# رجأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رجأ

أَرْجَأَ الأَمرَ: أَخَّرَه، وتركُ الهَمْز لغة. ابن السكيت: أَرْجَأْت الأَمْرَ وأَرْجَيْتُه إِذا أَخَّرْتَه. وقُرئَ: أَرْجِهْ وأَرْجِئْهُ. وقوله تعالى: تُرْجِئُ مَنْ تَشاءُ منهنّ وتُؤْوِي إِلَيْكَ مَن تَشاءُ. قال الزجاج: هذا مـما خَصَّ اللّه تعالى به نَبِيَّه محمداً صلى اللّه عليه وسلم، فكان له أَن يُؤَخِّرَ مَنْ يَشاءُ مِن نِسائه، وليس ذلك لغيره من أُمته، وله أَن يَرُدَّ مَنْ أَخَّر إِلى فِراشِه. وقُرئَ تُرْجي، بغير همز، والهَمزُ أَجْودُ. قال: وأُرَى تُرجِي، مخففاً من تُرْجِئُ لِمَكان تُؤْوِي. وقُرئَ: وآخَرُون مُرْجَؤُون لأَمْرِ اللّه أَي مُؤَخَّرون لأَمر اللّه حتى يُنْزِلَ اللّهُ فيهم ما يُرِيد. وفي حديث تَوْبةِ كَعْب بن مالك: وأَرْجَأَ رسولُ اللّهِ، صلى اللّه عليه وسلم، أَمْرَنا أَي أَخَّرَه. والإِرْجاءُ: التأْخير، مهموز. ومنه سميت الـمُرْجِئةُ مثال الـمُرْجِعةِ. يقال: رَجلٌ مُرْجِئٌ مثال مُرْجِعٍ، والنسبة إِليه مُرْجِئِيٌّ مثال مُرْجِعِيٍّ. هذا إِذا همزت، فإِذا لم تهمز قلت: رَجلٌ مُرْجٍ مثال مُعْطٍ، وهم الـمُرْجِيَّةُ، بالتشديد، لأَن بعض العرب يقول: أَرْجَيْتُ وأَخْطَيْت وتَوَضَّيْتُ، فلا يَهْمِز. وقيل: مَن لم يَهمز فالنسبة إِليه مُرْجِيٌّ. والـمُرْجِئةُ: صِنْفٌ من المسلمين يقولون: الإِيمانُ قَوْلٌ بلا عَمَل، كأَنهم قدّمُوا القَوْلَ وأَرْجَؤُوا العمل أَي أَخَّروه، لأَنهم يرون أَنهم لو لم يُصلُّوا ولم يَصُومُوا لنَجَّاهم إِيمانهم.
قال ابن بري قول الجوهري: هُمُ الـمُرْجِيَّة، بالتشديد، إِن أَراد به أَنهم منسوبون إِلى الـمُرْجِيةِ، بتخفيف الياء، فهو صحيح، وإِن أَراد به الطائفة نفسها، فلا يجوز فيه تشديد الياء إِنما يكون ذلك في المنسوب إِلى هذه الطائفة. قال: وكذلك ينبغي أَن يقال: رجلٌ مُرْجِئِيٌّ ومُرْجِيٌّ في النسب إِلى الـمُرْجئةِ والـمُرْجِيةِ. قال ابن الأَثير: ورد في الحديث ذكر الـمُرْجِئةِ، وهم فِرْقةٌ من فِرَقِ الإِسلام يَعْتقدون أَنه لا يَضُرُّ مع الإِيمان مَعْصِية، كما أَنه لا ينفع مع الكفر طاعة. سموا مُرْجِئةً لأَنّ اللّهَ أَرْجَأَ تعذيبَهم على المعاصي أَي أَخَّرَه عنهم. (قلت): ولو قال ابن الأَثير هنا: سموا مرجئة لأَنهم يعتقدون أَن اللّه أَرْجَأَ تعذيبهم على المعاصي كان أَجود. وقول ابن عباس رضي اللّه عنهما: أَلا ترى أَنهم يَتَبايعون الذهبَ بالذهب والطعامَ مُرْجًى أَي مؤَجَّلاً مُؤَخراً، يهمز ولا يهمز، نذكره في المعتل. وأَرْجَأَتِ الناقةُ: دنا نِتاجُها، يهمز ولا يهمز. وقال أَبو عمرو: هو مهموز، وأَنشد لذي الرُّمَّة يصِفُ بيضة: نَتُوجٍ، ولم تُقْرِفْ لِما يُمْتنَى له، *  إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ، وحَيَّ سَلِيلُها ويروى إِذا نُتِجَتْ.
أَبو عمرو: أَرْجَأَتِ الحامِلُ إِذا دَنَتْ أَن تُخْرِجَ ولَدَها، فهي مُرْجِئٌ ومُرْجِئةٌ.
وخرجنا إِلى الصيد فأَرْجأْنا كأَرْجَيْنا أَي لم نُصِبْ شيئاً.

### Türkçe

**أَرْجَأَ الأَمرَ**: Onu geciktirdi; hemzeyi terk etmek bir lehçedir. İbn es-Sikkît:
**أَرْجَأْتُ الأَمْرَ** ve **أَرْجَيْتُه**: Onu geciktirdiğim zaman. Ve şöyle okunmuştur: **أَرْجِهْ** ve **أَرْجِئْهُ**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **تُرْجِئُ مَنْ تَشاءُ منهنّ وتُؤْوِي إِلَيْكَ مَن تَشاءُ**. Dedi
ez-Zeccâc: Bu, Allah Teâlâ’nın Nebîsi Muhammed’i (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) kendisiyle tahsis ettiği şeylerdendir; böylece onun için, eşlerinden dilediğini geciktirmesi vardı; bu,
ümmetinden başkası için değildir; ve onun için, geciktirdiğini döşeğine geri döndürmesi vardır. Ve **تُرْجي** diye okunmuştur,
hemzesiz; hemze daha iyidir. Dedi: Ve ben **تُرجِي**’yi, **تُرْجِئُ**’den hafifletilmiş görüyorum
**تُؤْوِي**’nin yeri sebebiyle. Ve şöyle okunmuştur: **وآخَرُون مُرْجَؤُون لأَمْرِ اللّه** yani Allah’ın emri için geciktirilmişler; yani Allah onlarda dilediğini indirinceye kadar Allah’ın emri için geciktirilmişler. Ve Ka‘b b. Mâlik’in tevbesi hadîsinde: Ve Allah’ın Resûlü (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **أَرْجَأَ أَمْرَنا** yani onu geciktirdi.
Ve **الإِرْجاءُ**: geciktirme; hemzelidir. Ondan **الـمُرْجِئةُ** adlandırıldı; **الـمُرْجِعةِ** misali.
Denir: **رَجلٌ مُرْجِئٌ** **مُرْجِعٍ** misali; ona nisbet **مُرْجِئِيٌّ** **مُرْجِعِيٍّ** misali. Bu, hemzelediğin zamandır; hemzelemezsen şöyle dersin: **رَجلٌ مُرْجٍ** **مُعْطٍ** misali; ve onlar **الـمُرْجِيَّةُ**’dir, şeddeli olarak; çünkü Arapların bazısı der ki: **أَرْجَيْتُ** ve **أَخْطَيْتُ** ve **تَوَضَّيْتُ**; hemzelemez. Ve denildi: Kim hemzelemezse ona nisbet **مُرْجِيٌّ**’dir.
Ve **الـمُرْجِئةُ**: Müslümanlardan bir sınıftır; derler ki: iman, amelsiz sözdür;
sanki sözü öne aldılar ve ameli **أَرْجَؤُوا** ettiler, yani onu geciktirdiler; çünkü onlar görürler
ki, eğer namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar, imanları onları kurtarır.
İbn Berrî dedi: el-Cevherî’nin sözü: “Onlar **الـمُرْجِيَّة**’dir, şeddeli olarak”; eğer bununla
onların **الـمُرْجِيةِ**’ye nisbetli olduklarını, yâ’nın hafifletilmesiyle, murad ettiyse, o doğrudur; eğer bununla taifenin kendisini murad ettiyse, yâ’nın şeddelenmesi onda câiz değildir; şeddelenme ancak bu taifeye nisbetlide olur. Dedi: Ve كذلك şöyle denmesi gerekir: **رجلٌ مُرْجِئِيٌّ** ve **مُرْجِيٌّ**, **الـمُرْجئةِ** ve **الـمُرْجِيةِ**’ye nisbet hususunda. İbnü’l-Esîr dedi: Hadîste **الـمُرْجِئةِ** zikri vârid olmuştur; ve onlar İslâm fırkalarından bir fırkadır; inanırlar ki imanla birlikte mâsiyet zarar vermez; tıpkı küfürle birlikte itaatin fayda vermemesi gibi. Onlara **مُرْجِئةً** denildi; çünkü Allah onların mâsiyetler üzerine azabını **أَرْجَأَ** etti, yani onu onlardan geciktirdi. (Dedim): İbnü’l-Esîr burada şöyle deseydi: “Onlara مرجئة denildi; çünkü onlar Allah’ın mâsiyetler üzerine azaplarını **أَرْجَأَ** ettiğine inanırlar” daha iyi olurdu.
Ve İbn Abbâs’ın (Allah ikisinden de razı olsun) sözü: Görmüyor musun ki onlar altını altınla ve yiyeceği **مُرْجًى** olarak, yani vadeli, geciktirilmiş olarak alıp satarlar; hemzelenir ve hemzelenmez; onu mu‘tel’de zikrederiz.
Ve **أَرْجَأَتِ الناقةُ**: doğumu yaklaştı; hemzelenir ve hemzelenmez. Ebû Amr dedi: O hemzelidir. Ve Zü’r-Rumme’nin bir yumurtayı vasfederken söylediği şu beyit delil getirildi:
نَتُوجٍ، ولم تُقْرِفْ لِما يُمْتنَى له، *  إِذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ، وحَيَّ سَلِيلُها
Ve “**إِذا نُتِجَتْ**” diye de rivayet edilir.
Ebû Amr: **أَرْجَأَتِ الحامِلُ**: doğurmasına yaklaştığı zaman; o hâlde o
**مُرْجِئٌ** ve **مُرْجِئةٌ**’dir.
Ve ava çıktık da **فأَرْجَأْنا** tıpkı **أَرْجَيْنا** gibi; yani hiçbir şey vurmadık.
