُ**” diyenin lehçesi üzere: **فرجلٌ مُرْجِيٌّ**; şeddeli olarak; bu, bazılarının sözüdür; birincisi daha sahih olup çoğu lugatçı ona gitmiştir ve onunla başlamışlardır. Şeyhimizin şeddeli oluşu inkârı sağlam bir yüze sahip değildir. Hemze yaparsan: **فرجلٌ مُرْجِئٌ**; **كمُرْجِعٍ**; **لا مُرْجٍ**; **كمُعْطٍ**. Ve ona nisbet: **المُرْجِئِيُّ**; **كمُرْجِعِيٍّ**. Ve Cevherî yanıldı; yani “hemze yapmazsan **رجلٌ مُرْجٍ** dersin; **كمُعْطٍ**” sözünde. Ve senin için gizli değildir ki Cevherî bunu ancak hemzesiz lehçede söylemiştir; bu yüzden yanılma olmaz; çünkü çoğu lugatçının sözü ve ana kaynaklarda bulunan ve müellifin gittiği şey, zayıf bir sözdür; ya müellifin yanında bulunan Sıhâh nüshasında tashîf vardır yahut tahrîf. Ve onlar, taife olarak hemze ile **المُرْجِئَةُ**’dir; ve yâ ile **المُرْجِيَةُ**’dir; yâ’sı hafif, şeddeli değil. Cevherî dedi ki: Hemze yapmazsan **رجلٌ مُرُجٍ** dersin; **كمُعْطٍ**; ve onlar **المُرْجِيَّةُ**’dir, şeddeli olarak. Ve Cevherî bunda yanıldı. İbn Berrî, Sıhâh haşiyelerinde dedi ki: Cevherî’nin “**المُرْجِيَّة**” şeddeli sözü; eğer bununla, yâ’sı hafif olan **المُرْجِيَة**’ye nisbetlileri kastettiyse doğrudur; eğer bununla bizzat taifenin kendisini kastettiyse, yâ’nın şeddelenmesi caiz değildir; bu ancak bu taifeye nisbet edilende olur. Dedi ki: Aynı şekilde, **المُرْجِئَة** ve **المُرْجِيَة**’ye nisbetle “**رجلٌ مُرْجِئيٌّ** ve **مُرْجِيّ**” denmesi gerekir. Dedim ki: Bu söz, Ebû Nasr el-Cevherî’nin yüzünden vehim örtüsünü kaldıracak doğru bir teemmüle muhtaçtır; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. Ve **المُرْجِئة**: Müslümanlardan bir taifedir; derler ki: iman, amelsiz sözdür; sanki öne aldılar ve ameli **أَرْجَئوا** ettiler; yani onu geciktirdiler; çünkü onlar, namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar imanlarının onları kurtaracağını görürler. Ve İbn Abbâs dedi ki: Görmüyor musun ki onlar altını altınla ve yiyeceği **مُرْجاً** olarak, yani vadeli, geciktirilmiş olarak alıp satarlar. Ve **أَحكام الأَساس**’ta şöyle dersin: Yaşa; **الرَّجاء** ile aldanma; ve **الإِرْجاءِ** mezhebi seni aldatmasın. Ve terkîb, geciktirmeye delâlet eder.
