# رجأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رجأ

أرجأ الأمر: أخره، وفي حديث توبة بن مالك: وأرجأ رسول الله صلى الله عليه وسلم أمرنا، أي أخره، والإرجاء: التأخير، وأرجأت الناقة: دنا نتاجها، يتعدى يهمز ولا يهمز، وكذا أرجأت الحامل: إذا دنت أن يخرج ولدها، فهي مرجئ ومرجئة، وأرجأ الصائد: لم يصب شيئا يقال: خرجنا إلى الصيد فأرجأنا، كأرجينا، أي لم نصب شيئا، وترك الهمز لغة في الكل. قال أبو عمرو: أرجأت الناقة، مهموز، وأنشد لذي الرمة يصف بيضة:
  وبيضاء لا تنحاش منا وأمهـا                      إذا ما رأتنا زال منا زويلهـا
  نتوج ولم تقرف لما يمتنى له                      إذا أرجأت ماتت وحي سليلها
  ويروى إذا نتجت، وهذه هي الرواية الصحيحة، وقال ابن السكيت: أرجأت الأمر وأرجيته إذا أخرته، وقرئ: أرجه وأرجئه. وقوله تعالى  ترجئ من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء  قال الزجاج: هذا مما خص الله تعالى به نبيه صلى الله عليه وسلم، فكان له أن يؤخر من يشاء من نسائه، وليس ذلك لغيره من أمته، وله أن يرد من أخر إلى فراشه، وقرئ: ترجي، بغير همز، والهمز أجود، قال: وأرى ترجى مخففا من ترجئ، لمكان تؤوي. وقرأ غير المدنيين والكوفيين وعياش قوله تعالى  وآخرون مرجؤون لأمر الله  أي مؤخرون، زاد ابن قتيبة: أي على أمره  حتى ينزل الله فيهم ما يريد  وقرئ  وآخرون مرجون  بفتح الجيم وسكون الواو، ومنه أي من الإرجاء بمعنى التأخير سميت المرجئة الطائفة المعروفة، هذا إذا همزت، فرجل مرجئي مثال مرجعي وإذا لم تهمز على لغة من يقول من العرب أرجيت وأخطيت وتوضيت فرجل مرجي بالتشديد وهو قول بعضهم، والأول أصح، وذهب إليه أكثر اللغويين وبدءوا به، وإنكار شيخنا التشديد لبس بوجه سديد، وإذا همزت فرجل مرجئ كمرجع، لا مرج كمعط والنسبة إليه المرجئي كمرجعي ووهم الجوهري أي في قوله إذا لم تهمز قلت رجل مرج كمعط، وأنت لا يخفاك أن الجوهري لم يقل ذلك إلا في لغة عدم الهمز، فلا يكون وهما، لأن قول أكثر اللغويين، وهو الموجود في الأمهات، وما ذهب إليه المؤلف هو قول مرجوح، فإما أنه تصحيف في نسخة الصحاح التي كانت عند المؤلف أو تحريف. وهم أي الطائفة المرجئة، بالهمز، والمرجية، بالياء مخففة لا مشددة وقال الجوهري: وإذا لم تهمز قلت رجل مرج كمعط، وهم المرجية بالتشديد ووهم في ذلك الجوهري، قال ابن بري في حواشي الصحاح قول الجوهري المرجية بالتشديد، إن أراد به منسوبون إلى المرجية بتخفيف الياء فهو صحيح، وإن أراد به الطائفة نفسها فلا يجوز فيه تشديد الياء، إنما يكون ذلك في المنسوب إلى هذه الطائفة، قال: وكذلك ينبغي أن يقال رجل مرجئي ومرجي في النسب إلى المرجئة والمرجية. قلت: وهذا الكلام يحتاج إلى تأمل صادق يكشف قناع الوهم عن وجه أبي نصر الجوهري. رحمه الله تعالى. والمرجئة طائفة من المسلمين يقولون: الإيمان قول بلا عمل. كأنهم قدموا وأرجئوا العمل، أي أخروه، لأنهم يرون أنهم لو لم يصلوا ولم يصوموا لنجاهم إيمانهم. ويقوا ابن عباس: ألا ترى أنهم يبايعون الذهب بالذهب. والطعام مرجا أي مؤجلا مؤخرا، وفي أحكام الأساس تقول: عش ولا تغتر بالرجاء، ولا يغرر بك مذهب الإرجاء. والتركيب يدل على التأخير.

### Türkçe

**أرجأ الأمر**: onu erteledi; ve Tövbe b. Mâlik’in tevbesi hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم işimizi **وأرجأ** etti”, yani onu erteledi; ve **الإرجاء**: ertelemedir; ve **أرجأت الناقة**: doğumu yaklaştı; geçişli olur, hemzelenir de hemzelenmez de; ve aynı şekilde **أرجأت الحامل**: çocuğu çıkmaya yaklaştığı zaman; o hâlde o **مرجئ** ve **مرجئة**’dir; ve **أرجأ الصائد**: hiçbir şey vurmadı; denilir: “Avlanmaya çıktık da **فأرجأنا**”, **كأرجينا** gibi; yani hiçbir şey vurmadık; ve hemzeyi terk etmek hepsinde bir dildir. Ebû Amr dedi: **أرجأت الناقة** hemzelidir; ve Zü’r-Rumme’nin bir yumurtayı vasfederek söylediği şu beyit okundu:
  “Bembeyazdır; bizden ürküp kaçmaz; annesi ise                      bizi gördüğü vakit bizden onun uzaklaşması uzaklaşır
  Doğuracak hâldedir; kendisi için umulan şeye yaklaşmamıştır                      **إذا أرجأت** öldü, ve onun yavrusu diri (iken).”
  Ve “**إذا نتجت**” diye de rivayet olunur; ve bu, sahih rivayettir. İbnü’s-Sikkît dedi: **أرجأت الأمر** ve **أرجيته**: onu ertelediğin zaman; ve “**أرجه**” ve “**أرجئه**” diye okunmuştur. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ترجئ من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء**; Zeccâc dedi: Bu, Allah Teâlâ’nın Peygamberi صلى الله عليه وسلم’e has kıldığı şeylerdendir; böylece ona, eşlerinden dilediğini ertelemesi vardı; bu, ümmetinden başkası için değildir; ve ertelediğini döşeğine geri döndürmesi de vardır; ve hemzesiz “**ترجي**” diye okunmuştur; hemze daha düzgündür. Dedi: Ve ben, “**ترجى**”yı, “**ترجئ**”den hafifletilmiş görüyorum; **تؤوي** sebebiyle. Medineliler ve Kûfeliler ve Ayyâş dışındakiler, Yüce Allah’ın sözü **وآخرون مرجؤون لأمر الله**’ı okudular; yani ertelenmişler. İbn Kuteybe artırdı: yani O’nun emri üzerine; **حتى ينزل الله فيهم ما يريد**; ve “**وآخرون مرجون**” diye de okunmuştur; **الجيم**’in fethi ve **الواو**’nun sükûnu ile. Ve ondan, yani erteleme mânâsındaki **الإرجاء**’dan, bilinen fırka olan **المرجئة** adlandırıldı; bu, hemzelediğin zamandır. Böylece “**مرجئي**” adam, “**مرجعي**” misali üzeredir. Hemzelemezsen, Araplardan “**أرجيت**” ve “**أخطيت**” ve “**توضيت**” diyenin dili üzere, “**مرجي**” adam şeddeli (olarak) olur; bu, onların bazısının sözüdür; birincisi daha sahihdir; lugatçıların çoğu ona gitmiş ve onunla başlamışlardır. Şeyhimizin şeddeyi inkârı, sağlam bir vech ile değildir. Hemzelediğin zaman ise “**مرجئ**” adam, “**مرجع**” gibi; “**مرج**” değil, “**معط**” gibi; ve ona nisbet “**المرجئي**”, “**مرجعي**” gibi. Cevherî’nin vehmi, yani “hemzelemezsen ‘**مرج**’ adam dersin, ‘**معط**’ gibi” sözünde (olduğu iddiası); hâlbuki sana gizli değildir ki Cevherî bunu ancak hemzenin olmadığı dilde söylemiştir; öyleyse vehim olmaz; çünkü lugatçıların çoğunun sözü budur; ve ana kaynaklarda bulunan budur; müellifin gittiği ise mercûh bir sözdür; ya müellifin yanında bulunan Sıhâh nüshasında tashîf vardır ya da tahrîf. Ve onlar, yani **الطائفة المرجئة**, hemze ile; ve **المرجية**, **الياء** hafif, şeddeli değil. Cevherî dedi: Hemzelemezsen “**مرج**” adam dersin, “**معط**” gibi; ve onlar **المرجية** şedde ile. Cevherî bunda vehmetti. İbn Berî, Sıhâh’ın hâşiyelerinde dedi: Cevherî’nin “**المرجية**” şedde ile sözü; eğer onunla **المرجية**’ye nisbet edilenleri, **الياء**’yı hafifletmekle, kastettiyse sahihdir; eğer onunla fırkanın kendisini kastettiyse, onda **الياء**’yı şeddelendirmek câiz değildir; bu ancak bu fırkaya nisbet edilende olur. Dedi: Ve aynı şekilde, **المرجئة** ve **المرجية**’ye nisbette “**مرجئي**” ve “**مرجي**” adam denilmesi gerekir. Dedim: Bu söz, Ebû Nasr el-Cevherî’nin yüzünden vehim örtüsünü kaldıracak doğru bir teemmüle muhtaçtır. Allah Teâlâ ona rahmet etsin. Ve **المرجئة**, Müslümanlardan bir fırkadır; derler ki: iman, amelsiz sözdür. Sanki ameli öne aldılar ve **أرجئوا** ettiler; yani onu ertelediler; çünkü onlar, namaz kılmasalar ve oruç tutmasalar imanlarının kendilerini kurtaracağını görürler. Ve İbn Abbâs’tan rivayet olundu: “Görmüyor musun, altını altınla bey‘at ederler.” Ve yiyecek **مرجا**dır; yani vadeli, ertelenmiş. Ve Esâs’ın ahkâmında dersin: “Yaşa ve **الرجاء** ile aldanma; ve **مذهب الإرجاء** seni aldatmasın.” Ve terkîb, ertelemeye delâlet eder.
