# رجج (ر-ج-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Recce zayıf çeper demektir

- Harfler: ر - ج - ج
- Kur'an'da: 2 geçiş · 1 ayet · 2 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَجًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AC%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعْلًا | Sallamak | 1 | 1 | [56:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/ayet/56:4.md) |
| [رُجَّتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%AC%D9%8E%D9%91%D8%AA%D9%90.md) | فُعِلَتْ | Sallanıldı | 1 | 1 | [56:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/ayet/56:4.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رجج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md), [زلزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84.md), [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin, kütlenin veya yapının çeper direncini yitirerek temelinden çalkalanması, pelte gibi dalgalanıp sarsılması |
| Çekirdek Özet 2 | Yerkürenin kıyamet saatinde bütün katılık, dayanma ve denge vasfını kaybederek şiddetle sarsılıp çalkalanması |
| Çekirdek Özet 3 | Sistemin mukavemetini ve iç bütünlüğünü yitirerek kütlesel bir dalgalanma ve çözülüş evresine girmesi |
| Kritik Hata Riski | Anlamın basit ve lokal bir yer sarsıntısına indirgenerek yerkabuğunun yapısal çeperini yitirmesi boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رج | Sarsıntı, huzursuz devinim, çalkantı ve yerinden oynama. Bu çekirdek [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md) kökünde korku veren şiddetli titreme, [رجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B2.md) kökünde dengesizlik doğuran azap sarsıntısı, [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) kökünde içsel çalkantı ve murdarlık, [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) kökünde ise geri dönen devinim olarak belirir. | ج | Sarsıntının dışarıdan bir vuruşla sınırlı kalmayıp kütlenin kendi bünyesinde yankılanmasını, direncin kırılmasıyla pelte veya sıvı gibi kendi içine doğru çalkalanıp dalgalanmasını sağlar. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Sistemin zirvesini, taşıyıcı üst yapısını ve zemin olarak dik duran ana varlığı temsil eder. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Taşınan yükün bir tarafa eğilmesi, mekanik dengenin bozulup devinime geçmesi hareketini kurar. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İkinci hareketin ilki peşine eklenmesiyle dengesizliğin durulmayıp kütle içinde sürekli bir dalgalanmaya dönüşmesini sağlar. |
| رجج | Taşıyıcı üst yapının ardışık sarsıntılarla dengesini bütünüyle yitirip çalkalanması | Katı ve mukavim olan zeminin iç direncinin kırılarak kendi üzerine yığılan dalgalı bir sarsıntıya uğraması eylemidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yapının, kalabalık bir birliğin veya dermansız kalmış bir bedenin mukavemetsiz kalarak pelte yahut sıvı gibi çalkalanması; açlık ve zayıflıktan iliği boşalan hayvanın bacaklarının titreyip sallanması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisānü’l-ʿArab’da zayıf, takatsiz ve yorgun düşmüş topluluk ve develer için geçen el-Kulâh b. Hazn beytinde bu kök dermansızlık anlamında şahittir: قد بَكَرَتْ مَحْوَةُ بالعَجَاجِ، / فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجاجِ |
| Erken Arapça kullanım | Kalabalığı sebebiyle dalgalanarak yürüyen ve sarsılan askeri ordu için كتيبة رجراجة terkibi; denizin şiddetle kabarıp çalkalanması için ارتج البحر ifadesi ve titreyen tatlı için رجراجة kullanımı yerleşiktir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Proto-Sami dil ailesinde sarsıntı, kargaşa, gürültülü hareket ve içsel çalkantıyı ifade eden *r-g kök tabakası mevcuttur. Bu tabaka İbranicede רָגַז (ragaz - titremek, sarsılmak, dehşetle çalkalanmak) ve רָגַשׁ (ragash - gürültüyle kaynaşmak, kargaşa çıkarmak), Süryanicede ܪܓܙ (rgaz - öfkeyle titremek, çalkalanmak), Akadcada ragāmu (bağırmak, nida ile talep etmek) kökleriyle fonetik ve semantik bir süreklilik arz eder. Arapçada رجج formu, bu titreşim hareketini dışsal bir gürültüden ziyade kütlenin kendi direncini ve çeper mukavemetini yitirerek peltemsi bir biçimde kendi içinde dalgalanması ve mekanik katılığını kaybetmesi boyutunda özelleştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs (BDB), Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kütlesel çalkantı, çeper zaafı ve mukavemetsiz sarsılma | رج ikili çekirdeğinin mükerrer harfle yoğunlaşması sonucu gevşeyen nesnenin dalgalı salınımını ifade eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רגז (sarsılmak) ve רגש (kaynaşmak) kökleri | Kök, Sami dillerinde korku, sarsıntı ve kargaşa ifade eden ortak çalkantı matrisine bağlıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık güvenle tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رجج | Anlamlı | Çalkalanmak, gevşeyip sarsılmak | Kütlenin direncini yitirerek dalga dalga sallanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Vâkıa [56:4](https://lisan.digital/tr/ayet/56:4.md)). |
| [جرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AC.md) | Anlamlı | Aşınmak, dönmek, karışıklık çıkmak | Yolun aşınıp bozulması veya gözün dönerek titremesi | Kur'an'da geçmez. |
| [ججر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AC%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رجج | Merkez | Kütlesel sarsıntı ve çalkantı | Direncin kırılarak zeminin pelte gibi dalgalanması | Katı cismin direnç çeperini yitirip kendi içinde çalkalanarak sallanmasıdır. |
| [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md) | Komşu | Korku ve dehşet sarsıntısı | Sarsıntıya ürperti, ses ve kalp titremesinin eşlik etmesi | [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md) daha çok dehşet uyandıran sarsıntıyı; رجج ise mekanik yapının sıvılaşmasını öne çıkarır. |
| [زلزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84.md) | Komşu | Köklü altüst oluş ve yer sarsıntısı | Ayağın kayması, temelin bütünüyle yerinden oynaması | [زلزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84.md) tekerrür eden sarsıntıyla yıkımı; رجج kütlenin beşik gibi dalgalanmasını anlatır. |
| [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Akışkan ve girdaplı devinim | Kütlenin düzenli bir dalga veya girdap halinde akması | [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md) göğün akışı gibi akıcı yer değiştirmeyi; رجج katı olanın dirençsizleşmesini bildirir. |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sabit olma, tutunma ve mukavemet | Bir varlığın yerinde kaim kalıp sarsıntıya direnmesi | رجج halinin bütünüyle zıddı olarak sarsılmama ve formunu koruma durumudur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رجج | Çalkalanmak, sarsılmak | Kütlenin direncini yitirip dalgalı bir sarsıntıya uğraması | Kesin |
| Latince | concutere, succutere | Şiddetle sarsmak, sarsıntıya uğratmak | Mekanik vuruş ve sarsıntıyı karşılar; pelteleşme ve zaaf nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | convulse, shake violently | Şiddetle sarsılmak, çalkalanmak | Kütlenin çalkantısını verir; Arapçadaki çeper direncinin çökmesi vurgusu eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | erschüttern, beben | Sarsmak, titretmek | Mekanik yer sarsıntısını karşılar; kütlenin sıvımsı dalgalanma boyutunu tam taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | ébranler, secouer | Sarsmak, dengesini bozmak | Temelin dengesini yitirmesini iyi aktarır; bünyevi gevşeme anlamını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رُجَّتِ / رَجًّا | Yerkürenin dengesini ve çeper direncini tamamen yitirerek beşik gibi çalkalanıp sarsılması | Kıyametin kopuş anında kozmolojik dengenin yıkılışı ve yeryüzünün fiziki direncinin sıfırlanması bağlamı (Vâkıa [56:4](https://lisan.digital/tr/ayet/56:4.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmolojik inkıraz ve kıyamet | Yeryüzünün arazlarının zevali ve maddenin ezeli/ebedi bir sebatının bulunmadığı tartışması | Yerin ontolojik dengesini ilahi emirle yitirip çözülüşe uğraması |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Eskatolojik tasvirler (Vâkıa [56:4](https://lisan.digital/tr/ayet/56:4.md)) | Yerin bir beşik yahut çalkalanan bir kap gibi sarsılarak üzerindeki tüm yapıları atması | Zemin katılığı vasfının kalkarak yerin dalgalı bir hal alması |
| Hadis | Toplumsal çöküş ve fitne rivayetleri | Toplumun ahlaki omurgasını ve mukavemetini yitirmiş kesimleri için رِجْرِجَةُ النَّاسِ nitelemesi | Dirençsiz, ilkesiz ve her rüzgarla çalkalanan kitle zaafı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ontolojik zemin ve ahiret eşiği | Yaratılmışın mutlak dayanıksızlığı | Dünyevi sığınağın geçiciliğini idrak ettirme | İlahi kudret karşısında yeryüzü katı bir sığınak olmaktan çıkar, ilahi iradeye teslim olur. | Kesin |
| İlmi | Zemin mekaniği ve sismoloji | Zemin sıvılaşması ve rezonans | Katı fazdan viskoz/dalgalı faza geçişi açıklama | Şiddetli frekans altında yerkabuğunun taşıyıcı mukavemetini kaybedip pelteye dönüşmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal yapı ve otorite krizleri | Sosyal dokunun ve çeperin çözülmesi | Toplumsal mukavemetin iflasını gösterme | Kurumsal omurga kırıldığında toplum dış müdahalelere karşı dirençsizce çalkalanır. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa dengesi ve likidite krizi | Fiyat istikrarının kütlesel sarsılışı | Finansal çeperlerin çöküşünü tasvir etme | Güven zemini kaybolduğunda piyasadaki varlıkların aşırı dalgalanarak tabansız kalmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zemin sıvılaşması (soil liquefaction) ve rezonans kırılması | Doygun ve taneli katı bir kütlenin maruz kaldığı dinamik gerilim sonucu kayma direncini yitirerek viskoz bir sıvı gibi dalgalanması haliyle tam izomorfiktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve kitle salınımı | Toplumu bir arada tutan normatif sınırların ve direnç noktalarının çökmesiyle fertlerin histerik ve yönsüz bir dalgalanmaya kapılması sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bilinen tektonik bir deprem veya mekanik bir sarsıntı olarak tasavvur etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün sadece sarsılması değil; katılığını, çeper mukavemetini ve taşıyıcılık vasfını bütünüyle yitirerek sıvımsı bir çalkantıya girmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyamet sahnelerinin sıradan doğal afetler ölçeğinde algılanması ve kainatın fiziki dokusunun ontolojik çözülüşünün kavranamaması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kıyamet koptuğunda insanın en güvendiği katı zemin olan arzın, bütün mukavemetini kaybedip nasıl bir pelte gibi dalgalanacağını en yalın fiziksel kökle ihtar ettiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yerin ve dağların fiziki durumunun değiştiği, nizamın bozulduğu eskatolojik ayet grubunda (özellikle Vâkıa Suresi başlangıcında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyametin sadece binaları yıkan harici bir sarsıntı olduğu fikrini düzeltir; yerkürenin bizzat kendi kütlesel omurgasının çözüldüğünü ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kütlenin, hayvanın veya yapının iç mukavemetini yitirerek temelinden pelte gibi çalkalanması ve dalgalanıp sarsılması.
- Soyut anlam: Bir sistemin koruyucu sınırlarını ve iç direncini kaybetmesi sonucu harici ve dahili gerilimler karşısında tutunamayıp çözülüş salınımına girmesi.
- Sistematik karşılık: Taşıyıcı mukavemetin ve çeper direncinin sıfırlanmasıyla ortaya çıkan kütlesel faz değişimi ve yapısal çöküş.
- LaTeX modeli: $$S(t) = M \cdot e^{-\lambda t} \cdot \sin(\omega t) \implies \lim_{t \to t_c} R(t) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ sarsılan kütleyi, $\omega$ titreşimin açısal frekansını, $S(t)$ zaman içindeki kütlesel çalkantı ve dalgalanma fonksiyonunu ifade eder. $\lambda$ parametresi sistemin iç direncinin ve çeper mukavemetinin zayıflama katsayısını simgeler. $R(t)$ sistemin mekanik direncini göstermekte olup $t_c$ anında bu direncin sıfıra inmesiyle ($R(t)=0$), zeminin katılık vasfını tamamen terk ederek mutlak bir çalkantı haline ($رج$) evrildiği gösterilmiştir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/occurrences?meal=IK

### [Vakıa 56:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/ayet/56:4.md) — رُجَّتِ · رَجًّا

إِذَا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا

Meal (IK): Yer; sarsıldıkça sarsıldığı;

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Recce zayıf çeper demektir. Sallanma anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم مع الراء
ج ر، ر ج مستعملان فقط
جر:
الجَرة وجمعها الجِرارُ والجَرُّ، والجِرارةُ حِرفةُ الجَرّارِ.
والجَرّارةُ: عَقربٌ صفراءُ كأنها تِبنةٌ.
والجارورُ: نَهر يشُقُّه السَّيل فيتَّخذُة نهراً.
والجارورُ: كلُّ مكانٍ يَنحطُّ إليه الماءُ من عَلٍ وهو في سُفلٍ كأنه يَجُرُّ إليه الماءَ. والجَرُورُ من الحَوامِلِ: التي نجُرُّ وَلَدَها إلى أقصى الغاية، قال: جَرَّت تِمَاماً لم تُخَبِّط جهضا.
وطغتُ فارساً فأجرَرتُه الرُّمحَ إذا مَشَى به.
ورُبَّما شُقٌ وسطُ لسانِ الجَديِ أو الفَصيل ثم يُشَدُّ فيه خَشَبةٌ كي لا يَرضعَ، ويُسمَّى ذلك التقليد الإجرار، وجَرَّ الفصيل فهو مجرور، وأجَرَّ: أُنزِل به ذلك، قال:
فلو أن جَرما أنطقتني رِماحُهُم		نَطَقتُ ولكن الرماحَ أجَرتِ
والمَجَرةُ: شَرَجُ السَّماء، قال:
لَمِن طلَلٌ بين المجرةِ والـقَـمَـر		خَلاءٌ من الأصواتِ عافٍ من الأثَر
والمَجَرُّ: الجَرُّ.
وكان عاماً أولَ كذا فعلُمَّ جَرّاً إلى اليوم.
والرجلُ على نفسه جَريرةً أي جنايةً، وتُجمَعُ على جَرائِر.
وتقول في معنى "من أجلِكَ" من جَريرِكَ، ومن جَرّاكَ، قال أبو النَّجم:
فاضت دُموعُ العَين من جَرّاها
والجِرَّةُ جِرَّةُ البعيرِ يجتزُّها فيقرِضُها ثم يكظِمُها.
والجَرجَرةُ: تردُّد هَديرِ البعير في حَنجرَته وشقشقته ثم يُخرجُه فيهدرُ، قال:
جَرجَرَ في حَنجَرةٍ كالحُبِّ
والجرجيرُ: نبات من أحرار البُقول.
والجِرجارُ: نبات.
والجَرجَرُ: ما يُداسُ به الكُدسُ من حديد.
والتَجَرجُرُ: صَبَّكَ الماءَ في حَلّقكَ.
والجَرورُ: الفَرَسُ الذي لا ينقادُ.
والجريرُ: حَبل الزَّمامِ.
والجُرجُورُ: مائةً من الإبل، ويقال: مائةٌ جُرجُورٌ كما يقال: مائةٌ كاملةٌ، قال الكميت:
ومُقِلٍّ أسقتمُوه فـأثـرَى		مائةً من عطائكم جُرجُور
ويقال: الجُرجُور الكِرامُ كقول الأعشَى:
يَهَبُ الجِلَّةَ الجَراجِرَ كالبُس		تانِ تَحنُو لدَردَق أطفـال
والجَرُّ: المكانُ الصُّلبُ الذي قد انحدَرَ عن أن يكون طِيناً فهو يحتشّ "كذا" أي يُنشِف، قال: ونؤياً كحَوضِ الجَرِّ لم يَتَثَلمِ
رج:
الرّجّ: تَحريكُكَ شيئاً كحائطٍ دَكَكتَه، ومن الرَّجرَجَةُ.
وكتيبةٌ رَجراجَةٌ: يَتَرَجرجُ عليها الحديدُ.
وامرأة رَجراجةٌ: يَتَرجرجُ عليها كَفَلُها ولحَمُها.
والارتِجاجُ: مُطاوعَةُ الرَّج، وهو أن تُزلزِلَ زِلزالاً شديداً.
وارتَجَّ الظَّلامُ: التَبَسَ.
والرَّجرَجُ: نَعتٌ للشيء يَتَرَجرَجُ.
والرَّجرَجُ: الثَّريدةُ المُليَّتةُ المُكتنزةُ.
والرَّجراج: شَيءٌ من الأدوية.
والرِّجرِجُ: ماءُ القَريسِ.
والرَّجرِجةُ: بَقيَّة الماء في الحوضِ الكَدِرةُ المُختلطةُ بالطِّين.
وارتَجتِ البَقَرةُ: كَرِهَتِ الفَحلَ.
والرَّجّاجُ: الضعيفُ من الناسِ والإبلِ.
ورِجرِجةٌ من الناس أي سِفلةٌ.
والرَّجاجُ: المَهازيل، قال:
فهُمْ رَجَاجٌ وعلى رَجَاجِ

##### Türkçe

باب **الجيم** مع **الراء**
**ج ر**، **ر ج** yalnızca kullanılmıştır.
**جر**:
**الجَرة** ve çoğulu **الجِرارُ** ve **الجَرُّ**; **الجِرارةُ** ise **الجَرّارِ**’ın mesleğidir.
**الجَرّارةُ**: sarı bir akrep; sanki o bir saman çöpüdür.
**الجارورُ**: selin yardığı, sonra onu nehir edindiği bir nehir.
**الجارورُ**: yukarıdan suyun kendisine indiği her yer; o aşağıdadır; sanki suyu kendisine doğru çekiyor gibidir. Yüklülerden **الجَرُورُ**: yavrusunu en uç sınıra kadar çektiğimiz (sürüklediğimiz) dişi; dedi ki: “Tamamını çekti; düşük yaparak sendelemedi.”
Ve bir süvariyi dürttüm de mızrağı ona **أجرَرتُه**: onunla yürüdüğü zaman.
Bazen oğlağın yahut sütten kesilmemiş yavrunun dilinin ortası yarılır, sonra içine bir tahta parçası bağlanır ki emmesin; buna (bu taklide) **الإجرار** denir. **جَرَّ** sütten kesilmemiş yavru; o **مجرور**’dur. Ve **أجَرَّ**: ona bu indirildi (uygulandı). Dedi ki:
“Eğer Cerem onların mızrakları beni konuştursaydı,
konuşurdum; fakat mızraklar **أجَرتِ**.”
**المَجَرةُ**: göğün yarığı. Dedi ki:
“**المجرةِ** ile **القَـمَـر** arasında bir harabe vardır;
seslerden boş, izden silinmiş.”
**المَجَرُّ**: **الجَرُّ**.
Ve “şu yılda, ilkin şöyle yaptı; sonra **جَرّاً** bugüne kadar” (denir).
Kişi kendi aleyhine **جَريرةً** (yani) bir cinayet (işler); **جَرائِر** üzerine toplanır.
“Senin yüzünden / senin sebebinle” mânasında: **من جَريرِكَ** ve **من جَرّاكَ** dersin. Ebû’n-Necm dedi ki:
“Gözün yaşları onun sebebiyle (**من جَرّاها**) taştı.”
**الجِرَّةُ**: devenin **جِرَّةُ**’si; onu koparır, onu çiğner, sonra onu yutar (içine bastırır).
**الجَرجَرةُ**: devenin gırtlağında ve boğaz kesesinde böğürtüsünün tekrarı; sonra onu çıkarır da böğürür. Dedi ki:
“Bir gırtlakta, sevgi gibi, **جَرجَرَ**.”
**الجرجيرُ**: baklagillerin serbest (kendiliğinden) olanlarından bir bitki.
**الجِرجارُ**: bir bitki.
**الجَرجَرُ**: demirden, yığın (kudüs) onunla çiğnenen şey.
**التَجَرجُرُ**: suyu boğazına dökmendir.
**الجَرورُ**: boyun eğmeyen at.
**الجريرُ**: yular ipi.
**الجُرجُورُ**: deveden yüz (adet); “yüz **جُرجُورٌ**” denir; “yüz tam” denildiği gibi. Kümeyt dedi ki:
“Azı olanı suladınız da zenginleşti;
ihsanınızdan yüz (**مائةً**) **جُرجُور**.”
Ve denir ki: **الجُرجُور** (yani) kerem sahipleri; A‘şâ’nın sözü gibi:
“Bostan gibi, çocukların **دَردَق**’ına eğilen,
iri olanları, **الجَراجِرَ**’i bağışlar.”
**الجَرُّ**: çamur olmaktan inmiş, sert yer; “كذا” yani kurur. Dedi ki: “Ve **الجَرِّ** havuzu gibi bir set; çatlamadı.”
**رج**:
**الرّجّ**: bir şeyi hareket ettirmendir; meselâ bir duvarı dövdün (ezdin). Ve ondan **الرَّجرَجَةُ**.
**رَجراجَةٌ** bir tabur: üzerinde demir titrer.
**رَجراجةٌ** bir kadın: sağrısı ve eti üzerinde titrer.
**الارتِجاجُ**: **الرَّج**’in mutâvaatı; o, şiddetli bir sarsıntı ile sarsmandır.
**ارتَجَّ الظَّلامُ**: karıştı.
**الرَّجرَجُ**: titreyen şey için bir niteleme.
**الرَّجرَجُ**: yağlanmış, yoğunlaştırılmış **الثَّريدةُ**.
**الرَّجراج**: ilaçlardan bir şey.
**الرِّجرِجُ**: **القَريسِ** suyu.
**الرَّجرِجةُ**: havuzdaki suyun kalanı; bulanık, çamurla karışık.
**ارتَجتِ البَقَرةُ**: boğayı (erkeği) sevmedi.
**الرَّجّاجُ**: insanlardan ve develerden zayıf olan.
İnsanlardan **رِجرِجةٌ**: yani aşağı tabaka.
**الرَّجاجُ**: zayıflar (cılızlar). Dedi ki:
“Onlar **رَجَاجٌ**’dır ve **رَجَاجِ** üzerinde.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

يقال رَجَّهُ رَجَّاً، أي حرَّكَهُ وزلزله. وناقةٌ رَجَّاءُ: عظيمةُ السَنام. وارْتَجَّ البَحر وغيره: اضطرب. وفي الحديث: "مَنْ ركب البحر حِينَ يَرْتَجُّ فلا ذِمَّةَ له"، يعني إذا اضطرب أمواجُه. والرَجاجُ بالفتح: مهازيل الغَنَم. ونعجةٌ رَجاجَةٌ، أي مهزولة. والرَجاجُ أيضاً: الضعفاء من الناس والإبل.

##### Türkçe

Denir: **رَجَّهُ رَجَّاً**; yani onu hareket ettirdi ve sarstı. Ve **ناقةٌ رَجَّاءُ**: hörgücü büyük (olan). Ve **ارْتَجَّ البَحر** ve başkası: çalkalandı. Ve hadiste: “**مَنْ ركب البحر حِينَ يَرْتَجُّ فلا ذِمَّةَ له**”, yani dalgaları çalkalandığı zaman. Ve **الرَجاجُ** (fetha ile): koyunların zayıfları. Ve **نعجةٌ رَجاجَةٌ**, yani zayıf. Ve **الرَجاجُ** ayrıca: insanlardan ve develerden zayıflar.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ج ج
رجّـه‏:‏ حرّكـه فارتـجّ ورجرجـه فترجـرج‏.‏
وارتـج البحـر والتـج‏.‏
وجاريـة رجراجـة‏:‏ يترجرج كفلها‏.‏
وأطعمنا رجراجة وهي الفالوذجة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ارتجّ عليه الكلام‏:‏ اضطرب والتبس‏.‏
وكتيبة رجراجة‏:‏ تمخض لا تكاد تسير‏.‏

##### Türkçe

ر ج ج
**رجّـه‏**: Onu hareket ettirdi de o sarsıldı; ve **رجرجـه** de o hâlde o sallandı.
Ve deniz **ارتـج** etti ve **التـج** etti.
Ve **جاريـة رجراجـة‏**: kalçası sallanır.
Ve bize **رجراجة** yedirdi; o da **الفالوذجة**’dir.
Mecazdan: **ارتجّ عليه الكلام‏**: sarsıldı ve karıştı.
Ve **كتيبة رجراجة‏**: sancılanır; neredeyse yürümez.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّجاجُ، بالفتح: المهازيل من الناس والإِبل والغنم؛ قال القُلاخُ بنُ حَزْنٍ:
قد بَكَرَتْ مَحْوَةُ بالعَجَاجِ،
فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجاجِ
مَحوَة: اسم علم لريح الجَنُوب. والعجاج: الغبار. ودَمَّرَت: أَهلكت. ونعجة رَجَاجَةٌ: مهزولة. والإِبل رَجْراجٌ، وناس رَجْراجٌ: ضُعَفَاء لا عقول لهم. الأَزهري في أَثناء كلامه على هملج؛ وأَنشد:
أَعطى خَليلي نَعْجَةً هِمْلاجَا
رَجَاجَةً، إِنَّ لها رَجَاجَا
قال: الرَّجاجة الضعيفة التي لا نِقْيَ لها؛ ورجال رَجَاجٌ: ضعفاء. التهذيب: الرَّجاجُ الضُّعَفاءُ من الناس والإِبل؛ وأَنشد: أَقْبَلْنَ، مِنْ نِيرٍ ومِنْ سُواجِ،
بالقَوْمِ قد مَلُّوا من الإِدْلاجِ،
يَمْشُونَ أَفْواجاً إِلى أَفْوَاجِ،
مَشْيَ الفَرَارِيجِ مع الدَّجَاجِ،
فَهُمْ رَجَاجٌ وعلى رَجَاجِ
أَي ضعفوا من السير وضعفت رواحلهم.
ورِجْرِجَةُ الناس: الذين لا خير فيهم. والرِّجْرِجةُ: شِرارُ الناس. وفي حديث الحسن
(* قوله «وفي حديث الحسن» أَي لما خرج يزيد ونصب رايات
سوداً، وقال: أدعوكم إلى سنة عمر بن عبد العزيز. فقال الحسن في كلام له: نصب قصباً علق عليها خرقاً ثم اتبعه رجرجة من الناس، رعاع هباء. والرجرجة، بكسر الراءين: بقية الحوض كدرة خاثرة تترجرج. شبه بها الرذال من الأتباع في أنهم لا يغنون عن المتبوع شيئاً كما لا تغني هي عن الشارب؛ وشبههم أيضاً بالهباء، وهو ما يسطع مما تحت سنابك الخيل. وهبا الغبار يهبو وأهبى الفرس، كذا بهامش النهاية.) أَنه ذكر يزيد بن المهلب، فقال: نَصَبَ قَصَباً عَلَّقَ فيها خِرَقاً، فاتَّبَعَهُ رِجْرِجةٌ من الناس؛ شمر: يعني رُذال الناس ورِعاعهم الذين لا عقول لهم؛ يقال: رِجْراجَة من الناس ورِجْرجَةٌ. الكلابيّ: الرِّجْرِجَةُ من القوم: الذين لا عقل لهم. وفي حديث عمر بن عبد العزيز: الناس رَجاجٌ بعد هذا الشيخ، يعني مَيْمُونَ ابنَ مِهْرانَ؛ هم رِعاعُ الناس وجُهَّالُهم. ويقال للأَحمق: إِن قبلبك لكثيرُ الرَّجْرَجَةِ؛ وفلانٌ كثير الرَجْرِجَةِ أَي كثير البُزاق. والرَّجْرِجَةُ: الجماعة الكثيرة في الحرب. والرَّجاجَةُ: عِرِّيسَةُ الأَسد.
ورَجَّةُ القوم: اختلاط أَصواتهم، ورَجَّةُ الرَّعد: صوته. والرَّجُّ: التحريك؛ رَجَّهُ يَرُجُّهُ رَجّاً: حَرَّكَهُ وزَلْزَلَه فارْتَجَّ، ورَجْرَجَهُ فَتَرَجْرَجَ. والرَّجُّ: تحريكك شيئاً كحائط إِذا حركته، ومنه الرَّجْرَجَةُ، قال الله تعالى: إِذا رُجَّتِ الأَرضُ رَجًّا؛ معنى رُجَّتْ: حُرِّكَتْ حركة شديدة وزُلْزِلَتْ. والرَجْرَجَةُ: الاضطراب.
وارْتَجَّ البحر وغيره: اضطرب؛ وفي الحديث: من ركب البحر حين يَرْتَجُّ فقد برئت منه الذمة، يعني إِذا اضطربت أَمواجه؛ وهو افْتَعَلَ من الرَّجِّ، وهو الحركة الشديدة؛ ومنه: إِذا رُجَّتِ الأَرضُ رَجًّا. وروي أَرْتَجَ من الإِرتاج الإِغْلاق، فإِن كان محفوظاً، فمعناه أَغلق عن أَن يركب، وذلك عند كثرة أَمواجه؛ ومنه حديث النفخ في الصور: فَتَرْتَجُّ الأَرض بأَهلها أَي تضطرب؛ ومنه حديث ابن المسيب: لما قبض رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ارْتَجَّتْ مكةُ بِصَوْتٍ عالٍ. وفي ترجمة رخخ: رَخَّه شَدَخَه؛ قال ابن مقبل:
فَلَبَّدَهُ مَسُّ القِطارِ، ورَخَّه
نِعاجٌ رَوافٍ، قَبْلَ أَن يَتَشَدَّدا
قال: ويروى ورَجَّه، بالجيم؛ ومنه حديث عليٍّ، عليه السلام: وأَما شيطان الرَّدْهَةِ فقد لقِيتُه بِصعْقةٍ سمِعتُ لها وَجْبَةَ قَلْبِه ورَجَّةَ صدره؛ وحديث ابن الزبير: جاء فَرَجَّ البابَ رَجّاً شديداً أَي زعزعه وحركه. وقيل لابنةِ الخُسِّ: بمَ تعرفين لِقاحَ ناقتك؟ قالت: أَرى العَيْنَ هاجَ، والسَّنَامَ راجَ، وتَمْشي وتَفَاجَ. وقال ابن دريد: وأُراها تَفَاجُّ ولا تبول مكان قوله وتمشي وتَفاج؛ قالت: هاجَ فذكَّرَتِ العَيْنَ حملاً لها على الطرْف أَو العضو، وقد يجوز أَن تكون احتملت ذلك للسجع. والرَّجَجُ: الاضطراب. وناقة رَجَّاءُ: مضطربة السَّنامِ؛ وقيل: عظيمة السَّنامِ.
وكَتِيبَةٌ رَجْراجَة: تَمَخَّضُ في سيرها ولا تكاد تسير لكثرتها؛ قال الأَعشى:
ورَجْراجَةٍ، تَغْشَى النَّواظِرَ، فَخْمَةٍ،
وكُومٍ، على أَكْنَافِهِنَّ الرَّحائِلُ
وامرأَة رَجْراجَةُ: مُرْتَجَّةُ الكَفَلِ يَتَرَجْرَجُ كفلها ولحمها. وتَرَجْرَجَ الشيءُ إِذا جاء وذهب.
وثَرِيدَةٌ رِجْراجَةٌ: مُلَيَّنَةٌ مُكْتَنِزَةٌ.
والرِّجْرِجُ: ما ارْتَجَّ من شيء. التهذيب: الارْتِجاجُ مطاوعة الرَّجِّ.
والرِّجْرِجُ والرِّجْرِجَةُ، بالكسر: بقية الماء في الحوض؛ قال هِمْيانُ بنُ قُحافَةَ:
فَأَسْأَرَتْ في الحَوْضِ حِضْجاً حاضِجَا،
قَدْ عادَ من أَنْفاسِها رَجَارِجَا
الصحاح: والرِّجْرِجَةُ، بالكسر، بقيةُ الماء، في الحوض،الكَدِرَةُ المختلطةُ بالطين. وفي حديث ابن مسعود: لا تقوم الساعة إِلا على شِرارِ الناس كرِجْرِجَة الماء الخبيت؛ الرِّجرِجة، بكسر الراءين: بقية الماء الكدر في الحوض المختلطة بالطين ولا ينتفع بها؛ قال أَبو عبيد: الحديث يروى كرِجْراجَةٍ، والمعروف في الكلام رِجْرِجَة؛ والرَّجْراجَةُ: المرأَة التي يَتَرَجْرَجُ كفلها. وكَتِيبة رَجْراجَة: تموج من كثرتها؛ قال ابن الأَثير: فكأَنه، إِن صحت الرواية، قصد الرِّجْرِجة، فجاء بوصفها لأَنها طينة رقيقة تترجرج؛ وفي حديث عبد الله بن مسعود: لا تقوم الساعة إِلا على شرار الناس كرِجْراجَةِ الماء التي لا تُطْعِمُ
(* قوله «التي لا تطعم» من اطعم
أي لا طعم لها. وقوله «الذي لا يطعم» هو يفتعل من الطعم، كيطرد من الطرد أي لا يكون لها طعم، أَفاده في النهاية.) ؛ قال ابن سيده: حكاه أَبو عبيد، وإِنما المعروف الرِّجْرِجَةُ؛ قال: ولم أَسمع بالرِّجْراجَةِ في هذا المعنى إِلاَّ في هذا الحديث؛ وفي رواية: كرِجْرِجَةِ الماء الخبيث الذي لا يَطَّعِمُ. قال أَبو عبيد: أَما كلام العرب فرِجْرِجَةٌ، وهي بقية الماء في الحوض الكدرة المختلطة بالطين، لا يمكن شربها ولا ينتفع بها، وإِنما تقول العرب الرَّجْراجَةُ للكتيبة التي تموج من كثرتها؛ ومنه قيل: امرأَة رَجْراجَة يتحرك جسدها، وليس هذا من الرِّجْرِجة في شيء. والرِّجْرِجَةُ: الماء الذي قد خالطه اللُّعابُ. والرِّجرِجُ أَيضاً: اللُّعابُ؛ قال ابن مقبل يصف بقرة أَكل السبع ولدها:
كادَ اللُّعاعُ مِنَ الحَوْذانِ يَسْحَطُها،
ورِجْرِجٌ بَيْنَ لَحْيَيْها خَنَاطِيلُ
وهذا البيت أَورده الجوهري
(* قوله «وهذا البيت أورده الجوهري إلخ» وضبط
الرجرج في البيت، بكسر الراءين بالقلم، في نسخة من الصحاح، كما ضبط كذلك في أصل اللسان، ولكن في القاموس الرجرج كفلفل أي بضم الراءين، نبت. ولعل الضبطين سمعا.) شاهداً على قوله: والرِّجْرِجُ أَيضاً نبت، وأَنشده. ومعنى يَسْحَطُها: يذبحها ويقتلها، أَي لما رأَت الذئب أَكل ولدها، غصت بما لا يغص بمثله لشدة حزنها. والخناطيل: القطع المتفرّقة، أَي لا تسيغ أَكل الحَوْذانِ واللُّعاعِ مع نعومته. والرِّجْرِجُ: ماءُ القَريسِ. والرَّجْرَجُ: نعت الشيء الذي يَتَرَجْرَجُ؛ وأَنشد:
وكَسَتِ المِرْطَ قَطاةً رَجْرَجا
والرِّجْرِجُ: الثريد المُلَبَّقُ.
والرَّجْراجُ: شيء من الأَدوية.
الأَصمعي وغيره: رَجْرَجْتُ الماءَ ورَدَمْتُه أَي نَبَثْتُه. وارْتَجَّ الكلامُ: التبس؛ ذكره ابن سيده في هذه الترجمة، قال: وأَرض مُرْتَجَّةُ كثيرة النبات.

##### Türkçe

**الرَّجاجُ**، fetih ile: insanlardan, develerden ve koyunlardan zayıf düşmüşler; dedi
قُلاخُ بنُ حَزْنٍ:
قد بَكَرَتْ مَحْوَةُ بالعَجَاجِ،
فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجاجِ

**مَحوَة**: güney rüzgârının özel adıdır. Ve **العجاج**: tozdur. Ve **دَمَّرَت**: helâk etti.

Ve **نعجة رَجَاجَةٌ**: zayıf düşmüş. Ve develer **رَجْراجٌ**, ve insanlar **رَجْراجٌ**: akılları olmayan zayıflar. Ezherî, **هملج** üzerine sözünün arasında; ve inşad etti:
أَعطى خَليلي نَعْجَةً هِمْلاجَا
رَجَاجَةً، إِنَّ لها رَجَاجَا

Dedi: **الرَّجاجة** nîkıyı olmayan zayıf olandır; ve **رجال رَجَاجٌ**: zayıflar.

**التهذيب**: **الرَّجاجُ** insanlardan ve develerden zayıflardır; ve inşad etti:
أَقْبَلْنَ، مِنْ نِيرٍ ومِنْ سُواجِ،
بالقَوْمِ قد مَلُّوا من الإِدْلاجِ،
يَمْشُونَ أَفْواجاً إِلى أَفْوَاجِ،
مَشْيَ الفَرَارِيجِ مع الدَّجَاجِ،
فَهُمْ رَجَاجٌ وعلى رَجَاجِ

Yani yürüyüşten zayıfladılar ve binekleri zayıfladı.

Ve **رِجْرِجَةُ الناس**: kendilerinde hayır olmayan kimseler. Ve **الرِّجْرِجةُ**: insanların şerlileri.

Ve Hasan hadîsinde
(* “Ve Hasan hadîsinde” sözü: yani Yezîd çıktığında ve siyah bayraklar diktiğinde, ve dediğinde: Sizi Ömer b. Abdülazîz’in sünnetine çağırıyorum. Hasan bir sözünde dedi: Kamışlar dikti, üzerine bez parçaları astı, sonra onu insanlardan bir **رجرجة** izledi; ayak takımı, hebâ. Ve **الرجرجة**, iki **الراء**’ın kesriyle: havuzun bulanık, koyu tortulu artığıdır; sallanıp durur. Ona, tâbilerin rezilleri, onların tâbi olunan kimseye hiçbir şey kazandırmaması bakımından benzetildi; tıpkı onun içene bir fayda vermemesi gibi. Onları ayrıca **الهباء**’a benzetti; o, atların tırnakları altından parlayan şeydir. Ve toz **يهبو** olarak **يهبو**; ve at **أهبى**; nihâyenin kenarında böyle.) Yezîd b. el-Mühelleb’i andı; dedi ki: Kamışlar dikti, onlara bez parçaları astı; sonra onu insanlardan bir **رِجْرِجةٌ** izledi. Şemmer: yani akılları olmayan insanların rezilleri ve ayak takımıdır; denir: insanlardan **رِجْراجَة** ve **رِجْرجَةٌ**.

Kelâbî: kavimden **الرِّجْرِجَةُ**: aklı olmayan kimselerdir. Ve Ömer b. Abdülazîz hadîsinde: bu şeyhten sonra insanlar **رَجاجٌ**dur; yani Meymûn b. Mihrân’ı; onlar insanların ayak takımı ve cahilleridir. Ve ahmağa denir: senin kalbinde elbette çok **الرَّجْرَجَةِ** vardır; ve falan çok **الرَجْرِجَةِ**dir, yani çok tükürüklüdür. Ve **الرَّجْرِجَةُ**: savaşta çok kalabalık topluluktur. Ve **الرَّجاجَةُ**: aslanın dişisidir.

Ve **رَجَّةُ القوم**: seslerinin karışması; ve **رَجَّةُ الرَّعد**: onun sesi.

Ve **الرَّجُّ**: hareket ettirmedir; **رَجَّهُ يَرُجُّهُ رَجّاً**: onu hareket ettirdi ve sarstı; böylece **فارْتَجَّ**; ve onu **رَجْرَجَهُ** de, böylece **فَتَرَجْرَجَ**. Ve **الرَّجُّ**: bir şeyi, meselâ bir duvarı, onu hareket ettirdiğinde, hareket ettirmendir; ondan **الرَّجْرَجَةُ** vardır. Allah Teâlâ dedi ki: **إِذا رُجَّتِ الأَرضُ رَجًّا**; **رُجَّتْ**’in mânası: şiddetli bir hareketle hareket ettirildi ve zelzeleye uğratıldı. Ve **الرَجْرَجَةُ**: çalkantıdır.

Ve deniz ve başkası **ارْتَجَّ**: çalkalandı; ve hadîste: kim denize binerse, o **يَرْتَجُّ** iken, zimmet ondan beri olmuştur; yani dalgaları çalkalandığında; ve o, **الرَّجِّ**’den **افْتَعَلَ**’dır; o da şiddetli harekettir; ondan: **إِذا رُجَّتِ الأَرضُ رَجًّا**. Ve **أَرْتَجَ** diye rivayet edildi; **الإِرتاج**’dan, yani kapamadır; eğer mahfuz ise, mânası: binmeye karşı kapadı; bu, dalgalarının çokluğu sırasında olur. Ve ondan, sûra üfürme hadîsi: **فَتَرْتَجُّ الأَرض بأَهلها** yani çalkalanır. Ve ondan, İbnü’l-Müseyyeb hadîsi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, vefat ettiğinde, Mekke yüksek bir sesle **ارْتَجَّتْ**. Ve **رخخ** tercümesinde: **رَخَّه شَدَخَه**; İbn Mukbil dedi:
فَلَبَّدَهُ مَسُّ القِطارِ، ورَخَّه
نِعاجٌ رَوافٍ، قَبْلَ أَن يَتَشَدَّدا

Dedi: ve **ورَجَّه** diye de rivayet edilir, **الجيم** ile. Ve ondan, Ali hadîsi, aleyhi’s-selâm: **وأَما شيطان الرَّدْهَةِ فقد لقِيتُه بِصعْقةٍ سمِعتُ لها وَجْبَةَ قَلْبِه ورَجَّةَ صدره**. Ve İbnü’z-Zübeyr hadîsi: geldi de kapıyı şiddetli bir **رَجّاً** ile **فَرَجَّ** etti; yani onu sarstı ve hareket ettirdi. Ve **الخُسِّ**’ün kızına denildi: devenin gebe olduğunu ne ile bilirsin? Dedi: gözü **هاجَ** olmuş görürüm, ve hörgücü **راجَ** olmuş, ve yürür ve **تَفَاجَ** eder. İbn Düreyd dedi: ve ben onu, “ve yürür ve **تَفَاج** eder” sözü yerine “**تَفَاجُّ** eder ve bevletmez” diye görüyorum. Dedi: **هاجَ** dedi de **العَيْنَ**’ı müzekker yaptı; onu, bakışa yahut organa hamletmesi sebebiyledir; ve secî için bunu yüklenmiş olması da câizdir.

Ve **الرَّجَجُ**: çalkantıdır. Ve **ناقة رَجَّاءُ**: hörgücü çalkantılı; ve denildi: büyük hörgüçlü.

Ve **كَتِيبَةٌ رَجْراجَة**: yürüyüşünde yoğrulur da, çokluğundan neredeyse yürümez; A‘şâ dedi:
ورَجْراجَةٍ، تَغْشَى النَّواظِرَ، فَخْمَةٍ،
وكُومٍ، على أَكْنَافِهِنَّ الرَّحائِلُ

Ve **امرأَة رَجْراجَةُ**: kalçası sarsıntılı; kalçası ve eti sallanıp durur. Ve şey **تَرَجْرَجَ** eder, geldi gittiğinde.

Ve **ثَرِيدَةٌ رِجْراجَةٌ**: yumuşatılmış, yoğunlaştırılmış.

Ve **الرِّجْرِجُ**: bir şeyden **ارْتَجَّ** eden şey. **التهذيب**: **الارْتِجاجُ** **الرَّجِّ**’in mutâvaatıdır.

Ve **الرِّجْرِجُ** ve **الرِّجْرِجَةُ**, kesr ile: havuzdaki suyun artığı; Hemyân b. Kuhâfe dedi:
فَأَسْأَرَتْ في الحَوْضِ حِضْجاً حاضِجَا،
قَدْ عادَ من أَنْفاسِها رَجَارِجَا

**الصحاح**: ve **الرِّجْرِجَةُ**, kesr ile, havuzda suyun artığıdır; çamurla karışık bulanık olan. Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: kıyamet ancak insanların şerlileri üzerine kopar; pis suyun **رِجْرِجَة**’si gibi. **الرِّجرِجة**, iki **الراء**’ın kesriyle: havuzdaki bulanık su artığıdır; çamurla karışıktır ve ondan faydalanılmaz. Ebû Ubeyd dedi: hadîs **كرِجْراجَةٍ** diye rivayet edilir; sözde bilinen **رِجْرِجَة**’dir. Ve **الرَّجْراجَةُ**: kalçası sallanıp duran kadındır. Ve **كَتِيبة رَجْراجَة**: çokluğundan dalgalanır. İbnü’l-Esîr dedi: sanki, rivayet sahih ise, **الرِّجْرِجة**’yi kastetti; sonra onu vasıfla getirdi; çünkü o, ince bir çamurdur, sallanıp durur. Ve Abdullah b. Mes‘ûd hadîsinde: kıyamet ancak insanların şerlileri üzerine kopar; tadı olmayan suyun **رِجْراجَةِ**’si gibi
(* “**التي لا تطعم**” sözü, **اطعم**’dan: yani tadı yoktur. Ve “**الذي لا يطعم**” sözü, **الطعم**’dan **يفتعل**’dır; **يطرد** gibi **الطرد**’den; yani onun tadı olmaz; nihâyede bunu fayda olarak verdi.) ; İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd onu nakletti; bilinen ancak **الرِّجْرِجَةُ**’dir. Dedi: bu mânada **الرِّجْراجَةِ**’yi ancak bu hadîste işitmedim. Ve bir rivayette: tadı olmayan pis suyun **رِجْرِجَةِ**’si gibi. Ebû Ubeyd dedi: Arapların sözü ise **رِجْرِجَةٌ**’dir; o, havuzdaki suyun artığıdır; çamurla karışık bulanıktır; içilmesi mümkün olmaz ve ondan faydalanılmaz. Araplar ancak **الرَّجْراجَةُ** derler: çokluğundan dalgalanan bölük için. Ondan denildi: **امرأَة رَجْراجَة**; bedeni hareket eder; bu, **الرِّجْرِجة**’den hiçbir şey değildir.

Ve **الرِّجْرِجَةُ**: içine tükürük karışmış sudur. Ve **الرِّجرِجُ** da: tükürüktür; İbn Mukbil, yırtıcının yavrusunu yediği bir ineği vasfederek dedi:
كادَ اللُّعاعُ مِنَ الحَوْذانِ يَسْحَطُها،
ورِجْرِجٌ بَيْنَ لَحْيَيْها خَنَاطِيلُ

Bu beyti Cevherî
(* “Bu beyti Cevherî zikretti…”: beytte **الرجرج**’i, iki **الراء**’ın kesriyle, kalemle ضبط etti; **الصحاح**’ın bir nüshasında; **اللسان**’ın aslında da böyle ضبط edildi. Fakat **القاموس**’ta **الرجرج** “**كفلفل**” yani iki **الراء**’ın zammıyla, bir bitkidir. Belki iki ضبط da işitilmiştir.) şu sözüne şahit olarak getirdi: ve **الرِّجْرِجُ** ayrıca bir bitkidir; ve onu inşad etti. Ve **يَسْحَطُها**’nın mânası: onu boğazlar ve öldürür; yani kurt yavrusunu yediğini görünce, şiddetli hüznünden, benzeriyle boğulunmayacak şeyle boğuldu. Ve **الخناطيل**: dağınık parçalar; yani yumuşaklığıyla birlikte **الحَوْذان** ve **اللُّعاع** yemesini hazmedemez. Ve **الرِّجْرِجُ**: **القَريسِ** suyudur.

Ve **الرَّجْرَجُ**: **يَتَرَجْرَجُ** eden şeyin sıfatıdır; ve inşad etti:
وكَسَتِ المِرْطَ قَطاةً رَجْرَجا

Ve **الرِّجْرِجُ**: yapışık thirîddir.

Ve **الرَّجْراجُ**: ilaçlardan bir şeydir.

Asma‘î ve başkası: **رَجْرَجْتُ الماءَ** ve **رَدَمْتُه** yani onu saçtım. Ve söz **ارْتَجَّ** etti: karıştı; onu İbn Sîde bu tercümede zikretti; dedi: ve **أَرض مُرْتَجَّةُ**: bitkisi çok olan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ج ج * * رَجَّهُ * حرّكه وزلزله وبابه رد و * ارتَجَّ * البحر وغيره اضطرب وفي الحديث ﴿من ركب البحر حين يرتج فلا ذمة له﴾ وبابه رد و * تَرَجْرَجَ * الشيء جاء وذهب

##### Türkçe

* ر ج ج * **رَجَّهُ**: onu hareket ettirdi ve sarstı; babı **رد**’dir. Ve **ارتَجَّ**: deniz ve başkası çalkalandı; (yani) sarsıldı; babı **رد**’dir. Ve hadiste: ﴿kim denize, o çalkalanırken binerse, onun için zimmet yoktur﴾; babı **رد**’dir. Ve **تَرَجْرَجَ**: şey geldi ve gitti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرج: التحريك  رجه يرجه رجا، قال الله تعالى  إذا رجت الأرض رجا  معنى رجت: حركت حركة شديدة وزلزلت، وفي حديث على، رضى الله عنه  وأما شيطان الردهة فقد كفيته بصعقة سمعت لها وجبة قلبه، ورجة صدره  . وفي حديث ابن الزبير  جاء فرج الباب رجا شديدا  أي زعزعه وحركه. وقيل لابنة الخس: بم تعرفين لقاح ناقتك، قالت: أرى العين هاج، والسنام راج، وتمشى وتفاج، وقال ابن دريد:  وأراها تفاج ولا تبول  مكان قوله:  وتمشى وتفاج  قالت هاج فذكرت العين حملا لها على الطرف أو العضو، وقد يجوز أن تكون احتملت ذلك للسجع. الرج  : التحرك  الشديد  والاهتزاز  ، فهو متعد ولازم. الرج  : الحبس  . الرج:  بناء الباب  .  والرجرجة  بالفتح  : الاضطراب كالارتجاج والترجرج  ، يقال ارتج البحر وغيره: اضطرب. وفي التهذيب: الارتجاج مطاوعة الرج، وفي الحديث  من ركب البحر حين يرتج فقد برئت منه الذمة  ، يعنى إذا اضطربت أمواجه، وروى  أرتج من الإرتاج: الإغلاق، فإن كان محفوظا فمعناه أغلق عن أن يركب، وذلك عند كثرة أمواجه. وفي حديث النفخ في الصور  فترتج الأرض بأهلها  أي تضطرب. الرجرجة  : الإعياء  والضعف الرجرج والرجرجة  بكسرتين  فيهما  : بقية الماء في الحوض  ، الكدرة المختلطة بالطين، كذا في الصحاح، وقال هميان بن قحافة:
  فأسارت في الحوض حضجا حاضجا
  قد عاد من أنفاسها رجارجا وفي حديث ابن مسعود  لا تقوم الساعة إلا على شرار الناس، كرجرجة الماء الخبيث الذي لا يطعم  قال أبو عبيد: الحديث يروى:  كرجراجة  والمعروف في الكلام رجرجة. الرجرجة: الجماعة الكثيرة في الحرب والرجرجة: الماء الذي خالطه اللعاب. والرجرج أيضا: اللعاب. وإن فلانا كثير الرجرجة، أي  البزاق  ، قال ابن مقبل يصف بقرة أكل السبع ولدها:
  كاد اللعاع من الحوذان يسحطها                      ورجرج بين لحييها خناطـيل

  وهذا البيت أورده الجوهري شاهدا على قوله: والرجرج أيضا نبت، وأنشد، ومعنى يسحطها: يذبحها ويقتلها، أي لما رأت الذئب أكل ولدها غصت بما لا يغص بمثله، لشدة حزنها، والخناطيل: القطع المتفرقة، أي لا تسيغ أكل الحوذان واللعاع مع نعومته. الرجرجة من الناس:  من لا عقل له  ، ومن لا خير فيه. وفي النهاية: الرجرجة: شرار الناس وفي حديث الحسن  أنه ذكر يزيد بن المهلب فقال: نصب قصبا، علق فيها خرقا، فاتبعه رجرجة من الناس  قال شمر: يعنى رذال الناس ورعاعهم الذين لا عقول لهم، يقال: رجراجة من الناس ورجرجة. وقال الكلابي: الرجرجة من القوم: الذين لا عقل لهم. الرجرج  كفلفل: نبت  ، أورده الجوهري، وأنشد بيت ابن مقبل السابق ذكره.  والرجاج كسحاب: مهازيل الغنم  والإبل، قال القلاخ بن حزن:
  قد بكرت محوة بالعجاج
  فدمرت بقية الرجاج محوة: اسم علم للريح الجنوب والعجاج: الغبار. ودمرت: أهلكت. في التهذيب: الرجاج  ضعفاء الناس والإبل  ، وأنشد:
  يمشون أفواجا إلى أفواج
  مشى الفراريج مع الدجاج
  فهم رجاج وعلى رجاج أي ضعفوا من السير وضعفت رواحلهم. يقال:  نعجة رجاجة  إذا كانت  مهزولة  . والإبل رجراج وناس رجراج: ضعفاء لا عقول لهم. قال الأزهري في أثناء كلامه على هملج، وأنشد:
  أعطى خليلى نعجة هملاجا
  رجاجة إن لها رجاجا قال الرجاجة: الضعيفة التي لا نقى لها، ورجال رجاج: ضعفاء. الرجج: الاضطراب. وناقة رجاء  : مضطربة السنام وقيل  : عظيمة السنام، و  في الجمهرة يقال: ناقة رجاء، ممدودة، زعموا، إذا كانت  مرتجتها  ، أي السنام، ولا أدرى ما صحته.  والرجراج  بالفتح  : دواء  ، وفي اللسان: شىء من الأدوية. رجراجة  بهاء: ة، بالبحرين   وأرجان  بفتح الألف والراء وتشديد الجيم، وضبطها ابن خلطان بتشديد الراء، وفي أصل الرشاطى: الراء والجيمي مشددتان  أو رجان  بحذف الألف  : د  ، بين فارس والأهواز، وبها قبر أرجيان حوارى عيسى عليه السلام. نسب إليها أحمد بن الحسن بن عفان بن مسلم. وسعيد الرجاني، عن علي، رضى الله عنه. وعبد الله بن محمد بن شعيب الرجاني عن يحيى بن حبيب.  ورجان  تثنية رج  : واد بنجد  .  وأرجت الفرس  إرجاجا  فهي مرج  ، إذا  أقربت وارتج صلاها  ، لغة في ارتجت.
 ومما يستدرك عليه: الرجاجة: عريسة الأسد. ورجة القوم: اختلاط أصواتهم. ورجة الرعد: صوته. وكتيبة رجراجة: تمخص في سيرها ولا تكاد تسير، كثرتها، قال الأعشى:
  ورجراجة تغشى النواظر فخمة                      وكوم على أكنافهن الرحـائل وامرأة رجراجة: مرتجة الكفل، يترجرج كفلها ولحمها. وترجرج الشىء، إذا جاء وذهب وثريدة رجراجة: ملينة مكتنزة. والرجرج: ما ارتج من شىء. والرجرج، بالكسر: الماء القريس والرجرج، بالفتح: نعت الشىء الذي يترجرج، وأنشد:
  وكست المرط قطاة رجرجا

  والرجرج: الثريد الملبق. وعن الأصمعي: رجرجت الماء وردمته بمعنى،  أي نبثته  . وارتج الكلام: التبس، ذكره ابن سيده في هذه الترجمة. وأرض مرتجة: كثيرة النبات، ذكره ابن منظور في هذه المادة، وقد تقدمتا في المادة التي تليها ورجه: شدخه، ذكره الأزهري في ترجمة ر خ خ وأنشد قول ابن مقبل:
  فلبده مس القطار ورجـه                      نعاج رؤاف قبل أن يتشددا

##### Türkçe

**الرج**: hareket ettirme; **رجه يرجه رجا**. Allah Teâlâ’nın sözü: **إذا رجت الأرض رجا**. **رجت**’nin mânâsı: şiddetli bir hareketle hareket ettirildi ve sarsıldı. Ali’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: **وأما شيطان الردهة فقد كفيته بصعقة سمعت لها وجبة قلبه، ورجة صدره**. İbnü’z-Zübeyr’in hadîsinde: **جاء فرج الباب رجا شديدا**; yani onu sarstı ve hareket ettirdi. Hüs’ün kızına denildi: “Devenin gebe kaldığını ne ile bilirsin?” Dedi ki: “Gözü **هاج** görürüm, hörgücü **راج** (olur), yürür ve **تفاج** eder.” İbn Düreyd dedi ki: “**وأراها تفاج ولا تبول**” onun sözü olan “**وتمشى وتفاج**”ın yerindedir. “**هاج**” dedi; böylece gözü, bakışa yahut organa hamlederek (ona) yükledi; ve secî için bunu yüklenmiş olması da câiz olur.

**الرج**: şiddetli hareket ve titreme; o, müteaddî ve lâzım olur.

**الرج**: hapsetme.

**الرج**: kapı yapısı.

**الرجرجة** (fetha ile): **الارتجاج** ve **الترجرج** gibi çalkantı; “**ارتج** deniz ve başkası” denir: çalkalandı. **التهذيب**’de: **الارتجاج** **الرج**’in mutâvaatıdır. Hadîste: **من ركب البحر حين يرتج فقد برئت منه الذمة**; yani dalgaları çalkalandığı zaman. Ve “**أرتج**” diye rivayet edildi; **الإرتاج**’dan: kapama/kilitleme. Eğer mahfuz ise mânâsı: binilmekten kapandı; bu, dalgalarının çokluğu sırasında (olur). Sûra üfürme hadîsinde: **فترتج الأرض بأهلها**; yani (yer) halkıyla çalkalanır.

**الرجرجة**: yorgunluk ve zayıflık.

**الرجرج** ve **الرجرجة** (ikisinde de iki kesre ile): havuzdaki suyun kalıntısı; çamurla karışık bulanıklık; **الصحاح**’ta böyledir. Hemmiyân b. Kahâfe dedi ki:
  فأسارت في الحوض حضجا حاضجا
  قد عاد من أنفاسها رجارجا

İbn Mes‘ûd’un hadîsinde: **لا تقوم الساعة إلا على شرار الناس، كرجرجة الماء الخبيث الذي لا يطعم**. Ebû Ubeyd dedi ki: Hadîs “**كرجراجة**” diye rivayet olunur; sözde bilinen ise **رجرجة**’dir.

**الرجرجة**: savaşta çok kalabalık topluluk.

**الرجرجة**: salyayla karışmış su.

**الرجرج** de: salya. Ve falan kimse “çok **الرجرجة** sahibidir”; yani tükürük. İbn Mukbil, yırtıcının yavrusunu yediği bir ineği vasfederken dedi ki:
  كاد اللعاع من الحوذان يسحطها                      ورجرج بين لحييها خناطـيل

Bu beyti Cevherî, “**الرجرج** de bir bitkidir” sözüne şâhid olarak getirdi ve inşâd etti. “**يسحطها**”nın mânâsı: onu boğazlar ve öldürür; yani kurt yavrusunu yediğini görünce, şiddetli hüznünden, benzeriyle boğulunmayan şeyle boğuldu. **الخناطيل**: dağınık parçalar; yani yumuşaklığıyla beraber **الحوذان** ve **اللعاع** yemesini hazmedemez.

İnsanlardan **الرجرجة**: aklı olmayan ve kendisinde hayır olmayan. **النهاية**’de: **الرجرجة**: insanların şerirleri. Hasan’ın hadîsinde: Yezîd b. el-Mühelleb’i andı da dedi ki: “Kamış dikti, ona bez parçaları astı; insanların **رجرجة**’si ona tâbi oldu.” Şemmer dedi ki: yani insanların rezilleri ve ayak takımı; akılları olmayanlar. “İnsanlardan **رجراجة** ve **رجرجة**” denir. Kelâbî dedi ki: Kavimden **الرجرجة**: akılları olmayanlardır.

**الرجرج** (فلفل gibi): bir bitki; Cevherî onu zikretti ve İbn Mukbil’in önce geçen beytini inşâd etti.

**الرجاج** (سحاب gibi): koyun ve devenin zayıfları. Kalâh b. Hazn dedi ki:
  قد بكرت محوة بالعجاج
  فدمرت بقية الرجاج

**محوة**: güney rüzgârının özel adıdır; **العجاج**: toz. “**دمرت**”: helâk etti. **التهذيب**’de: **الرجاج**: insanların ve develerin zayıfları; ve inşâd etti:
  يمشون أفواجا إلى أفواج
  مشى الفراريج مع الدجاج

“Onlar **رجاج**’dır ve **على رجاج** (üzerine)” yani yürüyüşten zayıfladılar ve binekleri zayıfladı. “**نعجة رجاجة**” denir; eğer **مهزولة** ise. Develer **رجراج** ve insanlar **رجراج**: zayıflar; akılları olmayanlar. Ezherî, **هملج** üzerine sözünün arasında dedi ve inşâd etti:
  أعطى خليلى نعجة هملاجا
  رجاجة إن لها رجاجا

Dedi ki: **الرجاجة**: iliği olmayan zayıf (dişi); ve **رجال رجاج**: zayıflar.

**الرجج**: çalkantı.

**ناقة رجاء**: hörgücü çalkantılı; ve denildi ki: büyük hörgüçlü. Ve **الجمهرة**’de denir: “**ناقة رجاء**”, uzatılmış, zannettikleri üzere; eğer **مرتجتها** (yani hörgücü) (öyle) ise; ve ben onun sıhhatini bilmem.

**الرجراج** (fetha ile): bir ilaç; **اللسان**’da: ilaçlardan bir şey.

**رجراجة** (هاء ile: ة), Bahreyn’de; ve **أرجان** (elif ve râ fetha ile ve cîm şeddeli); İbn Hultân onu râ şeddeli olarak ضبط etti; ve Reşâtî’nin aslında: râ ve cîm ikisi de şeddelidir. Yahut **رجان** (elifi hazf ile): Fars ile Ahvaz arasında bir belde; ve orada Îsâ عليه السلام’ın havârîsi **أرجيان**’ın kabri vardır. Ona nisbetle: Ahmed b. el-Hasen b. Affân b. Müslim. Ve Sa‘îd **الرجاني**, Ali’den, Allah ondan razı olsun. Ve Abdullah b. Muhammed b. Şuayb **الرجاني**, Yahyâ b. Habîb’den.

**رجان**: **رج**’in tesniyesi; Necd’de bir vâdi.

**وأرجت الفرس إرجاجا فهي مرج**: eğer **أقربت وارتج صلاها** ise; **ارتجت**’de bir lugattır.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الرجاجة**: aslanın inidir. **ورجة القوم**: seslerinin karışması. **ورجة الرعد**: onun sesi. **وكتيبة رجراجة**: yürüyüşünde (kendini) sıkar; neredeyse yürümez; çokluğu (sebebiyle). A‘şâ dedi ki:
  ورجراجة تغشى النواظر فخمة                      وكوم على أكنافهن الرحـائل

Ve **امرأة رجراجة**: kalçası titreyen; kalçası ve eti titrer. Ve “**ترجرج** şey” (denir); eğer gelip giderse. Ve **ثريدة رجراجة**: yumuşatılmış, dolgun. Ve **الرجرج**: bir şeyden **ارتج** eden (şey). Ve **الرجرج** (kesre ile): ekşimiş su. Ve **الرجرج** (fetha ile): titreyen şeyin sıfatı; ve inşâd etti:
  وكست المرط قطاة رجرجا

Ve **الرجرج**: yapışık ثريد. Asma‘î’den: “**رجرجت الماء وردمته**” aynı mânâdadır; yani onu saçtım. Ve “**ارتج الكلام**”: karıştı; İbn Sîde bunu bu tercemede zikretti. Ve **أرض مرتجة**: bitkisi çok; İbn Manzûr bunu bu maddede zikretti; ikisi de onu izleyen maddede geçmişti. Ve **ورجه**: onu ezdi; Ezherî bunu **ر خ خ** tercemesinde zikretti ve İbn Mukbil’in sözünü inşâd etti:
  فلبده مس القطار ورجـه                      نعاج رؤاف قبل أن يتشددا

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَجَّ
رَجَّ U ( n. ac. رَجّ 1 ),
a.  Shock, made to tremble.

b.  [ acc. &  'An ], Prevented, deterred from.

c.  I ( n. ac. رَجّ 1 ), Was shaken, agitated, convulsed; shook, trembled, quaked.

اِرْتَجَجَ
اِرْتَجَجَ VIII ,
a.  see I (c) .

رَجَّة
رَجَّة 1t ,
a.  Shaking; rumbling.

رُجَّة
رُجَّة 3t ,  رَجَج 4 ,
a.  Confusion, tumult.

رَجَاْج
رَجَاْج 22 ,
a.  The lean of the flock.

##### Türkçe

رَجَّ
**رَجَّ** U (n. ac. **رَجّ** 1),
a. Şok etti, titremeye sevk etti.

b. [acc. & 'An], -den alıkonuldu, -den menedildi.

c. I (n. ac. **رَجّ** 1), sarsıldı, çalkalandı, kasıldı; sallandı, titredi, sarsıldı.

اِرْتَجَجَ
**اِرْتَجَجَ** VIII,
a. I (c)’ye bak.

رَجَّة
**رَجَّة** 1t,
a. Sarsıntı; uğultu.

رُجَّة
**رُجَّة** 3t, **رَجَج** 4,
a. Karışıklık, kargaşa.

رَجَاْج
**رَجَاْج** 22,
a. Sürünün zayıfı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رجج
رَجَّ - يَرُجُّ، (رُجَّ - يُرَجُّ) - رَجّ - رَجَّاً
رَجَّ - يَرُجُّ + كائن + شيئاً: يحركه بقوة فيجعله يبتعد عن موقعه ثم يعود إليه وذلك بحركة معاودة متكررة سريعة
رُجَّ - يُرَجُّ: مبني للمجهول من " رَجَّ - يَرُجُّ "
رَجّ: اسم فعل " رَجَّ - يَرُجُّ"
رَجَّاً: حال من " رَجّ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدفع بالرج والهز في نفس المكان، والتذبذب والنواسان والاضطراب لمسافة قصيرة"، وهي:
زَلْزَلَ - يُزَلْزِلُ، زَحَّ - يَزُحُّ (زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ)، رَجَّ - يَرُجُّ، هَزَّ - يَهُزُّ، ذَبَّ - يَذِبُّ، نَغَضَ - يَنْغُضُ (نَغَضَ - يَنْغِضُ)
رجَّ
 	﴿إذا وقعت الواقعة (1) ليس لوقعتها كاذبة (2) خافضة رافعة (3) إذا رجت الأرض رجا (4) وبست الجبال بسا (5) فكانت هباء منبثا (6)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [رجج] ر ج ج: رَجَّهُ حرّكه وزلزله وبابه رد و ارتَجَّ البحر وغيره اضطرب وفي الحديث ﴿من ركب البحر حين يرتج فلا ذمة له﴾ وبابه رد و تَرَجْرَجَ الشيء جاء وذهب
الراغب
رج
- الرج: تحريك الشيء وإزعاجه، يقال: رجه فارتج، قال تعالى: }إذا رجت الأرض رجا﴿[الواقعة/4]، نحو:﴾إذا زلزلت الأرض زلزالها{ [الزلزلة/1]، والرجرجة: الأضطراب، وكتيبة رجراجة، وجارية رجراجة، وارتج كلامه: اضطرب، والرجرجة: ماء قليل في مقره يضطرب فيتكدر.
ملخص اللسان
1.     الرَّجاجُ، بالفتح: المهازيل من الناس والإِبل والغنم ، وناس رَجْراجٌ: ضُعَفَاء لا  عقول لهم
2.     ورَجَّةُ القوم: اختلاط أَصواتهم،
3.     ورَجَّةُ الرَّعد: صوته.
4.     والرَّجُّ: التحريك؛ رَجَّهُ يَرُجُّهُ رَجّاً: حَرَّكَهُ وزَلْزَلَه  فارْتَجَّ، ورَجْرَجَهُ فَتَرَجْرَجَ. والرَّجُّ: تحريكك شيئاً كحائط إِذا  حركته، ومنه الرَّجْرَجَةُ، قال الله تعالى: إِذا رُجَّتِ الأَرضُ  رَجًّا؛ معنى رُجَّتْ: حُرِّكَتْ حركة شديدة وزُلْزِلَتْ. والرَجْرَجَةُ:  الاضطراب.  وارْتَجَّ البحر وغيره: اضطرب؛
لسان العرب
● -   رجج: الرَّجاجُ، بالفتح: المهازيل من الناس والإِبل والغنم؛ قال  القُلاخُ بنُ حَزْنٍ:  قد بَكَرَتْ مَحْوَةُ بالعَجَاجِ،  فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجاجِ  مَحوَة: اسم علم لريح الجَنُوب. والعجاج: الغبار. ودَمَّرَت: أَهلكت.  ونعجة رَجَاجَةٌ: مهزولة. والإِبل رَجْراجٌ، وناس رَجْراجٌ: ضُعَفَاء لا  عقول لهم. الأَزهري في أَثناء كلامه على هملج؛ وأَنشد:  أَعطى خَليلي نَعْجَةً هِمْلاجَا  رَجَاجَةً، إِنَّ لها رَجَاجَا  قال: الرَّجاجة الضعيفة التي لا نِقْيَ لها؛ ورجال رَجَاجٌ: ضعفاء.  التهذيب: الرَّجاجُ الضُّعَفاءُ من الناس والإِبل؛ وأَنشد:  أَقْبَلْنَ، مِنْ نِيرٍ ومِنْ سُواجِ،  بالقَوْمِ قد مَلُّوا من الإِدْلاجِ،  يَمْشُونَ أَفْواجاً إِلى أَفْوَاجِ،  مَشْيَ الفَرَارِيجِ مع الدَّجَاجِ،  فَهُمْ رَجَاجٌ وعلى رَجَاجِ  أَي ضعفوا من السير وضعفت رواحلهم.  ورِجْرِجَةُ الناس: الذين لا خير فيهم. والرِّجْرِجةُ: شِرارُ الناس.  وفي حديث الحسن  (* قوله «وفي حديث الحسن» أَي لما خرج يزيد ونصب رايات  سوداً، وقال: أدعوكم إلى سنة عمر بن عبد العزيز. فقال الحسن في كلام له: نصب  قصباً علق عليها خرقاً ثم اتبعه رجرجة من الناس، رعاع هباء. والرجرجة،  بكسر الراءين: بقية الحوض كدرة خاثرة تترجرج. شبه بها الرذال من الأتباع في  أنهم لا يغنون عن المتبوع شيئاً كما لا تغني هي عن الشارب؛ وشبههم أيضاً  بالهباء، وهو ما يسطع مما تحت سنابك الخيل. وهبا الغبار يهبو وأهبى  الفرس، كذا بهامش النهاية.) أَنه ذكر يزيد بن المهلب، فقال: نَصَبَ قَصَباً  عَلَّقَ فيها خِرَقاً، فاتَّبَعَهُ رِجْرِجةٌ من الناس؛ شمر: يعني رُذال  الناس ورِعاعهم الذين لا عقول لهم؛ يقال: رِجْراجَة من الناس ورِجْرجَةٌ.  الكلابيّ: الرِّجْرِجَةُ من القوم: الذين لا عقل لهم. وفي حديث عمر بن  عبد العزيز: الناس رَجاجٌ بعد هذا الشيخ، يعني مَيْمُونَ ابنَ مِهْرانَ؛ هم  رِعاعُ الناس وجُهَّالُهم. ويقال للأَحمق: إِن قبلبك لكثيرُ  الرَّجْرَجَةِ؛ وفلانٌ كثير الرَجْرِجَةِ أَي كثير البُزاق. والرَّجْرِجَةُ: الجماعة  الكثيرة في الحرب. والرَّجاجَةُ: عِرِّيسَةُ الأَسد.  ورَجَّةُ القوم: اختلاط أَصواتهم، ورَجَّةُ الرَّعد: صوته.  والرَّجُّ: التحريك؛ رَجَّهُ يَرُجُّهُ رَجّاً: حَرَّكَهُ وزَلْزَلَه  فارْتَجَّ، ورَجْرَجَهُ فَتَرَجْرَجَ. والرَّجُّ: تحريكك شيئاً كحائط إِذا  حركته، ومنه الرَّجْرَجَةُ، قال الله تعالى: إِذا رُجَّتِ الأَرضُ  رَجًّا؛ معنى رُجَّتْ: حُرِّكَتْ حركة شديدة وزُلْزِلَتْ. والرَجْرَجَةُ:  الاضطراب.  وارْتَجَّ البحر وغيره: اضطرب؛ وفي الحديث: من ركب البحر حين يَرْتَجُّ  فقد برئت منه الذمة، يعني إِذا اضطربت أَمواجه؛ وهو افْتَعَلَ من  الرَّجِّ، وهو الحركة الشديدة؛ ومنه: إِذا رُجَّتِ الأَرضُ رَجًّا. وروي  أَرْتَجَ من الإِرتاج الإِغْلاق، فإِن كان محفوظاً، فمعناه أَغلق عن أَن يركب،  وذلك عند كثرة أَمواجه؛ ومنه حديث النفخ في الصور: فَتَرْتَجُّ الأَرض  بأَهلها أَي تضطرب؛ ومنه حديث ابن المسيب: لما قبض رسول الله، صلى الله عليه  وسلم، ارْتَجَّتْ مكةُ بِصَوْتٍ عالٍ. وفي ترجمة رخخ: رَخَّه شَدَخَه؛  قال ابن مقبل:  فَلَبَّدَهُ مَسُّ القِطارِ، ورَخَّه  نِعاجٌ رَوافٍ، قَبْلَ أَن يَتَشَدَّدا  قال: ويروى ورَجَّه، بالجيم؛ ومنه حديث عليٍّ، عليه السلام: وأَما شيطان  الرَّدْهَةِ فقد لقِيتُه بِصعْقةٍ سمِعتُ لها وَجْبَةَ قَلْبِه ورَجَّةَ  صدره؛ وحديث ابن الزبير: جاء فَرَجَّ البابَ رَجّاً شديداً أَي زعزعه  وحركه. وقيل لابنةِ الخُسِّ: بمَ تعرفين لِقاحَ ناقتك؟ قالت: أَرى العَيْنَ  هاجَ، والسَّنَامَ راجَ، وتَمْشي وتَفَاجَ. وقال ابن دريد: وأُراها  تَفَاجُّ ولا تبول مكان قوله وتمشي وتَفاج؛ قالت: هاجَ فذكَّرَتِ العَيْنَ  حملاً لها على الطرْف أَو العضو، وقد يجوز أَن تكون احتملت ذلك للسجع.  والرَّجَجُ: الاضطراب. وناقة رَجَّاءُ: مضطربة السَّنامِ؛ وقيل: عظيمة  السَّنامِ.  وكَتِيبَةٌ رَجْراجَة: تَمَخَّضُ في سيرها ولا تكاد تسير لكثرتها؛ قال  الأَعشى:  ورَجْراجَةٍ، تَغْشَى النَّواظِرَ، فَخْمَةٍ،  وكُومٍ، على أَكْنَافِهِنَّ الرَّحائِلُ  وامرأَة رَجْراجَةُ: مُرْتَجَّةُ الكَفَلِ يَتَرَجْرَجُ كفلها ولحمها.  وتَرَجْرَجَ الشيءُ إِذا جاء وذهب.  وثَرِيدَةٌ رِجْراجَةٌ: مُلَيَّنَةٌ مُكْتَنِزَةٌ.  والرِّجْرِجُ: ما ارْتَجَّ من شيء. التهذيب: الارْتِجاجُ مطاوعة  الرَّجِّ.  والرِّجْرِجُ والرِّجْرِجَةُ، بالكسر: بقية الماء في الحوض؛ قال  هِمْيانُ بنُ قُحافَةَ:  فَأَسْأَرَتْ في الحَوْضِ حِضْجاً حاضِجَا،  قَدْ عادَ من أَنْفاسِها رَجَارِجَا  الصحاح: والرِّجْرِجَةُ، بالكسر، بقيةُ الماء، في الحوض،الكَدِرَةُ  المختلطةُ بالطين. وفي حديث ابن مسعود: لا تقوم الساعة إِلا على شِرارِ الناس  كرِجْرِجَة الماء الخبيت؛ الرِّجرِجة، بكسر الراءين: بقية الماء الكدر  في الحوض المختلطة بالطين ولا ينتفع بها؛ قال أَبو عبيد: الحديث يروى  كرِجْراجَةٍ، والمعروف في الكلام رِجْرِجَة؛ والرَّجْراجَةُ: المرأَة التي  يَتَرَجْرَجُ كفلها. وكَتِيبة رَجْراجَة: تموج من كثرتها؛ قال ابن الأَثير:  فكأَنه، إِن صحت الرواية، قصد الرِّجْرِجة، فجاء بوصفها لأَنها طينة  رقيقة تترجرج؛ وفي حديث عبد الله بن مسعود: لا تقوم الساعة إِلا على شرار  الناس كرِجْراجَةِ الماء التي لا تُطْعِمُ  (* قوله «التي لا تطعم» من اطعم  أي لا طعم لها. وقوله «الذي لا يطعم» هو يفتعل من الطعم، كيطرد من الطرد  أي لا يكون لها طعم، أَفاده في النهاية.) ؛ قال ابن سيده: حكاه أَبو  عبيد، وإِنما المعروف الرِّجْرِجَةُ؛ قال: ولم أَسمع بالرِّجْراجَةِ في هذا  المعنى إِلاَّ في هذا الحديث؛ وفي رواية: كرِجْرِجَةِ الماء الخبيث الذي  لا يَطَّعِمُ. قال أَبو عبيد: أَما كلام العرب فرِجْرِجَةٌ، وهي بقية  الماء في الحوض الكدرة المختلطة بالطين، لا يمكن شربها ولا ينتفع بها، وإِنما  تقول العرب الرَّجْراجَةُ للكتيبة التي تموج من كثرتها؛ ومنه قيل:  امرأَة رَجْراجَة يتحرك جسدها، وليس هذا من الرِّجْرِجة في شيء.  والرِّجْرِجَةُ: الماء الذي قد خالطه اللُّعابُ. والرِّجرِجُ أَيضاً:  اللُّعابُ؛ قال ابن مقبل يصف بقرة أَكل السبع ولدها:  كادَ اللُّعاعُ مِنَ الحَوْذانِ يَسْحَطُها،  ورِجْرِجٌ بَيْنَ لَحْيَيْها خَنَاطِيلُ  وهذا البيت أَورده الجوهري  (* قوله «وهذا البيت أورده الجوهري إلخ» وضبط  الرجرج في البيت، بكسر الراءين بالقلم، في نسخة من الصحاح، كما ضبط كذلك  في أصل اللسان، ولكن في القاموس الرجرج كفلفل أي بضم الراءين، نبت. ولعل  الضبطين سمعا.) شاهداً على قوله: والرِّجْرِجُ أَيضاً نبت، وأَنشده.  ومعنى يَسْحَطُها: يذبحها ويقتلها، أَي لما رأَت الذئب أَكل ولدها، غصت بما  لا يغص بمثله لشدة حزنها. والخناطيل: القطع المتفرّقة، أَي لا تسيغ أَكل  الحَوْذانِ واللُّعاعِ مع نعومته. والرِّجْرِجُ: ماءُ القَريسِ.  والرَّجْرَجُ: نعت الشيء الذي يَتَرَجْرَجُ؛ وأَنشد:  وكَسَتِ المِرْطَ قَطاةً رَجْرَجا  والرِّجْرِجُ: الثريد المُلَبَّقُ.  والرَّجْراجُ: شيء من الأَدوية.  الأَصمعي وغيره: رَجْرَجْتُ الماءَ ورَدَمْتُه أَي نَبَثْتُه. وارْتَجَّ  الكلامُ: التبس؛ ذكره ابن سيده في هذه الترجمة، قال: وأَرض مُرْتَجَّةُ  كثيرة النبات.
مقاييس اللغة:
(رج)  الراء والجيم أصلٌ يدلُّ على الاضطراب، وهو مطَّردٌ منْقاس ويقال كتيبةٌ رَجْراجة: تَمَخَّضُ لا تكاد تسير. وجاريةٌ رَجراجة: يَتَرجْرج كَفَلُها. والرِّجرِجَة: بقيّة الماء في الحوض. ويقال للضُّعَفاء من الرجال الرَّجَاج([38]).
قال:
أقبَلْنَ من نِيرٍ ومن سُواجِ([39]) ***
بالقوم قد ملُّوا من الإدْلاجِ
فَهُمْ رَجَاجٌ وعَلَى رَجَاجِ([40])
والرَّجُّ: تحريك الشيء؛ تقول: رجَجْتُ الحائطَ رَجّاً، وارْتَجَّ البحر. والرّجْرَج نعتٌ للشيءِ الذي يترجْرَج. قال:
* وكَسَتْ المِرْطَ قَطاةً رَجْرَجا([41])*
وارتجَّ الكلامُ: التَبَسَ؛ وإنما قيل له ذلك لأنّه إذا تَعَكَّرَ كان كالبحر المرتَجّ. والرِّجرِجَة([42]): الثَّرِيدة الليِّنة. ويقال: الرَّجَاجة النّعجة المهزولة؛ فإنْ كان صحيحاً فالمهزول مضطربٌ. وناقةٌ رَجَّاءُ: عظيمة السَّنام؛ وذلك أنّه إذا عظُمَ ارتجَّ واضطرب. فأمّا قولُه:
* ورِجْرِجٌ بَيْنَ لَحْيَيْهَا خَنَاطِيلُ([43]) *
فيقال هو اللُّعاب([44]).
القاموس المحيط:
الرَّجُّ التحريكُ، والتَّحَرُّكُ، والاهْتِزازُ، والحَبْسُ، وبِناءُ البابِ. والرَّجْرَجَةُ الاضْطِرابُ،
كالارْتِجاجِ والتَّرَجْرُجِ، والْإِعْياءُ، وبكسرتَيْنِ: بَقِيَّةُ الماءِ في الحَوْضِ، والجَماعَةُ الكثيرَةُ في الحَرْبِ، والبُزاقُ، ومن لاعَقْلَ له. وكفُلْفُلٍ: نَبْتٌ. والرَّجاجُ، كسَحابٍ: مَهازيلُ الغَنَمِ، وضُعفاءُ الناس والإِبِلِ. ونَعْجَةٌ رَجاجَةٌ: مَهْزولةٌ. وناقَةٌ رَجَّاءُ: عظيمةُ السَّنام ومُرْتَجَّتُها. والرَّجْراجُ: دواءٌ، وبِهاءٍ: ة بالبَحْرَينِ. وأرَّجانُ، أو: رَجَّانُ: د. ورَجَّانُ: وادٍ بنَجْدٍ. وأرَجَّتِ الفَرَسُ، فهي مُرِجٌّ: أقْرَبَتْ، وارْتَجَّ صَلاها.
تاج العروس:
ر - ج - ج
" الرَّجُّ : التَّحْريكُ " رَجَّه يَرُجُّه رَجّاً قال الله تعالى " إِذَا رُجَّتِ الأَرْضُ رَجّاً " مَعْنَى رُجَّتْ : حُرِّكَتَ حَرَكَةً شَدِيدَةً وزُلْزِلَتْ وفي حديث علىٍّ رضى الله عنه " وأَمَّا شَيطانُ الرَّدْهَةِ فقد كُفِيتُه بِصَعْقَة سَمِعْتُ لها وَجْبَةَ قَلْبِه ورَجَّةَ صَدْرِه " . وفي حديث ابنِ الزُّبير " جَاءَ فَرَجَّ البَابَ رَجّاً شديداً " أَي زَعْزَعَه وَحَرَّكَه . وقيل لابْنَةِ الخُسِّ : بمَ تَعرِفينَ لِقاحَ نَاقَتِك قالت : أَرَى العَيْنَ هَاجَ والسَّنَامَ رَاجَ وتَمْشِى وتَفَاجّ وقال ابنُ دُريد : " وَأَرَاهَا تَفَاجُّ ولا تَبُولُ " مكان قوله : " وتَمْشِى وتَفَاجّ " قالت هَاجَ فذَكَّرَت العَيْنَ حَمْلاً لها على الطَّرْفِ أَو العُضْوِ وقد يَجوزُ أَنْ تكون احْتملتْ ذلك للسَّجْعِ . الرَّجُّ " : التَّحَرُّكُ " الشديد " والاهْتِزازُ " فهو مُتعدٍّ ولازمٌ . الرَّجُّ " : الحَبْسُ " . الرَّجُ : " بِنَاءُ البَابِ " . " والرَّجْرَجَةُ " بالفتح " : الاضْطِرَابُ كالارْتِجَاجِ والتَّرَجْرُجِ " يقال ارْتَجَّ البحرُ وغيرُه : اضْطَربَ . وفي التّهذيب : الارْتِجَاجُ مُطاوعةُ الرَّجِّ وفي الحديث " مَنْ رَكِبَ البَحْرَ حِين يَرْتَجُّ فقد بَرِئَتْ منه الذِّمَّةُ " يعنى إِذا اضْطرَبَتْ أَمواجُه وروى " أَرْتَجَ من الإِرْتَاجِ : الإِغْلاقِ فإِن كان محفوظاً فمعناه أَغلقَ عَنْ أَن يُرْكَبَ وذلك عند كَثرةِ أَمواجِه . وفي حديثِ النَّفْخِ في الصور " فَتَرْتَجُّ الأَرْضُ بأَهْلِها " أَي تَضْطرِب . الرَّجْرَجَةُ " : الإِعْيَاءُ " والضَّعْفُ الرِّجْرِجُ والرِّجْرِجَةُ " بكسرتين " فيهما " : بَقْيَّةُ الماءِ في الحَوْضِ " الكَدِرَةٌ المُختَلِطَةُ بالطِّين كذا في الصّحاح وقال هِمْيَانُ بن قُحافةَ :
" فأَسْارَتْ فِي الحَوْضِ حِضْجاً حَاضِجَا
" قَدْ عَادَ من أَنْفَاسِها رَجَارِجَا وفي حديثِ ابن مَسعودٍ " لا تَقوم السَّاعَةُ إِلاّ عَلَى شِرَارِ النَّاسِ كرِجْرِجَة الماءِ الخَبِيثِ الذي لا يُطْعَم " قال أَبو عبيد : الحَدِيثُ يُرْوَى : " كِرجْرَاجَة " والمعروف في الكلام رِجْرَجَة . الرِّجْرِجَةُ : الجماعة الكثيرة في الحرب والرجرجة : الماءِ الذي خَالَطَه اللُّعَابُ . والرِّجْرِجُ أَيضاً : اللُّعَابُ . وإِن فلاناً كثيرُ الرِّجْرِجَةِ أَي " البُزَاق " قال ابنُ مُقْبِلٍ يَصِفُ بَقرةً أَكلَ السَّبُعْ وَلَدَها :
كَادَ اللُّعَاعُ مِنْ الحَوْذانِ يَسْحَطُها ... ورِجْرِجٌ بَيْنَ لَحْيَيْهَا خَنَاطِيلُ
وهذا البيتُ أَوردَه الجوهريُّ شاهداً على قوله : والرِّجْرِجُ أَيضاً نَبْتٌ وأَنشد ومعنى يَسْحَطُهَا : يَذْبَحُهَا ويَقْتُلها أَي لمَّا رأَت الذئْبَ أَكلَ وَلَدَها غَصَّت بما لا يُغَصُّ بمثله لشدَّةِ حُزْنها والخَنَاطِيلُ : القِطَعُ المُتفرِّقَةُ أَي لا تُسِيغُ أَكْلَ الحَوْذَانِ واللُّعَاعِ مع نُعُومَتهِ . الرِّجْرِجَةُ من الناسِ : " مَنْ لا عَقْلَ له " ومن لا خيْرَ فيه . وفي النّهاية : الرِّجْرِجَةُ : شِرَارُ النَّاسِ وفي حديث الحسن " أَنه ذَكَرَ يَزيدَ بنَ المُهَلَّبِ فَقَالَ : نَصَبَ قَصَباً عَلَّقَ فيها خِرَقاً فَاتَّبَعَه رِجْرِجَةٌ مِن الناس " قال شَمِرٌ : يَعْنِى رُذَالَ النّاسِ ورَعَاعَهُم الَّذين لا عُقُولَ لهم يقال : رِجْرَاجَةٌ من النَّاسِ ورِجْرِجَةٌ . وقال الكِلاَبِيُّ : الرِّجْرِجَةُ من القومِ : الَّذين لا عَقْلَ لهم . الرُّجْرُجُ " كفُلْفُلِ : نَبْتٌ " أَورده الجَوْهَريُّ وأَنشد بيتَ ابن مُقْبِل السابِقَ ذِكْرُه . " والرَّجَاجُ كسَحَابٍ : مَهازِيلُ الغَنَم " والإِبلِ قال القُلاخُ بنُ حَزْنٍ :
" قَدْ بَكَرَتْ مَحْوَةُ بِالعَجَاجِ
" فَدَمَّرَتْ بَقيَّةَ الرَّجَاجِ مَحْوَةُ : اسمُ عَلَمٍ للرِّيحِ الجَنُوبِ والعَجَاجُ : الغُبَارُ . ودَمَّرَتْ : أَهْلَكَتْ . في التهذيب : الرَّجَاجُ " ضُعَفَاءُ النَّاسِ والإِبِلِ " وأَنشد :
" يَمْشُونَ أَفْوَاجاً إِلى أَفْوَاجِ
" مَشَى الفَرَارِيجِ معَ الدَّجَاجِ
" فَهُمْ رَجَاجٌ وعلَى رَجَاجِ أَي ضَعُفُوا مِن السَّيْرِ وضَعُفَتْ رَواحِلُهم . يقال : " نَعْجَةٌ رَجَاجَةٌ " إِذا كانت " مَهْزُولَةً " . والإِبلُ رَجْرَاجٌ ونَاسٌ رَجْرَاجٌ : ضُعفاءُ لا عُقُولَ لهم . قال الأَزهريّ في أَثناءِ كلامهِ على هملج وأَنشد :
" أَعْطَى خَلِيلى نَعْجَةً هِمْلاَجَا
" رَجَاجَةُ إِنَّ لَهَا رَجَاجَا قال الرَّجَاجَةُ : الضَّعيفةُ الَّتي لا نِقْىَ لها ورِجالٌ رَجَاجٌ : ضُعفاءُ . الرَّجَجُ : الاضطرابُ . ونَاقَةٌ رَجَّاءُ " : مُضْطَرِبَةُ السَّنَامِ وقيل " : عَظِيمَةُ السَّنَامِ و " في الجمهرة يُقَال : نَاقَةٌ رَجَّاءُ ممدودة زَعَمُوا إِذا كانت " مُرْتَجَّتها " أَي السَّنَامِ ولا أَدرِى ما صِحَّتُه . " والرَّجْرَاجُ " بالفتح " : دَوَاءٌ " وفي اللسان : شْىءٌ من الأَدْوِيَةِ . رَجْرَاجَةُ " بهاءٍ : ة بالبَحْرَيْنِ " " وأَرَّجَانُ " بفتح الأَلف والرّاءِ وتشديد الجيم وضبطها ابنُ خِلِّطانَ بتشديد الرَّاءِ وفي أَصل الرّشاطىّ : الراءُ والجيمي مشدَّدتانِ " أَوْ رَجَّانُ " بحذف الأَلف " : د " بين فارِسَ والأَهْوازِ وبها قَبْرُ أَرْجيانَ حَوَارِىّ عِيسى عليه السلامُ . نُسِبَ إِليها أَحمدُ بنُ الحَسنِ بن عَفَّانَ بنِ مُسْلِم . وسَعيدٌ الرَّجَّانِيّ عن عليٍّ رضى الله عنه . وعبدُ الله بنُ محمّدِ بنِ شُعيبٍ الرَّجَّانيّ عن يَحيى بن حَبيب . " ورَجَّانُ " تثنيةُ رَجّ " : وادِ بنَجْدٍ " . " وأَرَجَّتِ الفَرَسُ " إِرْجَاجاً " فهي مُرِجٌّ " إِذا " أَقْرَبَتْ وارْتَجَّ صَلاَهَا " لغة في ارْتَجَّتْ
ومما يستدرك عليه : الرِّجَاجَةُ : عِرِّيسَةُ الأَسدِ . ورَجَّةُ القَومِ : اختلاطُ أَصواتِهم . ورجَّةُ الرَّعْدِ : صَوْتُه . وكَتيبةٌ رَجْرَاجَةُ : تَمَخَّصُ في سَيْرِها ولا تَكَاد تَسيرُ كثرتها قال الأَعشى :
ورَجْرَاجَةٍ تَغْشَى النَّوَاظِرَ فَخْمَةٍ ... وكُومٍ عَلَى أَكْنَافِهِنَّ الرَّحائلُ وامرَأَة رَجْرَاجَةٌ : مُرْتَجَّةُ الكَفَلِ يَتَرَجْرَج كَفَلُهَا ولَحْمُهَا . وتَرَجْرَجَ الشَّىْءُ إِذَا جَاءَ وذَهَب وثَرِيدَةٌ رِجْرَاجةٌ : مُلَيَّنَةٌ مُكْتنِزَةٌ . والرِّجْرِجُ : ما ارْتَجَّ مِن شَىْءٍ . والرِّجْرِجُ بالكسر : الماءُ القَرِيسُ والرِّجْرِجُ بالفتح : نَعْتُ الشْىءِ الذي يَتَرَجْرَجُ وأَنشد :
" وكَسَتِ المِرْطَ قَطَاةً رَجْرَجَا
والرِّجْرِجُ : الثَّرِيدُ المُلَبَّقُ . وعن الأَصمعيّ : رَجْرَجْتُ الماءَ ورَدَمْتُهُ بمعنى " أَي نَبَثْتُه " . وارْتَجَّ الكَلاَمُ : الْتَبَسَ ذكرَه ابنُ سِيده في هذه الترجمة . وأَرْضٌ مُرْتَجَّةٌ : كثيرةُ النَّبَاتِ ذكره ابن منظور في هذه المادّة وقد تقدّمتا في المادةِ الّتي تَلِيها ورَجَّه : شَدَخَه ذكرَه الأَزهريُّ في ترجمة ر خ خ وأَنشد قولَ ابنِ مُقْبِل :
فَلَبَّدَه مَسُّ القِطَارِ وَرَجَّهُ ... نِعَاجُ رُؤَافٍ قَبْلَ أَنْ يَتَشَدَّدَا

_Türkçe çeviri henüz yok_
